૩. તતિયપણ્ણાસકં

(૧૧) ૧. ફાસુવિહારવગ્ગો

૧. સારજ્જસુત્તવણ્ણના

૧૦૧. તતિયસ્સ પઠમે વેસારજ્જકરણાતિ વિસારદભાવાવહા. સારજ્જં હોતીતિ દોમનસ્સં હોતિ.

૨. ઉસ્સઙ્કિતસુત્તવણ્ણના

૧૦૨. દુતિયે ઉસ્સઙ્કિતપરિસઙ્કિતોતિ ઉસ્સઙ્કિતો ચ પરિસઙ્કિતો ચ. અપિ અકુપ્પધમ્મોપીતિ અપિ અકુપ્પધમ્મો ખીણાસવો સમાનોપિ પરેહિ પાપભિક્ખૂહિ ઉસ્સઙ્કિતપરિસઙ્કિતો હોતીતિ અત્થો. વેસિયાગોચરોતિઆદીસુ વેસિયા વુચ્ચન્તિ રૂપૂપજીવિનિયો, તા ગોચરો અસ્સાતિ વેસિયાગોચરો, તાસં ગેહં અભિણ્હગમનોતિ અત્થો. સેસપદેસુપિ એસેવ નયો. તત્થ પન વિધવાતિ મતપતિકા. થુલ્લકુમારિકાતિ મહલ્લિકકુમારિકાયો.

૩. મહાચોરસુત્તવણ્ણના

૧૦૩. તતિયે ઇતો ભોગેન પટિસન્થરિસ્સામીતિ ઇતો મમ સાપતેય્યતો ભોગં ગહેત્વા તેન પટિસન્થારં કરિસ્સામિ, તસ્સ ચ મમ ચ અન્તરં પિદહિસ્સામીતિ અત્થો. ગહણાનીતિ પરસન્તકાનં ભણ્ડાનં ગહણાનિ. ગુય્હમન્તાતિ ગુહિતબ્બમન્તા. અન્તગ્ગાહિકાયાતિ સસ્સતં વા ઉચ્છેદં વા ગહેત્વા ઠિતાય. સેસમેત્થ ઉત્તાનત્થમેવ. ચતુત્થે સબ્બં હેટ્ઠા વુત્તનયમેવ.

૫. ફાસુવિહારસુત્તવણ્ણના

૧૦૫. પઞ્ચમે મેત્તં કાયકમ્મન્તિ મેત્તચિત્તેન પવત્તિતં કાયકમ્મં. આવિ ચેવ રહો ચાતિ સમ્મુખે ચેવ પરમ્મુખે ચ. ઇતરેસુપિ એસેવ નયો. યાનિ તાનિ સીલાનીતિઆદિ ચતુપારિસુદ્ધિસીલવસેન વુત્તં. સમાધિસંવત્તનિકાનીતિ મગ્ગસમાધિફલસમાધિનિબ્બત્તકાનિ. સીલસામઞ્ઞગતોતિ સમાનસીલતં ગતો, એકસદિસસીલો હુત્વાતિ અત્થો. તક્કરસ્સાતિ યો નં કરોતિ, તસ્સ. ઇતિ ઇમસ્મિં સુત્તે સીલં મિસ્સકં કથિતં, દિટ્ઠિ વિપસ્સનાસમ્માદિટ્ઠીતિ.

૬. આનન્દસુત્તવણ્ણના

૧૦૬. છટ્ઠે નો ચ પરં અધિસીલે સમ્પવત્તા હોતીતિ પરં સીલભાવેન ન ગરહતિ ન ઉપવદતિ. અત્તાનુપેક્ખીતિ અત્તનોવ કતાકતં જાનનવસેન અત્તાનં અનુપેક્ખિતા. નો પરાનુપેક્ખીતિ પરસ્સ કતાકતેસુ અબ્યાવટો. અપઞ્ઞાતોતિ અપાકટો અપ્પપુઞ્ઞો. અપઞ્ઞાતકેનાતિ અપઞ્ઞાતભાવેન અપાકટતાય મન્દપુઞ્ઞતાય. નો પરિતસ્સતીતિ પરિતાસં નાપજ્જતિ. ઇતિ ઇમસ્મિં સુત્તે ખીણાસવોવ કથિતો.

૭-૮. સીલસુત્તાદિવણ્ણના

૧૦૭-૧૦૮. સત્તમે સીલસમાધિપઞ્ઞા મિસ્સિકા કથિતા, વિમુત્તિ અરહત્તફલં, વિમુત્તિઞાણદસ્સનં પચ્ચવેક્ખણઞાણં લોકિયમેવ. અટ્ઠમેપિ એસેવ નયો. પચ્ચવેક્ખણઞાણં પનેત્થ અસેખસ્સ પવત્તત્તા અસેખન્તિ વુત્તં.

૯-૧૦. ચાતુદ્દિસસુત્તાદિવણ્ણના

૧૦૯-૧૧૦. નવમે ચાતુદ્દિસોતિ ચતૂસુ દિસાસુ અપ્પટિહતચારો. ઇમસ્મિમ્પિ સુત્તે ખીણાસવોવ કથિતો. દસમે અલન્તિ યુત્તો. ઇધાપિ ખીણાસવોવ કથિતો.

ફાસુવિહારવગ્ગો પઠમો.

(૧૨) ૨. અન્ધકવિન્દવગ્ગો

૧. કુલૂપકસુત્તવણ્ણના

૧૧૧. દુતિયસ્સ પઠમે અસન્થવવિસ્સાસીતિ અત્તના સદ્ધિં સન્થવં અકરોન્તેસુ વિસ્સાસં અનાપજ્જન્તેસુયેવ વિસ્સાસં કરોતિ. અનિસ્સરવિકપ્પીતિ અનિસ્સરોવ સમાનો ‘‘ઇમં દેથ, ઇમં ગણ્હથા’’તિ ઇસ્સરો વિય વિકપ્પેતિ. વિસ્સટ્ઠુપસેવીતિ વિસ્સટ્ઠાનિ ભિન્નકુલાનિ ઘટનત્થાય ઉપસેવતિ. ઉપકણ્ણકજપ્પીતિ કણ્ણમૂલે મન્તં ગણ્હાતિ. સુક્કપક્ખો વુત્તવિપરિયાયેન વેદિતબ્બો.

૨. પચ્છાસમણસુત્તવણ્ણના

૧૧૨. દુતિયે પત્તપરિયાપન્નં ન ગણ્હાતીતિ ઉપજ્ઝાયે નિવત્તિત્વા ઠિતે અત્તનો તુચ્છપત્તં દત્વા તસ્સ પત્તં ન ગણ્હાતિ, તતો વા દીયમાનં ન ગણ્હાતિ. ન નિવારેતીતિ ઇદં વચનં આપત્તિવીતિક્કમવચનં નામાતિ ન જાનાતિ. ઞત્વા વાપિ, ‘‘ભન્તે, એવરૂપં નામ વત્તું ન વટ્ટતી’’તિ ન નિવારેતિ. કથં ઓપાતેતીતિ તસ્સ કથં ભિન્દિત્વા અત્તનો કથં પવેસેતિ. જળોતિ જડો. એળમૂગોતિ પગ્ઘરિતખેળમુખો. તતિયં ઉત્તાનમેવ.

૪. અન્ધકવિન્દસુત્તવણ્ણના

૧૧૪. ચતુત્થે સીલવા હોથાતિ સીલવન્તા હોથ. આરક્ખસતિનોતિ દ્વારરક્ખિકાય સતિયા સમન્નાગતા. નિપક્કસતિનોતિ દ્વારરક્ખનકેનેવ ઞાણેન સમન્નાગતસ્સતિનો. સતારક્ખેન ચેતસા સમન્નાગતાતિ સતારક્ખેન ચિત્તેન સમન્નાગતા. અપ્પભસ્સાતિ અપ્પકથા. સમ્માદિટ્ઠિકાતિ કમ્મસ્સકતજ્ઝાન-વિપસ્સનામગ્ગ-ફલવસેન પઞ્ચવિધાય સમ્માદિટ્ઠિયા સમન્નાગતા. અપિચ પચ્ચવેક્ખણઞાણમ્પિ સમ્માદિટ્ઠિયેવાતિ વેદિતબ્બા.

૫. મચ્છરિનીસુત્તવણ્ણના

૧૧૫. પઞ્ચમે આવાસમચ્છરિનીતિ આવાસં મચ્છરાયતિ, તત્થ અઞ્ઞેસં વાસં ન સહતિ. કુલમચ્છરિનીતિ ઉપટ્ઠાકકુલં મચ્છરાયતિ, અઞ્ઞેસં તત્થ ઉપસઙ્કમનં ન સહતિ. લાભમચ્છરિનીતિ લાભં મચ્છરાયતિ, અઞ્ઞેસં તં ઉપ્પજ્જન્તં ન સહતિ. વણ્ણમચ્છરિનીતિ ગુણં મચ્છરાયતિ, અઞ્ઞેસં ગુણકથં ન સહતિ. ધમ્મમચ્છરિનીતિ પરિયત્તિધમ્મં મચ્છરાયતિ, અઞ્ઞેસં દાતું ન ઇચ્છતિ.

૬-૭. વણ્ણનાસુત્તાદિવણ્ણના

૧૧૬-૧૧૭. છટ્ઠે સદ્ધાદેય્યં વિનિપાતેતીતિ પરેહિ સદ્ધાય દિન્નપિણ્ડપાતતો અગ્ગં અગ્ગહેત્વા પરસ્સ દેતિ. સત્તમે ઇસ્સુકિનીતિ ઇસ્સાય સમન્નાગતા. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

અન્ધકવિન્દવગ્ગો દુતિયો.

(૧૩) ૩. ગિલાનવગ્ગો

૪. દુતિયઉપટ્ઠાકસુત્તવણ્ણના

૧૨૪. તતિયસ્સ ચતુત્થે નપ્પટિબલોતિ કાયબલેન ચ ઞાણબલેન ચ અસમન્નાગતો. આમિસન્તરોતિ આમિસહેતુકો ચીવરાદીનિ પચ્ચાસીસમાનો.

૫-૬. અનાયુસ્સાસુત્તદ્વયવણ્ણના

૧૨૫-૧૨૬. પઞ્ચમે અનાયુસ્સાતિ આયુપચ્છેદના, ન આયુવડ્ઢના. છટ્ઠેપિ એસેવ નયો.

૭. વપકાસસુત્તવણ્ણના

૧૨૭. સત્તમે નાલં સઙ્ઘમ્હા વપકાસિતુન્તિ સઙ્ઘતો નિક્ખમિત્વા એકકો વસિતું ન યુત્તો. કામઞ્ચેસ સઙ્ઘમજ્ઝેપિ વસિતું અયુત્તોવ અસઙ્ઘસોભનતાય, ઓવાદાનુસાસનિપ્પટિબદ્ધત્તા પન નિપ્પરિયાયેનેવ સઙ્ઘમ્હા વપકાસિતું ન યુત્તો. અલં સઙ્ઘમ્હા વપકાસિતુન્તિ ચાતુદ્દિસત્તા સઙ્ઘમ્હા નિક્ખમ્મ એકકો વસિતું યુત્તો, સઙ્ઘસોભનતાય પન સઙ્ઘેપિ વસિતું યુત્તોયેવ. અટ્ઠમં ઉત્તાનત્થમેવ.

૯. પરિકુપ્પસુત્તવણ્ણના

૧૨૯. નવમે આપાયિકાતિ અપાયગામિનો. નેરયિકાતિ નિરયગામિનો. પરિકુપ્પાતિ પરિકુપ્પનસભાવા પુરાણવણસદિસા. અતેકિચ્છાતિ અકત્તબ્બપરિકમ્મા. દસમં ઉત્તાનત્થમેવાતિ.

ગિલાનવગ્ગો તતિયો.

(૧૪) ૪. રાજવગ્ગો

૧. પઠમચક્કાનુવત્તનસુત્તવણ્ણના

૧૩૧. ચતુત્થસ્સ પઠમે ધમ્મેનાતિ દસકુસલધમ્મેન. ચક્કન્તિ આણાચક્કં. અત્થઞ્ઞૂતિ રજ્જત્થં જાનાતિ. ધમ્મઞ્ઞૂતિ પવેણિધમ્મં જાનાતિ. મત્તઞ્ઞૂતિ દણ્ડે વા બલમ્હિ વા પમાણં જાનાતિ. કાલઞ્ઞૂતિ રજ્જસુખાનુભવનકાલં, વિનિચ્છયકરણકાલં, જનપદચારિકાકાલઞ્ચ જાનાતિ. પરિસઞ્ઞૂતિ અયં પરિસા ખત્તિયપરિસા, અયં બ્રાહ્મણવેસ્સસુદ્દસમણપરિસાતિ જાનાતિ.

તથાગતવારે અત્થઞ્ઞૂતિ પઞ્ચ અત્થે જાનાતિ. ધમ્મઞ્ઞૂતિ ચત્તારો ધમ્મે જાનાતિ. મત્તઞ્ઞૂતિ ચતૂસુ પચ્ચયેસુ પટિગ્ગહણપરિભોગમત્તં જાનાતિ. કાલઞ્ઞૂતિ અયં કાલો પટિસલ્લીનસ્સ, અયં સમાપત્તિયા, અયં ધમ્મદેસનાય, અયં જનપદચારિકાયાતિ એવં કાલં જાનાતિ. પરિસઞ્ઞૂતિ અયં પરિસા ખત્તિયપરિસા…પે… અયં સમણપરિસાતિ જાનાતિ. અનુત્તરન્તિ નવહિ લોકુત્તરધમ્મેહિ અનુત્તરં. ધમ્મચક્કન્તિ સેટ્ઠચક્કં.

૨. દુતિયચક્કાનુવત્તનસુત્તવણ્ણના

૧૩૨. દુતિયે પિતરા પવત્તિતં ચક્કન્તિ ચક્કવત્તિમ્હિ પબ્બજિતે વા કાલકતે વા ચક્કરતનં સત્તાહમત્તં ઠત્વા અન્તરધાયતિ, કથમેસ તં અનુપ્પવત્તેતિ નામ? પિતુ પવેણિયં ઠત્વા ચક્કવત્તિવત્તં પૂરેત્વા ચક્કવત્તિરજ્જં કારેન્તોપિ પિતરા પવત્તિતમેવ અનુપ્પવત્તેતિ નામ.

૩. ધમ્મરાજાસુત્તવણ્ણના

૧૩૩. તતિયં તિકનિપાતે વુત્તનયમેવ. સેવિતબ્બાસેવિતબ્બે પનેત્થ પચ્છિમપદદ્વયમેવ વિસેસો. તત્થ સમ્માઆજીવો સેવિતબ્બો, મિચ્છાઆજીવો ન સેવિતબ્બો. સપ્પાયો ગામનિગમો સેવિતબ્બો, અસપ્પાયો ન સેવિતબ્બો.

૪. યસ્સંદિસંસુત્તવણ્ણના

૧૩૪. ચતુત્થે ઉભતોતિ દ્વીહિપિ પક્ખેહિ. માતિતો ચ પિતિતો ચાતિ યસ્સ હિ માતા ખત્તિયા, માતુમાતા ખત્તિયા, તસ્સાપિ માતા ખત્તિયા. પિતા ખત્તિયો, પિતુપિતા ખત્તિયો, તસ્સપિ પિતા ખત્તિયો. સો ઉભતો સુજાતો માતિતો ચ પિતિતો ચ. સંસુદ્ધગહણિકોતિ સંસુદ્ધાય માતુકુચ્છિયા સમન્નાગતો. ‘‘સમવેપાકિનિયા ગહણિયા’’તિ એત્થ પન કમ્મજતેજોધાતુ ગહણીતિ વુચ્ચતિ. યાવ સત્તમા પિતામહયુગાતિ એત્થ પિતુપિતા પિતામહો, પિતામહસ્સ યુગં પિતામહયુગં. યુગન્તિ આયુપ્પમાણં વુચ્ચતિ. અભિલાપમત્તમેવ ચેતં, અત્થતો પન પિતામહોયેવ પિતામહયુગં. તતો ઉદ્ધં સબ્બેપિ પુબ્બપુરિસા પિતામહગ્ગહણેનેવ ગહિતા. એવં યાવ સત્તમો પુરિસો, તાવ સંસુદ્ધગહણિકો, અથ વા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેનાતિ દસ્સેતિ. અક્ખિત્તોતિ ‘‘અપનેથ એતં, કિં ઇમિના’’તિ એવં અક્ખિત્તો અનવક્ખિત્તો. અનુપક્કુટ્ઠોતિ ન ઉપક્કુટ્ઠો ન અક્કોસં વા નિન્દં વા પત્તપુબ્બો. કેન કારણેનાતિ? જાતિવાદેન, ‘‘ઇતિપિ હીનજાતિકો એસો’’તિ એવરૂપેન વચનેનાતિ અત્થો.

અડ્ઢોતિઆદીસુ યો કોચિ અત્તનો સન્તકેન વિભવેન અડ્ઢો હોતિ. ઇધ પન ન કેવલં અડ્ઢોયેવ, મહદ્ધનો મહતા અપરિમાણસઙ્ખેન ધનેન સમન્નાગતોતિ અત્થો. પઞ્ચકામગુણવસેન મહન્તા ઉળારા ભોગા અસ્સાતિ મહાભોગો. પરિપુણ્ણકોસકોટ્ઠાગારોતિ કોસો વુચ્ચતિ ભણ્ડાગારં, નિદહિત્વા ઠપિતેન ધનેન પરિપુણ્ણકોસો, ધઞ્ઞેન ચ પરિપુણ્ણકોટ્ઠાગારોતિ અત્થો. અથ વા ચતુબ્બિધો કોસો હત્થી અસ્સા રથા રટ્ઠન્તિ, તિવિધં કોટ્ઠાગારં ધનકોટ્ઠાગારં ધઞ્ઞકોટ્ઠાગારં વત્થકોટ્ઠાગારન્તિ. તં સબ્બમ્પિ પરિપુણ્ણમસ્સાતિ પરિપુણ્ણકોસકોટ્ઠાગારો. અસ્સવાયાતિ કસ્સચિ બહુમ્પિ ધનં દેન્તસ્સ સેના ન સુણાતિ, સા અનસ્સવા નામ હોતિ. કસ્સચિ અદેન્તસ્સાપિ સુણાતિયેવ, અયં અસ્સવા નામ. ઓવાદપટિકરાયાતિ ‘‘ઇદં વો કત્તબ્બ, ઇદં ન કત્તબ્બ’’ન્તિ દિન્નઓવાદકરાય. પણ્ડિતોતિ પણ્ડિચ્ચેન સમન્નાગતો. બ્યત્તોતિ પઞ્ઞાવેય્યત્તિયેન યુત્તો. મેધાવીતિ ઠાનુપ્પત્તિકપઞ્ઞાય સમન્નાગતો. પટિબલોતિ સમત્થો. અત્થે ચિન્તેતુન્તિ વડ્ઢિઅત્થે ચિન્તેતું. સો હિ પચ્ચુપ્પન્નઅત્થવસેનેવ ‘‘અતીતેપિ એવં અહેસું, અનાગતેપિ એવં ભવિસ્સન્તી’’તિ ચિન્તેતિ. વિજિતાવીનન્તિ વિજિતવિજયાનં, મહન્તેન વા વિજયેન સમન્નાગતાનં. વિમુત્તચિત્તાનન્તિ પઞ્ચહિ વિમુત્તીહિ વિમુત્તમાનસાનં.

૫-૬. પત્થનાસુત્તદ્વયવણ્ણના

૧૩૫-૧૩૬. પઞ્ચમે નેગમજાનપદસ્સાતિ નિગમવાસિનો ચ રટ્ઠવાસિનો ચ જનસ્સ. હત્થિસ્મિન્તિઆદીહિ હત્થિઅસ્સરથથરુધનુલેખમુદ્દાગણનાદીનિ સોળસ મહાસિપ્પાનિ દસ્સિતાનિ. અનવયોતિ સમત્થો પરિપુણ્ણો. સેસમેત્થ હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં. છટ્ઠે ઓપરજ્જન્તિ ઉપરાજભાવં.

૭. અપ્પંસુપતિસુત્તવણ્ણના

૧૩૭. સત્તમે પુરિસાધિપ્પાયાતિ અસ્સદ્ધમ્મવસેન પુરિસે ઉપ્પન્નાધિપ્પાયા પુરિસજ્ઝાસયા. આદાનાધિપ્પાયોતિ ઇદાનિ ગહેતું સક્ખિસ્સામિ, ઇદાનિ સક્ખિસ્સામીતિ એવં ગહણાધિપ્પાયો. વિસંયોગાધિપ્પાયોતિ ઇદાનિ નિબ્બાનં પાપુણિસ્સામિ, ઇદાનિ પાપુણિસ્સામીતિ એવં નિબ્બાનજ્ઝાસયો.

૮. ભત્તાદકસુત્તવણ્ણના

૧૩૮. અટ્ઠમે ભત્તાદકોતિ ભત્તક્ખાદકો, બહુભત્તભુઞ્જોતિ અત્થો. ઓકાસફરણોતિ ઓકાસં ફરિત્વા અઞ્ઞેસં સમ્બાધં કત્વા ઠાનેન ઓકાસફરણો. તત્થ તત્થ લણ્ડં સારેતિ પાતેતીતિ લણ્ડસારણો. એત્તકા હત્થીતિ ગણનકાલે સલાકં ગણ્હાતીતિ સલાકગ્ગાહી. નિસીદનસયનવસેન મઞ્ચપીઠં મદ્દતીતિ મઞ્ચપીઠમદ્દનો. ભિક્ખુગણનકાલે સલાકં ગણ્હાતીતિ સલાકગ્ગાહી.

૯. અક્ખમસુત્તવણ્ણના

૧૩૯. નવમે હત્થિકાયન્તિ હત્થિઘટં. સેસેસુપિ એસેવ નયો. સઙ્ગામે અવચરન્તીતિ સઙ્ગામાવચરા. એકિસ્સા વા તિણોદકદત્તિયા વિમાનિતોતિ એકદિવસં એકેન તિણોદકદાનેન વિમાનિતો, એકદિવસમત્તં અલદ્ધતિણોદકોતિ અત્થો. ઇતો પરમ્પિ એસેવ નયો. ન સક્કોતિ ચિત્તં સમાદહિતુન્તિ આરમ્મણે ચિત્તં સમ્મા ઠપેતું ન સક્કોતિ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ. ઇમસ્મિં પન સુત્તે વટ્ટવિવટ્ટં કથિતન્તિ વેદિતબ્બં.

૧૦. સોતસુત્તવણ્ણના

૧૪૦. દસમે દુરુત્તાનન્તિ ન સુટ્ઠુ વુત્તાનં દોસવસેન પવત્તિતાનં ફરુસવચનાનં. દુરાગતાનન્તિ દુક્ખુપ્પાદનાકારેન સોતદ્વારં આગતાનં. વચનપથાનન્તિ વચનાનં. દુક્ખાનન્તિ દુક્ખમાનં. તિબ્બાનન્તિ બહલાનં તાપનસભાવાનં વા. ખરાનન્તિ ફરુસાનં. કટુકાનન્તિ તિખિણાનં. અસાતાનન્તિ અમધુરાનં. અમનાપાનન્તિ મનં અપ્પાયિતું વડ્ઢેતું અસમત્થાનં. પાણહરાનન્તિ જીવિતહરાનં. યા સા દિસાતિ સબ્બસઙ્ખારસમથાદિવસેન દિસ્સતિ અપદિસ્સતીતિ નિબ્બાનં દિસાતિ વેદિતબ્બં. યસ્મા પન તં આગમ્મ સબ્બે સઙ્ખારા સમથં ગચ્છન્તિ, તસ્મા સબ્બસઙ્ખારસમથોતિ વુત્તં. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવ. ઇમસ્મિં પન સુત્તે સીલસમાધિપઞ્ઞા મિસ્સિકા કથિતાતિ.

રાજવગ્ગો ચતુત્થો.

(૧૫) ૫. તિકણ્ડકીવગ્ગો

૧. અવજાનાતિસુત્તવણ્ણના

૧૪૧. પઞ્ચમસ્સ પઠમે સંવાસેનાતિ એકતોવાસેન. આદેય્યમુખોતિ આદિયનમુખો, ગહણમુખોતિ અત્થો. તમેનં દત્વા અવજાનાતીતિ ‘‘અયં દિન્નં પટિગ્ગહેતુમેવ જાનાતી’’તિ એવં અવમઞ્ઞતિ. તમેનં સંવાસેન અવજાનાતીતિ અપ્પમત્તકે કિસ્મિઞ્ચિદેવ કુજ્ઝિત્વા ‘‘જાનામહં તયા કતકમ્મં, એત્તકં અદ્ધાનં અહં કિં કરોન્તો વસિં, નનુ તુય્હમેવ કતાકતં વીમંસન્તો’’તિઆદીનિ વત્તા હોતિ. અથ ઇતરો ‘‘અદ્ધા કોચિ મય્હં દોસો ભવિસ્સતી’’તિ કિઞ્ચિ પટિપ્ફરિતું ન સક્કોતિ. તં ખિપ્પઞ્ઞેવ અધિમુચ્ચિતા હોતીતિ તં વણ્ણં વા અવણ્ણં વા સીઘમેવ સદ્દહતિ. સદ્દહનટ્ઠેન હિ આદાનેન એસ આદિયનમુખોતિ વુત્તો. આધેય્યમુખોતિ પાળિયા પન ઠપિતમુખોતિ અત્થો. મગ્ગે ખટઆવાટો વિય આગતાગતં ઉદકં વણ્ણં વા અવણ્ણં વા સદ્દહનવસેન સમ્પટિચ્છિતું ઠપિતમુખોતિ વુત્તં હોતિ.

ઇત્તરસદ્ધોતિ પરિત્તકસદ્ધો. કુસલાકુસલે ધમ્મે ન જાનાતીતિઆદીસુ કુસલે ધમ્મે ‘‘ઇમે કુસલા’’તિ ન જાનાતિ, અકુસલે ધમ્મે ‘‘ઇમે અકુસલા’’તિ ન જાનાતિ. તથા સાવજ્જે સદોસધમ્મે ‘‘ઇમે સાવજ્જા’’તિ, અનવજ્જે ચ નિદ્દોસધમ્મે ‘‘ઇમે અનવજ્જા’’તિ, હીને હીનાતિ, પણીતે પણીતાતિ. કણ્હસુક્કસપ્પટિભાગેતિ ‘‘ઇમે કણ્હા સુક્કે પટિબાહેત્વા ઠિતત્તા સપ્પટિભાગા નામ, ઇમે ચ સુક્કા કણ્હે પટિબાહિત્વા ઠિતત્તા સપ્પટિભાગા’’તિ ન જાનાતિ.

૨. આરભતિસુત્તવણ્ણના

૧૪૨. દુતિયે આરભતિ ચ વિપ્પટિસારી ચ હોતીતિ આપત્તિવીતિક્કમનવસેન આરભતિ ચેવ, તપ્પચ્ચયા ચ વિપ્પટિસારી હોતિ. ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિન્તિ અરહત્તસમાધિઞ્ચેવ અરહત્તફલઞાણઞ્ચ. નપ્પજાનાતીતિ અનધિગતત્તા ન જાનાતિ. આરભતિ ન વિપ્પટિસારી હોતીતિ આપત્તિં આપજ્જતિ, વુટ્ઠિતત્તા પન ન વિપ્પટિસારી હોતિ. નારભતિ વિપ્પટિસારી હોતીતિ સકિં આપત્તિં આપજ્જિત્વા તતો વુટ્ઠાય પચ્છા કિઞ્ચાપિ નાપજ્જતિ, વિપ્પટિસારં પન વિનોદેતું ન સક્કોતિ. નારભતિ ન વિપ્પટિસારી હોતીતિ ન ચેવ આપત્તિં આપજ્જતિ, ન ચ વિપ્પટિસારી હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં…પે… નિરુજ્ઝન્તીતિ અરહત્તં પન અપ્પત્તો હોતિ. પઞ્ચમનયેન ખીણાસવો કથિતો.

આરમ્ભજાતિ આપત્તિવીતિક્કમસમ્ભવા. વિપ્પટિસારજાતિ વિપ્પટિસારતો જાતા. પવડ્ઢન્તીતિ પુનપ્પુનં ઉપ્પજ્જનેન વડ્ઢન્તિ. આરમ્ભજે આસવે પહાયાતિ વીતિક્કમસમ્ભવે આસવે આપત્તિદેસનાય વા આપત્તિવુટ્ઠાનેન વા પજહિત્વા. પટિવિનોદેત્વાતિ સુદ્ધન્તે ઠિતભાવપચ્ચવેક્ખણેન નીહરિત્વા. ચિત્તં પઞ્ઞઞ્ચ ભાવેતૂતિ વિપસ્સનાચિત્તઞ્ચ તંસમ્પયુત્તં પઞ્ઞઞ્ચ ભાવેતુ. સેસં ઇમિના ઉપાયેનેવ વેદિતબ્બન્તિ.

૩. સારન્દદસુત્તવણ્ણના

૧૪૩. તતિયે કામાધિમુત્તાનન્તિ વત્થુકામકિલેસકામેસુ અધિમુત્તાનં. ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નોતિ નવલોકુત્તરધમ્મત્થાય સહસીલકં પુબ્બભાગપ્પટિપદં પટિપન્નો પટિપત્તિપૂરકો પુગ્ગલો દુલ્લભો લોકસ્મિં.

૪. તિકણ્ડકીસુત્તવણ્ણના

૧૪૪. ચતુત્થે અપ્પટિકૂલેતિ અપ્પટિકૂલારમ્મણે. પટિકૂલસઞ્ઞીતિ પટિકૂલન્તિ એવંસઞ્ઞી. એસ નયો સબ્બત્થ. કથં પનાયં એવં વિહરતીતિ? ઇટ્ઠસ્મિં વત્થુસ્મિં પન અસુભાય વા ફરતિ, અનિચ્ચતો વા ઉપસંહરતિ. એવં તાવ અપ્પટિકૂલે પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરતિ. અનિટ્ઠસ્મિં વત્થુસ્મિં મેત્તાય વા ફરતિ, ધાતુતો વા ઉપસંહરતિ. એવં પટિકૂલે અપ્પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરતિ. ઉભયસ્મિં પન પુરિમનયસ્સ ચ પચ્છિમનયસ્સ ચ વસેન તતિયચતુત્થવારા વુત્તા, છળઙ્ગુપેક્ખાવસેન પઞ્ચમો. છળઙ્ગુપેક્ખા ચેસા ખીણાસવસ્સ ઉપેક્ખાસદિસા, ન પન ખીણાસવુપેક્ખા. તત્થ ઉપેક્ખકો વિહરેય્યાતિ મજ્ઝત્તભાવે ઠિતો વિહરેય્ય. ક્વચનીતિ કિસ્મિઞ્ચિ આરમ્મણે. કત્થચીતિ કિસ્મિઞ્ચિ પદેસે. કિઞ્ચનતિ કોચિ અપ્પમત્તકોપિ. ઇતિ ઇમસ્મિં સુત્તે પઞ્ચસુ ઠાનેસુ વિપસ્સનાવ કથિતા. તં આરદ્ધવિપસ્સકો ભિક્ખુ કાતું સક્કોતિ, ઞાણવા પઞ્ઞુત્તરો બહુસ્સુતસમણોપિ કાતું સક્કોતિ. સોતાપન્નસકદાગામિઅનાગામિનો કાતું સક્કોન્તિયેવ, ખીણાસવે વત્તબ્બમેવ નત્થીતિ. પઞ્ચમં ઉત્તાનમેવ.

૬. મિત્તસુત્તવણ્ણના

૧૪૬. છટ્ઠે કમ્મન્તં કારેતીતિ ખેત્તાદિકમ્મન્તં કારેતિ. અધિકરણં આદિયતીતિ ચત્તારિ અધિકરણાનિ આદિયતિ. પામોક્ખેસુ ભિક્ખૂસૂતિ દિસાપામોક્ખેસુ ભિક્ખૂસુ. પટિવિરુદ્ધો હોતીતિ પચ્ચનીકગ્ગાહિતાય વિરુદ્ધો હોતિ. અનવત્થચારિકન્તિ અનવત્થાનચારિકં.

૭. અસપ્પુરિસદાનસુત્તવણ્ણના

૧૪૭. સત્તમે અસક્કચ્ચં દેતીતિ ન સક્કરિત્વા સુચિં કત્વા દેતિ. અચિત્તીકત્વા દેતીતિ અચિત્તીકારેન અગારવવસેન દેતિ. અપવિદ્ધં દેતીતિ ન નિરન્તરં દેતિ, અથ વા છડ્ડેતુકામો વિય દેતિ. અનાગમનદિટ્ઠિકો દેતીતિ કતસ્સ નામ ફલં આગમિસ્સતીતિ ન એવં આગમનદિટ્ઠિં ન ઉપ્પાદેત્વા દેતિ.

સુક્કપક્ખે ચિત્તીકત્વા દેતીતિ દેય્યધમ્મે ચ દક્ખિણેય્યેસુ ચ ચિત્તીકારં ઉપટ્ઠપેત્વા દેતિ. તત્થ દેય્યધમ્મં પણીતં ઓજવન્તં કત્વા દેન્તો દેય્યધમ્મે ચિત્તીકારં ઉપટ્ઠપેતિ નામ. પુગ્ગલં વિચિનિત્વા દેન્તો દક્ખિણેય્યેસુ ચિત્તીકારં ઉપટ્ઠપેતિ નામ. સહત્થા દેતીતિ આણત્તિયા પરહત્થેન અદત્વા ‘‘અનમતગ્ગે સંસારે વિચરન્તેન મે હત્થપાદાનં અલદ્ધકાલસ્સ પમાણં નામ નત્થિ, વટ્ટમોક્ખં ભવનિસ્સરણં કરિસ્સામી’’તિ સહત્થેનેવ દેતિ. આગમનદિટ્ઠિકોતિ ‘‘અનાગતભવસ્સ પચ્ચયો ભવિસ્સતી’’તિ કમ્મઞ્ચ વિપાકઞ્ચ સદ્દહિત્વા દેતીતિ.

૮. સપ્પુરિસદાનસુત્તવણ્ણના

૧૪૮. અટ્ઠમે સદ્ધાયાતિ દાનઞ્ચ દાનફલઞ્ચ સદ્દહિત્વા. કાલેનાતિ યુત્તપ્પત્તકાલેન. અનગ્ગહિતચિત્તોતિ અગ્ગહિતચિત્તો મુત્તચાગો હુત્વા. અનુપહચ્ચાતિ અનુપઘાતેત્વા ગુણે અમક્ખેત્વા. કાલાગતા ચસ્સ અત્થા પચુરા હોન્તીતિ અત્થા આગચ્છમાના વયોવુડ્ઢકાલે અનાગન્ત્વા યુત્તપ્પત્તકાલે પઠમવયસ્મિંયેવ આગચ્છન્તિ ચેવ બહૂ ચ હોન્તિ.

૯. પઠમસમયવિમુત્તસુત્તવણ્ણના

૧૪૯. નવમે સમયવિમુત્તસ્સાતિ અપ્પિતપ્પિતક્ખણેયેવ વિક્ખમ્ભિતેહિ કિલેસેહિ વિમુત્તત્તા સમયવિમુત્તિસઙ્ખાતાય લોકિયવિમુત્તિયા વિમુત્તચિત્તસ્સ. દસમં ઉત્તાનત્થમેવ.

તિકણ્ડકીવગ્ગો પઞ્ચમો.

તતિયપણ્ણાસકં નિટ્ઠિતં.