૧૦. પિલોતિકતિસ્સત્થેરવત્થુ

હિરીનિસેધોતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો પિલોતિકત્થેરં આરબ્ભ કથેસિ.

એકસ્મિઞ્હિ સમયે આનન્દત્થેરો એકં પિલોતિકખણ્ડનિવત્થં કપાલં આદાય ભિક્ખાય ચરન્તં દારકં દિસ્વા ‘‘કિં તે એવં વિચરિત્વા જીવનતો પબ્બજ્જા ન ઉત્તરિતરા’’તિ વત્વા, ‘‘ભન્તે, કો મં પબ્બાજેસ્સતી’’તિ વુત્તે ‘‘અહં પબ્બાજેસ્સામી’’તિ તં આદાય ગન્ત્વા સહત્થા ન્હાપેત્વા કમ્મટ્ઠાનં દત્વા પબ્બાજેસિ. તઞ્ચ પન નિવત્થપિલોતિકખણ્ડં પસારેત્વા ઓલોકેન્તો પરિસ્સાવનકરણમત્તમ્પિ ગય્હૂપગં કઞ્ચિ પદેસં અદિસ્વા કપાલેન સદ્ધિં એકિસ્સા રુક્ખસાખાય ઠપેસિ. સો પબ્બજિત્વા લદ્ધૂપસમ્પદો બુદ્ધાનં ઉપ્પન્નલાભસક્કારં પરિભુઞ્જમાનો મહગ્ઘાનિ ચીવરાનિ અચ્છાદેત્વા વિચરન્તો થૂલસરીરો હુત્વા ઉક્કણ્ઠિત્વા ‘‘કિં મે જનસ્સ સદ્ધાદેય્યં નિવાસેત્વા વિચરણેન, અત્તનો પિલોતિકમેવ નિવાસેસ્સામી’’તિ તં ઠાનં ગન્ત્વા પિલોતિકં ગહેત્વા ‘‘અહિરિક નિલ્લજ્જ એવરૂપાનં વત્થાનં અચ્છાદનટ્ઠાનં પહાય ઇમં પિલોતિકખણ્ડં નિવાસેત્વા કપાલહત્થો ભિક્ખાય ચરિતું ગચ્છસી’’તિ તં આરમ્મણં કત્વા અત્તનાવ અત્તાનં ઓવદિ, ઓવદન્તસ્સેવ પનસ્સ ચિત્તં સન્નિસીદિ. સો તં પિલોતિકં તત્થેવ પટિસામેત્વા નિવત્તિત્વા વિહારમેવ ગતો. સો કતિપાહચ્ચયેન પુનપિ ઉક્કણ્ઠિત્વા તથેવ વત્વા નિવત્તિ, પુનપિ તથેવાતિ. તં એવં અપરાપરં વિચરન્તં દિસ્વા ભિક્ખૂ ‘‘કહં, આવુસો, ગચ્છસી’’તિ પુચ્છન્તિ. સો ‘‘આચરિયસ્સ સન્તિકં ગચ્છામાવુસો’’તિ વત્વા એતેનેવ નીહારેન અત્તનો પિલોતિકખણ્ડમેવ આરમ્મણં કત્વા અત્તાનં નિસેધેત્વા કતિપાહેનેવ અરહત્તં પાપુણિ. ભિક્ખૂ આહંસુ – ‘‘કિં, આવુસો, ન દાનિ આચરિયસ્સ સન્તિકં ગચ્છસિ, નનુ અયં તે વિચરણમગ્ગો’’તિ. આવુસો, આચરિયેન સદ્ધિં સંસગ્ગે સતિ ગતોમ્હિ, ઇદાનિ પન મે છિન્નો સંસગ્ગો, તેનસ્સ સન્તિકં ન ગચ્છામીતિ. ભિક્ખૂ તથાગતસ્સ આરોચેસું – ‘‘ભન્તે, પિલોતિકત્થેરો અઞ્ઞં બ્યાકરોતી’’તિ. કિમાહ, ભિક્ખવેતિ? ઇદં નામ, ભન્તેતિ. તં સુત્વા સત્થા ‘‘આમ, ભિક્ખવે, મમ પુત્તો સંસગ્ગે સતિ આચરિયસ્સ સન્તિકં ગતો, ઇદાનિ પનસ્સ સંસગ્ગો છિન્નો, અત્તનાવ અત્તાનં નિસેધેત્વા અરહત્તં પત્તો’’તિ વત્વા ઇમા ગાથા અભાસિ –

૧૪૩. ‘‘હિરીનિસેધો પુરિસો, કોચિ લોકસ્મિં વિજ્જતિ;

યો નિદ્દં અપબોધેતિ, અસ્સો ભદ્રો કસામિવ.

૧૪૪. ‘‘અસ્સો યથા ભદ્રો કસાનિવિટ્ઠો,

આતાપિનો સંવેગિનો ભવાથ;

સદ્ધાય સીલેન ચ વીરિયેન ચ,

સમાધિના ધમ્મવિનિચ્છયેન ચ;

સમ્પન્નવિજ્જાચરણા પતિસ્સતા,

જહિસ્સથ દુક્ખમિદં અનપ્પક’’ન્તિ.

તત્થ અન્તો ઉપ્પન્નં અકુસલવિતક્કં હિરિયા નિસેધેતીતિ હિરીનિસેધો. કોચિ લોકસ્મિન્તિ એવરૂપો પુગ્ગલો દુલ્લભો, કોચિદેવ લોકસ્મિં વિજ્જતિ. યો નિદ્દન્તિ અપ્પમત્તો સમણધમ્મં કરોન્તો અત્તનો ઉપ્પન્નં નિદ્દં અપહરન્તો બુજ્ઝતીતિ અપબોધેતિ. કસામિવાતિ યથા ભદ્રો અસ્સો અત્તનિ પતમાનં કસં અપહરતિ, અત્તનિ પતિતું ન દેતિ. યો એવં નિદ્દં અપબોધેતિ, સો દુલ્લભોતિ અત્થો.

દુતિયગાથાય અયં સઙ્ખેપત્થો – ‘‘ભિક્ખવે, યથા ભદ્રો અસ્સો પમાદમાગમ્મ કસાય નિવિટ્ઠો, અહમ્પિ નામ કસાય પહટો’’તિ અપરભાગે આતપ્પં કરોતિ, એવં તુમ્હેપિ આતાપિનો સંવેગિનો ભવથ, એવંભૂતા લોકિયલોકુત્તરાય દુવિધાય સદ્ધાય ચ ચતુપારિસુદ્ધિસીલેન ચ કાયિકચેતસિકવીરિયેન ચ અટ્ઠસમાપત્તિસમાધિના ચ કારણાકારણજાનનલક્ખણેન ધમ્મવિનિચ્છયેન ચ સમન્નાગતા હુત્વા તિસ્સન્નં વા અટ્ઠન્નં વા વિજ્જાનં, પઞ્ચદસન્નઞ્ચ ચરણાનં સમ્પત્તિયા સમ્પન્નવિજ્જાચરણા. ઉપટ્ઠિતસતિતાય પતિસ્સતા હુત્વા ઇદં અનપ્પકં વટ્ટદુક્ખં પજહિસ્સથાતિ.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસૂતિ.

પિલોતિકતિસ્સત્થેરવત્થુ દસમં.