ગોપકવત્થુવણ્ણના

૩૫૩. સીલેસુ પરિપૂરકારિનીતિ પઞ્ચસુ સીલેસુ પરિપૂરકારિની. ઇત્થિત્તં વિરાજેત્વાતિ ઇત્થિત્તં નામ અલં, ન હિ ઇત્થિત્તે ઠત્વા ચક્કવત્તિસિરિં, ન સક્કમારબ્રહ્મસિરિયો પચ્ચનુભવિતું, ન પચ્ચેકબોધિં, ન સમ્માસમ્બોધિં ગન્તું સક્કાતિ એવં ઇત્થિત્તં વિરાજેતિ નામ. મહન્તમિદં પુરિસત્તં નામ સેટ્ઠં ઉત્તમં, એત્થ ઠત્વા સક્કા એતા સમ્પત્તિયો પાપુણિતુન્તિ એવં પન પુરિસત્તં ભાવેતિ નામ. સાપિ એવમકાસિ. તેન વુત્તં – ‘‘ઇત્થિત્તં વિરાજેત્વા પુરિસત્તં ભાવેત્વા’’તિ. હીનં ગન્ધબ્બકાયન્તિ હીનં લામકં ગન્ધબ્બનિકાયં. કસ્મા પન તે પરિસુદ્ધસીલા તત્થ ઉપ્પન્નાતિ? પુબ્બનિકન્તિયા. પુબ્બેપિ કિર નેસં એતદેવ વસિતટ્ઠાનં, તસ્મા નિકન્તિવસેન તત્થ ઉપ્પન્ના. ઉપટ્ઠાનન્તિ ઉપટ્ઠાનસાલં. પારિચરિયન્તિ પરિચરણભાવં. ગીતવાદિતેહિ અમ્હે પરિચરિસ્સામાતિ આગચ્છન્તિ.

પટિચોદેસીતિ સારેસિ. સો કિર તે દિસ્વા ‘‘ઇમે દેવપુત્તા અતિવિય વિરોચેન્તિ અતિવણ્ણવન્તો, કિં નુ ખો કમ્મં કત્વા આગતા’’તિ આવજ્જન્તો ‘‘ભિક્ખૂ અહેસુ’’ન્તિ અદ્દસ. તતો ‘‘ભિક્ખૂ હોન્તુ, સીલેસુ પરિપૂરકારિનો’’તિ ઉપધારેન્તો ‘‘પરિપૂરકારિનો’’તિ અદ્દસ. ‘‘પરિપૂરકારિનો હોન્તુ, અઞ્ઞો ગુણો અત્થિ નત્થી’’તિ ઉપધારેન્તો ‘‘ઝાનલાભિનો’’તિ અદ્દસ. ‘‘ઝાનલાભિનો હોન્તુ, કુહિં વાસિકા’’તિ ઉપધારેન્તો ‘‘મય્હંવ કુલૂપકા’’તિ અદ્દસ. પરિસુદ્ધસીલા નામ છસુ દેવલોકેસુ યત્થિચ્છન્તિ, તત્થ નિબ્બત્તન્તિ. ઇમે પન ઉપરિદેવલોકે ચ ન નિબ્બત્તા. ઝાનલાભિનો નામ બ્રહ્મલોકે નિબ્બત્તન્તિ, ઇમે ચ બ્રહ્મલોકે ન નિબ્બત્તા. અહં પન એતેસં ઓવાદે ઠત્વા દેવલોકસામિકસ્સ સક્કસ્સ દેવાનમિન્દસ્સ પલ્લઙ્કે પુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તો, ઇમે હીને ગન્ધબ્બકાયે નિબ્બત્તા. અટ્ઠિવેધપુગ્ગલા નામેતે વટ્ટેત્વા વટ્ટેત્વા ગાળ્હં વિજ્ઝિતબ્બાતિ ચિન્તેત્વા કુતોમુખા નામાતિઆદીહિ વચનેહિ પટિચોદેસિ.

તત્થ કુતોમુખાતિ ભગવતિ અભિમુખે ધમ્મં દેસેન્તે તુમ્હે કુતોમુખા કિં અઞ્ઞા વિહિતા ઇતો ચિતો ચ ઓલોકયમાના ઉદાહુ નિદ્દાયમાના? દુદ્દિટ્ઠરૂપન્તિ દુદ્દિટ્ઠસભાવં દટ્ઠું અયુત્તં. સહધમ્મિકેતિ એકસ્સ સત્થુ સાસને સમાચિણ્ણધમ્મે કતપુઞ્ઞે. તેસં ભન્તેતિ તેસં ગોપકેન દેવપુત્તેન એવં વત્વા પુન ‘‘અહો તુમ્હે નિલ્લજ્જા અહિરિકા’’તિઆદીહિ વચનેહિ પટિચોદિતાનં દ્વે દેવા દિટ્ઠેવ ધમ્મે સતિં પટિલભિંસુ.

કાયં બ્રહ્મપુરોહિતન્તિ તે કિર ચિન્તયિંસુ – ‘‘નટેહિ નામ નચ્ચન્તેહિ ગાયન્તેહિ વાદેન્તેહિ આગન્ત્વા દાયો નામ લભિતબ્બો અસ્સ, અયં પન અમ્હાકં દિટ્ઠકાલતો પટ્ઠાય પક્ખિત્તલોણં ઉદ્ધનં વિય તટતટાયતેવ, કિં નુ ખો ઇદ’’ન્તિ આવજ્જન્તા અત્તનો સમણભાવં પરિસુદ્ધસીલતં ઝાનલાભિતં તસ્સેવ કુલૂપકભાવઞ્ચ દિસ્વા ‘‘પરિસુદ્ધસીલા નામ છસુ દેવલોકેસુ યથારુચિતે ઠાને નિબ્બત્તન્તિ, ઝાનલાભિનો બ્રહ્મલોકે. મયં ઉપરિદેવલોકેપિ બ્રહ્મલોકેપિ નિબ્બત્તિતું નાસક્ખિમ્હ. અમ્હાકં ઓવાદે ઠત્વા અયં ઇત્થિકા ઉપરિ નિબ્બત્તા, મયં ભિક્ખૂ સમાના ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં ચરિત્વા હીને ગન્ધબ્બકાયે નિબ્બત્તા. તેન નો અયં એવં નિગ્ગણ્હાતી’’તિ ઞત્વા તસ્સ કથં સુણન્તાયેવ તેસુ દ્વે જના પઠમજ્ઝાનસતિં પટિલભિત્વા ઝાનં પાદકં કત્વા સઙ્ખારે સમ્મસન્તા અનાગામિફલેયેવ પતિટ્ઠહિંસુ. અથ નેસં સો પરિત્તો કામાવચરત્તભાવો ધારેતું નાસક્ખિ. તસ્મા તાવદેવ ચવિત્વા બ્રહ્મપુરોહિતેસુ નિબ્બત્તા. સો ચ નેસં કાયો તત્થ ઠિતાનંયેવ નિબ્બત્તો. તેન વુત્તં – ‘‘તેસં, ભન્તે, ગોપકેન દેવપુત્તેન પટિચોદિતાનં દ્વે દેવા દિટ્ઠેવ ધમ્મે સતિં પટિલભિંસુ કાયં બ્રહ્મપુરોહિત’’ન્તિ.

તત્થ દિટ્ઠેવ ધમ્મેતિ તસ્મિઞ્ઞેવ અત્તભાવે ઝાનસતિં પટિલભિંસુ. તત્થેવ ઠત્વા ચુતા પન કાયં બ્રહ્મપુરોહિતં બ્રહ્મપુરોહિતસરીરં પટિલભિંસૂતિ એવમત્થો દટ્ઠબ્બો. એકો પન દેવોતિ એકો દેવપુત્તો નિકન્તિં છિન્દિતું અસક્કોન્તો કામે અજ્ઝવસિ, તત્થેવ આવાસિકો અહોસિ.

૩૫૪. સઙ્ઘઞ્ચુપટ્ઠાસિન્તિ સઙ્ઘઞ્ચ ઉપટ્ઠાસિં.

સુધમ્મતાયાતિ ધમ્મસ્સ સુન્દરભાવેન. તિદિવૂપપન્નોતિ તિદિવે તિદસપુરે ઉપપન્નો. ગન્ધબ્બકાયૂપગતે વસીનેતિ ગન્ધબ્બકાયં આવાસિકો હુત્વા ઉપગતે. યે ચ મયં પુબ્બે મનુસ્સભૂતાતિ યે પુબ્બે મનુસ્સભૂતા મયં અન્નેન પાનેન ઉપટ્ઠહિમ્હાતિ ઇમિના સદ્ધિં યોજેત્વા અત્થો વેદિતબ્બો.

પાદૂપસઙ્ગય્હાતિ પાદે ઉપસઙ્ગય્હ પાદધોવનપાદમક્ખનાનુપ્પદાનેન પૂજેત્વા ચેવ વન્દિત્વા ચ. સકે નિવેસનેતિ અત્તનો ઘરે. ઇમસ્સાપિ પદસ્સ ઉપટ્ઠહિમ્હાતિ ઇમિનાવ સમ્બન્ધો.

પચ્ચત્તં વેદિતબ્બોતિ અત્તનાવ વેદિતબ્બો. અરિયાન સુભાસિતાનીતિ તુમ્હેહિ વુચ્ચમાનાનિ બુદ્ધાનં ભગવન્તાનં સુભાસિતાનિ.

તુમ્હે પન સેટ્ઠમુપાસમાનાતિ ઉત્તમં બુદ્ધં ભગવન્તં ઉપાસમાના અનુત્તરે બુદ્ધસાસને વા. બ્રહ્મચરિયન્તિ સેટ્ઠચરિયં. ભવતૂપપત્તીતિ ભવન્તાનં ઉપપત્તિ.

અગારે વસતો મય્હન્તિ ઘરમજ્ઝે વસન્તસ્સ મય્હં.

સ્વજ્જાતિ સો અજ્જ. ગોતમસાવકેનાતિ ઇધ ગોપકો ગોતમસાવકોતિ વુત્તો. સમેચ્ચાતિ સમાગન્ત્વા.

હન્દ વિયાયામ બ્યાયામાતિ હન્દ ઉય્યમામ બ્યાયમામ. મા નો મયં પરપેસ્સા અહુમ્હાતિ નોતિ નિપાતમત્તં, મા મયં પરસ્સ પેસનકારકાવ અહુમ્હાતિ અત્થો. ગોતમસાસનાનીતિ ઇધ પકતિયા પટિવિદ્ધં પઠમજ્ઝાનમેવ ગોતમસાસનાનીતિ વુત્તં, તં અનુસ્સરં અનુસ્સરિત્વાતિ અત્થો.

ચિત્તાનિ વિરાજયિત્વાતિ પઞ્ચકામગુણિકચિત્તાનિ વિરાજયિત્વા. કામેસુ આદીનવન્તિ વિક્ખમ્ભનવસેન પઠમજ્ઝાનેન કામેસુ આદીનવં અદ્દસંસુ, સમુચ્છેદવસેન તતિયમગ્ગેન. કામસંયોજનબન્ધનાનીતિ કામસઞ્ઞોજનાનિ ચ કામબન્ધનાનિ ચ. પાપિમયોગાનીતિ પાપિમતો મારસ્સ યોગભૂતાનિ, બન્ધનભૂતાનીતિ અત્થો. દુરચ્ચયાનીતિ દુરતિક્કમાનિ. સઇન્દા દેવા સપજાપતિકાતિ ઇન્દં જેટ્ઠકં કત્વા ઉપવિટ્ઠા સઇન્દા પજાપતિં દેવરાજાનં જેટ્ઠકં કત્વા ઉપવિટ્ઠા સપજાપતિકા. સભાયુપવિટ્ઠાતિ સભાયં ઉપવિટ્ઠા, નિસિન્નાતિ અત્થો.

વીરાતિ સૂરા. વિરાગાતિ વીતરાગા. વિરજં કરોન્તાતિ વિરજં અનાગામિમગ્ગં કરોન્તા ઉપ્પાદેન્તા. નાગોવ સન્નાનિ ગુણાનીતિ કામસઞ્ઞોજનબન્ધનાનિ છેત્વા દેવે તાવતિંસે અતિક્કમિંસુ. સંવેગજાતસ્સાતિ જાતસંવેગસ્સ સક્કસ્સ.

કામાભિભૂતિ દુવિધાનમ્પિ કામાનં અભિભૂ. સતિયા વિહીનાતિ ઝાનસતિવિરહિતા.

તિણ્ણં તેસન્તિ તેસુ તીસુ જનેસુ. આવસિનેત્થ એકોતિ તત્થ હીને કાયે એકોયેવ આવાસિકો જાતો. સમ્બોધિપથાનુસારિનોતિ અનાગામિમગ્ગાનુસારિનો. દેવેપિ હીળેન્તીતિ દ્વે દેવલોકે હીળેન્તા અધોકરોન્તા ઉપચારપ્પનાસમાધીહિ સમાહિતત્તા અત્તનો પાદપંસું દેવતાનં મત્થકે ઓકિરન્તા આકાસે ઉપ્પતિત્વા ગતાતિ.

એતાદિસી ધમ્મપ્પકાસનેત્થાતિ એત્થ સાસને એવરૂપા ધમ્મપ્પકાસના, યાય સાવકા એતેહિ ગુણેહિ સમન્નાગતા હોન્તિ. ન તત્થ કિં કઙ્ખતિ કોચિ સાવકોતિ કિં તત્થ તેસુ સાવકેસુ કોચિ એકસાવકોપિ બુદ્ધાદીસુ વા ચાતુદ્દિસભાવે વા ન કઙ્ખતિ ‘‘સબ્બદિસાસુ અસજ્જમાનો અગય્હમાનો વિહરતી’’તિ. ઇદાનિ ભગવતો વણ્ણં ભણન્તો ‘‘નિતિણ્ણઓઘં વિચિકિચ્છછિન્નં, બુદ્ધં નમસ્સામ જિનં જનિન્દ’’ન્તિ આહ. તત્થ વિચિકિચ્છછિન્નન્તિ છિન્નવિચિકિચ્છં. જનિન્દન્તિ સબ્બલોકુત્તમં.

યં તે ધમ્મન્તિ યં તવ ધમ્મં. અજ્ઝગંસુ તેતિ તે દેવપુત્તા અધિગતા. કાયં બ્રહ્મપુરોહિતન્તિ અમ્હાકં પસ્સન્તાનંયેવ બ્રહ્મપુરોહિતસરીરં. ઇદં વુત્તં હોતિ – યં તવ ધમ્મં જાનિત્વા તેસં તિણ્ણં જનાનં તે દ્વે વિસેસગૂ અમ્હાકં પસ્સન્તાનંયેવ કાયં બ્રહ્મપુરોહિતં અધિગન્ત્વા મગ્ગફલવિસેસં અજ્ઝગંસુ, મયમ્પિ તસ્સ ધમ્મસ્સ પત્તિયા આગતમ્હાસિ મારિસાતિ. આગતમ્હસેતિ સમ્પત્તમ્હ. કતાવકાસા ભગવતા, પઞ્હં પુચ્છેમુ મારિસાતિ સચે નો ભગવા ઓકાસં કરોતિ, અથ ભગવતા કતાવકાસા હુત્વા પઞ્હં, મારિસ, પુચ્છેય્યામાતિ અત્થો.