(૭) ૨. પત્તકમ્મવગ્ગો

૧. પત્તકમ્મસુત્તવણ્ણના

૬૧. દુતિયસ્સ પઠમે અનિટ્ઠપટિક્ખેપેન ઇટ્ઠા. મને કમન્તિ પવિસન્તીતિ કન્તા. મનં અપ્પાયન્તિ પવડ્ઢેન્તીતિ મનાપા. દુલ્લભાતિ પરમદુલ્લભા. ભોગાતિ ભુઞ્જિતબ્બા રૂપાદયો વિસયા. સહધમ્મેનાતિ ધમ્મેનેવ સદ્ધિં ઉપ્પજ્જન્તુ, મા ધમ્મૂપઘાતં કત્વા અધમ્મેનાતિ. અથવા સહધમ્મેનાતિ સકારણેન, તેન તેન સેનાપતિસેટ્ઠિટ્ઠાનાદિકારણેન સદ્ધિંયેવ ઉપ્પજ્જન્તૂતિ અત્થો. યસોતિ પરિવારસમ્પત્તિ. સહ ઞાતીભીતિ ઞાતકેહિ સદ્ધિં. સહ ઉપજ્ઝાયેહીતિ સુખદુક્ખેસુ ઉપનિજ્ઝાયિતબ્બત્તા ઉપજ્ઝાયસઙ્ખાતેહિ સન્દિટ્ઠસમ્ભત્તેહિ સદ્ધિં.

અકિચ્ચં કરોતીતિ અકાતબ્બં કરોતિ. કિચ્ચં અપરાધેતીતિ કત્તબ્બયુત્તકં કિચ્ચં અકરોન્તો તં અપરાધેતિ નામ. ધંસતીતિ પતતિ પરિહાયતિ. અભિજ્ઝાવિસમલોભન્તિ અભિજ્ઝાસઙ્ખાતં વિસમલોભં. પજહતીતિ નુદતિ નીહરતિ. મહાપઞ્ઞોતિ મહન્તપઞ્ઞો. પુથુપઞ્ઞોતિ પુથુલપઞ્ઞો. આપાતદસોતિ તં તં અત્થં આપાતેતિ તમેવ પસ્સતિ, સુખુમમ્પિસ્સ અત્થજાતં આપાતં આગચ્છતિયેવાતિ અત્થો.

ઉટ્ઠાનવીરિયાધિગતેહીતિ ઉટ્ઠાનસઙ્ખાતેન વીરિયેન અધિગતેહિ. બાહાબલપરિચિતેહીતિ બાહાબલેન પરિચિતેહિ વડ્ઢિતેહિ. સેદાવક્ખિત્તેહીતિ અવક્ખિત્તસેદેહિ, સેદં મુઞ્ચિત્વા વાયામેન પયોગેન સમધિગતેહીતિ અત્થો. ધમ્મિકેહીતિ ધમ્મયુત્તેહિ. ધમ્મલદ્ધેહીતિ દસકુસલકમ્મપથધમ્મે અકોપેત્વા લદ્ધેહિ. પત્તકમ્માનીતિ યુત્તકમ્માનિ અનુચ્છવિકકમ્માનિ. સુખેતીતિ સુખિતં કરોતિ. પીણેતીતિ પીણિતં બલસમ્પન્નં કરોતિ. ઠાનગતં હોતીતિ કારણગતં હોતિ. કિં પન તન્તિ? ચતૂસુ પત્તકમ્મેસુ એકં ભોગેહિ કત્તબ્બકમ્મં ભોગજાતમેવ ઠાનગતં. પત્તગતન્તિ યુત્તપ્પત્તટ્ઠાનગતં. આયતનસો પરિભુત્તન્તિ કારણેનેવ પરિભુત્તં ભોગજાતં હોતિ.

પરિયોધાય સંવત્તતીતિ પિદહિત્વા વત્તતિ. યથા અગ્ગિઆદીહિ ઉપ્પન્નાસુ આપદાસુ, એવં આદિત્તગેહનિબ્બાપનાદીનં અત્થાય ધનપરિચ્ચાગં કત્વા તાસં આપદાનં મગ્ગં પિદહતિ નિવારેતિ. સોત્થિં અત્તાનં કરોતીતિ નિરુપદ્દવં ખેમં અત્તાનં કરોતિ. ઞાતિબલિન્તિ ઞાતકાનં બલિં. અતિથિબલિન્તિ આગન્તુકાનં બલિં. પુબ્બપેતબલિન્તિ પરલોકગતાનં ઞાતકાનં બલિં. રાજબલિન્તિ રઞ્ઞો કત્તબ્બયુત્તકં રાજબલિં. દેવતાબલિન્તિ દેવતાનં કત્તબ્બબલિં. સબ્બમેતં તેસં તેસં યથાનુચ્છવિકવસેન દાતબ્બદાનસ્સ અધિવચનં.

ખન્તિસોરચ્ચે નિવિટ્ઠાતિ અધિવાસનક્ખન્તિયઞ્ચ સુસીલતાય ચ નિવિટ્ઠા. એકમત્તાનં દમેન્તીતિ એકં અત્તનોવ અત્તભાવં ઇન્દ્રિયદમેન દમેન્તિ. સમેન્તીતિ અત્તનો ચિત્તં કિલેસવૂપસમનેન સમેન્તિ. પરિનિબ્બાપેન્તીતિ કિલેસપરિનિબ્બાનેનેવ પરિનિબ્બાપેન્તિ. ઉદ્ધગ્ગિકન્તિઆદીસુ ઉપરૂપરિભૂમીસુ ફલદાનવસેન ઉદ્ધમગ્ગમસ્સાતિ ઉદ્ધગ્ગિકા. સગ્ગસ્સ હિતાતિ તત્રુપપત્તિજનનતો સોવગ્ગિકા. નિબ્બત્તનિબ્બત્તટ્ઠાને સુખોવ વિપાકો અસ્સાતિ સુખવિપાકા. સુટ્ઠુ અગ્ગાનં દિબ્બવણ્ણાદીનં દસન્નં વિસેસાનં નિબ્બત્તનતો સગ્ગસંવત્તનિકા, એવરૂપં દક્ખિણં પતિટ્ઠાપેતીતિ અત્થો.

અરિયધમ્મે ઠિતોતિ પઞ્ચસીલધમ્મે પતિટ્ઠિતો. પેચ્ચ સગ્ગે પમોદતીતિ પરલોકં ગન્ત્વા યત્થ સગ્ગે પટિસન્ધિં ગણ્હાતિ, તત્થ મોદતિ. સોતાપન્નસકદાગામિનો વા હોન્તુ અનાગામી વા, સબ્બેસં અયં પટિપદા લબ્ભતેવાતિ.

૨. આનણ્યસુત્તવણ્ણના

૬૨. દુતિયે અધિગમનીયાનીતિ પત્તબ્બાનિ. કામભોગિનાતિ વત્થુકામે ચ કિલેસકામે ચ પરિભુઞ્જન્તેન. અત્થિસુખાદીસુ અત્થીતિ ઉપ્પજ્જનકસુખં અત્થિસુખં નામ. ભોગે પરિભુઞ્જન્તસ્સ ઉપ્પજ્જનકસુખં ભોગસુખં નામ. અનણોસ્મીતિ ઉપ્પજ્જનકસુખં આનણ્યસુખં નામ. નિદ્દોસો અનવજ્જોસ્મીતિ ઉપ્પજ્જનકસુખં અનવજ્જસુખં નામ.

ભુઞ્જન્તિ ભુઞ્જમાનો. પઞ્ઞા વિપસ્સતીતિ પઞ્ઞાય વિપસ્સતિ. ઉભો ભાગેતિ દ્વે કોટ્ઠાસે, હેટ્ઠિમાનિ તીણિ એકં કોટ્ઠાસં, અનવજ્જસુખં એકં કોટ્ઠાસન્તિ એવં પઞ્ઞાય પસ્સમાનો દ્વે કોટ્ઠાસે જાનાતીતિ અત્થો. અનવજ્જસુખસ્સેતન્તિ એતં તિવિધમ્પિ સુખં અનવજ્જસુખસ્સ સોળસિં કલં નાગ્ઘતીતિ.

૩. બ્રહ્મસુત્તવણ્ણના

૬૩. તતિયં તિકનિપાતે વણ્ણિતમેવ. સપુબ્બદેવતાનીતિ પદમત્તમેવ એત્થ વિસેસોતિ. ચતુત્થે સબ્બં ઉત્તાનત્થમેવ.

૫. રૂપસુત્તવણ્ણના

૬૫. પઞ્ચમે રૂપે પમાણં ગહેત્વા પસન્નો રૂપપ્પમાણો નામ. રૂપપ્પસન્નોતિ તસ્સેવ અત્થવચનં. ઘોસે પમાણં ગહેત્વા પસન્નો ઘોસપ્પમાણો નામ. ચીવરલૂખપત્તલૂખેસુ પમાણં ગહેત્વા પસન્નો લૂખપ્પમાણો નામ. ધમ્મે પમાણં ગહેત્વા પસન્નો ધમ્મપ્પમાણો નામ. ઇતરાનિ તેસંયેવ અત્થવચનાનિ. સબ્બસત્તે ચ તયો કોટ્ઠાસે કત્વા દ્વે કોટ્ઠાસા રૂપપ્પમાણા, એકો ન રૂપપ્પમાણો. પઞ્ચ કોટ્ઠાસે કત્વા ચત્તારો કોટ્ઠાસા ઘોસપ્પમાણા, એકો ન ઘોસપ્પમાણો. દસ કોટ્ઠાસે કત્વા નવ કોટ્ઠાસા લૂખપ્પમાણા, એકો ન લૂખપ્પમાણો. સતસહસ્સં કોટ્ઠાસે કત્વા પન એકો કોટ્ઠાસોવ ધમ્મપ્પમાણો, સેસા ન ધમ્મપ્પમાણાતિ વેદિતબ્બા.

રૂપે પમાણિંસૂતિ યે રૂપં દિસ્વા પસન્ના, તે રૂપે પમાણિંસુ નામ, પસીદિંસૂતિ અત્થો. ઘોસેન અન્વગૂતિ ઘોસેન અનુગતા, ઘોસપ્પમાણં ગહેત્વા પસન્નાતિ અત્થો. છન્દરાગવસૂપેતાતિ છન્દસ્સ ચ રાગસ્સ ચ વસં ઉપેતા. અજ્ઝત્તઞ્ચ ન જાનાતીતિ નિયકજ્ઝત્તે તસ્સ ગુણં ન જાનાતિ. બહિદ્ધા ચ ન પસ્સતીતિ બહિદ્ધાપિસ્સ પટિપત્તિં ન પસ્સતિ. સમન્તાવરણોતિ સમન્તતો આવારિતો, સમન્તા વા આવરણમસ્સાતિ સમન્તાવરણો. ઘોસેન વુય્હતીતિ ઘોસેન નિયતિ, ન ગુણેન. અજ્ઝત્તઞ્ચ ન જાનાતિ, બહિદ્ધા ચ વિપસ્સતીતિ નિયકજ્ઝત્તે ગુણં ન જાનાતિ, બહિદ્ધા પનસ્સ પટિપત્તિં પસ્સતિ. બહિદ્ધા ફલદસ્સાવીતિ તસ્સ પરેહિ કતં બહિદ્ધા સક્કારફલં પસ્સન્તો. વિનીવરણદસ્સાવીતિ વિવટદસ્સાવી. ન સો ઘોસેન વુય્હતીતિ સો ઘોસેન ન નીયતિ.

૬. સરાગસુત્તવણ્ણના

૬૬. છટ્ઠે મોહજં ચાપવિદ્દસૂતિ મોહજં ચાપિ અવિદ્દસૂ અપણ્ડિતા. સવિઘાતન્તિ સદુક્ખં. દુખુદ્રયન્તિ આયતિઞ્ચ દુક્ખવડ્ઢિદાયકં. અચક્ખુકાતિ પઞ્ઞાચક્ખુરહિતા. યથા ધમ્મા તથા સન્તાતિ યથા રાગાદયો ધમ્મા ઠિતા, તથા સભાવાવ હુત્વા. ન તસ્સેવન્તિ મઞ્ઞરેતિ મયં એવંસન્તા એવંસભાવાતિ તસ્સ ન મઞ્ઞરે, ન મઞ્ઞન્તીતિ અત્થો. ઇમસ્મિં સુત્તેપિ ગાથાસુપિ વટ્ટમેવ કથિતં.

૭. અહિરાજસુત્તવણ્ણના

૬૭. સત્તમે ઇમાનિ ચત્તારિ અહિરાજકુલાનીતિ ઇદં દટ્ઠવિસાનેવ સન્ધાય વુત્તં. યે હિ કેચિ દટ્ઠવિસા, સબ્બેતે ઇમેસં ચતુન્નં અહિરાજકુલાનં અબ્ભન્તરગતાવ હોન્તિ. અત્તગુત્તિયાતિ અત્તનો ગુત્તત્થાય. અત્તરક્ખાયાતિ અત્તનો રક્ખણત્થાય. અત્તપરિત્તાયાતિ અત્તનો પરિત્તાણત્થાય. પરિત્તં નામ અનુજાનામીતિ અત્થો.

ઇદાનિ યથા તં પરિત્તં કાતબ્બં, તં દસ્સેન્તો વિરૂપક્ખેહિ મેતિઆદિમાહ. તત્થ વિરૂપક્ખેહીતિ વિરૂપક્ખનાગકુલેહિ. સેસેસુપિ એસેવ નયો. અપાદકેહીતિ અપાદકસત્તેહિ. સેસેસુપિ એસેવ નયો. સબ્બે સત્તાતિ ઇતો પુબ્બે એત્તકેન ઠાનેન ઓદિસ્સકમેત્તં કથેત્વા ઇદાનિ અનોદિસ્સકમેત્તં કથેતું ઇદમારદ્ધં. તત્થ સત્તા પાણા ભૂતાતિ સબ્બાનેતાનિ પુગ્ગલવેવચનાનેવ. ભદ્રાનિ પસ્સન્તૂતિ ભદ્રાનિ આરમ્મણાનિ પસ્સન્તુ. મા કઞ્ચિ પાપમાગમાતિ કઞ્ચિ સત્તં પાપકં લામકં મા આગચ્છતુ. અપ્પમાણો બુદ્ધોતિ એત્થ બુદ્ધોતિ બુદ્ધગુણા વેદિતબ્બા. તે હિ અપ્પમાણા નામ. સેસપદદ્વયેપિ એસેવ નયો. પમાણવન્તાનીતિ ગુણપ્પમાણેન યુત્તાનિ. ઉણ્ણનાભીતિ લોમસનાભિકો મક્કટકો. સરબૂતિ ઘરગોલિકા. કતા મે રક્ખા, કતા મે પરિત્તાતિ મયા એત્તકસ્સ જનસ્સ રક્ખા ચ પરિત્તાણઞ્ચ કતં. પટિક્કમન્તુ ભૂતાનીતિ સબ્બેપિ મે કતપરિત્તાણા સત્તા અપગચ્છન્તુ, મા મં વિહેઠયિંસૂતિ અત્થો.

૮. દેવદત્તસુત્તવણ્ણના

૬૮. અટ્ઠમે અચિરપક્કન્તે દેવદત્તેતિ સઙ્ઘં ભિન્દિત્વા નચિરપક્કન્તે. પરાભવાયાતિ અવડ્ઢિયા વિનાસાય. અસ્સતરીતિ વળવાય કુચ્છિસ્મિં ગદ્રભસ્સ જાતા. અત્તવધાય ગબ્ભં ગણ્હાતીતિ તં અસ્સેન સદ્ધિં સમ્પયોજેન્તિ, સા ગબ્ભં ગણ્હિત્વા કાલે સમ્પત્તે વિજાયિતું નસક્કોન્તી પાદેહિ ભૂમિં પહરન્તી તિટ્ઠતિ. અથસ્સા ચત્તારો પાદે ચતૂસુ ખાણૂસુ બન્ધિત્વા કુચ્છિં ફાલેત્વા પોતકં નીહરન્તિ. સા તત્થેવ મરતિ. તેનેતં વુત્તં.

૯. પધાનસુત્તવણ્ણના

૬૯. નવમે કિલેસાનં સંવરત્થાય પવેસનદ્વારં પિદહનત્થાય પધાનં સંવરપ્પધાનં, પજહનત્થાય પધાનં પહાનપ્પધાનં, કુસલાનં ધમ્માનં બ્રૂહનત્થાય વડ્ઢનત્થાય પધાનં ભાવનાપ્પધાનં, તેસંયેવ અનુરક્ખણત્થાય પધાનં અનુરક્ખણાપ્પધાનં.

૧૦. અધમ્મિકસુત્તવણ્ણના

૭૦. દસમે અધમ્મિકા હોન્તીતિ પોરાણકરાજૂહિ ઠપિતં દસભાગબલિઞ્ચેવ અપરાધાનુરૂપઞ્ચ દણ્ડં અગ્ગહેત્વા અતિરેકબલિનો ચેવ અતિરેકદણ્ડસ્સ ચ ગહણેન અધમ્મિકા. રાજાયુત્તાતિ રઞ્ઞો જનપદેસુ કિચ્ચસંવિધાયકા આયુત્તકપુરિસા. બ્રાહ્મણગહપતિકાતિ અન્તોનગરવાસિનો બ્રાહ્મણગહપતયો. નેગમજાનપદાતિ નિગમવાસિનો ચેવ જનપદવાસિનો ચ. વિસમન્તિ વિસમા હુત્વા, અસમયેન વાયન્તીતિ અત્થો. વિસમાતિ ન સમા, અતિથદ્ધા વા અતિમુદુકા વાતિ અત્થો. અપઞ્જસાતિ મગ્ગતો અપગતા, ઉમ્મગ્ગગામિનો હુત્વા વાયન્તીતિ અત્થો. દેવતા પરિકુપિતા ભવન્તીતિ વાતેસુ હિ વિસમેસુ અપઞ્જસેસુ વાયન્તેસુ રુક્ખા ભિજ્જન્તિ, વિમાનાનિ ભિજ્જન્તિ. તસ્મા દેવતા પરિકુપિતા ભવન્તિ, તા દેવસ્સ સમ્મા વસ્સિતું ન દેન્તિ. તેન વુત્તં દેવો ન સમ્મા ધારં અનુપ્પવેચ્છતીતિ. વિસમપાકાનિ સસ્સાનિ ભવન્તીતિ એકસ્મિં ઠાને ગબ્ભીનિ હોન્તિ, એકસ્મિં સઞ્જાતખીરાનિ, એકં ઠાનં પચ્ચતીતિ એવં વિસમં પાકાનિ સસ્સાનિ ભવન્તિ.

સમં નક્ખત્તાનિ તારકરૂપાનિ પરિવત્તન્તીતિ યથા કત્તિકપુણ્ણમા કત્તિકનક્ખત્તમેવ લભતિ, મિગસિરપુણ્ણમા મિગસિરનક્ખત્તમેવાતિ એવં તસ્મિં તસ્મિં માસે સા સા પુણ્ણમા તં તં નક્ખત્તમેવ લભતિ, તથા સમ્મા પરિવત્તન્તિ. સમં વાતા વાયન્તીતિ અવિસમા હુત્વા સમયસ્મિંયેવ વાયન્તિ, છ માસે ઉત્તરા વાતા, છ માસેદક્ખિણાતિ એવં તેસં તેસં જનપદાનં અનુરૂપે સમયે વાયન્તિ. સમાતિ સમપ્પવત્તિનો નાતિથદ્ધા નાતિમુદૂ. પઞ્જસાતિ મગ્ગપ્પટિપન્ના, મગ્ગેનેવ વાયન્તિ, નો અમગ્ગેનાતિ અત્થો.

જિમ્હં ગચ્છતીતિ કુટિલં ગચ્છતિ, અતિત્થં ગણ્હાતિ. નેત્તે જિમ્હં ગતે સતીતિ નયતીતિ નેત્તા. તસ્મિં નેત્તે જિમ્હં ગતે કુટિલં ગન્ત્વા અતિત્થં ગણ્હન્તે ઇતરાપિ અતિત્થમેવ ગણ્હન્તીતિ અત્થો. નેતેતિપિ પાઠો. દુક્ખં સેતીતિ દુક્ખં સયતિ, દુક્ખિતં હોતીતિ અત્થો.

પત્તકમ્મવગ્ગો દુતિયો.