૩. પધાનિકતિસ્સત્થેરવત્થુ

અત્તાનઞ્ચેતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો પધાનિકતિસ્સત્થેરં આરબ્ભ કથેસિ.

સો કિર સત્થુ સન્તિકે કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા પઞ્ચસતે ભિક્ખૂ આદાય અરઞ્ઞે વસ્સં ઉપગન્ત્વા, ‘‘આવુસો, ધરમાનકસ્સ બુદ્ધસ્સ સન્તિકે વો કમ્મટ્ઠાનં ગહિતં, અપ્પમત્તાવ સમણધમ્મં કરોથા’’તિ ઓવદિત્વા સયં ગન્ત્વા નિપજ્જિત્વા સુપતિ. તે ભિક્ખૂ પઠમયામે ચઙ્કમિત્વા મજ્ઝિમયામે વિહારં પવિસન્તિ. સો નિદ્દાયિત્વા પબુદ્ધકાલે તેસં સન્તિકં ગન્ત્વા ‘‘કિં તુમ્હે ‘નિપજ્જિત્વા નિદ્દાયિસ્સામા’તિ આગતા, સીઘં નિક્ખમિત્વા સમણધમ્મં કરોથા’’તિ વત્વા સયં ગન્ત્વા તથેવ સુપતિ. ઇતરે મજ્ઝિમયામે બહિ ચઙ્કમિત્વા પચ્છિમયામે વિહારં પવિસન્તિ. સો પુનપિ પબુજ્ઝિત્વા તેસં સન્તિકં ગન્ત્વા તે વિહારા નીહરિત્વા સયં પુન ગન્ત્વા તથેવ સુપતિ. તસ્મિં નિચ્ચકાલં એવં કરોન્તે તે ભિક્ખૂ સજ્ઝાયં વા કમ્મટ્ઠાનં વા મનસિકાતું નાસક્ખિંસુ, ચિત્તં અઞ્ઞથત્તં અગમાસિ. તે ‘‘અમ્હાકં આચરિયો અતિવિય આરદ્ધવીરિયો, પરિગ્ગણ્હિસ્સામ ન’’ન્તિ પરિગ્ગણ્હન્તા તસ્સ કિરિયં દિસ્વા ‘‘નટ્ઠમ્હા, આવુસો, આચરિયો નો તુચ્છરવં રવતી’’તિ વદિંસુ. તેસં અતિવિય નિદ્દાય કિલમન્તાનં એકભિક્ખુપિ વિસેસં નિબ્બત્તેતું નાસક્ખિ. તે વુટ્ઠવસ્સા સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા સત્થારા કતપટિસન્થારા ‘‘કિં, ભિક્ખવે, અપ્પમત્તા હુત્વા સમણધમ્મં કરિત્થા’’તિ પુચ્છિતા તમત્થં આરોચેસું. સત્થા ‘‘ન, ભિક્ખવે, ઇદાનેવ, પુબ્બેપેસ તુમ્હાકં અન્તરાયમકાસિયેવા’’તિ વત્વા તેહિ યાચિતો –

‘‘અમાતાપિતરસંવડ્ઢો, અનાચેરકુલે વસં;

નાયં કાલં અકાલં વા, અભિજાનાતિ કુક્કુટો’’તિ. (જા. ૧.૧.૧૧૯) –

ઇમં અકાલરાવિકુક્કુટજાતકં વિત્થારેત્વા કથેસિ. ‘‘તદા હિ સો કુક્કુટો અયં પધાનિકતિસ્સત્થેરો અહોસિ, ઇમે પઞ્ચ સતા ભિક્ખૂ તે માણવા અહેસું, દિસાપામોક્ખો આચરિયો અહમેવા’’તિ સત્થા ઇમં જાતકં વિત્થારેત્વા, ‘‘ભિક્ખવે, પરં ઓવદન્તેન નામ અત્તા સુદન્તો કાતબ્બો. એવં ઓવદન્તો હિ સુદન્તો હુત્વા દમેતિ નામા’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૧૫૯. ‘‘અત્તાનઞ્ચે તથા કયિરા, યથાઞ્ઞમનુસાસતિ;

સુદન્તો વત દમેથ, અત્તા હિ કિર દુદ્દમો’’તિ.

તસ્સત્થો – યો હિ ભિક્ખુ ‘‘પઠમયામાદીસુ ચઙ્કમિતબ્બ’’ન્તિ વત્વા પરં ઓવદતિ, સયં ચઙ્કમનાદીનિ અધિટ્ઠહન્તો અત્તાનઞ્ચે તથા કયિરા, યથાઞ્ઞમનુસાસતિ, એવં સન્તે સુદન્તો વત દમેથાતિ યેન ગુણેન પરં અનુસાસતિ, તેન અત્તના સુદન્તો હુત્વા દમેય્ય. અત્તા હિ કિર દુદ્દમોતિ અયઞ્હિ અત્તા નામ દુદ્દમો. તસ્મા યથા સો સુદન્તો હોતિ, તથા દમેતબ્બોતિ.

દેસનાવસાને પઞ્ચ સતાપિ તે ભિક્ખૂ અરહત્તં પાપુણિંસૂતિ.

પધાનિકતિસ્સત્થેરવત્થુ તતિયં.