૬. બાહિયત્થેરઅપદાનવણ્ણના

છટ્ઠાપદાને ઇતો સતસહસ્સમ્હીતિઆદિકં આયસ્મતો બાહિયસ્સ દારુચીરિયત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તો બ્રાહ્મણસિપ્પેસુ નિપ્ફત્તિં ગન્ત્વા વેદઙ્ગેસુ અનવયો એકદિવસં સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા ધમ્મં સુણન્તો પસન્નમાનસો સત્થારં એકં ભિક્ખું ખિપ્પાભિઞ્ઞાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તં દિસ્વા તં ઠાનં પત્તુકામો સત્તાહં બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ મહાદાનં દત્વા સત્તાહસ્સ અચ્ચયેન ભગવતો પાદમૂલે નિપન્નો ‘‘ભગવા, ભન્તે, ઇતો સત્તમે દિવસે યં ભિક્ખું ખિપ્પાભિઞ્ઞાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસિ, સો વિય અહમ્પિ અનાગતે એકસ્સ બુદ્ધસ્સ સાસને ખિપ્પાભિઞ્ઞાનં અગ્ગો ભવેય્ય’’ન્તિ પત્થનં અકાસિ. ભગવા અનાગતંસઞાણેન ઓલોકેત્વા સમિજ્ઝનભાવં ઞત્વા ‘‘અનાગતે ગોતમસ્સ ભગવતો સાસને પબ્બજિત્વા ખિપ્પાભિઞ્ઞાનં અગ્ગો ભવિસ્સતી’’તિ બ્યાકાસિ. સો યાવતાયુકં પુઞ્ઞાનિ કત્વા તતો ચુતો દેવલોકે નિબ્બત્તો તત્થ છ કામાવચરસમ્પત્તિયો અનુભવિત્વા પુન મનુસ્સેસુ ચક્કવત્તિઆદિસમ્પત્તિયો અનેકકપ્પકોટિસતેસુ અનુભવિત્વા કસ્સપસ્સ ભગવતો કાલે એકસ્મિં કુલે નિબ્બત્તો, ભગવતિ પરિનિબ્બુતે પબ્બજિતો યદા સાસને ઓસક્કમાને સત્ત ભિક્ખૂ ચતુન્નં પરિસાનં અજ્ઝાચારં દિસ્વા સંવેગપ્પત્તા અરઞ્ઞં પવિસિત્વા ‘‘યાવ સાસનસ્સ અન્તરધાનં ન હોતિ, તાવ અત્તનો પતિટ્ઠં કરિસ્સામા’’તિ સુવણ્ણચેતિયં વન્દિત્વા તત્થ અરઞ્ઞે એકં પબ્બતં દિસ્વા ‘‘જીવિતસાલયા નિવત્તન્તુ, નિરાલયા ઇમં પબ્બતં અભિરુહન્તૂ’’તિ નિસ્સેણિં બન્ધિત્વા સબ્બે તં પબ્બતં અભિરુય્હ નિસ્સેણિં પાતેત્વા સમણધમ્મં કરિંસુ. તેસુ સઙ્ઘત્થેરો એકરત્તાતિક્કમેન અરહત્તં પાપુણિ. સો અનોતત્તદહે નાગલતાદન્તકટ્ઠં ખાદિત્વા મુખં ધોવિત્વા ઉત્તરકુરુતો પિણ્ડપાતં આહરિત્વા તે ભિક્ખૂ આહ – ‘‘આવુસો, ઇમં પિણ્ડપાતં ભુઞ્જથા’’તિ. તે આહંસુ – ‘‘કિં, ભન્તે, અમ્હેહિ એવં કતિકા કતા ‘યો પઠમં અરહત્તં પાપુણાતિ, તેનાભતં પિણ્ડપાતં અવસેસા પરિભુઞ્જન્તૂ’’’તિ? ‘‘નો હેતં, આવુસો’’તિ. ‘‘તેન હિ સચે મયમ્પિ તુમ્હે વિય વિસેસં નિબ્બત્તેસ્સામ, સયં આહરિત્વા ભુઞ્જિસ્સામા’’તિ ન ઇચ્છિંસુ.

દુતિયદિવસે દુતિયત્થેરો અનાગામી હુત્વા તથેવ પિણ્ડપાતં આહરિત્વા ઇતરે નિમન્તેસિ. તે એવમાહંસુ – ‘‘કિં પનાવુસો, કતિકા કતા, ‘મહાથેરેન આભતં પિણ્ડપાતં અભુઞ્જિત્વા અનુથેરેન આભતં ભુઞ્જિસ્સામા’’’તિ? ‘‘નો હેતં, આવુસો’’તિ. ‘‘એવં સન્તે તુમ્હે વિય મયમ્પિ વિસેસં નિબ્બત્તેત્વા અત્તનો અત્તનો પુરિસકારેન ભુઞ્જિતું સક્કોન્તા ભુઞ્જિસ્સામા’’તિ ન ઇચ્છિંસુ. તેસુ અરહત્તપ્પત્તત્થેરો પરિનિબ્બાયિ, દુતિયો અનાગામી બ્રહ્મલોકે નિબ્બત્તિ, ઇતરે પઞ્ચ વિસેસં નિબ્બત્તેતું અસક્કોન્તા સુસ્સિત્વા સત્તમે દિવસે કાલં કત્વા દેવલોકે નિબ્બત્તિંસુ. તત્થ દિબ્બસુખં અનુભવિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે તતો ચવિત્વા મનુસ્સેસુ નિબ્બત્તિંસુ. તેસુ એકો પુક્કુસાતિ રાજા અહોસિ, એકો ગન્ધારરટ્ઠે તક્કસિલાયં કુમારકસ્સપો, એકો બાહિયો દારુચીરિયો, એકો દબ્બો મલ્લપુત્તો, એકો સભિયો પરિબ્બાજકોતિ. તેસુ અયં બાહિયો દારુચીરિયો સુપ્પારકપટ્ટને વાણિજકુલે નિબ્બત્તો વાણિજકમ્મે નિપ્ફત્તિં ગતો મહદ્ધનો મહાભોગો, સો સુવણ્ણભૂમિં ગચ્છન્તેહિ વાણિજેહિ સદ્ધિં નાવમારુય્હ વિદેસં ગચ્છન્તો કતિપાહં ગન્ત્વા ભિન્નાય નાવાય સેસેસુ મચ્છકચ્છપભક્ખેસુ જાતેસુ એકોયેવ અવસિટ્ઠો એકં ફલકં ગહેત્વા વાયમન્તો સત્તમે દિવસે સુપ્પારકપટ્ટનતીરં ઓક્કમિ. તસ્સ નિવાસનપારુપનં નત્થિ, સો અઞ્ઞં કિઞ્ચિ અપસ્સન્તો સુક્ખકટ્ઠદણ્ડકે વાકેહિ પલિવેઠેત્વા નિવાસેત્વા પારુપિત્વા ચ દેવકુલતો કપાલં ગહેત્વા સુપ્પારકપટ્ટનં અગમાસિ. મનુસ્સા તં દિસ્વા યાગુભત્તાદીનિ દત્વા ‘‘અયં એકો અરહા’’તિ સમ્ભાવેસું. સો વત્થેસુ ઉપનીતેસુ ‘‘સચાહં નિવાસેમિ, પારુપામિ વા, લાભસક્કારો મે પરિહાયિસ્સતી’’તિ તાનિ પટિક્ખિપિત્વા દારુચીરાનેવ પરિહરિ.

અથસ્સ ‘‘અરહા, અરહા’’તિ બહૂહિ સમ્ભાવિયમાનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ ‘‘યે કેચિ લોકે અરહન્તો વા અરહત્તમગ્ગં વા સમાપન્ના, અહં તેસં અઞ્ઞતરો’’તિ સો તેન નિયામેન કુહનકમ્મેન જીવિકં કપ્પેતિ.

કસ્સપદસબલસ્સ સાસને સત્તસુ જનેસુ પબ્બતં આરુય્હ સમણધમ્મં કરોન્તેસુ એકો અનાગામી હુત્વા સુદ્ધાવાસબ્રહ્મલોકે નિબ્બત્તિત્વા અત્તનો બ્રહ્મસમ્પત્તિં ઓલોકેન્તો આગતટ્ઠાનં આવજ્જેન્તો પબ્બતમારુય્હ સમણધમ્મં કરણટ્ઠાનં દિસ્વા સેસાનં નિબ્બત્તનટ્ઠાનં આવજ્જેન્તો એકસ્સ પરિનિબ્બુતભાવં ઇતરેસઞ્ચ પઞ્ચન્નં કામાવચરદેવલોકે નિબ્બત્તભાવં ઞત્વા તે કાલાનુકાલં આવજ્જેસિ ‘‘ઇમસ્મિં પન કાલે કહં નુ ખો તે’’તિ આવજ્જેન્તો દારુચીરિયં સુપ્પારકપટ્ટનં નિસ્સાય કુહનકમ્મેન જીવિતં કપ્પેન્તં દિસ્વા ‘‘નટ્ઠો વતાયં બાલો, પુબ્બે સમણધમ્મં કરોન્તો અતિઉક્કટ્ઠભાવેન અરહતાપિ આભતં પિણ્ડપાતં અપરિભુઞ્જિત્વા ઇદાનિ ઉદરહેતુ અનારહાવ સમાનો અરહત્તં પટિજાનિત્વા લોકં વઞ્ચેન્તો વિચરતિ, દસબલસ્સ ઉપ્પન્નભાવં ન જાનાતિ, ગચ્છામિ નં સંવેજેત્વા બુદ્ધુપ્પાદં જાનાપેસ્સામી’’તિ ખણેનેવ બ્રહ્મલોકતો ઓતરિત્વા સુપ્પારકપટ્ટને રત્તિભાગસમનન્તરે દારુચીરિયસ્સ સમ્મુખે પાતુરહોસિ. સો અત્તનો વસનટ્ઠાને ઓભાસં દિસ્વા બહિ નિક્ખમિત્વા મહાબ્રહ્માનં દિસ્વા અઞ્જલિં પગ્ગય્હ ‘‘કે તુમ્હે’’તિ પુચ્છિ. ‘‘અહં તુમ્હાકં પોરાણકસહાયો અનાગામિફલં પત્વા બ્રહ્મલોકે નિબ્બત્તો, અમ્હાકં સબ્બજેટ્ઠકો અરહા હુત્વા પરિનિબ્બુતો, તુમ્હે પન પઞ્ચજના દેવલોકે નિબ્બત્તા. સ્વાહં દાનિ તં ઇમસ્મિં ઠાને કુહનકમ્મેન જીવિકં કપ્પેન્તં દિસ્વા દમિતું આગતો’’તિ વત્વા ઇદં કારણં આહ – ‘‘નેવ ખો ત્વં, બાહિય, અરહા નાપિ અરહત્તમગ્ગં વા સમાપન્નો, સાપિ તે પટિપદા નત્થિ, યાય ત્વં અરહા વા અસ્સ અરહત્તમગ્ગં વા સમાપન્નો’’તિ. અથસ્સ સત્થુ ઉપ્પન્નભાવં સાવત્થિયં વસનભાવઞ્ચ આચિક્ખિત્વા ‘‘સત્થુ સન્તિકં ગચ્છા’’તિ તં ઉય્યોજેત્વા બ્રહ્મલોકમેવ અગમાસિ.

બાહિયો પન આકાસે ઠત્વા કથેન્તં મહાબ્રહ્માનં ઓલોકેત્વા ચિન્તેસિ – ‘‘અહો ભારિયં કમ્મં મયા કતં, અનરહં અરહા અહન્તિ ચિન્તેસિં, અયઞ્ચ મં ‘ન ત્વં અરહા, નાપિ અરહત્તમગ્ગં વા સમાપન્નાસી’તિ વદતિ, અત્થિ નુ ખો લોકે અઞ્ઞો અરહા’’તિ. અથ નં પુચ્છિ – ‘‘અથ કે ચરહિ સદેવકે લોકે અરહન્તો વા અરહત્તમગ્ગં વા સમાપન્ના’’તિ. અથસ્સ દેવતા આચિક્ખિ – ‘‘અત્થિ, બાહિય, ઉત્તરેસુ જનપદેસુ સાવત્થિ નામ નગરં, તત્થ સો ભગવા એતરહિ વિહરતિ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો. સો હિ, બાહિય, ભગવા અરહા ચેવ અરહત્તાય ચ ધમ્મં દેસેસી’’તિ. બાહિયો રત્તિભાગે દેવતાય કથં સુત્વા સંવિગ્ગમાનસો તંખણંયેવ સુપ્પારકા નિક્ખમિત્વા એકરત્તિવાસેન સાવત્થિં અગમાસિ, ગચ્છન્તો ચ પન દેવતાનુભાવેન બુદ્ધાનુભાવેન ચ વીસયોજનસતિકં મગ્ગં અતિક્કમિત્વા સાવત્થિં અનુપ્પત્તો, તસ્મિં ખણે સત્થા સાવત્થિયં પિણ્ડાય પવિટ્ઠો હોતિ. સો જેતવનં પવિસિત્વા અબ્ભોકાસે ચઙ્કમન્તે સમ્બહુલે ભિક્ખૂ પુચ્છિ – ‘‘કુહિં એતરહિ સત્થા’’તિ? ભિક્ખૂ ‘‘સાવત્થિયં પિણ્ડાય પવિટ્ઠો’’તિ વત્વા ‘‘ત્વં પન કુતો આગતોસી’’તિ પુચ્છિંસુ. ‘‘સુપ્પારકા આગતોમ્હી’’તિ. ‘‘કદા નિક્ખન્તોસી’’તિ? ‘‘હિય્યો સાયન્હસમયે નિક્ખન્તોમ્હી’’તિ. ‘‘દૂરતોપિ આગતો, નિસીદ તાવ પાદે ધોવિત્વા તેલેન મક્ખેત્વા થોકં વિસ્સમાહિ, આગતકાલે સત્થારં દક્ખિસ્સતી’’તિ આહંસુ. ‘‘અહં, ભન્તે, સત્થુ વા અત્તનો વા જીવિતન્તરાયં ન જાનામિ, કત્થચિ અટ્ઠત્વા અનિસીદિત્વા એકરત્તેનેવ વીસયોજનસતિકં મગ્ગં આગતો, સત્થારં પસ્સિત્વાવ વિસ્સમિસ્સામી’’તિ આહ. સો એવં વત્વા તરમાનરૂપો સાવત્થિં પવિસિત્વા ભગવન્તં અનોપમાય બુદ્ધસિરિયા ચરન્તં દિસ્વા ‘‘ચિરસ્સં વત મે ગોતમો સમ્માસમ્બુદ્ધો દિટ્ઠો’’તિ દિટ્ઠટ્ઠાનતો પટ્ઠાય ઓનતસરીરો ગન્ત્વા અન્તરવીથિયં પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન વન્દિત્વા ગોપ્ફકેસુ દળ્હં ગહેત્વા એવમાહ – ‘‘દેસેતુ, ભન્તે ભગવા, ધમ્મં, દેસેતુ સુગતો ધમ્મં, યં મમસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’’તિ. અથ નં સત્થા ‘‘અકાલો ખો તાવ, બાહિય, અન્તરઘરં પવિટ્ઠમ્હા પિણ્ડાયા’’તિ પટિક્ખિપિ.

તં સુત્વા બાહિયો, ‘‘ભન્તે, સંસારે સંસરન્તેન કબળીકારાહારો ન અલદ્ધપુબ્બો, તુમ્હાકં વા મય્હં વા જીવિતન્તરાયં ન જાનામિ, દેસેતુ મે, ભન્તે ભગવા, ધમ્મં, દેસેતુ સુગતો ધમ્મ’’ન્તિ પુન યાચિ. સત્થા દુતિયમ્પિ તથેવ પટિક્ખિપિ. એવં કિરસ્સ અહોસિ – ‘‘ઇમસ્સ દિટ્ઠકાલતો પટ્ઠાય સકલસરીરં પીતિયા નિરન્તરં અજ્ઝોત્થટં હોતિ, બલવપીતિવેગો ધમ્મં સુત્વાપિ ન સક્ખિસ્સતિ પટિવિજ્ઝિતું, મજ્ઝત્તુપેક્ખાય તાવ તિટ્ઠતુ, એકરત્તેનેવ વીસયોજનસતિકં મગ્ગં આગતસ્સપિ ચસ્સ દરથો બલવા સોપિ તાવ પટિપ્પસ્સમ્ભતૂ’’તિ. તસ્મા દ્વિક્ખત્તું પટિક્ખિપિત્વા તતિયં યાચિતો અન્તરવીથિયં ઠિતોવ ‘‘તસ્માતિહ તે, બાહિય, એવં સિક્ખિતબ્બં, દિટ્ઠે દિટ્ઠમત્તં ભવિસ્સતી’’તિઆદિના (ઉદા. ૧૦) નયેન અનેકપરિયાયેન ધમ્મં દેસેસિ. સો સત્થુ ધમ્મં સુણન્તોયેવ સબ્બાસવે ખેપેત્વા સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણિ.

૧૭૮. સો અરહત્તં પત્તક્ખણેયેવ પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સઞ્જાતસોમનસ્સો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો ઇતો સતસહસ્સમ્હીતિઆદિમાહ. તં હેટ્ઠા વુત્તનયત્તા ઉત્તાનત્થમેવ. અનુત્તાનપદવણ્ણનમેવ કરિસ્સામ.

૧૮૧. હસનં પચ્ચવેક્ખણન્તિ પરિપુણ્ણસોમનસ્સજાતં પચ્ચવેક્ખણં, કોમારવણ્ણં અતિકોમલન્તિ અત્થો.

૧૮૨. હેમયઞ્ઞોપચિતઙ્ગન્તિ સુવણ્ણસુત્તયઞ્ઞોપચિતસુત્તઅવયવં સરીરં દેહન્તિ અત્થો. પલમ્બબિમ્બતમ્બોટ્ઠન્તિ ઓલમ્બિતબિમ્બફલસદિસં રત્તવણ્ણં ઓટ્ઠદ્વયસમન્નાગતન્તિ અત્થો. સેતતિણ્હસમં દિજન્તિ સુનિસિતતિખિણઅયલોહઘંસનેન ઘંસિત્વા સમં કતં વિય સમદન્તન્તિ અત્થો.

૧૮૩. પીતિસમ્ફુલ્લિતાનનન્તિ પીતિયા સુટ્ઠુ ફુલ્લિતં વિકસિતં આનનં મુખં આદાસતલસદિસમુખવન્તન્તિ અત્થો.

૧૮૪. ખિપ્પાભિઞ્ઞસ્સ ભિક્ખુનોતિ ખિપ્પં દેસનાય સમુગ્ઘાટિતક્ખણેયેવ અભિવિસેસેન ઞાતું સમત્થસ્સ ભિક્ખુનોતિ અત્થો.

૧૮૬. સગ્ગં અગં સભવનં યથાતિ અત્તનો ગેહં વિય સગ્ગં લોકં અગમાસિન્તિ અત્થો.

૧૯૬. ન ત્વં ઉપાયમગ્ગઞ્ઞૂતિ ત્વં નિબ્બાનાધિગમૂપાયભૂતમગ્ગઞ્ઞૂ ન અહોસીતિ અત્થો.

૨૦૦. સત્થુનો સદા જિનન્તિ સદા સબ્બકાલં જિનં જિનન્તો પરાજિતકોપો સત્થુનો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ વિમલાનનં આદાસતલસદિસમુખં પસ્સિસ્સામિ પસ્સિતું નિક્ખમામીતિ યોજના. દિજે અપુચ્છિં કુહિં લોકનન્દનોતિ કુહિં ઠાને લોકપસાદકરો સત્થાતિ દિજે બ્રાહ્મણે અહં ભિક્ખૂ અપુચ્છિન્તિ અત્થો.

૨૦૧. સસોવ ખિપ્પં મુનિદસ્સનુસ્સુકોતિ મુનિદસ્સને તથાગતદસ્સને ઉસ્સુકો ઉસ્સાહજાતો સસો ઇવ ખિપ્પં પાપુણાતીતિ અત્થો.

૨૦૨. તુવટં ગન્ત્વાતિ સીઘં ગન્ત્વા. પિણ્ડત્થં અપિહાગિધન્તિ પિણ્ડપાતં પટિચ્ચ અપિહં અપગતપિહં અગિધં નિત્તણ્હં.

૨૦૩. અલોલક્ખન્તિ ઇતો ચિતો ચ અનોલોકયમાનં ઉત્તમે સાવત્થિનગરે પિણ્ડાય વિચરન્તં અદક્ખિન્તિ સમ્બન્ધો. સિરીનિલયસઙ્કાસન્તિ સિરિયા લક્ખણાનુબ્યઞ્જનસોભાય નિલયં સઙ્કાસં જલમાનતોરણસદિસં. રવિદિત્તિહરાનનન્તિ વિજ્જોતમાનસૂરિયમણ્ડલં વિય વિજ્જોતમાનમુખમણ્ડલં.

૨૦૪. કુપથે વિપ્પનટ્ઠસ્સાતિ કુચ્છિતપથે સોપદ્દવમગ્ગે મૂળ્હસ્સ મિચ્છાપટિપન્નસ્સ મે સરણં હોહિ પતિટ્ઠા હોહિ. ગોતમાતિ ભગવન્તં ગોત્તેન આલપતિ.

૨૧૮. ન તત્થ સુક્કા જોતન્તીતિ સુક્કપભાસમ્પન્ના જોતમાનઓસધિતારકાદયો ન જોતન્તિ નપ્પભાસન્તિ. સેસં ઉત્તાનત્થમેવ. સો એવં પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેત્વા તાવદેવ ચ ભગવન્તં પબ્બજ્જં યાચિ. ‘‘પરિપુણ્ણં તે પત્તચીવર’’ન્તિ ચ પુટ્ઠો ‘‘ન પરિપુણ્ણ’’ન્તિ આહ. અથ નં સત્થા ‘‘તેન હિ પત્તચીવરં પરિયેસાહી’’તિ વત્વા પક્કામિ. સો કિર વીસતિવસ્સસહસ્સાનિ સમણધમ્મં કરોન્તો ‘‘ભિક્ખુના નામ અત્તના પચ્ચયે લભિત્વા અઞ્ઞં અનોલોકેત્વા સયમેવ પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતી’’તિ વત્વા એકભિક્ખુસ્સાપિ પત્તેન વા ચીવરેન વા સઙ્ગહં નાકાસિ, ‘‘ન તેનસ્સ ઇદ્ધિમયં પત્તચીવરં ઉપ્પજ્જિસ્સતી’’તિ ઞત્વા ભગવા એહિભિક્ખુભાવેન પબ્બજ્જં નાદાસિ. તમ્પિ પત્તચીવરં પરિયેસમાનમેવ સઙ્કારટ્ઠાનતો ચોળક્ખણ્ડાનિ સંકડ્ઢેન્તં પુબ્બવેરિકો અમનુસ્સો એકિસ્સા તરુણવચ્છાય ગાવિયા સરીરે અધિમુચ્ચિત્વા વામઊરુમ્હિ પહરિત્વા જીવિતક્ખયં પાપેસિ. સત્થા પિણ્ડાય ચરિત્વા કતભત્તકિચ્ચો સમ્બહુલેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં નિક્ખમન્તો બાહિયસ્સ સરીરં સઙ્કારટ્ઠાને પતિતં દિસ્વા ‘‘ગણ્હથ, ભિક્ખવે, એતં બાહિયં દારુચીરિયન્તિ એકસ્મિં ગેહદ્વારે ઠત્વા મઞ્ચકં આહરાપેત્વા ઇમં સરીરં નગરદ્વારતો નીહરિત્વા ઝાપેત્વા ધાતુયો ગહેત્વા થૂપં કરોથા’’તિ ભિક્ખૂ આણાપેસિ.

તે ભિક્ખૂ ધાતું મહાપથે થૂપં કારેત્વા સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા અત્તનો કતકમ્મં આરોચેસું. તતો સઙ્ઘમજ્ઝે કથા ઉદપાદિ – ‘‘તથાગતો ભિક્ખુસઙ્ઘેન સરીરઝાપનકિચ્ચં કારેસિ, ધાતુયો ચ ગાહાપેત્વા ચેતિયં કારાપેસિ, કતરમગ્ગો નુ ખો તેન સમધિગતો, સામણેરો નુ ખો સો, ભિક્ખુ નુ ખો’’તિ. સત્થા તં અટ્ઠુપ્પત્તિં કત્વા ‘‘પતિટ્ઠિતો, ભિક્ખવે, બાહિયો દારુચીરિયો અરહત્તો’’તિ ઉપરિ ધમ્મદેસનં વડ્ઢેતિ. તસ્સ પરિનિબ્બુતભાવઞ્ચ આચિક્ખિત્વા ‘‘એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, મમ સાવકાનં ભિક્ખૂનં ખિપ્પાભિઞ્ઞાનં યદિદં બાહિયો દારુચીરિયો’’તિ (અ. નિ. ૧.૨૦૯, ૨૧૬) એતદગ્ગે ઠપેસિ.

અથ નં ભિક્ખૂ પુચ્છિંસુ – ‘‘તુમ્હે, ભન્તે, ‘બાહિયો દારુચીરિયો અરહત્તં પત્તો’તિ વદેથ, કદા સો અરહત્તં પત્તો’’તિ? ‘‘મમ ધમ્મં સુતકાલે, ભિક્ખવે’’તિ. ‘‘કદા પનસ્સ, ભન્તે, તુમ્હેહિ ધમ્મો કથિતો’’તિ? ‘‘ભિક્ખાય ચરન્તેન અન્તરવીથિયં ઠિતેના’’તિ. ‘‘અપ્પમત્તકો, ભન્તે, તુમ્હેહિ અન્તરવીથિયં ઠત્વા કથિતધમ્મો; કથં સો તાવત્તકેન વિસેસં નિબ્બત્તેસી’’તિ? અથ ને સત્થા, ‘‘ભિક્ખવે, મમ ધમ્મં ‘અપ્પં’ વા ‘બહું વા’તિ મા ચિન્તયિત્થ. અનેકાનિપિ હિ અનત્થપદસંહિતાનિ ગાથાસહસ્સાનિ ન સેય્યો, અત્થનિસ્સિતં પન એકમ્પિ ગાથાપદં સેય્યો’’તિ વત્વા અનુસન્ધિં ઘટેત્વા ધમ્મં દેસેન્તો ઇમં ગાથમાહ –

‘‘સહસ્સમપિ ચે ગાથા, અનત્થપદસંહિતા;

એકં ગાથાપદં સેય્યો, યં સુત્વા ઉપસમ્મતી’’તિ. (ધ. પ. ૧૦૧) –

દેસનાપરિયોસાને ચતુરાસીતિયા પાણસહસ્સાનં ધમ્માભિસમયો અહોસીતિ.

બાહિયત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.