૫. પઞ્ચમવગ્ગો

૧. વિમુત્તિકથાવણ્ણના

૪૧૮. ઇદાનિ વિમુત્તિકથા નામ હોતિ. તત્થ વિપસ્સના, મગ્ગો, ફલં, પચ્ચવેક્ખણન્તિ ચતુન્નં ઞાણાનં વિમુત્તિઞાણન્તિ નામં. તેસુ વિપસ્સનાઞાણં નિચ્ચનિમિત્તાદીહિ વિમુત્તત્તા, તદઙ્ગવિમુત્તિભાવેન વા વિમુત્તત્તા વિમુત્તિઞાણં. મગ્ગો સમુચ્છેદવિમુત્તિ, ફલં પટિપ્પસ્સદ્ધિવિમુત્તિ, પચ્ચવેક્ખણઞાણં પન વિમુત્તિં જાનાતીતિ વિમુત્તિઞાણં. એવં ચતુબ્બિધે વિમુત્તિઞાણે નિપ્પરિયાયેન ફલઞાણમેવ વિમુત્તિ. સેસાનિ ‘‘વિમુત્તાની’’તિ વા ‘‘અવિમુત્તાની’’તિ વા ન વત્તબ્બાનિ. તસ્મા ‘‘ઇદં નામ વિમુત્તિઞાણં વિમુત્ત’’ન્તિ અવત્વા અવિસેસેનેવ ‘‘વિમુત્તિઞાણં વિમુત્ત’’ન્તિ યેસં લદ્ધિ, સેય્યથાપિ અન્ધકાનં; તે સન્ધાય પુચ્છા સકવાદિસ્સ, પટિઞ્ઞા પરવાદિસ્સ. પુન યંકિઞ્ચીતિ પુટ્ઠો પચ્ચવેક્ખણાદીનિ સન્ધાય પટિક્ખિપતિ. પટિપન્નસ્સાતિ પુટ્ઠો મગ્ગઞાણસ્સ અનાસવતં સન્ધાય પટિજાનાતિ. યસ્મા પન તં સોતાપન્નસ્સ ફલે ઠિતસ્સ ઞાણં ન હોતિ, તસ્મા વિમુત્તં નામ ન હોતીતિ ચોદનત્થં પુન સકવાદી સોતાપન્નસ્સાતિઆદિમાહ. ઇમિના ઉપાયેન સબ્બત્થ અત્થો વેદિતબ્બો.

વિમુત્તિકથાવણ્ણના.

૨. અસેખઞાણકથાવણ્ણના

૪૨૧. ઇદાનિ અસેખકથા નામ હોતિ. તત્થ યસ્મા આનન્દત્થેરાદયો સેખા ‘‘ઉળારો ભગવા’’તિઆદિના નયેન અસેખે જાનન્તિ, તસ્મા ‘‘સેખસ્સ અસેખઞાણં અત્થી’’તિ યેસં લદ્ધિ, સેય્યથાપિ ઉત્તરાપથકાનં; તે સન્ધાય પુચ્છા સકવાદિસ્સ, પટિઞ્ઞા ઇતરસ્સ. જાનાતિ પસ્સતીતિ ઇદં અત્તના અધિગતસ્સ જાનનવસેન વુત્તં. ગોત્રભુનોતિઆદિ હેટ્ઠિમાય ભૂમિયં ઠિતસ્સ ઉપરૂપરિઞાણસ્સ અભાવદસ્સનત્થં વુત્તં. નનુ આયસ્મા આનન્દો સેખો ‘‘ઉળારો ભગવા’’તિ જાનાતીતિ પરવાદી અસેખે ભગવતિ પવત્તત્તા તં અસેખઞાણન્તિ ઇચ્છતિ, ન પનેતં અસેખં. તસ્મા એવં પતિટ્ઠાપિતાપિ લદ્ધિ અપ્પતિટ્ઠાપિતાવ હોતીતિ.

અસેખઞાણકથાવણ્ણના.

૩. વિપરીતકથાવણ્ણના

૪૨૪. ઇદાનિ વિપરીતકથા નામ હોતિ. તત્થ ‘‘ય્વાયં પથવીકસિણે પથવીસઞ્ઞી સમાપજ્જતિ, તસ્સ તં ઞાણં વિપરીતઞાણ’’ન્તિ યેસં લદ્ધિ, સેય્યથાપિ અન્ધકાનં, તે સન્ધાય પુચ્છા સકવાદિસ્સ, પટિઞ્ઞા ઇતરસ્સ. પથવિં નિસ્સાય ઉપ્પન્નનિમિત્તઞ્હિ ન પથવીયેવ, તત્ર ચાયં પથવીસઞ્ઞી. તસ્મા વિપરીતઞાણન્તિ અયમેતસ્સ અધિપ્પાયો. તતો સકવાદી ‘‘લક્ખણપથવીપિ સસમ્ભારપથવીપિ નિમિત્તપથવીપિ પથવીદેવતાપિ સબ્બા પથવીયેવ, તાસુ પથવીતિ ઞાણં વિપરીતં ન હોતિ. અનિચ્ચે નિચ્ચન્તિઆદિવિપરિયેસો પન વિપરીતઞાણં નામ. કિં તે ઇદં એતેસુ અઞ્ઞતર’’ન્તિ ચોદેતું અનિચ્ચે નિચ્ચન્તિઆદિમાહ. ઇતરો વિપલ્લાસલક્ખણાભાવં સન્ધાય પટિક્ખિપતિ, પથવીનિમિત્તં સન્ધાય પટિજાનાતિ.

કુસલન્તિ સેક્ખપુથુજ્જનાનં ઞાણં સન્ધાય વુત્તં. અત્થિ અરહતોતિ પઞ્હેસુપિ વિપલ્લાસલક્ખણાભાવેન પટિક્ખિપતિ. પથવીનિમિત્તં સન્ધાય પટિજાનાતિ. સબ્બેવ પથવીતિ સબ્બં તં પથવીકસિણં લક્ખણપથવીયેવ હોતીતિ પુચ્છતિ. સકવાદી તથા અભાવતો પટિક્ખિપતિ. નનુ પથવી અત્થિ, અત્થિ ચ કોચિ પથવિં પથવિતો સમાપજ્જતીતિ પુચ્છા સકવાદિસ્સ. તસ્સત્થો – નનુ નિમિત્તપથવી અત્થિ, અત્થિ ચ કોચિ તં પથવિં પથવિતોયેવ સમાપજ્જતિ, ન આપતો વા તેજતો વાતિ. પથવી અત્થીતિઆદિ ‘‘યદિ યં યથા અત્થિ, તં તથા સમાપજ્જન્તસ્સ ઞાણં વિપરીતં હોતિ, નિબ્બાનં અત્થિ, તમ્પિ સમાપજ્જન્તસ્સ સબ્બવિપરિયેસસમુગ્ઘાતનં મગ્ગઞાણમ્પિ તે વિપરીતં હોતૂ’’તિ દસ્સનત્થં વુત્તન્તિ.

વિપરીતકથાવણ્ણના.

૪. નિયામકથાવણ્ણના

૪૨૮-૪૩૧. ઇદાનિ નિયામકથા નામ હોતિ. તત્થ યો પુગ્ગલો સમ્મત્તનિયામં ઓક્કમિસ્સતિ, તં ‘‘ભબ્બો એસ ધમ્મં અભિસમેતુ’’ન્તિ યસ્મા ભગવા જાનાતિ, તસ્મા ‘‘અનિયતસ્સ પુથુજ્જનસ્સેવ સતો પુગ્ગલસ્સ નિયામગમનાય ઞાણં અત્થી’’તિ યેસં લદ્ધિ, સેય્યથાપિ એતરહિ ઉત્તરાપથકાનં; તે સન્ધાય અનિયતસ્સાતિ પુચ્છા સકવાદિસ્સ. તત્થ નિયામગમનાયાતિ નિયામો વુચ્ચતિ મગ્ગો, મગ્ગગમનાય મગ્ગોક્કમનાયાતિ અત્થો. યં પનસ્સ ઞાણં દિસ્વા ભગવા ‘‘ભબ્બો અય’’ન્તિ જાનાતિ, તં સન્ધાય પટિઞ્ઞા પરવાદિસ્સ.

અથસ્સ સકવાદી અયુત્તવાદિતં દીપેતું નિયતસ્સાતિ વિપરીતાનુયોગમાહ. તત્થ પઠમપઞ્હે મગ્ગેન નિયતસ્સ અનિયામગમનાય ઞાણં નામ નત્થીતિ પટિક્ખિપતિ. દુતિયે નત્થિભાવેન પટિજાનાતિ. તતિયે અનિયતસ્સ નત્થીતિ પુટ્ઠત્તા લદ્ધિવિરોધેન પટિક્ખિપતિ. પુન પઠમપઞ્હમેવ ચતુત્થં કત્વા નિયતસ્સ નિયામગમનાદિવસેન તયો પઞ્હા કતા. તેસુ પઠમે યસ્મા આદિમગ્ગેન નિયતસ્સ પુન તદત્થાય ઞાણં નત્થિ, તસ્મા પટિક્ખિપતિ. દુતિયે નત્થિભાવેનેવ પટિજાનાતિ. તતિયે લદ્ધિવિરોધેનેવ પટિક્ખિપતિ. પુન પઠમપઞ્હં અટ્ઠમં કત્વા અનિયતસ્સ અનિયામગમનાદિવસેન તયો પઞ્હા કતા. તેસં અત્થો વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બો. પુન પઠમપઞ્હમેવ દ્વાદસમં કત્વા તંમૂલકા અત્થિ નિયામોતિઆદયો પઞ્હા કતા. તત્થ યસ્મા નિયામગમનાય ઞાણં નામ મગ્ગઞાણમેવ હોતિ, તસ્મા તં સન્ધાય અત્થિ નિયામોતિ વુત્તં. ઇતરો પન નિયામોતિ વુત્તે પટિક્ખિપતિ, ઞાણન્તિ વુત્તે પટિજાનાતિ. સતિપટ્ઠાનાદીસુપિ એસેવ નયો. પચ્ચનીકં ઉત્તાનત્થમેવ. ગોત્રભુનોતિઆદિ યેન યં અપ્પત્તં, તસ્સ તં નત્થીતિ દસ્સનત્થં વુત્તં. ભગવા જાનાતીતિ અત્તનો ઞાણબલેન જાનાતિ, ન તસ્સ નિયામગમનઞાણસબ્ભાવતો. તસ્મા ઇમિના કારણેન પતિટ્ઠિતાપિસ્સ લદ્ધિ અપ્પતિટ્ઠિતાયેવાતિ.

નિયામકથાવણ્ણના.

૫. પટિસમ્ભિદાકથાવણ્ણના

૪૩૨-૪૩૩. ઇદાનિ પટિસમ્ભિદાકથા નામ હોતિ. તત્થ યેસં ‘‘યંકિઞ્ચિ અરિયાનં ઞાણં, સબ્બં લોકુત્તરમેવા’’તિ ગહેત્વા ‘‘સબ્બં ઞાણં પટિસમ્ભિદા’’તિ લદ્ધિ, સેય્યથાપિ અન્ધકાનં; તે સન્ધાય પુચ્છા સકવાદિસ્સ, પટિઞ્ઞા ઇતરસ્સ. સમ્મુતિઞાણપઞ્હેસુ પથવીકસિણસમ્મુતિયં સમાપત્તિઞાણં સન્ધાય પટિક્ખિપતિ, નિરુત્તિઞાણં સન્ધાય પટિજાનાતિ. યે કેચિ સમ્મુતિન્તિ પઞ્હે પુથુજ્જને સન્ધાય પટિક્ખિપતિ. ચેતોપરિયાયપઞ્હેસુ પુથુજ્જનસ્સ ઞાણં સન્ધાય પટિક્ખિપતિ, અરિયસ્સ ઞાણં સન્ધાય પટિજાનાતિ. સબ્બા પઞ્ઞાતિપઞ્હેસુ કસિણસમાપત્તિપઞ્હં સન્ધાય પટિક્ખિપતિ, લોકુત્તરં સન્ધાય પટિજાનાતિ. પથવીકસિણસમાપત્તિન્તિઆદિ ‘‘યા એતેસુ એત્તકેસુ ઠાનેસુ પઞ્ઞા, કિં સબ્બા સા પટિસમ્ભિદા’’તિ પુચ્છનત્થં વુત્તં. તેન હિ સબ્બં ઞાણન્તિ યસ્મા સબ્બા લોકુત્તરપઞ્ઞા પટિસમ્ભિદા, તસ્મા સબ્બન્તિ વચનં સામઞ્ઞફલેન સદ્ધિં પતિટ્ઠાપેતીતિ.

પટિસમ્ભિદાકથાવણ્ણના.

૬. સમ્મુતિઞાણકથાવણ્ણના

૪૩૪-૪૩૫. ઇદાનિ સમ્મુતિઞાણકથા નામ હોતિ. તત્થ સમ્મુતિસચ્ચં પરમત્થસચ્ચન્તિ દ્વે સચ્ચાનિ. યે પન એવં વિભાગં અકત્વા સચ્ચન્તિ વચનસામઞ્ઞેન સમ્મુતિઞાણમ્પિ ‘‘સચ્ચારમ્મણમેવા’’તિ વદન્તિ, સેય્યથાપિ અન્ધકા; તે અયુત્તવાદિનોતિ તેસં વાદવિસોધનત્થં અયં કથા આરદ્ધા. તત્થ ન વત્તબ્બન્તિ પુચ્છા પરવાદિસ્સ, પરમત્થસચ્ચં સન્ધાય પટિઞ્ઞા સકવાદિસ્સ. સમ્મુતિસચ્ચમ્હીતિ સમ્મુતિં અનુપવિટ્ઠે સચ્ચમ્હિ. પચ્ચત્તે વા ભુમ્મવચનં, સમ્મુતિસચ્ચન્તિ અત્થો. સમ્મુતિઞાણં સચ્ચારમ્મણઞ્ઞેવાતિ પુચ્છા સકવાદિસ્સ, પટિઞ્ઞા ઇતરસ્સ. તતો નં ‘‘યદિ તં અવિસેસેન સચ્ચારમ્મણઞ્ઞેવ, તેન ઞાણેન દુક્ખપરિઞ્ઞાદીનિ કરેય્યા’’તિ ચોદેતું તેન ઞાણેનાતિઆદિમાહ.

સમ્મુતિઞાણકથાવણ્ણના.

૭. ચિત્તારમ્મણકથાવણ્ણના

૪૩૬-૪૩૮. ઇદાનિ ચિત્તારમ્મણકથા નામ હોતિ. તત્થ ચેતોપરિયાયે ઞાણન્તિ વચનમત્તમેવ ગહેત્વા ‘‘તં ઞાણં ચિત્તારમ્મણમેવા’’તિ યેસં લદ્ધિ, સેય્યથાપિ એતરહિ અન્ધકાનં; તે સન્ધાય પુચ્છા સકવાદિસ્સ, પટિઞ્ઞા ઇતરસ્સ. અથસ્સ ‘‘યો સરાગાદિવસેન ચિત્તં જાનાતિ, તસ્સ રાગાદયોપિ આરમ્મણા હોન્તિ, તસ્મા ન વત્તબ્બં તં ચિત્તારમ્મણઞ્ઞેવા’’તિ ચોદનત્થં નનુ અત્થિ કોચીતિઆદિ આરદ્ધં. ફસ્સારમ્મણેતિ ફસ્સસઙ્ખાતે આરમ્મણે. વેદનારમ્મણેતિઆદીસુપિ એસેવ નયો. પુન ફસ્સારમ્મણે ઞાણં ન વત્તબ્બન્તિ પુટ્ઠો ફસ્સસ્સ ફુસનલક્ખણં મનસિકરોતો ફસ્સોવારમ્મણં હોતીતિ પટિજાનાતિ. કિં પનેતં ફસ્સપરિયાયે ઞાણન્તિ પુટ્ઠો પન તાદિસસ્સ સુત્તપદસ્સ અભાવા પટિક્ખિપતિ. વેદનાદીસુપિ એસેવ નયો. ઇદાનિ યં નિસ્સાય લદ્ધિ, તદેવ દસ્સેત્વા લદ્ધિં પતિટ્ઠાપેતું નનુ ચેતોપરિયાયે ઞાણન્તિઆદિમાહ. સા પનેસા વચનમત્તાભિનિવેસેન પતિટ્ઠાપિતાપિ અપ્પતિટ્ઠાપિતાવ હોતીતિ.

ચિત્તારમ્મણકથાવણ્ણના.

૮. અનાગતઞાણકથાવણ્ણના

૪૩૯-૪૪૦. ઇદાનિ અનાગતઞાણકથા નામ હોતિ. તત્થ અનાગતં નામ અન્તરમ્પિ અત્થિ, અનન્તરમ્પિ. તેસુ અનન્તરે એકન્તેનેવ ઞાણં નત્થિ. યથા ચ અનન્તરે, તથા એકવીથિએકજવનપરિયાપન્નેપિ. તત્થ યે સબ્બસ્મિમ્પિ અનાગતે ઞાણં ઇચ્છન્તિ, સેય્યથાપિ અન્ધકા; તે સન્ધાય પુચ્છા સકવાદિસ્સ, પટિઞ્ઞા ઇતરસ્સ. અથ નં ‘‘યં તે અનાગતે ઞાણં, કિં તેન અનન્તરં અનાગતં મૂલાદિવસેન જાનાતી’’તિ ચોદેતું અનાગતં મૂલતોતિઆદિમાહ. તત્થ મૂલતોતિઆદીનિ સબ્બાનિ કારણવેવચનાનેવ. કારણઞ્હિ યં અત્તનો ફલં કરોતિ, તં તત્થ મૂલયતિ પતિટ્ઠાતીતિ મૂલં. તતો ચ તં હિનોતિ પવત્તયતીતિ હેતુ. તદેવ તં નિદેતિ ‘‘હન્દ નં ગણ્હથા’’તિ. નિય્યાતેતિ વિયાતિ નિદાનં. તતો તં સમ્ભવતીતિ સમ્ભવો. પભવતીતિ પભવો. તત્થ ચ તં સમુટ્ઠાતિ, તં વા નં સમુટ્ઠાપેતીતિ સમુટ્ઠાનં. તદેવ નં આહરતીતિ આહારો. તઞ્ચસ્સ અપરિચ્ચજિતબ્બટ્ઠેન આરમ્મણં. તદેવ ચેતં પટિચ્ચ એતીતિ પચ્ચયો. તતો નં સમુદેતીતિ સમુદયોતિ વુચ્ચતિ. યસ્મા પન અનન્તરં ચિત્તં એતેહાકારેહિ ન સક્કા જાનિતું, તસ્મા ન હેવન્તિ પટિક્ખિપતિ. અનાગતં હેતુપચ્ચયતન્તિ યા અનન્તરાનાગતે ચિત્તે હેતુપચ્ચયતા, તં જાનાતિ. યે તત્થ ધમ્મા હેતુપચ્ચયા હોન્તિ, તે જાનાતીતિ અત્થો. સેસપદેસુપિ એસેવ નયો. ગોત્રભુનોતિઆદિ યસ્મિં અનાગતે ઞાણં ન ઉપ્પજ્જતિ, તં સરૂપતો દસ્સેતું વુત્તં. પાટલિપુત્તસ્સાતિ સુત્તં યસ્મિં અનાગતે ઞાણં ઉપ્પજ્જતિ, તં દસ્સેતું આહટં. યસ્મા પનેતં ન સબ્બસ્મિં અનાગતે ઞાણસ્સ સાધકં; તસ્મા અનાહટમેવાતિ.

અનાગતઞાણકથાવણ્ણના.

૯. પટુપ્પન્નઞાણકથાવણ્ણના

૪૪૧-૪૪૨. ઇદાનિ પટુપ્પન્નઞાણકથા નામ હોતિ. તત્થ યેસં ‘‘સબ્બસઙ્ખારેસુ અનિચ્ચતો દિટ્ઠેસુ તમ્પિ ઞાણં અનિચ્ચતો દિટ્ઠં હોતી’’તિ વચનં નિસ્સાય ‘‘અવિસેસેન સબ્બસ્મિં પચ્ચુપ્પન્ને ઞાણં અત્થી’’તિ લદ્ધિ, સેય્યથાપિ અન્ધકાનં; તે સન્ધાય પટુપ્પન્નેતિ પુચ્છા સકવાદિસ્સ, પટિઞ્ઞા ઇતરસ્સ. અથ નં ‘‘યદિ અવિસેસેન પટુપ્પન્ને ઞાણં અત્થિ, ખણપચ્ચુપ્પન્નેપિ તેન ભવિતબ્બં. એવં સન્તે દ્વિન્નં ઞાણાનં એકતો અભાવા તેનેવ ઞાણેન તં જાનિતબ્બં હોતી’’તિ ચોદનત્થં તેનાતિ અનુયોગો સકવાદિસ્સ. તત્થ પઠમપઞ્હે તેનેવ તં જાનિતું ન સક્કાતિ પટિક્ખેપો ઇતરસ્સ. દુતિયપઞ્હે સન્તતિં સન્ધાય પટિઞ્ઞા તસ્સેવ. પટિપાટિતો ભઙ્ગં પસ્સન્તો ભઙ્ગાનુપસ્સનેનેવ ભઙ્ગાનુપસ્સનાઞાણં પસ્સતીતિ અધિપ્પાયો. તેન ઞાણેન તં ઞાણં જાનાતીતિઆદીસુપિ એસેવ નયો. તેન ફસ્સેન તં ફસ્સન્તિઆદીનિસ્સ લેસોકાસનિવારણત્થં વુત્તાનિ. યં પનેતેન લદ્ધિપતિટ્ઠાપનત્થં નનુ સબ્બસઙ્ખારેતિઆદિ વુત્તં. તત્થ નયતો તં ઞાણં દિટ્ઠં હોતિ, ન આરમ્મણતોતિ અધિપ્પાયેન પટિઞ્ઞા સકવાદિસ્સ. તસ્મા એવં પતિટ્ઠિતાપિસ્સ લદ્ધિ અપ્પતિટ્ઠિતાવ હોતિ.

પટુપ્પન્નઞાણકથાવણ્ણના.

૧૦. ફલઞાણકથાવણ્ણના

૪૪૩-૪૪૪. ઇદાનિ ફલે ઞાણકથા નામ હોતિ. તત્થ ‘‘બુદ્ધાપિ સત્તાનં અરિયફલપ્પત્તિયા ધમ્મં દેસેન્તિ સાવકાપિ, ઇતિ ઇમિના સામઞ્ઞેન બુદ્ધાનં વિય સાવકાનમ્પિ તેન તેન સત્તેન પત્તબ્બે ફલે ઞાણં અત્થી’’તિ યેસં લદ્ધિ, સેય્યથાપિ અન્ધકાનં; તે સન્ધાય સાવકસ્સાતિ પુચ્છા સકવાદિસ્સ, પટિઞ્ઞા ઇતરસ્સ. અથ નં ‘‘યદિ સાવકસ્સ ફલે ઞાણં અત્થિ, યથા બુદ્ધા સમાનેપિ સોતાપત્તિફલે અત્તનો ઞાણબલેન ‘અયં એકબીજી, અયં કોલંકોલો, અયં સત્તક્ખત્તુપરમો’તિ ફલસ્સકતં પઞ્ઞપેન્તિ, કિં તે એવં સાવકોપી’’તિ ચોદેતું સાવકો ફલસ્સ કતં પઞ્ઞપેતીતિ આહ. ઇતરો પટિક્ખિપતિ.

અત્થિ સાવકસ્સ ફલપરોપરિયત્તીતિઆદિ ફલે ઞાણસ્સ અત્થિતાય પચ્ચયપુચ્છનત્થં વુત્તં. અયઞ્હેત્થ અધિપ્પાયો – બુદ્ધાનં ‘‘ઇદં ફલં પરં, ઇદં ઓપર’’ન્તિ એવં ફલાનં ઉચ્ચાવચભાવજાનનસઙ્ખાતા ફલે પરોપરિયત્તિ નામ અત્થિ. તથા ઇન્દ્રિયપુગ્ગલપરોપરિયત્તિયો, તાસં અત્થિતાય તસ્સ તસ્સ પુગ્ગલસ્સ તેસં તેસં ઇન્દ્રિયાનં વસેન તં તં ફલં જાનન્તિ, કિં તે સાવકસ્સાપિ એતા પરોપરિયત્તિયો અત્થીતિ.

અત્થિ સાવકસ્સ ખન્ધપઞ્ઞત્તીતિઆદીનિપિ ‘‘યદિ તે સાવકસ્સ બુદ્ધાનં વિય ફલે ઞાણં અત્થિ, ઇમા હિ પિસ્સ પઞ્ઞત્તીહિ ભવિતબ્બં. કિમસ્સ તા અત્થિ, સક્કોતિ સો એતા પઞ્ઞત્તિયો અત્તનો બલેન જાનિતું વા પઞ્ઞપેતું વા’’તિ ચોદનત્થં વુત્તાનિ. સાવકો જિનોતિઆદિ ‘‘યદિ સાવકસ્સ બુદ્ધાનં વિય ફલે ઞાણં અત્થિ, એવં સન્તે સ્વેવ જિનો’’તિ ચોદનત્થં વુત્તં. સાવકો અનુપ્પન્નસ્સાતિ પઞ્હેપિ અયમેવ નયો. અઞ્ઞાણીતિ પઞ્હે અવિજ્જાસઙ્ખાતસ્સ અઞ્ઞાણસ્સ વિહતત્તા પટિક્ખિત્તો, ન પનસ્સ બુદ્ધાનં વિય ફલે ઞાણં અત્થિ. તસ્મા અપ્પતિટ્ઠિતોવ પરવાદીવાદોતિ.

ફલઞાણકથાવણ્ણના.

પઞ્ચમો વગ્ગો.

મહાપણ્ણાસકો સમત્તો.