અપદાન-અટ્ઠકથા

(દુતિયો ભાગો)

થેરાપદાનં

૨. સીહાસનિયવગ્ગો

૧. સીહાસનદાયકત્થેરઅપદાનવણ્ણના

નિબ્બુતે લોકનાથમ્હીતિઆદિકં આયસ્મતો સીહાસનદાયકત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો સિદ્ધત્થસ્સ ભગવતો કાલે વિભવસમ્પન્ને સદ્ધાસમ્પન્ને એકસ્મિં કુલે નિબ્બત્તો, ધરમાને ભગવતિ દેવલોકે વસિત્વા નિબ્બુતે ભગવતિ ઉપ્પન્નત્તા વિઞ્ઞુતં પત્તો ભગવતો સારીરિકચેતિયં દિસ્વા ‘‘અહો મે અલાભા, ભગવતો ધરમાને કાલે અસમ્પત્તો’’તિ ચિન્તેત્વા ચેતિયે ચિત્તં પસાદેત્વા સોમનસ્સજાતો સબ્બરતનમયં દેવતાનિમ્મિતસદિસં ધમ્માસને સીહાસનં કારેત્વા જીવમાનકબુદ્ધસ્સ વિય પૂજેસિ. તસ્સુપરિ ગેહમ્પિ દિબ્બવિમાનમિવ કારેસિ, પાદટ્ઠપનપાદપીઠમ્પિ કારેસિ. એવં યાવજીવં દીપધૂપપુપ્ફગન્ધાદીહિ અનેકવિધં પૂજં કત્વા તતો ચુતો દેવલોકે નિબ્બત્તો છ કામસગ્ગે અપરાપરં દિબ્બસમ્પત્તિં અનુભવિત્વા મનુસ્સેસુ ચક્કવત્તિસમ્પત્તિં અનેકક્ખત્તું અનુભવિત્વા સઙ્ખ્યાતિક્કન્તં પદેસરજ્જસમ્પત્તિઞ્ચ અનુભવિત્વા કસ્સપસ્સ ભગવતો સાસને પબ્બજિત્વા સમણધમ્મં કત્વા એત્થન્તરે દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે એકસ્મિં વિભવસમ્પન્ને કુલે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો સત્થુ ધમ્મદેસનં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા લદ્ધૂપસમ્પદો કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા ઘટેન્તો વાયમન્તો નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ.

૧. એવં પત્તઅરહત્તફલો અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સં ઉપ્પાદેત્વા પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો નિબ્બુતે લોકનાથમ્હીતિઆદિમાહ. તત્થ લોકસ્સ નાથો પધાનોતિ લોકનાથો, લોકત્તયસામીતિ અત્થો. લોકનાથે સિદ્ધત્થમ્હિ નિબ્બુતેતિ સમ્બન્ધો. વિત્થારિતે પાવચનેતિ પાવચને પિટકત્તયે વિત્થારિતે પત્થટે પાકટેતિ અત્થો. બાહુજઞ્ઞમ્હિ સાસનેતિ સિક્ખત્તયસઙ્ગહિતે બુદ્ધસાસને અનેકસતસહસ્સકોટિખીણાસવસઙ્ખાતેહિ બહુજનેહિ ઞાતે અધિગતેતિ અત્થો.

૨-૩. પસન્નચિત્તો સુમનોતિ તદા અહં બુદ્ધસ્સ ધરમાનકાલે અસમ્પત્તો નિબ્બુતે તસ્મિં દેવલોકા ચવિત્વા મનુસ્સલોકં ઉપપન્નો તસ્સ ભગવતો સારીરિકધાતુચેતિયં દિસ્વા પસન્નચિત્તો સદ્ધાસમ્પયુત્તમનો સુન્દરમનો ‘‘અહો મમાગમનં સ્વાગમન’’ન્તિ સઞ્જાતપસાદબહુમાનો ‘‘મયા નિબ્બાનાધિગમાય એકં પુઞ્ઞં કાતું વટ્ટતી’’તિ ચિન્તેત્વા ભગવતો ચેતિયસમીપે ભગવન્તં ઉદ્દિસ્સ હિરઞ્ઞસુવણ્ણરતનાદીહિ અલઙ્કરિત્વાવ સીહાસનં અકાસિ. તત્ર નિસિન્નસ્સ પાદટ્ઠપનત્થાય પાદપીઠઞ્ચ કારેસિ. સીહાસનસ્સ અતેમનત્થાય તસ્સુપરિ ઘરઞ્ચ કારેસિ. તેન વુત્તં – ‘‘સીહાસનમકાસહં…પે… ઘરં તત્થ અકાસહ’’ન્તિ. તેન ચિત્તપ્પસાદેનાતિ ધરમાનસ્સ વિય ભગવતો સીહાસનં મયા કતં, તેન ચિત્તપ્પસાદેન. તુસિતં ઉપપજ્જહન્તિ તુસિતભવને ઉપપજ્જિન્તિ અત્થો.

૪. આયામેન ચતુબ્બીસાતિ તત્રુપપન્નસ્સ દેવભૂતસ્સ સતો મય્હં સુકતં પુઞ્ઞેન નિબ્બત્તિતં પાતુભૂતં આયામેન ઉચ્ચતો ચતુબ્બીસયોજનં વિત્થારેન તિરિયતો ચતુદ્દસયોજનં તાવદેવ નિબ્બત્તિક્ખણેયેવ આસિ અહોસીતિ અત્થો. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

૯. ચતુન્નવુતે ઇતો કપ્પેતિ ઇતો કપ્પતો ચતુનવુતે કપ્પે યં કમ્મં અકરિં અકાસિં, તદા તતો પટ્ઠાય પુઞ્ઞબલેન કઞ્ચિ દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, ન અનુભૂતપુબ્બા કાચિ દુગ્ગતીતિ અત્થો.

૧૦. તેસત્તતિમ્હિતો કપ્પેતિ ઇતો કપ્પતો તેસત્તતિકપ્પે. ઇન્દનામા તયો જનાતિ ઇન્દનામકા તયો ચક્કવત્તિરાજાનો એકસ્મિં કપ્પે તીસુ જાતીસુ ઇન્દો નામ ચક્કવત્તી રાજા અહોસિન્તિ અત્થો. દ્વેસત્તતિમ્હિતો કપ્પેતિ ઇતો દ્વેસત્તતિકપ્પે. સુમનનામકા તયો જના તિક્ખત્તું ચક્કવત્તિરાજાનો અહેસું.

૧૧. સમસત્તતિતો કપ્પેતિ ઇતો કપ્પતો અનૂનાધિકે સત્તતિમે કપ્પે વરુણનામકા વરુણો ચક્કવત્તીતિ એવંનામકા તયો ચક્કવત્તિરાજાનો ચક્કરતનસમ્પન્ના ચતુદીપમ્હિ ઇસ્સરા અહેસુન્તિ અત્થો. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

સીહાસનદાયકત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૨. એકત્થમ્ભિકત્થેરઅપદાનવણ્ણના

સિદ્ધત્થસ્સ ભગવતોતિઆદિકં આયસ્મતો એકત્થમ્ભદાયકથેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો સિદ્ધત્થસ્સ ભગવતો કાલે વનકમ્મિકો હુત્વા એકસ્મિં વિભવસમ્પન્ને કુલે નિબ્બત્તો. તસ્મિં સમયે સબ્બે સદ્ધા પસન્ના ઉપાસકા એકચ્છન્દા ‘‘ભગવતો ઉપટ્ઠાનસાલં કરોમા’’તિ દબ્બસમ્ભારત્થાય વનં પવિસિત્વા તં ઉપાસકં દિસ્વા ‘‘અમ્હાકં એકં થમ્ભં દેથા’’તિ યાચિંસુ. સો તં પવત્તિં સુત્વા ‘‘તુમ્હે મા ચિન્તયિત્થા’’તિ તે સબ્બે ઉય્યોજેત્વા એકં સારમયં થમ્ભં ગહેત્વા સત્થુ દસ્સેત્વા તેસંયેવ અદાસિ. સો તેનેવ સોમનસ્સજાતો તદેવ મૂલં કત્વા અઞ્ઞાનિ દાનાદીનિ પુઞ્ઞાનિ કત્વા તતો ચુતો દેવલોકે નિબ્બત્તો અપરાપરં છસુ કામાવચરેસુ દિબ્બસમ્પત્તિયો અનુભવિત્વા મનુસ્સેસુ ચ અગ્ગચક્કવત્તિસમ્પત્તિં અનેકવારં અનુભવિત્વા અસઙ્ખ્યેય્યં પદેસરજ્જસમ્પત્તિઞ્ચ અનુભવિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સદ્ધાસમ્પન્ને એકસ્મિં કુલે નિબ્બત્તો માતાપિતૂહિ સદ્ધિં ભગવતો સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા લદ્ધૂપસમ્પદો કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા મનસિકરોન્તો નચિરસ્સેવ અરહા અહોસિ.

૧૩. સો એવં પત્તઅરહત્તો અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો સિદ્ધત્થસ્સાતિઆદિમાહ. તત્થ સિદ્ધત્થસ્સ ભગવતો ભગ્યસમ્પન્નસ્સ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ. મહાપૂગગણોતિ મહાઉપાસકસમૂહો અહુ અહોસીતિ અત્થો. સરણં ગતા ચ તે બુદ્ધન્તિ ‘‘બુદ્ધં સરણ’’ન્તિ ગતા ભજિંસુ જાનિંસુ વા તે ઉપાસકા. તથાગતં સદ્દહન્તિ બુદ્ધગુણં અત્તનો ચિત્તસન્તાને ઠપેન્તીતિ અત્થો.

૧૪. સબ્બે સઙ્ગમ્મ મન્તેત્વાતિ સબ્બે સમાગમ્મ સન્નિપતિત્વા મન્તેત્વા અઞ્ઞમઞ્ઞં સઞ્ઞાપેત્વા એકચ્છન્દા હુત્વા માળં ઉપટ્ઠાનસાલં સત્થુનો અત્થાય કુબ્બન્તિ કરોન્તીતિ અત્થો. દબ્બસમ્ભારેસુ એકત્થમ્ભં અલભન્તા બ્રહાવને મહાવને વિચિનન્તીતિ સમ્બન્ધો.

૧૫. તેહં અરઞ્ઞે દિસ્વાનાતિ અહં તે ઉપાસકે અરઞ્ઞે દિસ્વાન ગણં સમૂહં ઉપગમ્મ સમીપં ગન્ત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વાન દસઙ્ગુલિસમોધાનં અઞ્જલિં સિરસિ કત્વા અહં ગણં ઉપાસકસમૂહં ‘‘તુમ્હે ઇમં વનં કિમત્થં આગતત્થા’’તિ તદા તસ્મિં કાલે પરિપુચ્છિન્તિ સમ્બન્ધો.

૧૬. તે સીલવન્તો ઉપાસકા મે મયા પુટ્ઠા ‘‘માળં મયં કત્તુકામા હુત્વા એકત્થમ્ભો અમ્હેહિ ન લબ્ભતી’’તિ વિયાકંસુ વિસેસેન કથયિંસૂતિ સમ્બન્ધો.

૧૭. મમં મય્હં એકત્થમ્ભં દેથ, અહં તં દસ્સામિ સત્થુનો સન્તિકં અહં થમ્ભં આહરિસ્સામિ, તે ભવન્તો થમ્ભહરણે અપ્પોસ્સુક્કા ઉસ્સાહરહિતા ભવન્તૂતિ સમ્બન્ધો.

૨૪. યં યં યોનુપપજ્જામીતિ યં યં યોનિં દેવત્તં અથ માનુસં ઉપગચ્છામીતિ અત્થો. ભુમ્મત્થે વા ઉપયોગવચનં, યસ્મિં યસ્મિં દેવલોકે વા મનુસ્સલોકે વાતિ અત્થો. સેસં ઉત્તાનત્થમેવાતિ.

એકત્થમ્ભિકત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૩. નન્દત્થેરઅપદાનવણ્ણના

પદુમુત્તરસ્સ ભગવતોતિઆદિકં આયસ્મતો નન્દત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે હંસવતીનગરે એકસ્મિં કુલે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો ભગવતો સન્તિકે ધમ્મં સુણન્તો સત્થારં એકં ભિક્ખું ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તં દિસ્વા સયં તં ઠાનન્તરં પત્થેન્તો ભગવતો ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચ પૂજાસક્કારબહુલં મહાદાનં પવત્તેત્વા ‘‘અહં, ભન્તે, અનાગતે તુમ્હાદિસસ્સ બુદ્ધસ્સ એવરૂપો સાવકો ભવેય્ય’’ન્તિ પણિધાનં અકાસિ.

સો તતો પટ્ઠાય દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો અત્થદસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે ધમ્મતાય નામ નદિયા મહન્તો કચ્છપો હુત્વા નિબ્બત્તો એકદિવસં સત્થારં નદિં તરિતું તીરે ઠિતં દિસ્વા સયં ભગવન્તં તારેતુકામો સત્થુ પાદમૂલે નિપજ્જિ. સત્થા તસ્સ અજ્ઝાસયં ઞત્વા પિટ્ઠિં અભિરુહિ. સો હટ્ઠતુટ્ઠો વેગેન સોતં છિન્દન્તો સીઘતરં પરતીરં પાપેસિ. ભગવા તસ્સ અનુમોદનં વદન્તો ભાવિનિં સમ્પત્તિં કથેત્વા પક્કામિ.

સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન સુગતીસુયેવ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે કપિલવત્થુસ્મિં સુદ્ધોદનમહારાજસ્સ અગ્ગમહેસિયા મહાપજાપતિગોતમિયા કુચ્છિમ્હિ નિબ્બત્તો, તસ્સ નામગ્ગહણદિવસે ઞાતિસઙ્ઘં નન્દયન્તો જાતોતિ ‘‘નન્દો’’ત્વેવ નામં અકંસુ. તસ્સ વયપ્પત્તકાલે ભગવા પવત્તિતવરધમ્મચક્કો લોકાનુગ્ગહં કરોન્તો અનુક્કમેન કપિલવત્થું ગન્ત્વા ઞાતિસમાગમે પોક્ખરવસ્સં અટ્ઠુપ્પત્તિં કત્વા વેસ્સન્તરજાતકં (જા. ૨.૨૨.૧૬૫૫ આદયો) કથેત્વા દુતિયદિવસે પિણ્ડાય પવિટ્ઠો ‘‘ઉત્તિટ્ઠે નપ્પમજ્જેય્યા’’તિ (ધ. પ. ૧૬૮) ગાથાય પિતરં સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠાપેત્વા નિવેસનં ગન્ત્વા ‘‘ધમ્મઞ્ચરે સુચરિત’’ન્તિ (ધ. પ. ૧૬૯) ગાથાય મહાપજાપતિં સોતાપત્તિફલે રાજાનં સકદાગામિફલે પતિટ્ઠાપેત્વા તતિયદિવસે નન્દકુમારસ્સ અભિસેકગેહપવેસનઆવાહમઙ્ગલેસુ વત્તમાનેસુ પિણ્ડાય પાવિસિ. સત્થા નન્દકુમારસ્સ હત્થે પત્તં દત્વા મઙ્ગલં વત્વા તસ્સ હત્થતો પત્તં અગ્ગહેત્વાવ વિહારં ગતો, તં પત્તહત્થં વિહારં આગતં અનિચ્છમાનંયેવ પબ્બાજેત્વા તથાપબ્બાજિતત્તાયેવ અનભિરતિયા પીળિતં ઞત્વા ઉપાયેન તસ્સ તં અનભિરતિં વિનોદેસિ. સો યોનિસો પટિસઙ્ખાય વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ. થેરો પુન દિવસે ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા એવમાહ – ‘‘યં મે, ભન્તે, ભગવા પાટિભોગો પઞ્ચન્નં અચ્છરાસતાનં પટિલાભાય કકુટપાદાનં, મુઞ્ચામહં, ભન્તે, ભગવન્તં એતસ્મા પટિસ્સવા’’તિ. ભગવાપિ ‘‘યદેવ તે, નન્દ, અનુપાદાય આસવેહિ ચિત્તં વિમુત્તં, તદાહં મુત્તો એતસ્મા પટિસ્સવા’’તિ આહ. અથસ્સ ભગવા સવિસેસં ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારતં ઞત્વા તં ગુણં વિભાવેન્તો ‘‘એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, મમ સાવકાનં ભિક્ખૂનં ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારાનં યદિદં નન્દો’’તિ (અ. નિ. ૧.૨૧૯, ૨૩૦) ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારભાવેન નં એતદગ્ગે ઠપેસિ. થેરો હિ ‘‘ઇન્દ્રિયાસંવરં નિસ્સાય ઇમં વિપ્પકારં પત્તો, તમહં સુટ્ઠુ નિગ્ગણ્હિસ્સામી’’તિ ઉસ્સાહજાતો બલવહિરોત્તપ્પો તત્થ ચ કતાધિકારત્તા ઇન્દ્રિયસંવરે ઉક્કંસપારમિં અગમાસિ.

૨૭. એવં સો એતદગ્ગટ્ઠાનં પત્વા અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સપ્પત્તો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતોતિઆદિમાહ. વત્થં ખોમં મયા દિન્નન્તિ ખોમરટ્ઠે જાતં વત્થં ભગવતિ ચિત્તપ્પસાદેન ગારવબહુમાનેન મયા પરમસુખુમં ખોમવત્થં દિન્નન્તિ અત્થો. સયમ્ભુસ્સાતિ સયમેવ ભૂતસ્સ જાતસ્સ અરિયાય જાતિયા નિબ્બત્તસ્સ. મહેસિનોતિ મહન્તે સીલસમાધિપઞ્ઞાવિમુત્તિવિમુત્તિઞાણદસ્સનક્ખન્ધે એસિ ગવેસીતિ મહેસિ, તસ્સ મહેસિનો સયમ્ભુસ્સ ચીવરત્થાય ખોમવત્થં મયા દિન્નન્તિ સમ્બન્ધો.

૨૮. તં મે બુદ્ધો વિયાકાસીતિ એત્થ તન્તિ સામ્યત્થે ઉપયોગવચનં, તસ્સ વત્થદાયકસ્સ મે દાનફલં વિસેસેન અકાસિ કથેસિ બુદ્ધોતિ અત્થો. જલજુત્તમનામકોતિ પદુમુત્તરનામકો. ‘‘જલરુત્તમનાયકો’’તિપિ પાઠો, તસ્સ જલમાનાનં દેવબ્રહ્માનં ઉત્તમનાયકો પધાનોતિ અત્થો. ઇમિના વત્થદાનેનાતિ ઇમિના વત્થદાનસ્સ નિસ્સન્દેન ત્વં અનાગતે હેમવણ્ણો સુવણ્ણવણ્ણો ભવિસ્સસિ.

૨૯. દ્વે સમ્પત્તિં અનુભોત્વાતિ દિબ્બમનુસ્સસઙ્ખાતા દ્વે સમ્પત્તિયો અનુભવિત્વા. કુસલમૂલેહિ ચોદિતોતિ કુસલાવયવેહિ કુસલકોટ્ઠાસેહિ ચોદિતો પેસિતો, ‘‘ત્વં ઇમિના પુઞ્ઞેન સત્થુ કુલં પસવાહી’’તિ પેસિતો વિયાતિ અત્થો. ‘‘ગોતમસ્સ ભગવતો કનિટ્ઠો ત્વં ભવિસ્સસી’’તિ બ્યાકાસીતિ સમ્બન્ધો.

૩૦. રાગરત્તો સુખસીલોતિ કિલેસકામેહિ રત્તો અલ્લીનો કાયસુખચિત્તસુખાનુભવનસભાવો. કામેસુ ગેધમાયુતોતિ વત્થુકામેસુ ગેધસઙ્ખાતાય તણ્હાય આયુતો યોજિતોતિ અત્થો. બુદ્ધેન ચોદિતો સન્તો, તદા ત્વન્તિ યસ્મા કામેસુ ગેધિતો, તદા તસ્મા ત્વં અત્તનો ભાતુકેન ગોતમબુદ્ધેન ચોદિતો પબ્બજ્જાય ઉય્યોજિતો તસ્સ સન્તિકે પબ્બજિસ્સસીતિ સમ્બન્ધો.

૩૧. પબ્બજિત્વાન ત્વં તત્થાતિ તસ્મિં ગોતમસ્સ ભગવતો સાસને ત્વં પબ્બજિત્વા કુસલમૂલેન મૂલભૂતેન પુઞ્ઞસમ્ભારેન ચોદિતો ભાવનાયં નિયોજિતો સબ્બાસવે સકલાસવે પરિઞ્ઞાય જાનિત્વા પજહિત્વા અનામયો નિદ્દુક્ખો નિબ્બાયિસ્સસિ અદસ્સનં પાપેસ્સસિ, અપણ્ણત્તિકભાવં ગમિસ્સસીતિ અત્થો.

૩૨. સતકપ્પસહસ્સમ્હીતિ ઇતો કપ્પતો પુબ્બે સતકપ્પાધિકે સહસ્સમે કપ્પમ્હિ ચેળનામકા ચત્તારો ચક્કવત્તિરાજાનો અહેસુન્તિ અત્થો. સટ્ઠિ કપ્પસહસ્સાનીતિ કપ્પસહસ્સાનિ સટ્ઠિ ચ અતિક્કમિત્વા હેટ્ઠા એકસ્મિં કપ્પે ચત્તારો જના ઉપચેળા નામ ચક્કવત્તિરાજાનો ચતૂસુ જાતીસુ અહેસુન્તિ અત્થો.

૩૩. પઞ્ચકપ્પસહસ્સમ્હીતિ પઞ્ચકપ્પાધિકે સહસ્સમે કપ્પમ્હિ ચેળા નામ ચત્તારો જના ચક્કવત્તિરાજાનો સત્તહિ રતનેહિ સમ્પન્ના સમઙ્ગીભૂતા જમ્બુદીપઅપરગોયાનઉત્તરકુરુપુબ્બવિદેહદીપસઙ્ખાતે ચતુદીપમ્હિ ઇસ્સરા પધાના વિસું અહેસુન્તિ અત્થો. સેસં વુત્તનયમેવાતિ.

નન્દત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૪. ચૂળપન્થકત્થેરઅપદાનવણ્ણના

પદુમુત્તરો નામ જિનોતિઆદિકં આયસ્મતો ચૂળપન્થકત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે યદેત્થ અટ્ઠુપ્પત્તિવસેન વત્તબ્બં, તં અટ્ઠકનિપાતે મહાપન્થકવત્થુસ્મિં (થેરગા. ૫૧૦ આદયો) વુત્તમેવ. અયં પન વિસેસો – મહાપન્થકત્થેરો અરહત્તં પત્વા ફલસમાપત્તિસુખેન વીતિનામેન્તો ચિન્તેસિ – ‘‘કથં નુ ખો સક્કા ચૂળપન્થકમ્પિ ઇમસ્મિં સુખે પતિટ્ઠાપેતુ’’ન્તિ. સો અત્તનો અય્યકં ધનસેટ્ઠિં ઉપસઙ્કમિત્વા આહ – ‘‘સચે, મહાસેટ્ઠિ, અનુજાનાથ, અહં ચૂળપન્થકં પબ્બાજેય્ય’’ન્તિ. ‘‘પબ્બાજેથ, ભન્તે’’તિ. થેરો તં પબ્બાજેસિ. સો દસસુ સીલેસુ પતિટ્ઠિતો ભાતુ સન્તિકે –

‘‘પદુમં યથા કોકનદં સુગન્ધં, પાતો સિયા ફુલ્લમવીતગન્ધં;

અઙ્ગીરસં પસ્સ વિરોચમાનં, તપન્તમાદિચ્ચમિવન્તલિક્ખે’’તિ. (સં. નિ. ૧.૧૨૩; અ. નિ. ૫.૧૯૫) –

ગાથં ઉગ્ગણ્હન્તો ચતૂહિ માસેહિ ઉગ્ગહેતું નાસક્ખિ, ગહિતમ્પિ હદયે ન તિટ્ઠતિ. અથ નં મહાપન્થકો, ‘‘ચૂળપન્થક, ત્વં ઇમસ્મિં સાસને અભબ્બો, ચતૂહિ માસેહિ એકં ગાથમ્પિ ગહેતું ન સક્કોસિ, પબ્બજિતકિચ્ચં પન ત્વં કથં મત્થકં પાપેસ્સસિ, નિક્ખમ ઇતો’’તિ સો થેરેન પણામિકો દ્વારકોટ્ઠકસમીપે રોદમાનો અટ્ઠાસિ.

તેન ચ સમયેન સત્થા જીવકમ્બવને વિહરતિ. અથ જીવકો પુરિસં પેસેસિ – ‘‘ગચ્છ, પઞ્ચહિ ભિક્ખુસતેહિ સદ્ધિં સત્થારં નિમન્તેહી’’તિ. તેન ચ સમયેન આયસ્મા મહાપન્થકો ભત્તુદ્દેસકો હોતિ. સો ‘‘પઞ્ચન્નં ભિક્ખુસતાનં ભિક્ખં પટિચ્છથા’’તિ વુત્તો ‘‘ચૂળપન્થકં ઠપેત્વા સેસાનં પટિચ્છામી’’તિ આહ. તં સુત્વા ચૂળપન્થકો ભિય્યોસોમત્તાય દોમનસ્સપ્પત્તો અહોસિ. સત્થા તસ્સ ચિત્તક્ખેદં ઞત્વા ‘‘ચૂળપન્થકો મયા કતેન ઉપાયેન બુજ્ઝિસ્સતી’’તિ તસ્સ અવિદૂરટ્ઠાને અત્તાનં દસ્સેત્વા ‘‘કિં, પન્થક, રોદસી’’તિ પુચ્છિ. ‘‘ભાતા મં, ભન્તે, પણામેતી’’તિ આહ. ‘‘પન્થક, મા ચિન્તયિ, મમ સાસને તુય્હં પબ્બજ્જા, એહિ ઇમં ગહેત્વા ‘રજોહરણં, રજોહરણ’ન્તિ મનસિ કરોહી’’તિ ઇદ્ધિયા સુદ્ધં ચોળક્ખણ્ડં અભિસઙ્ખરિત્વા અદાસિ. સો સત્થારા દિન્નં ચોળક્ખણ્ડં ‘‘રજોહરણં, રજોહરણ’’ન્તિ હત્થેન પરિમજ્જન્તો નિસીદિ. તસ્સ તં પરિમજ્જન્તસ્સ કિલિટ્ઠધાતુકં જાતં, પુન પરિમજ્જન્તસ્સ ઉક્ખલિપરિપુઞ્છનસદિસં જાતં. સો ઞાણપરિપાકત્તા એવં ચિન્તેસિ – ‘‘ઇદં ચોળક્ખણ્ડં પકતિયા પરિસુદ્ધં, ઇમં ઉપાદિણ્ણકસરીરં નિસ્સાય કિલિટ્ઠં અઞ્ઞથા જાતં, તસ્મા અનિચ્ચં યથાપેતં, એવં ચિત્તમ્પી’’તિ ખયવયં પટ્ઠપેત્વા તસ્મિંયેવ નિમિત્તે ઝાનાનિ નિબ્બત્તેત્વા ઝાનપાદકં કત્વા વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણિ. અરહત્તપત્તસ્સેવસ્સ તેપિટકં પઞ્ચાભિઞ્ઞા ચ આગમિંસુ.

સત્થા એકૂનેહિ પઞ્ચભિક્ખુસતેહિ સદ્ધિં ગન્ત્વા જીવકસ્સ નિવેસને પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. ચૂળપન્થકો પન અત્તનો ભિક્ખાય અપ્પટિચ્છિતત્તા એવ ન ગતો. જીવકો યાગું દાતું આરભિ. સત્થા હત્થેન પત્તં પિદહિ. ‘‘કસ્મા, ભન્તે, ન ગણ્હથા’’તિ વુત્તે ‘‘વિહારે એકો ભિક્ખુ અત્થિ, જીવકા’’તિ. સો પુરિસં પેસેસિ – ‘‘ગચ્છ, ભણે, વિહારે નિસિન્નં અય્યં ગહેત્વા એહી’’તિ. ચૂળપન્થકત્થેરોપિ રૂપેન કિરિયાય ચ એકમ્પિ એકેન અસદિસં ભિક્ખુસહસ્સં નિમ્મિનિત્વા નિસીદિ. સો પુરિસો વિહારે ભિક્ખૂનં બહુભાવં દિસ્વા ગન્ત્વા જીવકસ્સ કથેસિ – ‘‘ઇમસ્મા ભિક્ખુસઙ્ઘા વિહારે ભિક્ખુસઙ્ઘો બહુતરો, પક્કોસિતબ્બં અય્યં ન જાનામી’’તિ. જીવકો સત્થારં પુચ્છિ – ‘‘કો નામો, ભન્તે, વિહારે નિસિન્નો ભિક્ખૂ’’તિ? ‘‘ચૂળપન્થકો નામ, જીવકા’’તિ. ‘‘ગચ્છ, ભણે, ‘ચૂળપન્થકો નામ કતરો’તિ પુચ્છિત્વા તં આનેહી’’તિ. સો વિહારં ગન્ત્વા ‘‘ચૂળપન્થકો નામ કતરો, ભન્તે’’તિ પુચ્છિ. ‘‘અહં ચૂળપન્થકો, અહં ચૂળપન્થકો’’તિ એકપ્પહારેન ભિક્ખુસહસ્સમ્પિ કથેસિ. સો પુનાગન્ત્વા તં પવત્તિં જીવકસ્સ આરોચેસિ જીવકો પટિવિદ્ધસચ્ચત્તા ‘‘ઇદ્ધિમા મઞ્ઞે, અય્યો’’તિ નયતો ઞત્વા ‘‘ગચ્છ, ભણે, પઠમં કથેન્તં અય્યમેવ ‘તુમ્હે સત્થા પક્કોસતી’તિ વત્વા ચીવરકણ્ણે ગણ્હાહી’’તિ આહ. સો વિહારં ગન્ત્વા તથા અકાસિ. તાવદેવ નિમ્મિતભિક્ખૂ અન્તરધાયિંસુ. સો થેરં ગહેત્વા અગમાસિ.

સત્થા તસ્મિં ખણે યાગુઞ્ચ ખજ્જકાદિભેદઞ્ચ પટિગ્ગણ્હિ. કતભત્તકિચ્ચો ભગવા આયસ્મન્તં ચૂળપન્થકં આણાપેસિ ‘‘અનુમોદનં કરોહી’’તિ. સો પભિન્નપટિસમ્ભિદો સિનેરું ગહેત્વા મહાસમુદ્દં મન્થેન્તો વિય તેપિટકં બુદ્ધવચનં સઙ્ખોભેન્તો સત્થુ અજ્ઝાસયં ગણ્હન્તો અનુમોદનં અકાસિ. દસબલે ભત્તકિચ્ચં કત્વા વિહારં ગતે ધમ્મસભાયં કથા ઉદપાદિ ‘અહો બુદ્ધાનં આનુભાવો, યત્ર હિ નામ ચત્તારો માસે એકગાથં ગહેતું અસક્કોન્તમ્પિ લહુકેન ખણેનેવ એવં મહિદ્ધિકં અકંસૂ’તિ, તથા હિ જીવકસ્સ નિવેસને નિસિન્નો ભગવા ‘એવં ચૂળપન્થકસ્સ ચિત્તં સમાહિતં, વીથિપટિપન્ના વિપસ્સના’તિ ઞત્વા યથાનિસિન્નોયેવ અત્તાનં દસ્સેત્વા, ‘પન્થક, નેવાયં પિલોતિકા કિલિટ્ઠા રજાનુકિણ્ણા, ઇતો પન અઞ્ઞોપિ અરિયસ્સ વિનયે સંકિલેસો રજો’તિ દસ્સેન્તો –

‘‘રાગો રજો ન ચ પન રેણુ વુચ્ચતિ, રાગસ્સેતં અધિવચનં રજોતિ;

એતં રજં વિપ્પજહિત્વા ભિક્ખવો, વિહરન્તિ તે વિગતરજસ્સ સાસને.

‘‘દોસો રજો…પે… વિગતરજસ્સ સાસને.

‘‘મોહો રજો…પે… વિગતરજસ્સ સાસને’’તિ. (મહાનિ. ૨૦૯; ચૂળનિ. ઉદયમાણવપુચ્છાનિદ્દેસ ૭૪) –

ઇમા તિસ્સો ગાથાયો અભાસિ. ગાથાપરિયોસાને ચૂળપન્થકો સહપટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણીતિ. સત્થા તેસં ભિક્ખૂનં કથાસલ્લાપં સુત્વા આગન્ત્વા બુદ્ધાસને નિસીદિત્વા ‘‘કિં વદેથ, ભિક્ખવે’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘ઇમં નામ, ભન્તે’’તિ વુત્તે ‘‘ભિક્ખવે, ચૂળપન્થકેન ઇદાનિ મય્હં ઓવાદે ઠત્વા લોકુત્થરદાયજ્જં લદ્ધં, પુબ્બે પન લોકિયદાયજ્જં લદ્ધ’’ન્તિ વત્વા તેહિ યાચિતો ચૂળસેટ્ઠિજાતકં (જા. ૧.૧.૪) કથેસિ. અપરભાગે નં સત્થા અરિયગણપરિવુતો ધમ્માસને નિસિન્નો મનોમયં કાયં અભિનિમ્મિનન્તાનં ભિક્ખૂનં ચેતોવિવટ્ટકુસલાનઞ્ચ અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસિ.

૩૫. એવં સો પત્તએતદગ્ગટ્ઠાનો અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા પીતિસોમનસ્સવસેન પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો પદુમુત્તરો નામ જિનોતિઆદિમાહ. તત્થ પુરિમપદદ્વયં વુત્તત્થમેવ. ગણમ્હા વૂપકટ્ઠો સોતિ સો પદુમુત્તરો નામ સત્થા ગણમ્હા મહતા ભિક્ખુસમૂહતો વૂપકટ્ઠો વિસું ભૂતો વિવેકં ઉપગતો. તદા મમ તાપસકાલે હિમવન્તે હિમાલયપબ્બતસમીપે વસિ વાસં કપ્પેસિ, ચતૂહિ ઇરિયાપથેહિ વિહાસીતિ અત્થો.

૩૬. અહમ્પિ…પે… તદાતિ યદા સો ભગવા હિમવન્તં ઉપગન્ત્વા વસિ, તદા અહમ્પિ હિમવન્તસમીપે કતઅસ્સમે આ સમન્તતો કાયચિત્તપીળાસઙ્ખાતા પરિસ્સયા સમન્તિ એત્થાતિ અસ્સમોતિ લદ્ધનામે અરઞ્ઞાવાસે વસામીતિ સમ્બન્ધો. અચિરાગતં મહાવીરન્તિ અચિરં આગતં મહાવીરિયવન્તં લોકનાયકં પધાનં તં ભગવન્તં ઉપેસિન્તિ સમ્બન્ધો, આગતક્ખણેયેવ ઉપાગમિન્તિ અત્થો.

૩૭. પુપ્ફચ્છત્તં ગહેત્વાનાતિ એવં ઉપગચ્છન્તો ચ પદુમુપ્પલપુપ્ફાદીહિ છાદિતં પુપ્ફમયં છત્તં ગહેત્વા નરાસભં નરાનં સેટ્ઠં ભગવન્તં છાદેન્તો ઉપગચ્છિં સમીપં ગતોસ્મીતિ અત્થો. સમાધિં સમાપજ્જન્તન્તિ રૂપાવચરસમાધિજ્ઝાનં સમાપજ્જન્તં અપ્પેત્વા નિસિન્નસ્સ અન્તરાયં અહં અકાસિન્તિ સમ્બન્ધો.

૩૮. ઉભો હત્થેહિ પગ્ગય્હાતિ તં સુસજ્જિતં પુપ્ફચ્છત્તં દ્વીહિ હત્થેહિ ઉક્ખિપિત્વા અહં ભગવતો અદાસિન્તિ સમ્બન્ધો. પટિગ્ગહેસીતિ તં મયા દિન્નં પુપ્ફચ્છત્તં પદુમુત્તરો ભગવા સમ્પટિચ્છિ, સાદરં સાદિયીતિ અત્થો.

૪૧. સતપત્તછત્તં પગ્ગય્હાતિ એકેકસ્મિં પદુમપુપ્ફે સતસતપત્તાનં વસેન સતપત્તેહિ પદુમપુપ્ફેહિ છાદિતં પુપ્ફચ્છત્તં પકારેન આદરેન ગહેત્વા તાપસો મમ અદાસીતિ અત્થો. તમહં કિત્તયિસ્સામીતિ તં તાપસં અહં કિત્તયિસ્સામિ પાકટં કરિસ્સામીતિ અત્થો. મમ ભાસતો ભાસમાનસ્સ વચનં સુણોથ મનસિ કરોથ.

૪૨. પઞ્ચવીસતિકપ્પાનીતિ ઇમિના પુપ્ફચ્છત્તદાનેન પઞ્ચવીસતિવારે તાવતિંસભવને સક્કો હુત્વા દેવરજ્જં કરિસ્સતીતિ સમ્બન્ધો. ચતુત્તિંસતિક્ખત્તુઞ્ચાતિ ચતુત્તિંસતિવારે મનુસ્સલોકે ચક્કવત્તી રાજા ભવિસ્સતિ.

૪૩. યં યં યોનિન્તિ મનુસ્સયોનિઆદીસુ યં યં જાતિં સંસરતિ ગચ્છતિ ઉપપજ્જતિ. તત્થ તત્થ યોનિયં અબ્ભોકાસે સુઞ્ઞટ્ઠાને પતિટ્ઠન્તં નિસિન્નં ઠિતં વા પદુમં ધારયિસ્સતિ ઉપરિ છાદયિસ્સતીતિ અત્થો.

૪૫. પકાસિતે પાવચનેતિ તેન ભગવતો સકલપિટકત્તયે પકાસિતે દીપિતે મનુસ્સત્તં મનુસ્સજાતિં લભિસ્સતિ ઉપપજ્જિસ્સતિ. મનોમયમ્હિ કાયમ્હીતિ મનેન ઝાનચિત્તેન નિબ્બત્તોતિ મનોમયો, યથા ચિત્તં પવત્તતિ, તથા કાયં પવત્તેતિ ચિત્તગતિકં કરોતીતિ અત્થો. તમ્હિ મનોમયે કાયમ્હિ સો તાપસો ચૂળપન્થકો નામ હુત્વા ઉત્તમો અગ્ગો ભવિસ્સતીતિ અત્થો. સેસં હેટ્ઠા વુત્તત્તા ઉત્તાનત્તા ચ સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

૫૨. સરિં કોકનદં અહન્તિ અહં ભગવતો નિમ્મિતચોળકં પરિમજ્જન્તો કોકનદં પદુમં સરિન્તિ અત્થો. તત્થ ચિત્તં વિમુચ્ચિ મેતિ તસ્મિં કોકનદે પદુમે મય્હં ચિત્તં અધિમુચ્ચિ અલ્લીનો, તતો અહં અરહત્તં પાપુણિન્તિ સમ્બન્ધો.

૫૩. અહં મનોમયેસુ ચિત્તગતિકેસુ કાયેસુ સબ્બત્થ સબ્બેસુ પારમિં પરિયોસાનં ગતો પત્તોતિ સમ્બન્ધો. સેસં વુત્તનયમેવાતિ.

ચૂળપન્થકત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૫. પિલિન્દવચ્છત્થેરઅપદાનવણ્ણના

નિબ્બુતે લોકનાથમ્હીતિઆદિકં આયસ્મતો પિલિન્દવચ્છત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે હંસવતીનગરે મહાભોગકુલે નિબ્બત્તો હેટ્ઠા વુત્તનયેન સત્થુ સન્તિકે ધમ્મં સુણન્તો સત્થારં એકં ભિક્ખું દેવતાનં પિયમનાપભાવેન અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તં દિસ્વા તં ઠાનન્તરં પત્થેત્વા યાવજીવં કુસલં કત્વા તતો ચુતો દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો સુમેધસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તો. પરિનિબ્બુતે ભગવતિ તસ્સ થૂપં પૂજેત્વા સઙ્ઘસ્સ મહાદાનં પવત્તેત્વા તતો ચવિત્વા દેવમનુસ્સેસુ ઉભયસમ્પત્તિયો અનુભવિત્વા અનુપ્પન્ને બુદ્ધે ચક્કવત્તી રાજા હુત્વા મહાજનં પઞ્ચસીલેસુ પતિટ્ઠાપેત્વા સગ્ગપરાયનં અકાસિ. સો અનુપ્પન્નેયેવ અમ્હાકં ભગવતિ સાવત્થિયં બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિ, પિલિન્દોતિસ્સ નામં અકંસુ. વચ્છોતિ ગોત્તં. સો અપરભાગે પિલિન્દવચ્છોતિ પઞ્ઞાયિત્થ. સંસારે પન સંવેગબહુલતાય પરિબ્બાજકપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા ચૂળગન્ધારં નામ વિજ્જં સાધેત્વા તાય વિજ્જાય આકાસચારી પરચિત્તવિદૂ ચ હુત્વા રાજગહે લાભગ્ગયસગ્ગપત્તો પટિવસતિ.

અથ અમ્હાકં ભગવા અભિસમ્બુદ્ધો હુત્વા અનુક્કમેન રાજગહં ઉપગતો. તતો પટ્ઠાય બુદ્ધાનુભાવેન તસ્સ સા વિજ્જા ન સમ્પજ્જતિ, અત્તનો કિચ્ચં ન સાધેતિ. સો ચિન્તેસિ – ‘‘સુતં ખો પનેતં આચરિયપાચરિયાનં ભાસમાનાનં ‘યત્થ મહાગન્ધારવિજ્જા ધરતિ, તત્થ ચૂળગન્ધારવિજ્જા ન સમ્પજ્જતી’તિ સમણસ્સ પન ગોતમસ્સ આગતકાલતો પટ્ઠાય નાયં મમ વિજ્જા સમ્પજ્જતિ, નિસ્સંસયં સમણો ગોતમો મહાગન્ધારવિજ્જં જાનાતિ, યંનૂનાહં તં પયિરુપાસિત્વા તસ્સ સન્તિકે તં વિજ્જં પરિયાપુણેય્ય’’ન્તિ. સો ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા એતદવોચ – ‘‘અહં, મહાસમણ, તવ સન્તિકે એકં વિજ્જં પરિયાપુણિતુકામો, ઓકાસં મે કરોહી’’તિ. ‘‘તેન હિ મમ સન્તિકે પબ્બજાહી’’તિ આહ. સો ‘‘વિજ્જાય પરિકમ્મં પબ્બજ્જા’’તિ મઞ્ઞમાનો પબ્બજિ. તસ્સ ભગવા ધમ્મં કથેત્વા ચરિતાનુકૂલં કમ્મટ્ઠાનં અદાસિ. સો ઉપનિસ્સયસમ્પન્નતાય નચિરસ્સેવ વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા અરહત્તં પાપુણિ.

૫૫. યા પન પુરિમજાતિયં તસ્સોવાદે ઠત્વા સગ્ગે નિબ્બત્તા દેવતા, તા કતઞ્ઞુતં નિસ્સાય તસ્મિં સઞ્જાતબહુમાના સાયં પાતં થેરં પયિરુપાસિત્વા ગચ્છન્તિ. તસ્મા નં ભગવા દેવતાનં અતિવિય પિયમનાપભાવેન અગ્ગભાવે ઠપેસિ ‘‘એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, મમ સાવકાનં ભિક્ખૂનં દેવતાનં પિયમનાપાનં યદિદં પિલિન્દવચ્છો’’તિ (અ. નિ. ૧.૨૦૯, ૨૧૫). એવં સો પત્તઅગ્ગટ્ઠાનો અત્તનો પુબ્બકમ્મં અનુસ્સરિત્વા પીતિસોમનસ્સવસેન પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો નિબ્બુતે લોકનાથમ્હીતિઆદિમાહ.

તત્થ કામરૂપારૂપલોકસ્સ નાથો પધાનોતિ લોકનાથો. મેધા વુચ્ચન્તિ સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણઅનાવરણઞાણાદયો, સુન્દરા, પસટ્ઠા વા મેધા યસ્સ સો સુમેધો, અગ્ગો ચ સો પુગ્ગલો ચાતિ અગ્ગપુગ્ગલો, તસ્મિં સુમેધે લોકનાયકે અગ્ગપુગ્ગલે ખન્ધપરિનિબ્બાનેન નિબ્બુતે સતીતિ સમ્બન્ધો. પસન્નચિત્તો સુમનોતિ સદ્ધાય પસાદિતચિત્તો સોમનસ્સેન સુન્દરમનો અહં તસ્સ સુમેધસ્સ ભગવતો થૂપપૂજં ચેતિયપૂજં અકાસિન્તિ અત્થો.

૫૬. યે ચ ખીણાસવા તત્થાતિ તસ્મિં સમાગમે યે ચ ખીણાસવા પહીનકિલેસા છળભિઞ્ઞા છહિ અભિઞ્ઞાહિ સમન્નાગતા મહિદ્ધિકા મહન્તેહિ ઇદ્ધીહિ સમન્નાગતા સન્તિ, તે સબ્બે ખીણાસવે અહં તત્થ સમાનેત્વા સુટ્ઠુ આદરેન આનેત્વા સઙ્ઘભત્તં સકલસઙ્ઘસ્સ દાતબ્બભત્તં અકાસિં તેસં ભોજેસિન્તિ અત્થો.

૫૭. ઉપટ્ઠાકો તદા અહૂતિ તદા મમ સઙ્ઘભત્તદાનકાલે સુમેધસ્સ ભગવતો નામેન સુમેધો નામ ઉપટ્ઠાકસાવકો અહુ અહોસીતિ અત્થો. સો સાવકો મય્હં પૂજાસક્કારં અનુમોદિત્થ અનુમોદિતો આનિસંસં કથેસીતિ અત્થો.

૫૮. તેન ચિત્તપ્પસાદેનાતિ તેન થૂપપૂજાકરણવસેન ઉપ્પન્નેન ચિત્તપ્પસાદેન દેવલોકે દિબ્બવિમાનં ઉપપજ્જિં ઉપગતો અસ્મીતિ અત્થો, તત્થ નિબ્બત્તોમ્હીતિ વુત્તં હોતિ. છળાસીતિસહસ્સાનીતિ તસ્મિં વિમાને છ અસીતિસહસ્સાનિ દેવચ્છરાયો મે મય્હં ચિત્તં રમિંસુ રમાપેસુન્તિ સમ્બન્ધો.

૫૯. મમેવ અનુવત્તન્તીતિ તા અચ્છરાયો સબ્બકામેહિ દિબ્બેહિ રૂપાદિવત્થુકામેહિ ઉપટ્ઠહન્તિયો મમં એવ અનુવત્તન્તિ મમ વચનં અનુકરોન્તિ સદા નિચ્ચકાલન્તિ અત્થો. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

પિલિન્દવચ્છત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૬. રાહુલત્થેરઅપદાનવણ્ણના

પદુમુત્તરસ્સ ભગવતોતિઆદિકં આયસ્મતો રાહુલત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ આયસ્મા પુરિમજિનવરેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તો વિઞ્ઞુતં પત્વા સત્થુ ધમ્મદેસનં સુણન્તો સત્થારં એકં ભિક્ખું સિક્ખાકામાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તં દિસ્વા સયમ્પિ તં ઠાનન્તરં પત્થેન્તો સેનાસનવિસોધનવિજ્જોતનાદિકં ઉળારં પુઞ્ઞં કત્વા પણિધાનં અકાસિ. સો તતો ચવિત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઉભયસમ્પત્તિયો અનુભવિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે અમ્હાકં બોધિસત્તં પટિચ્ચ યસોધરાય દેવિયા કુચ્છિમ્હિ નિબ્બત્તિત્વા રાહુલોતિ લદ્ધનામો મહતા ખત્તિયપરિવારેન વડ્ઢિ. તસ્સ પબ્બજ્જાવિધાનં ખન્ધકે (મહાવ. ૧૦૫) આગતમેવ. સો પબ્બજિત્વા સત્થુ સન્તિકે અનેકેહિ સુત્તપદેહિ સુલદ્ધોવાદો પરિપક્કઞાણો વિપસ્સનં ઉસ્સુક્કાપેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. અરહા પન હુત્વા અત્તનો પટિપત્તિં પચ્ચવેક્ખિત્વા અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તો –

‘‘ઉભયેનેવ સમ્પન્નો, રાહુલભદ્દોતિ મં વિદૂ;

યઞ્ચમ્હિ પુત્તો બુદ્ધસ્સ, યઞ્ચ ધમ્મેસુ ચક્ખુમા.

‘‘યઞ્ચ મે આસવા ખીણા, યઞ્ચ નત્થિ પુનબ્ભવો;

અરહા દક્ખિણેય્યોમ્હિ, તેવિજ્જો અમતદ્દસો.

‘‘કામન્ધા જાલપચ્છન્ના, તણ્હાછદનછાદિતા;

પમત્તબન્ધુના બન્ધા, મચ્છાવ કુમિના મુખે.

‘‘તં કામં અહમુજ્ઝિત્વા, છેત્વા મારસ્સ બન્ધનં;

સમૂલં તણ્હમબ્બુય્હ, સીતિભૂતોસ્મિ નિબ્બુતો’’તિ. (થેરગા. ૨૯૫-૨૯૮);

ચતસ્સો ગાથા અભાસિ. તત્થ ઉભયેનેવ સમ્પન્નોતિ જાતિસમ્પદા પટિપત્તિસમ્પદાતિ ઉભયસમ્પત્તિયાપિ સમ્પન્નો સમન્નાગતો. રાહુલભદ્દોતિ મં વિદૂતિ ‘‘રાહુલભદ્દો’’તિ મં સબ્રહ્મચારિનો સઞ્જાનન્તિ. તસ્સ હિ જાતસાસનં સુત્વા બોધિસત્તેન, ‘‘રાહુ, જાતો, બન્ધનં જાત’’ન્તિ વુત્તવચનં ઉપાદાય સુદ્ધોદનમહારાજા ‘‘રાહુલો’’તિ નામં ગણ્હિ. તત્થ આદિતો પિતરા વુત્તપરિયાયમેવ ગહેત્વા આહ – ‘‘રાહુલભદ્દોતિ મં વિદૂ’’તિ. ભદ્દોતિ પસંસાવચનમેવ. અપરભાગે સત્થા તં સિક્ખાકામભાવેન અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસિ ‘‘એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, મમ સાવકાનં ભિક્ખૂનં સિક્ખાકામાનં યદિદં રાહુલો’’તિ (અ. નિ. ૧.૨૦૯).

૬૮. એવં સો પત્તએતદગ્ગટ્ઠાનો અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતોતિઆદિમાહ. સત્તભૂમિમ્હિ પાસાદેતિ પસાદં સોમનસ્સં જનેતીતિ પાસાદો. ઉપરૂપરિ ઠિતા સત્ત ભૂમિયો યસ્મિં પાસાદે સોયં સત્તભૂમિ, તસ્મિં સત્તભૂમિમ્હિ પાસાદે. આદાસં સન્થરિં અહન્તિ આદાસતલં નિપ્ફાદેત્વા લોકજેટ્ઠસ્સ ભગવતો તાદિનો અહં સન્થરં અદાસિં, સન્થરિત્વા પૂજેસિન્તિ અત્થો.

૬૯. ખીણાસવસહસ્સેહીતિ અરહન્તસહસ્સેહિ પરિકિણ્ણો પરિવુતો. દ્વિપદિન્દો દ્વિપદાનં ઇન્દો સામિ નરાસભો મહામુનિ ગન્ધકુટિં તેહિ સહ ઉપાગમિ પાવિસીતિ અત્થો.

૭૦. વિરોચેન્તો ગન્ધકુટિન્તિ તં ગન્ધકુટિં સોભયમાનો દેવાનં દેવો દેવદેવો નરાનં આસભો નરાસભો જેટ્ઠો સત્થા ભિક્ખુસઙ્ઘમજ્ઝે નિસીદિત્વા ઇમા બ્યાકરણગાથાયો અભાસથ કથેસીતિ સમ્બન્ધો.

૭૧. યેનાયં જોતિતા સેય્યાતિ યેન ઉપાસકેન અયં પાસાદસઙ્ખાતા સેય્યા જોતિતા પભાસિતા પજ્જલિતા. આદાસોવ કંસલોહમયં આદાસતલં ઇવ સુટ્ઠુ સમં કત્વા સન્થતા. તં ઉપાસકં કિત્તયિસ્સામિ પાકટં કરિસ્સામીતિ અત્થો. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

૮૧. અટ્ઠાનમેતં યં તાદીતિ યં યેન કારણેન તાદી ઇટ્ઠાનિટ્ઠેસુ અકમ્પિયસભાવત્તા તાદી અગારે ઘરાવાસે રતિં અલ્લીનભાવં અજ્ઝગા પાપુણિ, એતં કારણં અટ્ઠાનં અકારણન્તિ અત્થો.

૮૨. નિક્ખમિત્વા અગારસ્માતિ ઘરાવાસતો નિક્ખમિત્વા તં તિણદલમિવ પરિચ્ચજિત્વા સુબ્બતો સુસિક્ખિતો પબ્બજિસ્સતિ. રાહુલો નામ નામેનાતિ સુદ્ધોદનમહારાજેન પેસિતં કુમારસ્સ જાતસાસનં સુત્વા પિતરા સિદ્ધત્થેન, ‘‘રાહુ જાતો, બન્ધનં જાત’’ન્તિ વુત્તનામત્તા રાહુલો નામાતિ અત્થો. ‘‘યથા ચન્દસૂરિયાનં વિમાનપભાય કિલિટ્ઠકરણેન રાહુ અસુરિન્દો ઉપેતિ ગચ્છતિ, એવમેવાયં મમ અભિનિક્ખમનપબ્બજ્જાદીનં અન્તરાયં કરોન્તોરિવ જાતો’’તિ અધિપ્પાયેન, ‘‘રાહુ જાતોતિ આહા’’તિ દટ્ઠબ્બં. અરહા સો ભવિસ્સતીતિ સો તાદિસો ઉપનિસ્સયસમ્પન્નો વિપસ્સનાયં યુત્તપ્પયુત્તો અરહા ખીણાસવો ભવિસ્સતીતિ અત્થો.

૮૩. કિકીવ અણ્ડં રક્ખેય્યાતિ અણ્ડં બીજં રક્ખમાના કિકી સકુણી ઇવ અપ્પમત્તો સીલં રક્ખેય્ય, ચામરી વિય વાલધિન્તિ વાલં રક્ખમાના કણ્ડકેસુ વાલે લગ્ગન્તે ભિન્દનભયેન અનાકડ્ઢિત્વા મરમાના ચામરી વિય જીવિતમ્પિ પરિચ્ચજિત્વા સીલં અભિન્દિત્વા રક્ખેય્ય. નિપકો સીલસમ્પન્નોતિ નેપક્કં વુચ્ચતિ પઞ્ઞા, તેન નેપક્કેન સમન્નાગતો નિપકો ખણ્ડછિદ્દાદિભાવં અપાપેત્વા રક્ખણતો સીલસમ્પન્નો ભવિસ્સતીતિ એવં સો ભગવા બ્યાકરણમકાસિ. સો એવં પત્તઅરહત્તફલો એકદિવસં વિવેકટ્ઠાને નિસિન્નો સોમનસ્સવસેન એવં રક્ખિં મહામુનીતિઆદિમાહ. તં સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

રાહુલત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૭. ઉપસેનવઙ્ગન્તપુત્તત્થેરઅપદાનવણ્ણના

પદુમુત્તરં ભગવન્તન્તિઆદિકં આયસ્મતો ઉપસેનવઙ્ગન્તપુત્તત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે હંસવતીનગરે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વયપ્પત્તો સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા ધમ્મં સુણન્તો સત્થારં એકં ભિક્ખું સમન્તપાસાદિકાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તં દિસ્વા સત્થુ અધિકારકમ્મં કત્વા તં ઠાનન્તરં પત્થેત્વા યાવજીવં કુસલં કત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે નાલકગામે રૂપસારી બ્રાહ્મણિયા કુચ્છિમ્હિ નિબ્બત્તિ, ઉપસેનોતિસ્સ નામં અહોસિ. સો વયપ્પત્તો તયો વેદે ઉગ્ગણ્હિત્વા સત્થુ સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા ઉપસમ્પદાય એકવસ્સિકો ‘‘અરિયગબ્ભં વડ્ઢેમી’’તિ એકં કુલપુત્તં અત્તનો સન્તિકે ઉપસમ્પાદેત્વા તેન સદ્ધિં સત્થુ સન્તિકં ગતો. સત્થારા ચસ્સ તસ્સ અવસ્સિકસ્સ ભિક્ખુનો સદ્ધિવિહારિકભાવં સુત્વા ‘‘અતિલહું ખો ત્વં, મોઘપુરિસ, બાહુલ્લાય આવત્તો’’તિ (મહાવ. ૭૫) ગરહિતો ‘‘ઇદાનાહં યદિ પરિસં નિસ્સાય સત્થારા ગરહિતો, પરિસંયેવ પન નિસ્સાય સત્થુ પસાદં કરિસ્સામી’’તિ વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તો નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ. અરહા પન હુત્વા સયમ્પિ સબ્બે ધુતઙ્ગધમ્મે સમાદાય વત્તતિ, અઞ્ઞેપિ તદત્થાય સમાદપેસિ, તેન નં ભગવા સમન્તપાસાદિકાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસિ. સો અપરેન સમયેન કોસમ્બિયં કલહે ઉપ્પન્ને ભિક્ખુસઙ્ઘે ચ દ્વિધાભૂતે એકેન ભિક્ખુના તં કલહં પરિવજ્જિતુકામેન ‘‘એતરહિ ખો કલહો ઉપ્પન્નો, ભિક્ખુસઙ્ઘો ચ દ્વિધાભૂતો, કથં નુ ખો મયા પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ પુટ્ઠો વિવેકવાસતો પટ્ઠાય તસ્સ પટિપત્તિં કથેસિ. એવં થેરો તસ્સ ભિક્ખુનો ઓવાદદાનાપદેસેન અત્તનો તથા પટિપન્નભાવં દીપેન્તો અઞ્ઞં બ્યાકાસિ.

૮૬. સો એવં પત્તએતદગ્ગટ્ઠાનો અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સવસેન પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો પદુમુત્તરં ભગવન્તન્તિઆદિમાહ. પબ્ભારમ્હિ નિસીદન્તન્તિ પુરતો ભારં નમિતં ઓનમિતન્તિ પબ્ભારં વિવેકકામં વનમજ્ઝે સયંજાતપબ્બતપબ્ભારે નિસિન્નં નરુત્તમં ભગવન્તં અહં ઉપગચ્છિં સમીપં ગતોતિ અત્થો.

૮૭. કણિકારપુપ્ફ દિસ્વાતિ તથા ઉપગચ્છન્તો તસ્મિં પદેસે સુપુપ્ફિતં કણિકારં દિસ્વા. વણ્ટે છેત્વાનહં તદાતિ તસ્મિં તથાગતસ્સ દિટ્ઠકાલે તં પુપ્ફં વણ્ટે વણ્ટસ્મિં છેત્વાન છિન્દિત્વાન. અલઙ્કરિત્વા છત્તમ્હીતિ તેન પુપ્ફેન છત્તં છાદેત્વા. બુદ્ધસ્સ અભિરોપયિન્તિ પબ્ભારે નિસિન્નસ્સ બુદ્ધસ્સ મુદ્ધનિ અકાસિન્તિ અત્થો.

૮૮. પિણ્ડપાતઞ્ચ પાદાસિન્તિ તસ્મિંયેવ નિસિન્નસ્સ ભગવતો પિણ્ડપાતં પકારેન અદાસિં ભોજેસિન્તિ અત્થો. પરમન્નં સુભોજનન્તિ સુન્દરભોજનસઙ્ખાતં પરમન્નં ઉત્તમાહારં. બુદ્ધેન નવમે તત્થાતિ તસ્મિં વિવેકટ્ઠાને બુદ્ધેન સહ નવમે અટ્ઠ સમણે સમિતપાપે ખીણાસવભિક્ખૂ ભોજેસિન્તિ અત્થો.

યં વદન્તિ સુમેધોતિ યં ગોતમસમ્માસમ્બુદ્ધં ભૂરિપઞ્ઞં પથવિસમાનં પઞ્ઞં સુમેધં સુન્દરં સબ્બઞ્ઞુતાદિપઞ્ઞવન્તં. સુમેધો ઇતિ સુન્દરપઞ્ઞો ઇતિ વદન્તિ પણ્ડિતા ઇતો કપ્પતો સતસહસ્સે કપ્પે એસો ગોતમો સમ્માસમ્બુદ્ધો ભવિસ્સતીતિ સમ્બન્ધો. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

ઉપસેનવઙ્ગન્તપુત્તત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૮. રટ્ઠપાલત્થેરઅપદાનવણ્ણના

પદુમુત્તરસ્સ ભગવતોતિઆદિકં આયસ્મતો રટ્ઠપાલત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પાયસ્મા પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો ઉપ્પત્તિતો પુરેતરમેવ હંસવતીનગરે ગહપતિમહાસાલકુલે નિબ્બત્તિત્વા વયપ્પત્તો પિતુ અચ્ચયેન ઘરાવાસે પતિટ્ઠિતો રતનકોટ્ઠાગારકમ્મિકેન દસ્સિતં અપરિમાણં વંસાનુગતં ધનં દિસ્વા ‘‘ઇમં એત્તકં ધનરાસિં મય્હં પિતુઅય્યકપય્યકાદયો અત્તના સદ્ધિં ગહેત્વા ગન્તું નાસક્ખિંસુ, મયા પન ગહેત્વા ગન્તું વટ્ટતી’’તિ ચિન્તેત્વા કપણદ્ધિકાદીનં મહાદાનં અદાસિ. સો અભિઞ્ઞાલાભિં એકં તાપસં ઉપસઙ્કમિત્વા તેન દેવલોકાધિપચ્ચે નિયોજિતો યાવજીવં પુઞ્ઞાનિ કત્વા તતો ચુતો દેવલોકે નિબ્બત્તિત્વા દિબ્બસમ્પત્તિં અનુભવન્તો તત્થ યાવતાયુકં ઠત્વા તતો ચુતો મનુસ્સલોકે ભિન્નં રટ્ઠં સન્ધારેતું સમત્થસ્સ કુલસ્સ એકપુત્તકો હુત્વા નિબ્બત્તિ. તેન સમયેન પદુમુત્તરો ભગવા લોકે ઉપ્પજ્જિત્વા પવત્તિતવરધમ્મચક્કો વેનેય્યસત્તે નિબ્બાનમહાનગરસઙ્ખાતં ખેમન્તભૂમિં સમ્પાપેસિ. અથ સો કુલપુત્તો અનુક્કમેન વિઞ્ઞુતં પત્તો એકદિવસં ઉપાસકેહિ સદ્ધિં વિહારં ગન્ત્વા સત્થારં ધમ્મં દેસેન્તં દિસ્વા પસન્નચિત્તો પરિસપરિયન્તે નિસીદિ.

તેન ખો પન સમયેન સત્થા એકં ભિક્ખું સદ્ધાપબ્બજિતાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસિ. સો તં દિસ્વા પસન્નમાનસો સતસહસ્સભિક્ખુપરિવુતસ્સ ભગવતો સત્તાહં મહાદાનં દત્વા તં ઠાનં પત્થેસિ. સત્થા અનન્તરાયેન સમિજ્ઝનભાવં દિસ્વા ‘‘અયં અનાગતે ગોતમસ્સ નામ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ સાસને સદ્ધાપબ્બજિતાનં અગ્ગો ભવિસ્સતી’’તિ બ્યાકાસિ. સો સત્થારં ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ વન્દિત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ. સો યાવતાયુકં પુઞ્ઞાનિ કત્વા તતો ચવિત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇતો દ્વેનવુતે કપ્પે ફુસ્સસ્સ ભગવતો કાલે સત્થુ વેમાતિકેસુ તીસુ રાજપુત્તેસુ સત્થારં ઉપટ્ઠહન્તેસુ તેસં પુઞ્ઞકિરિયાસુ સહાયકિચ્ચં અકાસિ. એવં તત્થ તત્થ ભવે બહું કુસલં ઉપચિનિત્વા સુગતીસુયેવ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે કુરુરટ્ઠે થુલ્લકોટ્ઠિકનિગમે રટ્ઠપાલસેટ્ઠિનો ગેહે નિબ્બત્તિ, તસ્સ ભિન્નં રટ્ઠં સન્ધારેતું સમત્થકુલે નિબ્બત્તત્તા રટ્ઠપાલોતિ વંસાનુગતમેવ નામં અહોસિ. સો મહતા પરિવારેન વડ્ઢન્તો અનુક્કમેન યોબ્બનપ્પત્તો માતાપિતૂહિ પતિરૂપેન દારેન સંયોજિતો મહન્તે ચ યસે પતિટ્ઠાપિતો દિબ્બસમ્પત્તિસદિસસમ્પત્તિં પચ્ચનુભોતિ.

અથ ભગવા કુરુરટ્ઠે જનપદચારિકં ચરન્તો થુલ્લકોટ્ઠિકં અનુપાપુણિ. તં સુત્વા રટ્ઠપાલો કુલપુત્તો સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા સત્થુ સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિતુકામો સત્તાહં ભત્તચ્છેદં કત્વા કિચ્છેન કસિરેન માતાપિતરો અનુજાનાપેત્વા સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા પબ્બજ્જં યાચિત્વા સત્થુ આણત્તિયા અઞ્ઞતરસ્સ સન્તિકે પબ્બજિત્વા યોનિસોમનસિકારેન કમ્મં કરોન્તો વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. અરહત્તં પન પત્વા સત્થારં અનુજાનાપેત્વા માતાપિતરો પસ્સિતું થુલ્લકોટ્ઠિકં ગન્ત્વા તત્થ સપદાનં પિણ્ડાય ચરન્તો પિતુ નિવેસને આભિદોસિકં કુમ્માસં લભિત્વા તં અમતં વિય પરિભુઞ્જન્તો પિતરા નિમન્તિતો સ્વાતનાય અધિવાસેત્વા દુતિયદિવસે પિતુ નિવેસને પિણ્ડપાતં પરિભુઞ્જિત્વા અલઙ્કતપટિયત્તે ઇત્થાગારજને ઉપગન્ત્વા ‘‘કીદિસા નામ તા, અય્યપુત્ત, અચ્છરાયો, યાસં ત્વં હેતુ બ્રહ્મચરિયં ચરસી’’તિઆદીનિ (મ. નિ. ૨.૩૦૧) વત્વા પલોભનકમ્મં કાતું આરદ્ધે તસ્સાધિપ્પાયં વિપરિવત્તેત્વા અનિચ્ચતાદિપટિસંયુત્તં ધમ્મં કથેન્તો –

‘‘પસ્સ ચિત્તકતં બિમ્બં, અરુકાયં સમુસ્સિતં;

આતુરં બહુસઙ્કપ્પં, યસ્સ નત્થિ ધુવં ઠિતિ.

‘‘પસ્સ ચિત્તકતં રૂપં, મણિના કુણ્ડલેન ચ;

અટ્ઠિં તચેન ઓનદ્ધં, સહ વત્થેહિ સોભતિ.

‘‘અલત્તકકતા પાદા, મુખં ચુણ્ણકમક્ખિતં;

અલં બાલસ્સ મોહાય, નો ચ પારગવેસિનો.

‘‘અટ્ઠાપદકતા કેસા, નેત્તા અઞ્જનમક્ખિતા;

અલં બાલસ્સ મોહાય, નો ચ પારગવેસિનો.

‘‘અઞ્જનીવ નવા ચિત્તા, પૂતિકાયો અલઙ્કતો;

અલં બાલસ્સ મોહાય, નો ચ પારગવેસિનો.

‘‘ઓદહિ મિગવો પાસં, નાસદા વાગુરં મિગો;

ભુત્વા નિવાપં ગચ્છામ, કન્દન્તે મિગબન્ધકે.

‘‘છિન્નો પાસો મિગવસ્સ, નાસદા વાગુરં મિગો;

ભુત્વા નિવાપં ગચ્છામ, સોચન્તે મિગલુદ્દકે’’તિ. (મ. નિ. ૨.૩૦૨; થેરગા. ૭૬૯-૭૭૫);

ઇમા ગાથાયો અભાસિ. ઇમા ગાથા વત્વા વેહાસં અબ્ભુગ્ગન્ત્વા રઞ્ઞો કોરબ્યસ્સ મિગાજિનવનુય્યાને મઙ્ગલસિલાપટ્ટે નિસીદિ. થેરસ્સ કિર પિતા સત્તસુ દ્વારકોટ્ઠકેસુ અગ્ગળં દાપેત્વા મલ્લે આણાપેસિ ‘‘નિક્ખમિતું મા દેથ, કાસાયાનિ અપનેત્વા સેતકાનિ નિવાસાપેથા’’તિ. તસ્મા થેરો આકાસેન અગમાસિ. અથ રાજા કોરબ્યો થેરસ્સ તત્થ નિસિન્નભાવં સુત્વા તં ઉપસઙ્કમિત્વા સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા ‘‘ઇધ, ભો રટ્ઠપાલ, પબ્બજન્તો બ્યાધિપારિજુઞ્ઞં વા જરાભોગઞાતિપારિજુઞ્ઞં વા પત્તો પબ્બજતિ, ત્વં પન કિઞ્ચિપિ પારિજુઞ્ઞં અનુપગતો એવ કસ્મા પબ્બજસી’’તિ પુચ્છિ. અથસ્સ થેરો ‘‘ઉપનિય્યતિ લોકો અદ્ધુવો, અતાણો લોકો અનભિસ્સરો, અસરણો લોકો સબ્બં પહાય ગમનીયં, ઊનો લોકો અતિત્તો તણ્હાદાસો’’તિ (મ. નિ. ૨.૩૦૫) ઇમેસં ચતુન્નં ધમ્મુદ્દેસાનં અત્તના વિદિતભાવં કથેત્વા તસ્સા દેસનાય અનુગીતિં કથેન્તો –

‘‘પસ્સામિ લોકે સધને મનુસ્સે, લદ્ધાન વિત્તં ન દદન્તિ મોહા;

લુદ્ધા ધનં સન્નિચયં કરોન્તિ, ભિય્યોવ કામે અભિપત્થયન્તિ.

‘‘રાજા પસય્હપ્પથવિં વિજેત્વા, સસાગરન્તં મહિમાવસન્તો;

ઓરં સમુદ્દસ્સ અતિત્તરૂપો, પારં સમુદ્દસ્સપિ પત્થયેથ.

‘‘રાજા ચ અઞ્ઞે ચ બહૂ મનુસ્સા, અવીતતણ્હા મરણં ઉપેન્તિ;

ઊનાવ હુત્વાન જહન્તિ દેહં, કામેહિ લોકમ્હિ ન હત્થિ તિત્તિ.

‘‘કન્દન્તિ નં ઞાતી પકિરિય કેસે, ‘અહો વતા નો અમરા’તિ ચાહુ;

વત્થેન નં પારુતં નીહરિત્વા, ચિતં સમોધાય તતો ડહન્તિ.

‘‘સો ડય્હતિ સૂલેહિ તુજ્જમાનો, એકેન વત્થેન પહાય ભોગે;

ન મીયમાનસ્સ ભવન્તિ તાણા, ઞાતી ચ મિત્તા અથ વા સહાયા.

‘‘દાયાદકા તસ્સ ધનં હરન્તિ, સત્તો પન ગચ્છતિ યેન કમ્મં;

ન મીયમાનં ધનમન્વેતિ કિઞ્ચિ, પુત્તા ચ દારા ચ ધનઞ્ચ રટ્ઠં.

‘‘ન દીઘમાયું લભતે ધનેન, ન ચાપિ વિત્તેન જરં વિહન્તિ;

અપ્પં હિદં જીવિતમાહુ ધીરા, અસસ્સતં વિપ્પરિણામધમ્મં.

‘‘અડ્ઢા દલિદ્દા ચ ફુસન્તિ ફસ્સં, બાલો ચ ધીરો ચ તથેવ ફુટ્ઠો;

બાલો હિ બાલ્યા વધિતોવ સેતિ, ધીરો ચ નો વેધતિ ફસ્સફુટ્ઠો.

‘‘તસ્મા હિ પઞ્ઞાવ ધનેન સેય્યા, યાય વોસાનમિધાધિગચ્છતિ;

અબ્યોસિતત્તા હિ ભવાભવેસુ, પાપાનિ કમ્માનિ કરોતિ મોહા.

‘‘ઉપેતિ ગબ્ભઞ્ચ પરઞ્ચ લોકં, સંસારમાપજ્જપરમ્પરાય;

તસ્સપ્પપઞ્ઞો અભિસદ્દહન્તો, ઉપેતિ ગબ્ભઞ્ચ પરઞ્ચ લોકં.

‘‘ચોરો યથા સન્ધિમુખે ગહીતો, સકમ્મુના હઞ્ઞતિ પાપધમ્મો;

એવં પજા પેચ્ચ પરમ્હિ લોકે, સકમ્મુના હઞ્ઞતિ પાપધમ્મો.

‘‘કામા હિ ચિત્રા મધુરા મનોરમા, વિરૂપરૂપેન મથેન્તિ ચિત્તં;

આદીનવં કામગુણેસુ દિસ્વા, તસ્મા અહં પબ્બજિતોમ્હિ રાજ.

‘‘દુમપ્ફલાનીવ પતન્તિ માણવા, દહરા ચ વુડ્ઢા ચ સરીરભેદા;

એતમ્પિ દિસ્વાન પબ્બજિતોમ્હિ રાજ, અપણ્ણકં સામઞ્ઞમેવ સેય્યો.

‘‘સદ્ધાયાહં પબ્બજિતો, ઉપેતો જિનસાસને;

અવઞ્ઝા મય્હં પબ્બજ્જા, અનણો ભુઞ્જામિ ભોજનં.

‘‘કામે આદિત્તતો દિસ્વા, જાતરૂપાનિ સત્થતો;

ગબ્ભાવોક્કન્તિતો દુક્ખં, નિરયેસુ મહબ્ભયં.

‘‘એતમાદીનવં ઞત્વા, સંવેગં અલભિં તદા;

સોહં વિદ્ધો તદા સન્તો, સમ્પત્તો આસવક્ખયં.

‘‘પરિચિણ્ણો મયા સત્થા, કતં બુદ્ધસ્સ સાસનં;

ઓહિતો ગરુકો ભારો, ભવનેત્તિ સમૂહતા.

‘‘યસ્સત્થાય પબ્બજિતો, અગારસ્માનગારિયં;

સો મે અત્થો અનુપ્પત્તો, સબ્બસંયોજનક્ખયો’’તિ. (થેરગા. ૭૭૬-૭૯૩) –

ઇમા ગાથા અવોચ. એવં થેરો રઞ્ઞો કોરબ્યસ્સ ધમ્મં દેસેત્વા સત્થુ સન્તિકમેવ ગતો. સત્થા ચ અપરભાગે અરિયગણમજ્ઝે નિસિન્નો થેરં સદ્ધાપબ્બજિતાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસિ.