૫. કુમારકસ્સપત્થેરઅપદાનવણ્ણના

પઞ્ચમાપદાને ઇતો સતસહસ્સમ્હીતિઆદિકં આયસ્મતો કુમારકસ્સપત્થેરસ્સ અપદાનં. અયં કિર પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તો વિઞ્ઞુતં પત્વા એકદિવસં સત્થુ સન્તિકે ધમ્મં સુણન્તો સત્થારં એકં ભિક્ખું ચિત્તકથિકાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તં દિસ્વા સયમ્પિ તં ઠાનન્તરં પત્થેન્તો પણિધાનં કત્વા તદનુરૂપાનિ પુઞ્ઞાનિ કરોન્તો યાવતાયુકં ઠત્વા તતો ચુતો દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઉભયસમ્પત્તિયો અનુભવિત્વા કસ્સપસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તો તસ્સ ભગવતો સાસને પબ્બજિત્વા સમણધમ્મં કત્વા સુગતીસુયેવ સંસરન્તો દિબ્બસુખં માનુસસુખઞ્ચ અનુભવિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે રાજગહે એકિસ્સા સેટ્ઠિધીતાય કુચ્છિમ્હિ નિબ્બત્તો. સા કિર કુમારિકાકાલેયેવ પબ્બજિતુકામા માતાપિતરો યાચિત્વા પબ્બજ્જં અલભમાના પતિકુલં ગન્ત્વા ગબ્ભં ગણ્હિત્વા તં અજાનિત્વા ‘‘સામિકં આરાધેત્વા પબ્બજ્જં અનુજાનાપેસ્સામી’’તિ ચિન્તેસિ. સા સામિકં આરાધેન્તી, અય્યપુત્ત –

‘‘સચે ઇમસ્સ કાયસ્સ, અન્તો બાહિરકો સિયા;

દણ્ડં નૂન ગહેત્વાન, કાકે સોણે નિવારયે’’તિ. (વિસુદ્ધિ. ૧.૧૨૨) –

આદિના સરીરસ્સ દોસં દસ્સેન્તી તં આરાધેસિ.

સા સામિકેન અનુઞ્ઞાતા ગબ્ભિનિભાવં અજાનન્તી દેવદત્તપક્ખિયાસુ ભિક્ખુનીસુ પબ્બજિ. તસ્સા ગબ્ભિનિભાવં દિસ્વા ભિક્ખુનિયો દેવદત્તં પુચ્છિંસુ. સો ‘‘અસ્સમણી’’તિ આહ. સા ‘‘નાહં દેવદત્તં ઉદ્દિસ્સ પબ્બજિતા, ભગવન્તં ઉદ્દિસ્સ પબ્બજિતા’’તિ ભગવતો સન્તિકં ગન્ત્વા દસબલં પુચ્છિ. સત્થા ઉપાલિત્થેરં પટિચ્છાપેસિ. થેરો સાવત્થિનગરવાસીનિ કુલાનિ વિસાખઞ્ચ ઉપાસિકં પક્કોસાપેત્વા સરાજિકાય પરિસાય તં વિનિચ્છિનન્તો ‘‘પુરે લદ્ધો ગબ્ભો, અરોગા પબ્બજ્જા’’તિ આહ. તં સુત્વા સત્થા ‘‘સાધુ સુવિનિચ્છિતં ઉપાલિના અધિકરણ’’ન્તિ થેરસ્સ સાધુકારં અદાસિ.

સા ભિક્ખુની સુવણ્ણબિમ્બસદિસં પુત્તં વિજાયિ. તં રાજા પસેનદિ કોસલો ‘‘દારકપરિહરણં ભિક્ખુનીનં પલિબોધો’’તિ ધાતીનં દાપેત્વા પોસાપેસિ, કસ્સપોતિસ્સ નામં કરિંસુ. અપરભાગે અલઙ્કરિત્વા સત્થુ સન્તિકં નેત્વા પબ્બાજેસિ. કુમારકાલે પબ્બજિતત્તા પન ભગવતા ‘‘કસ્સપં પક્કોસથ, ઇદં ફલં વા ખાદનીયં વા કસ્સપસ્સ દેથા’’તિ વુત્તે ‘‘કતરકસ્સપસ્સા’’તિ ‘‘કુમારકસ્સપસ્સા’’તિ એવં ગહિતનામત્તા રઞ્ઞા પોસાવનીયપુત્તત્તા ચ વુદ્ધકાલેપિ કુમારકસ્સપોત્વેવ પઞ્ઞાયિત્થ.

સો પબ્બજિતકાલતો પટ્ઠાય વિપસ્સનાય કમ્મં કરોતિ, બુદ્ધવચનઞ્ચ ઉગ્ગણ્હાતિ. અથ તેન સદ્ધિં પબ્બતમત્થકે સમણધમ્મં કત્વા અનાગામી હુત્વા સુદ્ધાવાસે નિબ્બત્તમહાબ્રહ્મા ‘‘વિપસ્સનાય મુખં દસ્સેત્વા મગ્ગફલુપ્પત્તિયા ઉપાયં કરિસ્સામી’’તિ પઞ્ચદસપઞ્હે અભિસઙ્ખરિત્વા અન્ધવને વસન્તસ્સ થેરસ્સ ‘‘ઇમે પઞ્હે સત્થારં પુચ્છેય્યાસી’’તિ આચિક્ખિ. તતો સો તે પઞ્હે ભગવન્તં પુચ્છિ. ભગવાપિસ્સ વિસ્સજ્જેસિ. થેરો ભગવતા કથિતનિયામેનેવ તે ઉગ્ગણ્હિત્વા વિપસ્સનં ગબ્ભં ગાહાપેત્વા અરહત્તં પાપુણિ.

૧૫૦. સો અરહત્તં પત્વા અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો ઇતો સતસહસ્સમ્હીતિઆદિમાહ. તત્થ યં હેટ્ઠા વુત્તનયઞ્ચ ઉત્તાનત્થઞ્ચ, તં સબ્બં ન વણ્ણયિસ્સામ. અનુત્તાનપદમેવ વણ્ણયિસ્સામ.

૧૬૯. આપન્નસત્તા મે માતાતિ મય્હં માતા ગરુગબ્ભા ગબ્ભિની પસુતાસન્નગબ્ભાતિ અત્થો.

૧૭૩. વમ્મિકસદિસં કાયન્તિ સરીરં નામ વમ્મિકસદિસં યથા વમ્મિકો ઇતો ચિતો ચ છિદ્દાવછિદ્દો ઘરગોળિકઉપચિકાદીનં આસયો, એવમેવ અયં કાયો નવછિદ્દો ધુવસ્સવોતિ બુદ્ધેન ભગવતા દેસિતં પકાસિતં તં સુત્વા મે ચિત્તં આસવે અગ્ગહેત્વા અસેસેત્વા કિલેસતો વિમુચ્ચિ, અરહત્તે પતિટ્ઠાસીતિ અત્થો. અપરભાગે તત્થ તત્થ ભિક્ખૂનં વિચિત્તધમ્મકથિકભાવં સુત્વા સત્થા ‘‘એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, મમ સાવકાનં ભિક્ખૂનં ચિત્તકથિકાનં યદિદં કુમારકસ્સપો’’તિ (અ. નિ. ૧.૨૦૯, ૨૧૭) એતદગ્ગે ઠપેસીતિ.

કુમારકસ્સપત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.