૧૬. ઇન્દ્રિયપચ્ચયનિદ્દેસવણ્ણના

૧૬. ઇન્દ્રિયપચ્ચયનિદ્દેસે ચક્ખુન્દ્રિયન્તિ ચક્ખુસઙ્ખાતં ઇન્દ્રિયં. ઇન્દ્રિયપચ્ચયેનાતિ સયં પુરેજાતો હુત્વા અરૂપધમ્માનં ઉપ્પાદતો પટ્ઠાય યાવ ભઙ્ગા ઇન્દ્રિયપચ્ચયેન પચ્ચયો હોતિ. સોતિન્દ્રિયાદીસુપિ એસેવ નયો. અરૂપિનો ઇન્દ્રિયાતિ એત્થ અરૂપજીવિતિન્દ્રિયમ્પિ સઙ્ગહિતં. તંસમુટ્ઠાનાનન્તિ એત્થ હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ કટત્તારૂપમ્પિ સઙ્ગહિતં. વુત્તઞ્હેતં પઞ્હાવારે – પટિસન્ધિક્ખણે વિપાકાબ્યાકતા ઇન્દ્રિયા સમ્પયુત્તકાનં ખન્ધાનં કટત્તા ચ રૂપાનં ઇન્દ્રિયપચ્ચયેન પચ્ચયોતિ. એવં તાવેત્થ પાળિવણ્ણના વેદિતબ્બા.

અયં પન ઇન્દ્રિયપચ્ચયો ઇત્થિન્દ્રિયપુરિસિન્દ્રિયવજ્જાનં સમવીસતિયા ઇન્દ્રિયાનં વસેન ઠિતો. ઇત્થિન્દ્રિયપુરિસિન્દ્રિયાનિ હિ કિઞ્ચાપિ ઇત્થિલિઙ્ગપુરિસલિઙ્ગાદીનં બીજભૂતાનિ, કલલાદિકાલે પન વિજ્જમાનેસુપિ તેસુ ઇત્થિલિઙ્ગપુરિસલિઙ્ગાદીનં અભાવા તાનિ નેવ તેસં, ન અઞ્ઞેસં ઇન્દ્રિયપચ્ચયતં ફરન્તિ. ઇન્દ્રિયપચ્ચયો હિ અત્તનો વિજ્જમાનક્ખણે અવિનિબ્ભુત્તધમ્માનં ઇન્દ્રિયપચ્ચયતં અફરન્તો નામ નત્થિ, તસ્મા તાનિ ઇન્દ્રિયપચ્ચયા ન હોન્તિ. યેસં પનેતાનિ બીજભૂતાનિ, તેસં તાનિ સુત્તન્તિકપરિયાયેન પકતૂપનિસ્સયભાવં ભજન્તિ. ઇતિ ઇન્દ્રિયપચ્ચયો સમવીસતિયા ઇન્દ્રિયાનં વસેન ઠિતોતિ વેદિતબ્બો. સો જાતિતો કુસલાકુસલવિપાકકિરિયરૂપવસેન પઞ્ચધા ભિજ્જતિ. તત્થ કુસલો ભૂમિવસેન ચતુધા, અકુસલો કામાવચરોવ વિપાકો ચતુધાવ કિરિયાસઙ્ખાતો તિધા, રૂપં કામાવચરમેવાતિ એવં અનેકધા ભિજ્જતીતિ એવં તાવેત્થ નાનપ્પકારભેદતો વિઞ્ઞાતબ્બો વિનિચ્છયો.

એવં ભિન્ને પનેત્થ ચતુભૂમકોપિ કુસલિન્દ્રિયપચ્ચયો પઞ્ચવોકારે સમ્પયુત્તધમ્માનઞ્ચેવ ચિત્તસમુટ્ઠાનરૂપસ્સ ચ ઇન્દ્રિયપચ્ચયેન પચ્ચયો, તથા અકુસલો. ઠપેત્વા પન રૂપાવચરકુસલં અવસેસા કુસલાકુસલા આરુપ્પે સમ્પયુત્તધમ્માનઞ્ઞેવ ઇન્દ્રિયપચ્ચયેન પચ્ચયો. ચતુભૂમકો વિપાકિન્દ્રિયપચ્ચયો એકન્તેનેવ સમ્પયુત્તકાનં ઇન્દ્રિયપચ્ચયેન પચ્ચયો. કામાવચરરૂપાવચરા પનેત્થ પઞ્ચવોકારે ઉપ્પજ્જનતો પવત્તે ચિત્તસમુટ્ઠાનરૂપસ્સ, પટિસન્ધિયં કટત્તારૂપસ્સાપિ ઇન્દ્રિયપચ્ચયેન પચ્ચયા હોન્તિ. લોકુત્તરા ચિત્તસમુટ્ઠાનરૂપસ્સેવ. આરુપ્પે ઉપ્પન્ના લોકુત્તરવિપાકા ઇન્દ્રિયા રૂપસ્સ પચ્ચયા ન હોન્તિ. તેભૂમકા કિરિયિન્દ્રિયા પઞ્ચવોકારે સમ્પયુત્તધમ્માનઞ્ચેવ ચિત્તસમુટ્ઠાનરૂપસ્સ ચ, કામાવચરારૂપાવચરા પન આરુપ્પે સમ્પયુત્તધમ્માનઞ્ઞેવ ઇન્દ્રિયપચ્ચયતં ફરન્તિ. ચક્ખુન્દ્રિયાદિવસેન છબ્બિધે રૂપિન્દ્રિયે ચક્ખુન્દ્રિયં કુસલાકુસલવિપાકતો સમ્પયુત્તધમ્માનં દ્વિન્નં ચક્ખુવિઞ્ઞાણાનં, સોતિન્દ્રિયાદીનિ તથાવિધાનઞ્ઞેવ સોતવિઞ્ઞાણાદીનં, રૂપજીવિતિન્દ્રિયં અત્તના સહજાતરૂપાનં ઠિતિક્ખણે ઇન્દ્રિયપચ્ચયેન પચ્ચયો. સહજાતપચ્ચયતા પન તસ્સ નત્થીતિ એવમેત્થ પચ્ચયુપ્પન્નતોપિ વિઞ્ઞાતબ્બો વિનિચ્છયોતિ.

ઇન્દ્રિયપચ્ચયનિદ્દેસવણ્ણના.