૯. મહાધનસેટ્ઠિપુત્તવત્થુ

અચરિત્વાતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા ઇસિપતને મિગદાયે વિહરન્તો મહાધનસેટ્ઠિપુત્તં આરબ્ભ કથેસિ.

સો કિર બારાણસિયં અસીતિકોટિવિભવે કુલે નિબ્બત્તિ. અથસ્સ માતાપિતરો ચિન્તેસું – ‘‘અમ્હાકં કુલે મહાભોગક્ખન્ધો, પુત્તસ્સ નો હત્થે ઠપેત્વા યથાસુખં પરિભોગં કરિસ્સામ, અઞ્ઞેન કમ્મેન કિચ્ચં નત્થી’’તિ. તં નચ્ચગીતવાદિતમત્તમેવ સિક્ખાપેસું. તસ્મિંયેવ નગરે અઞ્ઞસ્મિં અસીતિકોટિવિભવે કુલે એકા ધીતાપિ નિબ્બત્તિ. તસ્સાપિ માતાપિતરો તથેવ ચિન્તેત્વા તં નચ્ચગીતવાદિતમત્તમેવ સિક્ખાપેસું. તેસં વયપ્પત્તાનં આવાહવિવાહો અહોસિ. અથ નેસં અપરભાગે માતાપિતરો કાલમકંસુ. દ્વેઅસીતિકોટિધનં એકસ્મિંયેવ ગેહે અહોસિ. સેટ્ઠિપુત્તો દિવસસ્સ તિક્ખત્તું રઞ્ઞો ઉપટ્ઠાનં ગચ્છતિ. અથ તસ્મિં નગરે ધુત્તા ચિન્તેસું – ‘‘સચાયં સેટ્ઠિપુત્તો સુરાસોણ્ડો ભવિસ્સતિ, અમ્હાકં ફાસુકં ભવિસ્સતિ, ઉગ્ગણ્હાપેમ નં સુરાસોણ્ડભાવ’’ન્તિ. તે સુરં આદાય ખજ્જકમંસે ચેવ લોણસક્ખરા ચ દુસ્સન્તે બન્ધિત્વા મૂલકન્દે ગહેત્વા તસ્સ રાજકુલતો આગચ્છન્તસ્સ મગ્ગં ઓલોકયમાના નિસીદિત્વા તં આગચ્છન્તં દિસ્વા સુરં પિવિત્વા લોણસક્ખરં મુખે ખિપિત્વા મૂલકન્દં ડંસિત્વા ‘‘વસ્સસતં જીવ સામિ, સેટ્ઠિપુત્ત, તં નિસ્સાય મયં ખાદનપિવનસમત્થા ભવેય્યામા’’તિ આહંસુ. સો તેસં વચનં સુત્વા પચ્છતો આગચ્છન્તં ચૂળૂપટ્ઠાકં પુચ્છિ – ‘‘કિં એતે પિવન્તી’’તિ. એકં પાનકં, સામીતિ. મનાપજાતિકં એતન્તિ. સામિ, ઇમસ્મિં જીવલોકે ઇમિના સદિસં પાતબ્બયુત્તકં નામ નત્થીતિ. સો ‘‘એવં સન્તે મયાપિ પાતું વટ્ટતી’’તિ થોકં થોકં આહરાપેત્વા પિવતિ. અથસ્સ નચિરસ્સેવ તે ધુત્તા પિવનભાવં ઞત્વા તં પરિવારયિંસુ. ગચ્છન્તે કાલે પરિવારો મહા અહોસિ. સો સતેનપિ સતદ્વયેનપિ સુરં આહરાપેત્વા પિવન્તો ઇમિના અનુક્કમેનેવ નિસિન્નટ્ઠાનાદીસુ કહાપણરાસિં ઠપેત્વા સુરં પિવન્તો ‘‘ઇમિના માલા આહરથ, ઇમિના ગન્ધે, અયં જનો જુતે છેકો, અયં નચ્ચે, અયં ગીતે, અયં વાદિતે. ઇમસ્સ સહસ્સં દેથ, ઇમસ્સ દ્વે સહસ્સાની’’તિ એવં વિકિરન્તો નચિરસ્સેવ અત્તનો સન્તકં અસીતિકોટિધનં ખેપેત્વા ‘‘ખીણં તે, સામિ, ધન’’ન્તિ વુત્તે કિં ભરિયાય મે સન્તકં નત્થીતિ. અત્થિ, સામીતિ. તેન હિ તં આહરથાતિ. તમ્પિ તથેવ ખેપેત્વા અનુપુબ્બેન ખેત્તઆરામુય્યાનયોગ્ગાદિકમ્પિ અન્તમસો ભાજનભણ્ડકમ્પિ અત્થરણપાવુરણનિસીદનમ્પિ સબ્બં અત્તનો સન્તકં વિક્કિણિત્વા ખાદિ. અથ નં મહલ્લકકાલે યેહિસ્સ કુલસન્તકં ગેહં વિક્કિણિત્વા ગહિતં, તે તં ગેહા નીહરિંસુ. સો ભરિયં આદાય પરજનસ્સ ગેહભિત્તિં નિસ્સાય વસન્તો કપાલખણ્ડં આદાય ભિક્ખાય ચરિત્વા જનસ્સ ઉચ્છિટ્ઠકં ભુઞ્જિતું આરભિ.

અથ નં એકદિવસં આસનસાલાય દ્વારે ઠત્વા દહરસામણેરેહિ દિય્યમાનં ઉચ્છિટ્ઠકભોજનં પટિગ્ગણ્હન્તં દિસ્વા સત્થા સિતં પાત્વાકાસિ. અથ નં આનન્દત્થેરો સિતકારણં પુચ્છિ. સત્થા સિતકારણં કથેન્તો ‘‘પસ્સાનન્દ, ઇમં મહાધનસેટ્ઠિપુત્તં ઇમસ્મિં નગરે દ્વેઅસીતિકોટિધનં ખેપેત્વા ભરિયં આદાય ભિક્ખાય ચરન્તં. સચે હિ અયં પઠમવયે ભોગે અખેપેત્વા કમ્મન્તે પયોજયિસ્સ, ઇમસ્મિંયેવ નગરે અગ્ગસેટ્ઠિ અભવિસ્સ. સચે પન નિક્ખમિત્વા પબ્બજિસ્સ, અરહત્તં પાપુણિસ્સ, ભરિયાપિસ્સ અનાગામિફલે પતિટ્ઠહિસ્સ. સચે મજ્ઝિમવયે ભોગે અખેપેત્વા કમ્મન્તે પયોજયિસ્સ, દુતિયસેટ્ઠિ અભવિસ્સ, નિક્ખમિત્વા પબ્બજન્તો અનાગામી અભવિસ્સ. ભરિયાપિસ્સ સકદાગામિફલે પતિટ્ઠહિસ્સ. સચે પચ્છિમવયે ભોગે અખેપેત્વા કમ્મન્તે પયોજયિસ્સ, તતિયસેટ્ઠિ અભવિસ્સ, નિક્ખમિત્વા પબ્બજન્તોપિ સકદાગામી અભવિસ્સ, ભરિયાપિસ્સ સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિસ્સ. ઇદાનિ પનેસ ગિહિભોગતોપિ પરિહીનો સામઞ્ઞતોપિ. પરિહાયિત્વા ચ પન સુક્ખપલ્લલે કોઞ્ચસકુણો વિય જાતો’’તિ વત્વા ઇમા ગાથા અભાસિ –

૧૫૫. ‘‘અચરિત્વા બ્રહ્મચરિયં, અલદ્ધા યોબ્બને ધનં;

જિણ્ણકોઞ્ચાવ ઝાયન્તિ, ખીણમચ્છેવ પલ્લલે.

૧૫૬. ‘‘અચરિત્વા બ્રહ્મચરિયં, અલદ્ધા યોબ્બને ધનં;

સેન્તિ ચાપાતિખીણાવ, પુરાણાનિ અનુત્થુન’’ન્તિ.

તત્થ અચરિત્વાતિ બ્રહ્મચરિયવાસં અવસિત્વા. યોબ્બનેતિ અનુપ્પન્ને વા ભોગે ઉપ્પાદેતું ઉપ્પન્ને વા ભોગે રક્ખિતું સમત્થકાલે ધનમ્પિ અલભિત્વા. ખીણમચ્છેતિ તે એવરૂપા બાલા ઉદકસ્સ અભાવા ખીણમચ્છે પલ્લલે પરિક્ખીણપત્તા જિણ્ણકોઞ્ચા વિય અવઝાયન્તિ. ઇદં વુત્તં હોતિ – પલ્લલે ઉદકસ્સ અભાવો વિય હિ ઇમેસં વસનટ્ઠાનસ્સ અભાવો, મચ્છાનં ખીણભાવો વિય ઇમેસં ભોગાનં અભાવો, ખીણપત્તાનં કોઞ્ચાનં ઉપ્પતિત્વા ગમનાભાવો વિય ઇમેસં ઇદાનિ જલથલપથાદીહિ ભોગે સણ્ઠાપેતું અસમત્થભાવો. તસ્મા તે ખીણપત્તા કોઞ્ચા વિય એત્થેવ બજ્ઝિત્વા અવઝાયન્તીતિ. ચાપાતિખીણાવાતિ ચાપતો અતિખીણા, ચાપા વિનિમુત્તાતિ અત્થો. ઇદં વુત્તં હોતિ – યથા ચાપા વિનિમુત્તા સરા યથાવેગં ગન્ત્વા પતિતા, તં ગહેત્વા ઉક્ખિપન્તે અસતિ તત્થેવ ઉપચિકાનં ભત્તં હોન્તિ, એવં ઇમેપિ તયો વયે અતિક્કન્તા ઇદાનિ અત્તાનં ઉદ્ધરિતું અસમત્થતાય મરણં ઉપગમિસ્સન્તિ. તેન વુત્તં – ‘‘સેન્તિ ચાપાતિખીણાવા’’તિ. પુરાણાનિ અનુત્થુનન્તિ ‘‘ઇતિ અમ્હેહિ ખાદિતં ઇતિ પીત’’ન્તિ પુબ્બે કતાનિ ખાદિતપિવિતનચ્ચગીતવાદિતાદીનિ અનુત્થુનન્તા સોચન્તા અનુસોચન્તા સેન્તીતિ.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસૂતિ.

મહાધનસેટ્ઠિપુત્તવત્થુ નવમં.

જરાવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

એકાદસમો વગ્ગો.