૩. વિપરીતકથાવણ્ણના

૪૨૪. ઇદાનિ વિપરીતકથા નામ હોતિ. તત્થ ‘‘ય્વાયં પથવીકસિણે પથવીસઞ્ઞી સમાપજ્જતિ, તસ્સ તં ઞાણં વિપરીતઞાણ’’ન્તિ યેસં લદ્ધિ, સેય્યથાપિ અન્ધકાનં, તે સન્ધાય પુચ્છા સકવાદિસ્સ, પટિઞ્ઞા ઇતરસ્સ. પથવિં નિસ્સાય ઉપ્પન્નનિમિત્તઞ્હિ ન પથવીયેવ, તત્ર ચાયં પથવીસઞ્ઞી. તસ્મા વિપરીતઞાણન્તિ અયમેતસ્સ અધિપ્પાયો. તતો સકવાદી ‘‘લક્ખણપથવીપિ સસમ્ભારપથવીપિ નિમિત્તપથવીપિ પથવીદેવતાપિ સબ્બા પથવીયેવ, તાસુ પથવીતિ ઞાણં વિપરીતં ન હોતિ. અનિચ્ચે નિચ્ચન્તિઆદિવિપરિયેસો પન વિપરીતઞાણં નામ. કિં તે ઇદં એતેસુ અઞ્ઞતર’’ન્તિ ચોદેતું અનિચ્ચે નિચ્ચન્તિઆદિમાહ. ઇતરો વિપલ્લાસલક્ખણાભાવં સન્ધાય પટિક્ખિપતિ, પથવીનિમિત્તં સન્ધાય પટિજાનાતિ.

કુસલન્તિ સેક્ખપુથુજ્જનાનં ઞાણં સન્ધાય વુત્તં. અત્થિ અરહતોતિ પઞ્હેસુપિ વિપલ્લાસલક્ખણાભાવેન પટિક્ખિપતિ. પથવીનિમિત્તં સન્ધાય પટિજાનાતિ. સબ્બેવ પથવીતિ સબ્બં તં પથવીકસિણં લક્ખણપથવીયેવ હોતીતિ પુચ્છતિ. સકવાદી તથા અભાવતો પટિક્ખિપતિ. નનુ પથવી અત્થિ, અત્થિ ચ કોચિ પથવિં પથવિતો સમાપજ્જતીતિ પુચ્છા સકવાદિસ્સ. તસ્સત્થો – નનુ નિમિત્તપથવી અત્થિ, અત્થિ ચ કોચિ તં પથવિં પથવિતોયેવ સમાપજ્જતિ, ન આપતો વા તેજતો વાતિ. પથવી અત્થીતિઆદિ ‘‘યદિ યં યથા અત્થિ, તં તથા સમાપજ્જન્તસ્સ ઞાણં વિપરીતં હોતિ, નિબ્બાનં અત્થિ, તમ્પિ સમાપજ્જન્તસ્સ સબ્બવિપરિયેસસમુગ્ઘાતનં મગ્ગઞાણમ્પિ તે વિપરીતં હોતૂ’’તિ દસ્સનત્થં વુત્તન્તિ.

વિપરીતકથાવણ્ણના.