(૧૫) ૫. તિકણ્ડકીવગ્ગો

૧. અવજાનાતિસુત્તવણ્ણના

૧૪૧. પઞ્ચમસ્સ પઠમે સંવાસેનાતિ એકતોવાસેન. આદેય્યમુખોતિ આદિયનમુખો, ગહણમુખોતિ અત્થો. તમેનં દત્વા અવજાનાતીતિ ‘‘અયં દિન્નં પટિગ્ગહેતુમેવ જાનાતી’’તિ એવં અવમઞ્ઞતિ. તમેનં સંવાસેન અવજાનાતીતિ અપ્પમત્તકે કિસ્મિઞ્ચિદેવ કુજ્ઝિત્વા ‘‘જાનામહં તયા કતકમ્મં, એત્તકં અદ્ધાનં અહં કિં કરોન્તો વસિં, નનુ તુય્હમેવ કતાકતં વીમંસન્તો’’તિઆદીનિ વત્તા હોતિ. અથ ઇતરો ‘‘અદ્ધા કોચિ મય્હં દોસો ભવિસ્સતી’’તિ કિઞ્ચિ પટિપ્ફરિતું ન સક્કોતિ. તં ખિપ્પઞ્ઞેવ અધિમુચ્ચિતા હોતીતિ તં વણ્ણં વા અવણ્ણં વા સીઘમેવ સદ્દહતિ. સદ્દહનટ્ઠેન હિ આદાનેન એસ આદિયનમુખોતિ વુત્તો. આધેય્યમુખોતિ પાળિયા પન ઠપિતમુખોતિ અત્થો. મગ્ગે ખટઆવાટો વિય આગતાગતં ઉદકં વણ્ણં વા અવણ્ણં વા સદ્દહનવસેન સમ્પટિચ્છિતું ઠપિતમુખોતિ વુત્તં હોતિ.

ઇત્તરસદ્ધોતિ પરિત્તકસદ્ધો. કુસલાકુસલે ધમ્મે ન જાનાતીતિઆદીસુ કુસલે ધમ્મે ‘‘ઇમે કુસલા’’તિ ન જાનાતિ, અકુસલે ધમ્મે ‘‘ઇમે અકુસલા’’તિ ન જાનાતિ. તથા સાવજ્જે સદોસધમ્મે ‘‘ઇમે સાવજ્જા’’તિ, અનવજ્જે ચ નિદ્દોસધમ્મે ‘‘ઇમે અનવજ્જા’’તિ, હીને હીનાતિ, પણીતે પણીતાતિ. કણ્હસુક્કસપ્પટિભાગેતિ ‘‘ઇમે કણ્હા સુક્કે પટિબાહેત્વા ઠિતત્તા સપ્પટિભાગા નામ, ઇમે ચ સુક્કા કણ્હે પટિબાહિત્વા ઠિતત્તા સપ્પટિભાગા’’તિ ન જાનાતિ.

૨. આરભતિસુત્તવણ્ણના

૧૪૨. દુતિયે આરભતિ ચ વિપ્પટિસારી ચ હોતીતિ આપત્તિવીતિક્કમનવસેન આરભતિ ચેવ, તપ્પચ્ચયા ચ વિપ્પટિસારી હોતિ. ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિન્તિ અરહત્તસમાધિઞ્ચેવ અરહત્તફલઞાણઞ્ચ. નપ્પજાનાતીતિ અનધિગતત્તા ન જાનાતિ. આરભતિ ન વિપ્પટિસારી હોતીતિ આપત્તિં આપજ્જતિ, વુટ્ઠિતત્તા પન ન વિપ્પટિસારી હોતિ. નારભતિ વિપ્પટિસારી હોતીતિ સકિં આપત્તિં આપજ્જિત્વા તતો વુટ્ઠાય પચ્છા કિઞ્ચાપિ નાપજ્જતિ, વિપ્પટિસારં પન વિનોદેતું ન સક્કોતિ. નારભતિ ન વિપ્પટિસારી હોતીતિ ન ચેવ આપત્તિં આપજ્જતિ, ન ચ વિપ્પટિસારી હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં…પે… નિરુજ્ઝન્તીતિ અરહત્તં પન અપ્પત્તો હોતિ. પઞ્ચમનયેન ખીણાસવો કથિતો.

આરમ્ભજાતિ આપત્તિવીતિક્કમસમ્ભવા. વિપ્પટિસારજાતિ વિપ્પટિસારતો જાતા. પવડ્ઢન્તીતિ પુનપ્પુનં ઉપ્પજ્જનેન વડ્ઢન્તિ. આરમ્ભજે આસવે પહાયાતિ વીતિક્કમસમ્ભવે આસવે આપત્તિદેસનાય વા આપત્તિવુટ્ઠાનેન વા પજહિત્વા. પટિવિનોદેત્વાતિ સુદ્ધન્તે ઠિતભાવપચ્ચવેક્ખણેન નીહરિત્વા. ચિત્તં પઞ્ઞઞ્ચ ભાવેતૂતિ વિપસ્સનાચિત્તઞ્ચ તંસમ્પયુત્તં પઞ્ઞઞ્ચ ભાવેતુ. સેસં ઇમિના ઉપાયેનેવ વેદિતબ્બન્તિ.

૩. સારન્દદસુત્તવણ્ણના

૧૪૩. તતિયે કામાધિમુત્તાનન્તિ વત્થુકામકિલેસકામેસુ અધિમુત્તાનં. ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નોતિ નવલોકુત્તરધમ્મત્થાય સહસીલકં પુબ્બભાગપ્પટિપદં પટિપન્નો પટિપત્તિપૂરકો પુગ્ગલો દુલ્લભો લોકસ્મિં.

૪. તિકણ્ડકીસુત્તવણ્ણના

૧૪૪. ચતુત્થે અપ્પટિકૂલેતિ અપ્પટિકૂલારમ્મણે. પટિકૂલસઞ્ઞીતિ પટિકૂલન્તિ એવંસઞ્ઞી. એસ નયો સબ્બત્થ. કથં પનાયં એવં વિહરતીતિ? ઇટ્ઠસ્મિં વત્થુસ્મિં પન અસુભાય વા ફરતિ, અનિચ્ચતો વા ઉપસંહરતિ. એવં તાવ અપ્પટિકૂલે પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરતિ. અનિટ્ઠસ્મિં વત્થુસ્મિં મેત્તાય વા ફરતિ, ધાતુતો વા ઉપસંહરતિ. એવં પટિકૂલે અપ્પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરતિ. ઉભયસ્મિં પન પુરિમનયસ્સ ચ પચ્છિમનયસ્સ ચ વસેન તતિયચતુત્થવારા વુત્તા, છળઙ્ગુપેક્ખાવસેન પઞ્ચમો. છળઙ્ગુપેક્ખા ચેસા ખીણાસવસ્સ ઉપેક્ખાસદિસા, ન પન ખીણાસવુપેક્ખા. તત્થ ઉપેક્ખકો વિહરેય્યાતિ મજ્ઝત્તભાવે ઠિતો વિહરેય્ય. ક્વચનીતિ કિસ્મિઞ્ચિ આરમ્મણે. કત્થચીતિ કિસ્મિઞ્ચિ પદેસે. કિઞ્ચનતિ કોચિ અપ્પમત્તકોપિ. ઇતિ ઇમસ્મિં સુત્તે પઞ્ચસુ ઠાનેસુ વિપસ્સનાવ કથિતા. તં આરદ્ધવિપસ્સકો ભિક્ખુ કાતું સક્કોતિ, ઞાણવા પઞ્ઞુત્તરો બહુસ્સુતસમણોપિ કાતું સક્કોતિ. સોતાપન્નસકદાગામિઅનાગામિનો કાતું સક્કોન્તિયેવ, ખીણાસવે વત્તબ્બમેવ નત્થીતિ. પઞ્ચમં ઉત્તાનમેવ.

૬. મિત્તસુત્તવણ્ણના

૧૪૬. છટ્ઠે કમ્મન્તં કારેતીતિ ખેત્તાદિકમ્મન્તં કારેતિ. અધિકરણં આદિયતીતિ ચત્તારિ અધિકરણાનિ આદિયતિ. પામોક્ખેસુ ભિક્ખૂસૂતિ દિસાપામોક્ખેસુ ભિક્ખૂસુ. પટિવિરુદ્ધો હોતીતિ પચ્ચનીકગ્ગાહિતાય વિરુદ્ધો હોતિ. અનવત્થચારિકન્તિ અનવત્થાનચારિકં.

૭. અસપ્પુરિસદાનસુત્તવણ્ણના

૧૪૭. સત્તમે અસક્કચ્ચં દેતીતિ ન સક્કરિત્વા સુચિં કત્વા દેતિ. અચિત્તીકત્વા દેતીતિ અચિત્તીકારેન અગારવવસેન દેતિ. અપવિદ્ધં દેતીતિ ન નિરન્તરં દેતિ, અથ વા છડ્ડેતુકામો વિય દેતિ. અનાગમનદિટ્ઠિકો દેતીતિ કતસ્સ નામ ફલં આગમિસ્સતીતિ ન એવં આગમનદિટ્ઠિં ન ઉપ્પાદેત્વા દેતિ.

સુક્કપક્ખે ચિત્તીકત્વા દેતીતિ દેય્યધમ્મે ચ દક્ખિણેય્યેસુ ચ ચિત્તીકારં ઉપટ્ઠપેત્વા દેતિ. તત્થ દેય્યધમ્મં પણીતં ઓજવન્તં કત્વા દેન્તો દેય્યધમ્મે ચિત્તીકારં ઉપટ્ઠપેતિ નામ. પુગ્ગલં વિચિનિત્વા દેન્તો દક્ખિણેય્યેસુ ચિત્તીકારં ઉપટ્ઠપેતિ નામ. સહત્થા દેતીતિ આણત્તિયા પરહત્થેન અદત્વા ‘‘અનમતગ્ગે સંસારે વિચરન્તેન મે હત્થપાદાનં અલદ્ધકાલસ્સ પમાણં નામ નત્થિ, વટ્ટમોક્ખં ભવનિસ્સરણં કરિસ્સામી’’તિ સહત્થેનેવ દેતિ. આગમનદિટ્ઠિકોતિ ‘‘અનાગતભવસ્સ પચ્ચયો ભવિસ્સતી’’તિ કમ્મઞ્ચ વિપાકઞ્ચ સદ્દહિત્વા દેતીતિ.

૮. સપ્પુરિસદાનસુત્તવણ્ણના

૧૪૮. અટ્ઠમે સદ્ધાયાતિ દાનઞ્ચ દાનફલઞ્ચ સદ્દહિત્વા. કાલેનાતિ યુત્તપ્પત્તકાલેન. અનગ્ગહિતચિત્તોતિ અગ્ગહિતચિત્તો મુત્તચાગો હુત્વા. અનુપહચ્ચાતિ અનુપઘાતેત્વા ગુણે અમક્ખેત્વા. કાલાગતા ચસ્સ અત્થા પચુરા હોન્તીતિ અત્થા આગચ્છમાના વયોવુડ્ઢકાલે અનાગન્ત્વા યુત્તપ્પત્તકાલે પઠમવયસ્મિંયેવ આગચ્છન્તિ ચેવ બહૂ ચ હોન્તિ.

૯. પઠમસમયવિમુત્તસુત્તવણ્ણના

૧૪૯. નવમે સમયવિમુત્તસ્સાતિ અપ્પિતપ્પિતક્ખણેયેવ વિક્ખમ્ભિતેહિ કિલેસેહિ વિમુત્તત્તા સમયવિમુત્તિસઙ્ખાતાય લોકિયવિમુત્તિયા વિમુત્તચિત્તસ્સ. દસમં ઉત્તાનત્થમેવ.

તિકણ્ડકીવગ્ગો પઞ્ચમો.