૧૧. સુખસામણેરવત્થુ

ઉદકઞ્હિ નયન્તીતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો સુખસામણેરં આરબ્ભ કથેસિ.

અતીતસ્મિઞ્હિ બારાણસિસેટ્ઠિનો ગન્ધકુમારો નામ પુત્તો અહોસિ. રાજા તસ્સ પિતરિ કાલકતે તં પક્કોસાપેત્વા સમસ્સાસેત્વા મહન્તેન સક્કારેન તસ્સેવ સેટ્ઠિટ્ઠાનં અદાસિ. સો તતો પટ્ઠાય ગન્ધસેટ્ઠીતિ પઞ્ઞાયિ. અથસ્સ ભણ્ડાગારિકો ધનગબ્ભદ્વારં વિવરિત્વા, ‘‘સામિ, ઇદં તે એત્તકં પિતુ ધનં, એત્તકં પિતામહાદીન’’ન્તિ નીહરિત્વા દસ્સેસિ. સો તં ધનરાસિં ઓલોકેત્વા આહ – ‘‘કિં પન તે ઇમં ધનં ગહેત્વા ન ગમિંસૂ’’તિ. ‘‘સામિ, ધનં ગહેત્વા ગતા નામ નત્થિ. અત્તના કતં કુસલાકુસલમેવ હિ આદાય સત્તા ગચ્છન્તી’’તિ. સો ચિન્તેસિ – ‘‘તે બાલતાય ધનં સણ્ઠાપેત્વા પહાય ગતા, અહં પનેતં ગહેત્વાવ ગમિસ્સામી’’તિ. એવં પન ચિન્તેન્તો ‘‘દાનં વા દસ્સામિ, પૂજં વા કરિસ્સામી’’તિ અચિન્તેત્વા ‘‘ઇદં સબ્બં ખાદિત્વાવ ગમિસ્સામી’’તિ ચિન્તેસિ. સો સતસહસ્સં વિસ્સજ્જેત્વા ફલિકમયં ન્હાનકોટ્ઠકં કારેસિ, સતસહસ્સં દત્વા ફલિકમયમેવ ન્હાનફલકં, સતસહસ્સં દત્વા નિસીદનપલ્લઙ્કં, સતસહસ્સં દત્વા ભોજનપાતિં, સતસહસ્સમેવ દત્વા ભોજનટ્ઠાને મણ્ડપં કારાપેસિ, સતસહસ્સં દત્વા ભોજનપાતિયા આસિત્તકૂપધાનં કારેસિ, સતસહસ્સેનેવ ગેહે સીહપઞ્જરં સણ્ઠાપેસિ, અત્તનો પાતરાસત્થાય સહસ્સં અદાસિ, સાયમાસત્થાયપિ સહસ્સમેવ. પુણ્ણમદિવસે પન ભોજનત્થાય સતસહસ્સં દાપેસિ, તં ભત્તં ભુઞ્જનદિવસે સતસહસ્સં વિસ્સજ્જેત્વા નગરં અલઙ્કરિત્વા ભેરિં ચરાપેસિ – ‘‘ગન્ધસેટ્ઠિસ્સ કિર ભત્તભુઞ્જનાકારં ઓલોકેન્તૂ’’તિ.

મહાજનો મઞ્ચાતિમઞ્ચે બન્ધિત્વા સન્નિપતિ. સોપિ સતસહસ્સગ્ઘનકે ન્હાનકોટ્ઠકે સતસહસ્સગ્ઘનકે ફલકે નિસીદિત્વા સોળસહિ ગન્ધોદકઘટેહિ ન્હત્વા તં સીહપઞ્જરં વિવરિત્વા તસ્મિં પલ્લઙ્કે નિસીદિ. અથસ્સ તસ્મિં આસિત્તકૂપધાને તં પાતિં ઠપેત્વા સતસહસ્સગ્ઘનકં ભોજનં વડ્ઢેસું. સો નાટકપરિવુતો એવરૂપાય સમ્પત્તિયા તં ભોજનં ભુઞ્જતિ. અપરેન સમયેન એકો ગામિકમનુસ્સો અત્તનો પરિબ્બયાહરણત્થં દારુઆદીનિ યાનકે પક્ખિપિત્વા નગરં ગન્ત્વા સહાયકસ્સ ગેહે નિવાસં ગણ્હિ. તદા પન પુણ્ણમદિવસો હોતિ. ‘‘ગન્ધસેટ્ઠિનો ભુઞ્જનલીળં ઓલોકેન્તૂ’’તિ નગરે ભેરિં ચરાપેસિ. અથ નં સહાયકો આહ – ‘‘સમ્મ, ગન્ધસેટ્ઠિનો તે ભુઞ્જનલીળં દિટ્ઠપુબ્બ’’ન્તિ. ‘‘ન દિટ્ઠપુબ્બં, સમ્મા’’તિ. ‘‘તેન હિ એહિ, ગચ્છામ, અયં નગરે ભેરી ચરતિ, એતસ્સ મહાસમ્પત્તિં પસ્સામા’’તિ નગરવાસી જનપદવાસિં ગહેત્વા અગમાસિ. મહાજનોપિ મઞ્ચાતિમઞ્ચે અભિરુહિત્વા પસ્સતિ. ગામવાસી ભત્તગન્ધં ઘાયિત્વાવ નગરવાસિં આહ – ‘‘મય્હં એતાય પાતિયા ભત્તપિણ્ડે પિપાસા જાતા’’તિ. સમ્મ, મા એતં પત્થયિ, ન સક્કા લદ્ધુન્તિ. સમ્મ, અલભન્તો ન જીવિસ્સામીતિ. સો તં પટિબાહિતું અસક્કોન્તો પરિસપરિયન્તે ઠત્વા ‘‘પણમામિ તે, સામી’’તિ તિક્ખત્તું મહાસદ્દં નિચ્છારેત્વા ‘‘કો એસો’’તિ વુત્તે અહં, સામીતિ. ‘‘કિમેત’’ન્તિ. ‘‘અયં એકો ગામવાસી તુમ્હાકં પાતિયં ભત્તપિણ્ડે પિપાસં ઉપાદેસિ, એકં ભત્તપિણ્ડં દાપેથા’’તિ. ‘‘ન સક્કા લદ્ધુ’’ન્તિ. ‘‘કિં, સમ્મ, સુતં તે’’તિ? ‘‘સુતં મે, અપિચ લભન્તો જીવિસ્સામિ, અલભન્તસ્સ મે મરણં ભવિસ્સતી’’તિ. સો પુનપિ વિરવિ – ‘‘અયં કિર, સામિ, અલભન્તો મરિસ્સતિ, જીવિતમસ્સ દેથા’’તિ. અમ્ભો ભત્તપિણ્ડો નામ સતમ્પિ અગ્ઘતિ, સતદ્વયમ્પિ અગ્ઘતિ. યો યો યાચતિ, તસ્સ તસ્સ દદમાનો અહં કિં ભુઞ્જિસ્સામીતિ? સામિ, અયં અલભન્તો મરિસ્સતિ, જીવિતમસ્સ દેથાતિ. ન સક્કાવ મુધા લદ્ધું, યદિ પન અલભન્તો ન જીવતિ, તીણિ સંવચ્છરાનિ મમ ગેહે ભતિં કરોતુ, એવમસ્સ ભત્તપાતિં દાપેસ્સામીતિ. ગામવાસી તં સુત્વા ‘‘એવં હોતુ, સમ્મા’’તિ સહાયકં વત્વા પુત્તદારં પહાય ‘‘ભત્તપાતિઅત્થાય તીણિ સંવચ્છરાનિ ભતિં કરિસ્સામી’’તિ સેટ્ઠિસ્સ ગેહં પાવિસિ. સો ભતિં કરોન્તો સબ્બકિચ્ચાનિ સક્કચ્ચં અકાસિ. ગેહે વા અરઞ્ઞે વા રત્તિં વા દિવા વા સબ્બાનિ કત્તબ્બકમ્માનિ કતાનેવ પઞ્ઞાયિંસુ. ‘‘ભત્તભતિકો’’તિ ચ વુત્તે સકલનગરેપિ પઞ્ઞાયિ. અથસ્સ દિવસે પરિપુણ્ણે ભત્તવેય્યાવટિકો ‘‘ભત્તભતિકસ્સ, સામિ, દિવસો પુણ્ણો, દુક્કરં તેન કતં તીણિ સંવચ્છરાનિ ભતિં કરોન્તેન, એકમ્પિ કમ્મં ન કોપિતપુબ્બ’’ન્તિ આહ.

અથસ્સ સેટ્ઠિ અત્તનો સાયપાતરાસત્થાય દ્વે સહસ્સાનિ, તસ્સ પાતરાસત્થાય સહસ્સન્તિ તીણિ સહસ્સાનિ દાપેત્વા આહ – ‘‘અજ્જ મય્હં કત્તબ્બં પરિહારં તસ્સેવ કરોથા’’તિ. વત્વા ચ પન ઠપેત્વા એકં ચિન્તામણિં નામ પિયભરિયં અવસેસજનમ્પિ ‘‘અજ્જ તમેવ પરિવારેથા’’તિ વત્વા સબ્બસમ્પત્તિં તસ્સ નિય્યાદેસિ. સો સેટ્ઠિનો ન્હાનોદકેન તસ્સેવ કોટ્ઠકે તસ્મિં ફલકે નિસિન્નો ન્હત્વા તસ્સેવ નિવાસનસાટકે નિવાસેત્વા તસ્સેવ પલ્લઙ્કે નિસીદિ. સેટ્ઠિપિ નગરે ભેરિં ચરાપેસિ – ‘‘ભત્તભતિકો ગન્ધસેટ્ઠિસ્સ ગેહે તીણિ સંવચ્છરાનિ ભતિં કત્વા પાતિં લભિ, તસ્સ ભુઞ્જનસમ્પત્તિં ઓલોકેન્તૂ’’તિ. મહાજનો મઞ્ચાતિમઞ્ચે અભિરુહિત્વા પસ્સતિ, ગામવાસિસ્સ ઓલોકિતોલોકિતટ્ઠાનં કમ્પનાકારપ્પત્તં અહોસિ. નાટકા પરિવારેત્વા અટ્ઠસું, તસ્સ પુરતો ભત્તપાતિં વડ્ઢેત્વા ઠપયિંસુ. અથસ્સ હત્થધોવનવેલાય ગન્ધમાદને એકો પચ્ચેકબુદ્ધો સત્તમે દિવસે સમાપત્તિતો વુટ્ઠાય ‘‘કત્થ નુ ખો અજ્જ ભિક્ખાચારત્થાય ગચ્છામી’’તિ ઉપધારેન્તો ભત્તભતિકં અદ્દસ. અથ સો ‘‘અયં તીણિ સંવચ્છરાનિ ભતિં કત્વા ભત્તપાતિં લભિ, અત્થિ નુ ખો એતસ્સ સદ્ધા, નત્થી’’તિ ઉપધારેન્તો ‘‘અત્થી’’તિ ઞત્વા ‘‘સદ્ધાપિ એકચ્ચે સઙ્ગહં કાતું ન સક્કોન્તિ, સક્ખિસ્સતિ નુ ખો મે સઙ્ગહં કાતુ’’ન્તિ ચિન્તેત્વા ‘‘સક્ખિસ્સતિ ચેવ મમ ચ સઙ્ગહકરણં નિસ્સાય મહાસમ્પત્તિં લભિસ્સતી’’તિ ઞત્વા ચીવરં પારુપિત્વા પત્તમાદાય વેહાસં અબ્ભુગ્ગન્ત્વા પરિસન્તરેન ગન્ત્વા તસ્સ પુરતો ઠિતમેવ અત્તાનં દસ્સેસિ.

સો પચ્ચેકબુદ્ધં દિસ્વા ચિન્તેસિ – ‘‘અહં પુબ્બે અદિન્નભાવેન એકિસ્સા ભત્તપાતિયા અત્થાય તીણિ સંવચ્છરાનિ પરગેહે ભતિં અકાસિં, ઇદાનિ મે ઇદં ભત્તં એકં રત્તિન્દિવં રક્ખેય્ય, સચે પન નં અય્યસ્સ દસ્સામિ, અનેકાનિપિ કપ્પકોટિસહસ્સાનિ રક્ખિસ્સતિ, અય્યસ્સેવ નં દસ્સામી’’તિ. સો તીણિ સંવચ્છરાનિ ભતિં કત્વા લદ્ધભત્તપાતિતો એકપિણ્ડમ્પિ મુખે અટ્ઠપેત્વા તણ્હં વિનોદેત્વા સયમેવ પાતિં ઉક્ખિપિત્વા પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા પાતિં અઞ્ઞસ્સ હત્થે દત્વા પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન વન્દિત્વા પાતિં વામહત્થેન ગહેત્વા દક્ખિણહત્થેન તસ્સ પત્તે ભત્તં આકિરિ. પચ્ચેકબુદ્ધો ભત્તસ્સ ઉપડ્ઢસેસકાલે પત્તં હત્થેન પિદહિ. અથ નં સો આહ – ‘‘ભન્તે, એકોવ પટિવિસો ન સક્કા દ્વિધા કાતું, મા મં ઇધલોકેન સઙ્ગણ્હથ, પરલોકેન સઙ્ગહમેવ કરોથ, સાવસેસં અકત્વા નિરવસેસમેવ દસ્સામી’’તિ. અત્તનો હિ થોકમ્પિ અનવસેસેત્વા દિન્નં નિરવસેસદાનં નામ, તં મહપ્ફલં હોતિ. સો તથા કરોન્તો સબ્બં દત્વા પુન વન્દિત્વા આહ – ‘‘ભન્તે, એકં ભત્તપાતિં નિસ્સાય તીણિ સંવચ્છરાનિ મે પરગેહે ભતિં કરોન્તેન દુક્ખં અનુભૂતં, ઇદાનિ મે નિબ્બત્તનિબ્બત્તટ્ઠાને સુખમેવ હોતુ, તુમ્હેહિ દિટ્ઠધમ્મસ્સેવ ભાગી અસ્સ’’ન્તિ. પચ્ચેકબુદ્ધો ‘‘એવં હોતુ, ચિન્તામણિ વિય તે સબ્બકામદદો મનોસઙ્કપ્પા પુણ્ણચન્દો વિય પૂરેન્તૂ’’તિ અનુમોદનં કરોન્તો –

‘‘ઇચ્છિતં પત્થિતં તુય્હં, સબ્બમેવ સમિજ્ઝતુ;

સબ્બે પૂરેન્તુ સઙ્કપ્પા, ચન્દો પન્નરસો યથા.

‘‘ઇચ્છિતં પત્થિકં તુય્હં, ખિપ્પમેવ સમિજ્ઝતુ;

સબ્બે પૂરેન્તુ સઙ્કપ્પા, મણિ જોતિરસો યથા’’તિ. –

વત્વા ‘‘અયં મહાજનો યાવ ગન્ધમાદનપબ્બતગમના મં પસ્સન્તો તિટ્ઠતૂ’’તિ અધિટ્ઠાય આકાસેન ગન્ધમાદનં અગમાસિ.

મહાજનોપિ નં પસ્સન્તોવ અટ્ઠાસિ. સો તત્થ ગન્ત્વા તં પિણ્ડપાતં પઞ્ચસતાનં પચ્ચેકબુદ્ધાનં વિભજિત્વા અદાસિ. સબ્બે અત્તનો પહોનકં ગણ્હિંસુ. ‘‘અપ્પો પિણ્ડપાતો કથં પહોસી’’તિ ન ચિન્તેતબ્બં. ચત્તારિ હિ અચિન્તેય્યાનિ (અ. નિ. ૪.૭૭) વુત્તાનિ, તત્રાયં પચ્ચેકબુદ્ધવિસયોતિ. મહાજનો પચ્ચેકબુદ્ધાનં પિણ્ડપાતં વિભજિત્વા દિય્યમાનં દિસ્વા સાધુકારસહસ્સાનિ પવત્તેસિ, અસનિસતનિપાકસદ્દો વિય અહોસિ. તં સુત્વા ગન્ધસેટ્ઠિ ચિન્તેસિ – ‘‘ભત્તભતિકો મયા દિન્નસમ્પત્તિં ધારેતું નાસક્ખિ મઞ્ઞે, તેનાયં મહાજનો પરિહાસં કરોન્તો સન્નિપતિતો નદતી’’તિ. સો તપ્પવત્તિજાનનત્થં મનુસ્સે પેસેસિ. તે આગન્ત્વા ‘‘સમ્પત્તિધારકા નામ, સામિ, એવં હોન્તૂ’’તિ વત્વા તં પવત્તિં આરોચેસું. સેટ્ઠિ તં સુત્વાવ પઞ્ચવણ્ણાય પીતિયા ફુટ્ઠસરીરો હુત્વા ‘‘અહો દુક્કરં તેન કતં, અહં એત્તકં કાલં એવરૂપાય સમ્પત્તિયા ઠિતો કિઞ્ચિ દાતું નાસક્ખિ’’ન્તિ તં પક્કોસાપેત્વા ‘‘સચ્ચં કિર તયા ઇદં નામ કત’’ન્તિ પુચ્છિત્વા ‘‘આમ, સામી’’તિ વુત્તે, ‘‘હન્દ, સહસ્સં ગહેત્વા તવ દાને મય્હમ્પિ પત્તિં દેહી’’તિ આહ. સો તથા અકાસિ. સેટ્ઠિપિસ્સ સબ્બં અત્તનો સન્તકં મજ્ઝે ભિન્દિત્વા અદાસિ.

ચતસ્સો હિ સમ્પદા નામ – વત્થુસમ્પદા, પચ્ચયસમ્પદા, ચેતનાસમ્પદા, ગુણાતિરેકસમ્પદાતિ. તત્થ નિરોધસમાપત્તિરહો અરહા વા અનાગામી વા દક્ખિણેય્યો વત્થુસમ્પદા નામ. પચ્ચયાનં ધમ્મેન સમેન ઉપ્પત્તિ પચ્ચયસમ્પદા નામ. દાનતો પુબ્બે દાનકાલે પચ્છા ભાગેતિ તીસુ કાલેસુ ચેતનાય સોમનસ્સસહગતઞાણસમ્પયુત્તભાવો ચેતનાસમ્પદા નામ. દક્ખિણેય્યસ્સ સમાપત્તિતો વુટ્ઠિતભાવો ગુણાતિરેકસમ્પદા નામાતિ. ઇમસ્સ ચ ખીણાસવો પચ્ચેકબુદ્ધો દક્ખિણેય્યા, ભતિં કત્વા લદ્ધભાવેન પચ્ચયો ધમ્મતો ઉપ્પન્નો, તીસુ કાલેસુ પરિસુદ્ધા ચેતના, સમાપત્તિતો વુટ્ઠિતમત્તો પચ્ચેકબુદ્ધો ગુણાતિરેકોતિ ચતસ્સોપિ સમ્પદા નિપ્ફન્ના. એતાસં આનુભાવેન દિટ્ઠેવ ધમ્મે મહાસમ્પત્તિં પાપુણન્તિ. તસ્મા સો સેટ્ઠિનો સન્તિકા સમ્પત્તિં લભિ. અપરભાગે ચ રાજાપિ ઇમિના કતકમ્મં સુત્વા તં પક્કોસાપેત્વા સહસ્સં દત્વા પત્તિં ગહેત્વા તુટ્ઠમાનસો મહન્તં ભોગક્ખન્ધં દત્વા સેટ્ઠિટ્ઠાનં અદાસિ. ભત્તભતિકસેટ્ઠીતિસ્સ નામં અકાસિ. સો ગન્ધસેટ્ઠિના સદ્ધિં સહાયો હુત્વા એકતો ખાદન્તો પિવન્તો યાવતાયુકં ઠત્વા તતો ચુતો દેવલોકે નિબ્બત્તિત્વા એકં બુદ્ધન્તરં દિબ્બસમ્પત્તિં અનુભવિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં સારિપુત્તત્થેરસ્સૂપટ્ઠાકકુલે પટિસન્ધિં ગણ્હિ. અથસ્સ માતા લદ્ધગબ્ભપરિહારા કતિપાહચ્ચયેન ‘‘અહો વતાહં પઞ્ચસતેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં સારિપુત્તત્થેરસ્સ સતરસભોજનં દત્વા કાસાયવત્થનિવત્થા સુવણ્ણસરકં આદાય આસનપરિયન્તે નિસિન્ના તેસં ભિક્ખૂનં ઉચ્છિટ્ઠાવસેસકં પરિભુઞ્જેય્ય’’ન્તિ દોહળિની હુત્વા તથેવ કત્વા દોહળં પટિવિનોદેસિ. સા સેસમઙ્ગલેસુપિ તથારૂપમેવ દાનં દત્વા પુત્તં વિજાયિત્વા નામગ્ગહણદિવસે ‘‘પુત્તસ્સ મે, ભન્તે, સિક્ખાપદાનિ દેથા’’તિ થેરં આહ. થેરો ‘‘કિમસ્સ નામ’’ન્તિ પુચ્છિ. ‘‘ભન્તે, પુત્તસ્સ મે પટિસન્ધિગ્ગહણતો પટ્ઠાય ઇમસ્મિં ગેહે કસ્સચિ દુક્ખં નામ ન ભૂતપુબ્બં, તેનેવસ્સ સુખકુમારોતિ નામં ભવિસ્સતી’’તિ વુત્તે તદેવસ્સ નામં ગહેત્વા સિક્ખાપદાનિ અદાસિ.

તદા એવઞ્ચસ્સ માતુ ‘‘નાહં મમ પુત્તસ્સ અજ્ઝાસયં ભિન્દિસ્સામી’’તિ ચિત્તં ઉપ્પજ્જિ. સા તસ્સ કણ્ણવિજ્ઝનમઙ્ગલાદીસુપિ તથેવ દાનં અદાસિ. કુમારોપિ સત્તવસ્સિકકાલે ‘‘ઇચ્છામહં, અમ્મ, થેરસ્સ સન્તિકે પબ્બજિતુ’’ન્તિ આહ. સા ‘‘સાધુ, તાત, નાહં તવ અજ્ઝાસયં ભિન્દિસ્સામી’’તિ થેરં નિમન્તેત્વા ભોજેત્વા, ‘‘ભન્તે, પુત્તો મે પબ્બજિતું ઇચ્છતિ, ઇમાહં સાયન્હસમયે વિહારં આનેસ્સામી’’તિ થેરં ઉય્યોજેત્વા ઞાતકે સન્નિપાતેત્વા ‘‘પુત્તસ્સ મે ગિહિકાલે કત્તબ્બં કિચ્ચં અજ્જેવ કરિસ્સામા’’તિ વત્વા પુત્તં અલઙ્કરિત્વા મહન્તેન સિરિસોભગ્ગેન વિહારં નેત્વા થેરસ્સ નિય્યાદેસિ. થેરોપિ તં, ‘‘તાત, પબ્બજ્જા નામ દુક્કરા, સક્ખિસ્સસિ અભિરમિતુ’’ન્તિ વત્વા ‘‘કરિસ્સામિ વો, ભન્તે, ઓવાદ’’ન્તિ વુત્તે કમ્મટ્ઠાનં દત્વા પબ્બાજેસિ. માતાપિતરોપિસ્સ પબ્બજ્જાય સક્કારં કરોન્તા અન્તોવિહારેયેવ સત્તાહં બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ સતરસભોજનં દત્વા સાયં અત્તનો ગેહં અગમંસુ. અટ્ઠમે દિવસે સારિપુત્તત્થેરો ભિક્ખુસઙ્ઘે ગામં પવિટ્ઠે વિહારે કત્તબ્બકિચ્ચં કત્વા સામણેરં પત્તચીવરં ગાહાપેત્વા ગામં પિણ્ડાય પાવિસિ. સામણેરો અન્તરામગ્ગે માતિકાદીનિ દિસ્વા પણ્ડિતસામણેરો વિય પુચ્છિ. થેરોપિ તસ્સ તથેવ બ્યાકાસિ. સામણેરો તાનિ કારણાનિ સુત્વા ‘‘સચે તુમ્હે અત્તનો પત્તચીવરં ગણ્હેય્યાથ, અહં નિવત્તેય્ય’’ન્તિ વત્વા થેરેન તસ્સ અજ્ઝાસયં અભિન્દિત્વા, ‘‘સામણેર, દેહિ મમ પત્તચીવર’’ન્તિ પત્તચીવરે ગહિતે થેરં વન્દિત્વા નિવત્તમાનો, ‘‘ભન્તે, મય્હં આહારં આહરમાનો સતરસભોજનં આહરેય્યાથા’’તિ આહ. કુતો તં લભિસ્સામીતિ? અત્તનો પુઞ્ઞેન અલભન્તો મમ પુઞ્ઞેન લભિસ્સથ, ભન્તેતિ. અથસ્સ થેરો કુઞ્ચિકં દત્વા ગામં પિણ્ડાય પાવિસિ. સોપિ વિહારં આગન્ત્વા થેરસ્સ ગબ્ભં વિવરિત્વા પવિસિત્વા દ્વારં પિધાય અત્તનો કાયે ઞાણં ઓતારેત્વા નિસીદિ.

તસ્સ ગુણતેજેન સક્કસ્સ આસનં ઉણ્હાકારં દસ્સેસિ. સક્કો ‘‘કિં નુ ખો એત’’ન્તિ ઓલોકેન્તો સામણેરં દિસ્વા ‘‘સુખસામણેરો અત્તનો ઉપજ્ઝાયસ્સ પત્તચીવરં દત્વા ‘સમણધમ્મં કરિસ્સામી’તિ નિવત્તો, મયા તત્થ ગન્તું વટ્ટતી’’તિ ચિન્તેત્વા ચત્તારો મહારાજે પક્કોસાપેત્વા ‘‘ગચ્છથ, તાતા, વિહારસ્સૂપવને દુસ્સદ્દકે સકુણે પલાપેથા’’તિ ઉય્યોજેસિ. તે તથા કત્વા સામન્તા આરક્ખં ગણ્હિંસુ. ચન્દિમસૂરિયે ‘‘અત્તનો વિમાનાનિ ગહેત્વા તિટ્ઠથા’’તિ આણાપેસિ. તેપિ તથા કરિંસુ. સયમ્પિ આવિઞ્છનટ્ઠાને આરક્ખં ગણ્હિ. વિહારો સન્નિસિન્નો નિરવો અહોસિ. સામણેરો એકગ્ગચિત્તેન વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા તીણિ મગ્ગફલાનિ પાપુણિ. થેરો ‘‘સામણેરેન ‘સતરસભોજનં આહરેય્યાથા’તિ વુત્તં, કસ્સ નુ ખો ઘરે સક્કા લદ્ધુ’’ન્તિ ઓલોકેન્તો એકં અજ્ઝાસયસમ્પન્નં ઉપટ્ઠાકતુલં દિસ્વા તત્થ ગન્ત્વા, ‘‘ભન્તે, સાધુ વો કતં અજ્જ ઇધાગચ્છન્તેહી’’તિ તેહિ તુટ્ઠમાનસેહિ પત્તં ગહેત્વા નિસીદાપેત્વા યાગુખજ્જકં દત્વા યાવ ભત્તકાલં ધમ્મકથં યાચિતો તેસં સારણીયધમ્મકથં કથેત્વા કાલં સલ્લક્ખેત્વા દેસનં નિટ્ઠાપેસિ. અથસ્સ સતરસભોજનં દત્વા તં આદાય ગન્તુકામં થેરં દિસ્વા ‘‘ભુઞ્જથ, ભન્તે, અપરમ્પિ તે દસ્સામા’’તિ થેરં ભોજેત્વા પુન પત્તપૂરં અદંસુ. થેરો તં આદાય ‘‘સામણેરો મે છાતો’’તિ તુરિતતુરિતો વિહારં પાયાસિ. તં દિવસં સત્થા પાતોવ નિક્ખમિત્વા ગન્ધકુટિયં નિસિન્નોવ આવજ્જેસિ – ‘‘અજ્જ સુખસામણેરો ઉપજ્ઝાયસ્સ પત્તચીવરં દત્વા ‘સમણધમ્મં કરિસ્સામી’તિ નિવત્તો, નિપ્ફન્નં નુ ખો તસ્સ કિચ્ચ’’ન્તિ. સો તિણ્ણંયેવ મગ્ગફલાનં પત્તભાવં દિસ્વા ઉત્તરિપિ ઉપધારેન્તો ‘‘સક્ખિસ્સતાયં અજ્જ અરહત્તં પાપુણિતું, સારિપુત્તો પન ‘સામણેરો મે છાતો’તિ વેગેન ભત્તં આદાય નિક્ખમતિ, સચે ઇમસ્મિં અરહત્તં અપ્પત્તે ભત્તં આહરિસ્સતિ, ઇમસ્સ અન્તરાયો ભવિસ્સતિ, મયા ગન્ત્વા દ્વારકોટ્ઠકે આરક્ખં ગણ્હિતું વટ્ટતી’’તિ ચિન્તેત્વા ગન્ધકુટિતો નિક્ખમિત્વા દ્વારકોટ્ઠકે ઠત્વા આરક્ખં ગણ્હિ.

થેરોપિ ભત્તં આહરિ. અથ નં હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ ચત્તારો પઞ્હે પુચ્છિ. પઞ્હવિસ્સજ્જનાવસાને સામણેરો અરહત્તં પાપુણિ. સત્થા થેરં આમન્તેત્વા ‘‘ગચ્છ, સારિપુત્ત, સામણેરસ્સ તે ભત્તં દેહી’’તિ આહ. થેરો ગન્ત્વા દ્વારં આકોટેસિ. સામણેરોપિ નિક્ખમિત્વા ઉપજ્ઝાયસ્સ વત્તં કત્વા ‘‘ભત્તકિચ્ચં કરોહી’’તિ વુત્તે થેરસ્સ ભત્તેન અનત્થિકભાવં ઞત્વા સત્તવસ્સિકકુમારો તઙ્ખણઞ્ઞેવ અરહત્તં પત્તો નીચાસનટ્ઠાનં પચ્ચવેક્ખન્તો ભત્તકિચ્ચં કત્વા પત્તં ધોવિ. તસ્મિં કાલે ચત્તારો મહારાજાનો આરક્ખં વિસ્સજ્જેસું. ચન્દિમસૂરિયાપિ વિમાનાનિ મુઞ્ચિંસુ. સક્કોપિ આવિઞ્છનટ્ઠાને આરક્ખં વિસ્સજ્જેસિ. સૂરિયો નભમજ્ઝં અતિક્કન્તોયેવ પઞ્ઞાયિ. ભિક્ખૂ ‘‘સાયન્હો પઞ્ઞાયતિ, સામણેરેન ચ ઇદાનેવ ભત્તકિચ્ચં કતં, કિં નુ ખો અજ્જ પુબ્બણ્હો બલવા જાતો, સાયન્હો મન્દો’’તિ વદિંસુ. સત્થા આગન્ત્વા ‘‘કાય નુત્થ, ભિક્ખવે, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના’’તિ પુચ્છિત્વા, ‘‘ભન્તે, અજ્જ પુબ્બણ્હો બલવા જાતો, સાયન્હો મન્દો, સામણેરેન ચ ઇદાનેવ ભત્તકિચ્ચં કતં, અથ ચ પન સૂરિયો નભમજ્ઝં અતિક્કન્તોયેવ પઞ્ઞાયતી’’તિ વુત્તે, ‘‘ભિક્ખવે, એવમેવં હોતિ પુઞ્ઞવન્તાનં સમણધમ્મકરણકાલે. અજ્જ હિ ચત્તારો મહારાજાનો સામન્તા આરક્ખં ગણ્હિંસુ, ચન્દિમસૂરિયા વિમાનાનિ ગહેત્વા અટ્ઠંસુ, સક્કો આવિઞ્છનકે આરક્ખં ગણ્હિ, અહમ્પિ દ્વારકોટ્ઠકે આરક્ખં ગણ્હિં, અજ્જ સુખસામણેરો માતિકાય ઉદકં હરન્તે, ઉસુકારે ઉસું ઉજું કરોન્તે, તચ્છકે ચક્કાદીનિ કરોન્તે દિસ્વા અત્તાનં દમેત્વા અરહત્તં પત્તો’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૧૪૫. ‘‘ઉદકઞ્હિ નયન્તિ નેત્તિકા, ઉસુકારા નમયન્તિ તેજનં;

દારું નમયન્તિ તચ્છકા, અત્તાનં દમયન્તિ સુબ્બતા’’તિ.

તત્થ સુબ્બતાતિ સુવદા, સુખેન ઓવદિતબ્બા અનુસાસિતબ્બાતિ અત્થો. સેસં હેટ્ઠા વુત્તનયમેવ.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસૂતિ.

સુખસામણેરવત્થુ એકાદસમં.

દણ્ડવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

દસમો વગ્ગો.