(૧૪) ૪. રાજવગ્ગો

૧. પઠમચક્કાનુવત્તનસુત્તવણ્ણના

૧૩૧. ચતુત્થસ્સ પઠમે ધમ્મેનાતિ દસકુસલધમ્મેન. ચક્કન્તિ આણાચક્કં. અત્થઞ્ઞૂતિ રજ્જત્થં જાનાતિ. ધમ્મઞ્ઞૂતિ પવેણિધમ્મં જાનાતિ. મત્તઞ્ઞૂતિ દણ્ડે વા બલમ્હિ વા પમાણં જાનાતિ. કાલઞ્ઞૂતિ રજ્જસુખાનુભવનકાલં, વિનિચ્છયકરણકાલં, જનપદચારિકાકાલઞ્ચ જાનાતિ. પરિસઞ્ઞૂતિ અયં પરિસા ખત્તિયપરિસા, અયં બ્રાહ્મણવેસ્સસુદ્દસમણપરિસાતિ જાનાતિ.

તથાગતવારે અત્થઞ્ઞૂતિ પઞ્ચ અત્થે જાનાતિ. ધમ્મઞ્ઞૂતિ ચત્તારો ધમ્મે જાનાતિ. મત્તઞ્ઞૂતિ ચતૂસુ પચ્ચયેસુ પટિગ્ગહણપરિભોગમત્તં જાનાતિ. કાલઞ્ઞૂતિ અયં કાલો પટિસલ્લીનસ્સ, અયં સમાપત્તિયા, અયં ધમ્મદેસનાય, અયં જનપદચારિકાયાતિ એવં કાલં જાનાતિ. પરિસઞ્ઞૂતિ અયં પરિસા ખત્તિયપરિસા…પે… અયં સમણપરિસાતિ જાનાતિ. અનુત્તરન્તિ નવહિ લોકુત્તરધમ્મેહિ અનુત્તરં. ધમ્મચક્કન્તિ સેટ્ઠચક્કં.

૨. દુતિયચક્કાનુવત્તનસુત્તવણ્ણના

૧૩૨. દુતિયે પિતરા પવત્તિતં ચક્કન્તિ ચક્કવત્તિમ્હિ પબ્બજિતે વા કાલકતે વા ચક્કરતનં સત્તાહમત્તં ઠત્વા અન્તરધાયતિ, કથમેસ તં અનુપ્પવત્તેતિ નામ? પિતુ પવેણિયં ઠત્વા ચક્કવત્તિવત્તં પૂરેત્વા ચક્કવત્તિરજ્જં કારેન્તોપિ પિતરા પવત્તિતમેવ અનુપ્પવત્તેતિ નામ.

૩. ધમ્મરાજાસુત્તવણ્ણના

૧૩૩. તતિયં તિકનિપાતે વુત્તનયમેવ. સેવિતબ્બાસેવિતબ્બે પનેત્થ પચ્છિમપદદ્વયમેવ વિસેસો. તત્થ સમ્માઆજીવો સેવિતબ્બો, મિચ્છાઆજીવો ન સેવિતબ્બો. સપ્પાયો ગામનિગમો સેવિતબ્બો, અસપ્પાયો ન સેવિતબ્બો.

૪. યસ્સંદિસંસુત્તવણ્ણના

૧૩૪. ચતુત્થે ઉભતોતિ દ્વીહિપિ પક્ખેહિ. માતિતો ચ પિતિતો ચાતિ યસ્સ હિ માતા ખત્તિયા, માતુમાતા ખત્તિયા, તસ્સાપિ માતા ખત્તિયા. પિતા ખત્તિયો, પિતુપિતા ખત્તિયો, તસ્સપિ પિતા ખત્તિયો. સો ઉભતો સુજાતો માતિતો ચ પિતિતો ચ. સંસુદ્ધગહણિકોતિ સંસુદ્ધાય માતુકુચ્છિયા સમન્નાગતો. ‘‘સમવેપાકિનિયા ગહણિયા’’તિ એત્થ પન કમ્મજતેજોધાતુ ગહણીતિ વુચ્ચતિ. યાવ સત્તમા પિતામહયુગાતિ એત્થ પિતુપિતા પિતામહો, પિતામહસ્સ યુગં પિતામહયુગં. યુગન્તિ આયુપ્પમાણં વુચ્ચતિ. અભિલાપમત્તમેવ ચેતં, અત્થતો પન પિતામહોયેવ પિતામહયુગં. તતો ઉદ્ધં સબ્બેપિ પુબ્બપુરિસા પિતામહગ્ગહણેનેવ ગહિતા. એવં યાવ સત્તમો પુરિસો, તાવ સંસુદ્ધગહણિકો, અથ વા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેનાતિ દસ્સેતિ. અક્ખિત્તોતિ ‘‘અપનેથ એતં, કિં ઇમિના’’તિ એવં અક્ખિત્તો અનવક્ખિત્તો. અનુપક્કુટ્ઠોતિ ન ઉપક્કુટ્ઠો ન અક્કોસં વા નિન્દં વા પત્તપુબ્બો. કેન કારણેનાતિ? જાતિવાદેન, ‘‘ઇતિપિ હીનજાતિકો એસો’’તિ એવરૂપેન વચનેનાતિ અત્થો.

અડ્ઢોતિઆદીસુ યો કોચિ અત્તનો સન્તકેન વિભવેન અડ્ઢો હોતિ. ઇધ પન ન કેવલં અડ્ઢોયેવ, મહદ્ધનો મહતા અપરિમાણસઙ્ખેન ધનેન સમન્નાગતોતિ અત્થો. પઞ્ચકામગુણવસેન મહન્તા ઉળારા ભોગા અસ્સાતિ મહાભોગો. પરિપુણ્ણકોસકોટ્ઠાગારોતિ કોસો વુચ્ચતિ ભણ્ડાગારં, નિદહિત્વા ઠપિતેન ધનેન પરિપુણ્ણકોસો, ધઞ્ઞેન ચ પરિપુણ્ણકોટ્ઠાગારોતિ અત્થો. અથ વા ચતુબ્બિધો કોસો હત્થી અસ્સા રથા રટ્ઠન્તિ, તિવિધં કોટ્ઠાગારં ધનકોટ્ઠાગારં ધઞ્ઞકોટ્ઠાગારં વત્થકોટ્ઠાગારન્તિ. તં સબ્બમ્પિ પરિપુણ્ણમસ્સાતિ પરિપુણ્ણકોસકોટ્ઠાગારો. અસ્સવાયાતિ કસ્સચિ બહુમ્પિ ધનં દેન્તસ્સ સેના ન સુણાતિ, સા અનસ્સવા નામ હોતિ. કસ્સચિ અદેન્તસ્સાપિ સુણાતિયેવ, અયં અસ્સવા નામ. ઓવાદપટિકરાયાતિ ‘‘ઇદં વો કત્તબ્બ, ઇદં ન કત્તબ્બ’’ન્તિ દિન્નઓવાદકરાય. પણ્ડિતોતિ પણ્ડિચ્ચેન સમન્નાગતો. બ્યત્તોતિ પઞ્ઞાવેય્યત્તિયેન યુત્તો. મેધાવીતિ ઠાનુપ્પત્તિકપઞ્ઞાય સમન્નાગતો. પટિબલોતિ સમત્થો. અત્થે ચિન્તેતુન્તિ વડ્ઢિઅત્થે ચિન્તેતું. સો હિ પચ્ચુપ્પન્નઅત્થવસેનેવ ‘‘અતીતેપિ એવં અહેસું, અનાગતેપિ એવં ભવિસ્સન્તી’’તિ ચિન્તેતિ. વિજિતાવીનન્તિ વિજિતવિજયાનં, મહન્તેન વા વિજયેન સમન્નાગતાનં. વિમુત્તચિત્તાનન્તિ પઞ્ચહિ વિમુત્તીહિ વિમુત્તમાનસાનં.

૫-૬. પત્થનાસુત્તદ્વયવણ્ણના

૧૩૫-૧૩૬. પઞ્ચમે નેગમજાનપદસ્સાતિ નિગમવાસિનો ચ રટ્ઠવાસિનો ચ જનસ્સ. હત્થિસ્મિન્તિઆદીહિ હત્થિઅસ્સરથથરુધનુલેખમુદ્દાગણનાદીનિ સોળસ મહાસિપ્પાનિ દસ્સિતાનિ. અનવયોતિ સમત્થો પરિપુણ્ણો. સેસમેત્થ હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં. છટ્ઠે ઓપરજ્જન્તિ ઉપરાજભાવં.

૭. અપ્પંસુપતિસુત્તવણ્ણના

૧૩૭. સત્તમે પુરિસાધિપ્પાયાતિ અસ્સદ્ધમ્મવસેન પુરિસે ઉપ્પન્નાધિપ્પાયા પુરિસજ્ઝાસયા. આદાનાધિપ્પાયોતિ ઇદાનિ ગહેતું સક્ખિસ્સામિ, ઇદાનિ સક્ખિસ્સામીતિ એવં ગહણાધિપ્પાયો. વિસંયોગાધિપ્પાયોતિ ઇદાનિ નિબ્બાનં પાપુણિસ્સામિ, ઇદાનિ પાપુણિસ્સામીતિ એવં નિબ્બાનજ્ઝાસયો.

૮. ભત્તાદકસુત્તવણ્ણના

૧૩૮. અટ્ઠમે ભત્તાદકોતિ ભત્તક્ખાદકો, બહુભત્તભુઞ્જોતિ અત્થો. ઓકાસફરણોતિ ઓકાસં ફરિત્વા અઞ્ઞેસં સમ્બાધં કત્વા ઠાનેન ઓકાસફરણો. તત્થ તત્થ લણ્ડં સારેતિ પાતેતીતિ લણ્ડસારણો. એત્તકા હત્થીતિ ગણનકાલે સલાકં ગણ્હાતીતિ સલાકગ્ગાહી. નિસીદનસયનવસેન મઞ્ચપીઠં મદ્દતીતિ મઞ્ચપીઠમદ્દનો. ભિક્ખુગણનકાલે સલાકં ગણ્હાતીતિ સલાકગ્ગાહી.

૯. અક્ખમસુત્તવણ્ણના

૧૩૯. નવમે હત્થિકાયન્તિ હત્થિઘટં. સેસેસુપિ એસેવ નયો. સઙ્ગામે અવચરન્તીતિ સઙ્ગામાવચરા. એકિસ્સા વા તિણોદકદત્તિયા વિમાનિતોતિ એકદિવસં એકેન તિણોદકદાનેન વિમાનિતો, એકદિવસમત્તં અલદ્ધતિણોદકોતિ અત્થો. ઇતો પરમ્પિ એસેવ નયો. ન સક્કોતિ ચિત્તં સમાદહિતુન્તિ આરમ્મણે ચિત્તં સમ્મા ઠપેતું ન સક્કોતિ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ. ઇમસ્મિં પન સુત્તે વટ્ટવિવટ્ટં કથિતન્તિ વેદિતબ્બં.

૧૦. સોતસુત્તવણ્ણના

૧૪૦. દસમે દુરુત્તાનન્તિ ન સુટ્ઠુ વુત્તાનં દોસવસેન પવત્તિતાનં ફરુસવચનાનં. દુરાગતાનન્તિ દુક્ખુપ્પાદનાકારેન સોતદ્વારં આગતાનં. વચનપથાનન્તિ વચનાનં. દુક્ખાનન્તિ દુક્ખમાનં. તિબ્બાનન્તિ બહલાનં તાપનસભાવાનં વા. ખરાનન્તિ ફરુસાનં. કટુકાનન્તિ તિખિણાનં. અસાતાનન્તિ અમધુરાનં. અમનાપાનન્તિ મનં અપ્પાયિતું વડ્ઢેતું અસમત્થાનં. પાણહરાનન્તિ જીવિતહરાનં. યા સા દિસાતિ સબ્બસઙ્ખારસમથાદિવસેન દિસ્સતિ અપદિસ્સતીતિ નિબ્બાનં દિસાતિ વેદિતબ્બં. યસ્મા પન તં આગમ્મ સબ્બે સઙ્ખારા સમથં ગચ્છન્તિ, તસ્મા સબ્બસઙ્ખારસમથોતિ વુત્તં. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવ. ઇમસ્મિં પન સુત્તે સીલસમાધિપઞ્ઞા મિસ્સિકા કથિતાતિ.

રાજવગ્ગો ચતુત્થો.