૨. દુતિયપણ્ણાસકં

(૬) ૧. પુઞ્ઞાભિસન્દવગ્ગો

૧. પઠમપુઞ્ઞાભિસન્દસુત્તવણ્ણના

૫૧. દુતિયસ્સ પઠમે પુઞ્ઞાભિસન્દાતિ પુઞ્ઞસ્સ અભિસન્દા, પુઞ્ઞપ્પત્તિયોતિ અત્થો. કુસલાભિસન્દાતિ તસ્સેવ વેવચનં. તે પનેતે સુખં આહરન્તીતિ સુખસ્સાહારા. સુટ્ઠુ અગ્ગાનં રૂપાદીનં દાયકાતિ સોવગ્ગિકા. સુખો નેસં વિપાકોતિ સુખવિપાકા. સગ્ગે ઉપપત્તિ સગ્ગો, સગ્ગાય સંવત્તન્તીતિ સગ્ગસંવત્તનિકા. ચીવરં પરિભુઞ્જમાનોતિ ચીવરત્થાય વત્થં લભિત્વા સૂચિસુત્તાદીનં અભાવેન તં નિક્ખિપન્તોપિ કરોન્તોપિ પારુપન્તોપિ જિણ્ણકાલે પચ્ચત્થરણં કરોન્તોપિ પચ્ચત્થરિતુમ્પિ અસક્કુણેય્યં ભૂમત્થરણં કરોન્તોપિ ભૂમત્થરણસ્સ અનનુચ્છવિકં ફાલેત્વા પાદપુઞ્છનં કરોન્તોપિ ‘‘પરિભુઞ્જમાનો’’ત્વેવ વુચ્ચતિ. યદા પન ‘‘પાદપુઞ્છનમ્પિ ન સક્કા ઇદ’’ન્તિ સમ્મજ્જિત્વા છડ્ડિતં હોતિ, તદા પરિભુઞ્જમાનો નામ ન હોતિ. અપ્પમાણં ચેતોસમાધિન્તિ અરહત્તફલસમાધિં. અપ્પમાણો તસ્સ પુઞ્ઞાભિસન્દોતિ ઇમિના દાયકસ્સ પુઞ્ઞચેતનાય અપ્પમાણતં કથેતિ. તસ્સ હિ ‘‘ખીણાસવો મે ચીવરં પરિભુઞ્જતી’’તિ પુનપ્પુનં અનુસ્સરણવસેન પવત્તા પુઞ્ઞચેતના અપ્પમાણા હોતિ. તં સન્ધાયેતં વુત્તં. પિણ્ડપાતાદીસુ પન યો પિણ્ડપાતં પરિભુઞ્જિત્વા સત્તાહમ્પિ તેનેવ યાપેતિ, અઞ્ઞં ન પરિભુઞ્જતિ, સો સત્તાહમ્પિ તંયેવ પિણ્ડપાતં પરિભુઞ્જમાનો નામ હોતિ. એકસ્મિં પન સેનાસને રત્તિટ્ઠાનદિવાટ્ઠાનાદીસુ ચઙ્કમન્તોપિ યાવ તં સેનાસનં પહાય અઞ્ઞં ન ગણ્હાતિ, તાવ પરિભુઞ્જમાનો નામ હોતિ. એકેન પન ભેસજ્જેન બ્યાધિમ્હિ વૂપસન્તે યાવ અઞ્ઞં ભેસજ્જં ન પરિભુઞ્જતિ, તાવદેવ પરિભુઞ્જમાનો નામ હોતિ.

બહુભેરવન્તિ બહૂહિ ભેરવારમ્મણેહિ સમન્નાગતં. રતનવરાનન્તિ સત્તન્નમ્પિ વરરતનાનં. આલયન્તિ નિવાસટ્ઠાનં. પુથૂ સવન્તીતિ બહુકા હુત્વા સન્દમાના. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ.

૨. દુતિયપુઞ્ઞાભિસન્દસુત્તવણ્ણના

૫૨. દુતિયે અરિયકન્તેહીતિ મગ્ગફલસમ્પયુત્તેહિ. તાનિ હિ અરિયાનં કન્તાનિ હોન્તિ પિયાનિ મનાપાનિ. સેસં સુત્તન્તે તાવ યં વત્તબ્બં સિયા, તં વિસુદ્ધિમગ્ગે (વિસુદ્ધિ. ૧.૧૨૪ આદયો) વુત્તમેવ.

ગાથાસુ પન સદ્ધાતિ સોતાપન્નસ્સ સદ્ધા અધિપ્પેતા. સીલમ્પિ સોતાપન્નસ્સ સીલમેવ. ઉજુભૂતઞ્ચ દસ્સનન્તિ કાયવઙ્કાદીનં અભાવેન ખીણાસવસ્સ દસ્સનં ઉજુભૂતદસ્સનં નામ. આહૂતિ કથયન્તિ. પસાદન્તિ બુદ્ધધમ્મસઙ્ઘેસુ પસાદં. ધમ્મદસ્સનન્તિ ચતુસચ્ચધમ્મદસ્સનં.

૩. પઠમસંવાસસુત્તવણ્ણના

૫૩. તતિયે સમ્બહુલાપિ ખો ગહપતી ચ ગહપતાનિયો ચાતિ બહુકા ગહપતયો ચ ગહપતાનિયો ચ આવાહવિવાહકરણત્થાય ગચ્છન્તા તમેવ મગ્ગં પટિપન્ના હોન્તિ. સંવાસાતિ સહવાસા એકતોવાસા. છવો છવાયાતિ ગુણમરણેન મતત્તા છવો ગુણમરણેનેવ મતાય છવાય સદ્ધિં. દેવિયા સદ્ધિન્તિ ગુણેહિ દેવિભૂતાય સદ્ધિં. દુસ્સીલોતિ નિસ્સીલો. પાપધમ્મોતિ લામકધમ્મો. અક્કોસકપરિભાસકોતિ દસહિ અક્કોસવત્થૂહિ અક્કોસકો, ભયં દસ્સેત્વા સન્તજ્જનેન પરિભાસકો. એવં સબ્બત્થ અત્થો વેદિતબ્બો.

કદરિયાતિ થદ્ધમચ્છરિનો. જાનિપતયોતિ જયમ્પતિકા. વદઞ્ઞૂતિ યાચકાનં વચનસ્સ અત્થં જાનન્તિ. સઞ્ઞતાતિ સીલસંયમેન સમન્નાગતા. ધમ્મજીવિનોતિ ધમ્મે ઠત્વા જીવિકં કપ્પેન્તીતિ ધમ્મજીવિનો. અત્થાસં પચુરા હોન્તીતિ વડ્ઢિસઙ્ખાતા અત્થા એતેસં બહૂ હોન્તિ. ફાસુકં ઉપજાયતીતિ અઞ્ઞમઞ્ઞં ફાસુવિહારો જાયતિ. કામકામિનોતિ કામે કામયમાના.

૪. દુતિયસંવાસસુત્તવણ્ણના

૫૪. ચતુત્થે કમ્મપથવસેન દેસના પવત્તિતા. સેસં તાદિસમેવ. ઇમેસુ પન દ્વીસુપિ સુત્તેસુ અગારિકપટિપદા કથિતા. સોતાપન્નસકદાગામીનમ્પિ વટ્ટતિ.

૫-૬. સમજીવીસુત્તદ્વયવણ્ણના

૫૫-૫૬. પઞ્ચમે તેનુપસઙ્કમીતિ કિમત્થં ઉપસઙ્કમિ? અનુગ્ગણ્હનત્થં. તથાગતો હિ તં રટ્ઠં પાપુણન્તો ઇમેસંયેવ દ્વિન્નં સઙ્ગણ્હનત્થાય પાપુણાતિ. નકુલપિતા કિર પઞ્ચ જાતિસતાનિ તથાગતસ્સ પિતા અહોસિ, પઞ્ચ જાતિસતાનિ મહાપિતા, પઞ્ચ જાતિસતાનિ ચૂળપિતા. નકુલમાતાપિ પઞ્ચ જાતિસતાનિ તથાગતસ્સ માતા અહોસિ, પઞ્ચ જાતિસતાનિ મહામાતા, પઞ્ચ જાતિસતાનિ ચૂળમાતા. તે સત્થુ દિટ્ઠકાલતો પટ્ઠાય પુત્તસિનેહં પટિલભિત્વા ‘‘હન્તાત, હન્તાતા’’તિ વચ્છકં દિસ્વા વચ્છગિદ્ધિની ગાવી વિય વિરવમાના ઉપસઙ્કમિત્વા પઠમદસ્સનેનેવ સોતાપન્ના જાતા. નિવેસને પઞ્ચસતાનં ભિક્ખૂનં આસનાનિ સદા પઞ્ઞત્તાનેવ હોન્તિ. ઇતિ ભગવા તેસં અનુગ્ગણ્હનત્થાય ઉપસઙ્કમિ. અતિચરિતાતિ અતિક્કમિતા. અભિસમ્પરાયઞ્ચાતિ પરલોકે ચ. સમસદ્ધાતિ સદ્ધાય સમા એકસદિસા. સીલાદીસુપિ એસેવ નયો. છટ્ઠં કેવલં ભિક્ખૂનં દેસિતં. સેસમેત્થ તાદિસમેવ.

૭. સુપ્પવાસાસુત્તવણ્ણના

૫૭. સત્તમે પજ્જનિકન્તિ તસ્સ નિગમસ્સ નામં. કોલિયાનન્તિ કોલરાજકુલાનં. આયું ખો પન દત્વાતિ આયુદાનં દત્વા. આયુસ્સ ભાગિની હોતીતિ આયુભાગપટિલાભિની હોતિ, આયું વા ભજનિકા હોતિ, આયુપ્પટિલાભિનીતિ અત્થો. સેસપદેસુપિ એસેવ નયો.

રસસા ઉપેતન્તિ રસેન ઉપેતં રસસમ્પન્નં. ઉજ્જુગતેસૂતિ કાયવઙ્કાદિરહિતત્તા ઉજુકમેવ ગતેસુ ખીણાસવેસુ. ચરણૂપપન્નેસૂતિ પઞ્ચદસહિ ચરણધમ્મેહિ સમન્નાગતેસુ. મહગ્ગતેસૂતિ મહત્તં ગતેસુ. ખીણાસવાનઞ્ઞેવેતં નામં. પુઞ્ઞેન પુઞ્ઞં સંસન્દમાનાતિ પુઞ્ઞેન સદ્ધિં પુઞ્ઞં ઘટયમાના. મહપ્ફલા લોકવિદૂન વણ્ણિતાતિ એવરૂપા દાનસઙ્ખાતા દક્ખિણા તિવિધલોકં વિદિતં કત્વા ઠિતત્તા લોકવિદૂનં બુદ્ધાનં વણ્ણિતા, બુદ્ધેહિ પસત્થાતિ અત્થો. યઞ્ઞમનુસ્સરન્તાતિ યઞ્ઞં દાનં અનુસ્સરન્તા. વેદજાતાતિ તુટ્ઠિજાતા.

૮. સુદત્તસુત્તવણ્ણના

૫૮. અટ્ઠમે સઞ્ઞતાનન્તિ કાયવાચાહિ સંયતાનં. પરદત્તભોજિનન્તિ પરેહિ દિન્નમેવ ભુઞ્જિત્વા યાપેન્તાનં. કાલેનાતિ યુત્તપ્પત્તકાલેન. સક્કચ્ચ દદાતીતિ સહત્થા સક્કારં કત્વા દદાતિ. ચત્તારિ ઠાનાનિ અનુપ્પવેચ્છતીતિ ચત્તારિ કારણાનિ અનુપ્પવેસેતિ દદાતિ. યસવા હોતીતિ મહાપરિવારો હોતિ. નવમં કેવલં ભિક્ખૂનં કથિતં. સેસમેત્થ તાદિસમેવ.

૧૦. ગિહિસામીચિસુત્તવણ્ણના

૬૦. દસમે ગિહિસામીચિપટિપદન્તિ ગિહીનં અનુચ્છવિકં પટિપત્તિં. પચ્ચુપટ્ઠિતો હોતીતિ અતિહરિત્વા દાતુકામતાય પતિઉપટ્ઠિતો હોતિ ઉપગતો, ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચીવરં દેતીતિ અત્થો.

ઉપટ્ઠિતાતિ ઉપટ્ઠાયકો. તેસં દિવા ચ રત્તો ચાતિ યે એવં ચતૂહિ પચ્ચયેહિ ઉપટ્ઠહન્તિ, તેસં દિવા ચ રત્તિઞ્ચ પરિચ્ચાગવસેન ચ અનુસ્સરણવસેન ચ સદા પુઞ્ઞં પવડ્ઢતિ. સગ્ગઞ્ચ કમતિટ્ઠાનન્તિ તાદિસો ચ ભદ્દકં કમ્મં કત્વા સગ્ગટ્ઠાનં ઉપગચ્છતિ. ઇમેસુ ચતૂસુપિ સુત્તેસુ આગારિયપટિપદા કથિતા. સોતાપન્નસકદાગામીનમ્પિ વટ્ટતિ.

પુઞ્ઞાભિસન્દવગ્ગો પઠમો.

(૭) ૨. પત્તકમ્મવગ્ગો

૧. પત્તકમ્મસુત્તવણ્ણના

૬૧. દુતિયસ્સ પઠમે અનિટ્ઠપટિક્ખેપેન ઇટ્ઠા. મને કમન્તિ પવિસન્તીતિ કન્તા. મનં અપ્પાયન્તિ પવડ્ઢેન્તીતિ મનાપા. દુલ્લભાતિ પરમદુલ્લભા. ભોગાતિ ભુઞ્જિતબ્બા રૂપાદયો વિસયા. સહધમ્મેનાતિ ધમ્મેનેવ સદ્ધિં ઉપ્પજ્જન્તુ, મા ધમ્મૂપઘાતં કત્વા અધમ્મેનાતિ. અથવા સહધમ્મેનાતિ સકારણેન, તેન તેન સેનાપતિસેટ્ઠિટ્ઠાનાદિકારણેન સદ્ધિંયેવ ઉપ્પજ્જન્તૂતિ અત્થો. યસોતિ પરિવારસમ્પત્તિ. સહ ઞાતીભીતિ ઞાતકેહિ સદ્ધિં. સહ ઉપજ્ઝાયેહીતિ સુખદુક્ખેસુ ઉપનિજ્ઝાયિતબ્બત્તા ઉપજ્ઝાયસઙ્ખાતેહિ સન્દિટ્ઠસમ્ભત્તેહિ સદ્ધિં.

અકિચ્ચં કરોતીતિ અકાતબ્બં કરોતિ. કિચ્ચં અપરાધેતીતિ કત્તબ્બયુત્તકં કિચ્ચં અકરોન્તો તં અપરાધેતિ નામ. ધંસતીતિ પતતિ પરિહાયતિ. અભિજ્ઝાવિસમલોભન્તિ અભિજ્ઝાસઙ્ખાતં વિસમલોભં. પજહતીતિ નુદતિ નીહરતિ. મહાપઞ્ઞોતિ મહન્તપઞ્ઞો. પુથુપઞ્ઞોતિ પુથુલપઞ્ઞો. આપાતદસોતિ તં તં અત્થં આપાતેતિ તમેવ પસ્સતિ, સુખુમમ્પિસ્સ અત્થજાતં આપાતં આગચ્છતિયેવાતિ અત્થો.

ઉટ્ઠાનવીરિયાધિગતેહીતિ ઉટ્ઠાનસઙ્ખાતેન વીરિયેન અધિગતેહિ. બાહાબલપરિચિતેહીતિ બાહાબલેન પરિચિતેહિ વડ્ઢિતેહિ. સેદાવક્ખિત્તેહીતિ અવક્ખિત્તસેદેહિ, સેદં મુઞ્ચિત્વા વાયામેન પયોગેન સમધિગતેહીતિ અત્થો. ધમ્મિકેહીતિ ધમ્મયુત્તેહિ. ધમ્મલદ્ધેહીતિ દસકુસલકમ્મપથધમ્મે અકોપેત્વા લદ્ધેહિ. પત્તકમ્માનીતિ યુત્તકમ્માનિ અનુચ્છવિકકમ્માનિ. સુખેતીતિ સુખિતં કરોતિ. પીણેતીતિ પીણિતં બલસમ્પન્નં કરોતિ. ઠાનગતં હોતીતિ કારણગતં હોતિ. કિં પન તન્તિ? ચતૂસુ પત્તકમ્મેસુ એકં ભોગેહિ કત્તબ્બકમ્મં ભોગજાતમેવ ઠાનગતં. પત્તગતન્તિ યુત્તપ્પત્તટ્ઠાનગતં. આયતનસો પરિભુત્તન્તિ કારણેનેવ પરિભુત્તં ભોગજાતં હોતિ.

પરિયોધાય સંવત્તતીતિ પિદહિત્વા વત્તતિ. યથા અગ્ગિઆદીહિ ઉપ્પન્નાસુ આપદાસુ, એવં આદિત્તગેહનિબ્બાપનાદીનં અત્થાય ધનપરિચ્ચાગં કત્વા તાસં આપદાનં મગ્ગં પિદહતિ નિવારેતિ. સોત્થિં અત્તાનં કરોતીતિ નિરુપદ્દવં ખેમં અત્તાનં કરોતિ. ઞાતિબલિન્તિ ઞાતકાનં બલિં. અતિથિબલિન્તિ આગન્તુકાનં બલિં. પુબ્બપેતબલિન્તિ પરલોકગતાનં ઞાતકાનં બલિં. રાજબલિન્તિ રઞ્ઞો કત્તબ્બયુત્તકં રાજબલિં. દેવતાબલિન્તિ દેવતાનં કત્તબ્બબલિં. સબ્બમેતં તેસં તેસં યથાનુચ્છવિકવસેન દાતબ્બદાનસ્સ અધિવચનં.

ખન્તિસોરચ્ચે નિવિટ્ઠાતિ અધિવાસનક્ખન્તિયઞ્ચ સુસીલતાય ચ નિવિટ્ઠા. એકમત્તાનં દમેન્તીતિ એકં અત્તનોવ અત્તભાવં ઇન્દ્રિયદમેન દમેન્તિ. સમેન્તીતિ અત્તનો ચિત્તં કિલેસવૂપસમનેન સમેન્તિ. પરિનિબ્બાપેન્તીતિ કિલેસપરિનિબ્બાનેનેવ પરિનિબ્બાપેન્તિ. ઉદ્ધગ્ગિકન્તિઆદીસુ ઉપરૂપરિભૂમીસુ ફલદાનવસેન ઉદ્ધમગ્ગમસ્સાતિ ઉદ્ધગ્ગિકા. સગ્ગસ્સ હિતાતિ તત્રુપપત્તિજનનતો સોવગ્ગિકા. નિબ્બત્તનિબ્બત્તટ્ઠાને સુખોવ વિપાકો અસ્સાતિ સુખવિપાકા. સુટ્ઠુ અગ્ગાનં દિબ્બવણ્ણાદીનં દસન્નં વિસેસાનં નિબ્બત્તનતો સગ્ગસંવત્તનિકા, એવરૂપં દક્ખિણં પતિટ્ઠાપેતીતિ અત્થો.

અરિયધમ્મે ઠિતોતિ પઞ્ચસીલધમ્મે પતિટ્ઠિતો. પેચ્ચ સગ્ગે પમોદતીતિ પરલોકં ગન્ત્વા યત્થ સગ્ગે પટિસન્ધિં ગણ્હાતિ, તત્થ મોદતિ. સોતાપન્નસકદાગામિનો વા હોન્તુ અનાગામી વા, સબ્બેસં અયં પટિપદા લબ્ભતેવાતિ.

૨. આનણ્યસુત્તવણ્ણના

૬૨. દુતિયે અધિગમનીયાનીતિ પત્તબ્બાનિ. કામભોગિનાતિ વત્થુકામે ચ કિલેસકામે ચ પરિભુઞ્જન્તેન. અત્થિસુખાદીસુ અત્થીતિ ઉપ્પજ્જનકસુખં અત્થિસુખં નામ. ભોગે પરિભુઞ્જન્તસ્સ ઉપ્પજ્જનકસુખં ભોગસુખં નામ. અનણોસ્મીતિ ઉપ્પજ્જનકસુખં આનણ્યસુખં નામ. નિદ્દોસો અનવજ્જોસ્મીતિ ઉપ્પજ્જનકસુખં અનવજ્જસુખં નામ.

ભુઞ્જન્તિ ભુઞ્જમાનો. પઞ્ઞા વિપસ્સતીતિ પઞ્ઞાય વિપસ્સતિ. ઉભો ભાગેતિ દ્વે કોટ્ઠાસે, હેટ્ઠિમાનિ તીણિ એકં કોટ્ઠાસં, અનવજ્જસુખં એકં કોટ્ઠાસન્તિ એવં પઞ્ઞાય પસ્સમાનો દ્વે કોટ્ઠાસે જાનાતીતિ અત્થો. અનવજ્જસુખસ્સેતન્તિ એતં તિવિધમ્પિ સુખં અનવજ્જસુખસ્સ સોળસિં કલં નાગ્ઘતીતિ.

૩. બ્રહ્મસુત્તવણ્ણના

૬૩. તતિયં તિકનિપાતે વણ્ણિતમેવ. સપુબ્બદેવતાનીતિ પદમત્તમેવ એત્થ વિસેસોતિ. ચતુત્થે સબ્બં ઉત્તાનત્થમેવ.

૫. રૂપસુત્તવણ્ણના

૬૫. પઞ્ચમે રૂપે પમાણં ગહેત્વા પસન્નો રૂપપ્પમાણો નામ. રૂપપ્પસન્નોતિ તસ્સેવ અત્થવચનં. ઘોસે પમાણં ગહેત્વા પસન્નો ઘોસપ્પમાણો નામ. ચીવરલૂખપત્તલૂખેસુ પમાણં ગહેત્વા પસન્નો લૂખપ્પમાણો નામ. ધમ્મે પમાણં ગહેત્વા પસન્નો ધમ્મપ્પમાણો નામ. ઇતરાનિ તેસંયેવ અત્થવચનાનિ. સબ્બસત્તે ચ તયો કોટ્ઠાસે કત્વા દ્વે કોટ્ઠાસા રૂપપ્પમાણા, એકો ન રૂપપ્પમાણો. પઞ્ચ કોટ્ઠાસે કત્વા ચત્તારો કોટ્ઠાસા ઘોસપ્પમાણા, એકો ન ઘોસપ્પમાણો. દસ કોટ્ઠાસે કત્વા નવ કોટ્ઠાસા લૂખપ્પમાણા, એકો ન લૂખપ્પમાણો. સતસહસ્સં કોટ્ઠાસે કત્વા પન એકો કોટ્ઠાસોવ ધમ્મપ્પમાણો, સેસા ન ધમ્મપ્પમાણાતિ વેદિતબ્બા.

રૂપે પમાણિંસૂતિ યે રૂપં દિસ્વા પસન્ના, તે રૂપે પમાણિંસુ નામ, પસીદિંસૂતિ અત્થો. ઘોસેન અન્વગૂતિ ઘોસેન અનુગતા, ઘોસપ્પમાણં ગહેત્વા પસન્નાતિ અત્થો. છન્દરાગવસૂપેતાતિ છન્દસ્સ ચ રાગસ્સ ચ વસં ઉપેતા. અજ્ઝત્તઞ્ચ ન જાનાતીતિ નિયકજ્ઝત્તે તસ્સ ગુણં ન જાનાતિ. બહિદ્ધા ચ ન પસ્સતીતિ બહિદ્ધાપિસ્સ પટિપત્તિં ન પસ્સતિ. સમન્તાવરણોતિ સમન્તતો આવારિતો, સમન્તા વા આવરણમસ્સાતિ સમન્તાવરણો. ઘોસેન વુય્હતીતિ ઘોસેન નિયતિ, ન ગુણેન. અજ્ઝત્તઞ્ચ ન જાનાતિ, બહિદ્ધા ચ વિપસ્સતીતિ નિયકજ્ઝત્તે ગુણં ન જાનાતિ, બહિદ્ધા પનસ્સ પટિપત્તિં પસ્સતિ. બહિદ્ધા ફલદસ્સાવીતિ તસ્સ પરેહિ કતં બહિદ્ધા સક્કારફલં પસ્સન્તો. વિનીવરણદસ્સાવીતિ વિવટદસ્સાવી. ન સો ઘોસેન વુય્હતીતિ સો ઘોસેન ન નીયતિ.

૬. સરાગસુત્તવણ્ણના

૬૬. છટ્ઠે મોહજં ચાપવિદ્દસૂતિ મોહજં ચાપિ અવિદ્દસૂ અપણ્ડિતા. સવિઘાતન્તિ સદુક્ખં. દુખુદ્રયન્તિ આયતિઞ્ચ દુક્ખવડ્ઢિદાયકં. અચક્ખુકાતિ પઞ્ઞાચક્ખુરહિતા. યથા ધમ્મા તથા સન્તાતિ યથા રાગાદયો ધમ્મા ઠિતા, તથા સભાવાવ હુત્વા. ન તસ્સેવન્તિ મઞ્ઞરેતિ મયં એવંસન્તા એવંસભાવાતિ તસ્સ ન મઞ્ઞરે, ન મઞ્ઞન્તીતિ અત્થો. ઇમસ્મિં સુત્તેપિ ગાથાસુપિ વટ્ટમેવ કથિતં.

૭. અહિરાજસુત્તવણ્ણના

૬૭. સત્તમે ઇમાનિ ચત્તારિ અહિરાજકુલાનીતિ ઇદં દટ્ઠવિસાનેવ સન્ધાય વુત્તં. યે હિ કેચિ દટ્ઠવિસા, સબ્બેતે ઇમેસં ચતુન્નં અહિરાજકુલાનં અબ્ભન્તરગતાવ હોન્તિ. અત્તગુત્તિયાતિ અત્તનો ગુત્તત્થાય. અત્તરક્ખાયાતિ અત્તનો રક્ખણત્થાય. અત્તપરિત્તાયાતિ અત્તનો પરિત્તાણત્થાય. પરિત્તં નામ અનુજાનામીતિ અત્થો.

ઇદાનિ યથા તં પરિત્તં કાતબ્બં, તં દસ્સેન્તો વિરૂપક્ખેહિ મેતિઆદિમાહ. તત્થ વિરૂપક્ખેહીતિ વિરૂપક્ખનાગકુલેહિ. સેસેસુપિ એસેવ નયો. અપાદકેહીતિ અપાદકસત્તેહિ. સેસેસુપિ એસેવ નયો. સબ્બે સત્તાતિ ઇતો પુબ્બે એત્તકેન ઠાનેન ઓદિસ્સકમેત્તં કથેત્વા ઇદાનિ અનોદિસ્સકમેત્તં કથેતું ઇદમારદ્ધં. તત્થ સત્તા પાણા ભૂતાતિ સબ્બાનેતાનિ પુગ્ગલવેવચનાનેવ. ભદ્રાનિ પસ્સન્તૂતિ ભદ્રાનિ આરમ્મણાનિ પસ્સન્તુ. મા કઞ્ચિ પાપમાગમાતિ કઞ્ચિ સત્તં પાપકં લામકં મા આગચ્છતુ. અપ્પમાણો બુદ્ધોતિ એત્થ બુદ્ધોતિ બુદ્ધગુણા વેદિતબ્બા. તે હિ અપ્પમાણા નામ. સેસપદદ્વયેપિ એસેવ નયો. પમાણવન્તાનીતિ ગુણપ્પમાણેન યુત્તાનિ. ઉણ્ણનાભીતિ લોમસનાભિકો મક્કટકો. સરબૂતિ ઘરગોલિકા. કતા મે રક્ખા, કતા મે પરિત્તાતિ મયા એત્તકસ્સ જનસ્સ રક્ખા ચ પરિત્તાણઞ્ચ કતં. પટિક્કમન્તુ ભૂતાનીતિ સબ્બેપિ મે કતપરિત્તાણા સત્તા અપગચ્છન્તુ, મા મં વિહેઠયિંસૂતિ અત્થો.

૮. દેવદત્તસુત્તવણ્ણના

૬૮. અટ્ઠમે અચિરપક્કન્તે દેવદત્તેતિ સઙ્ઘં ભિન્દિત્વા નચિરપક્કન્તે. પરાભવાયાતિ અવડ્ઢિયા વિનાસાય. અસ્સતરીતિ વળવાય કુચ્છિસ્મિં ગદ્રભસ્સ જાતા. અત્તવધાય ગબ્ભં ગણ્હાતીતિ તં અસ્સેન સદ્ધિં સમ્પયોજેન્તિ, સા ગબ્ભં ગણ્હિત્વા કાલે સમ્પત્તે વિજાયિતું નસક્કોન્તી પાદેહિ ભૂમિં પહરન્તી તિટ્ઠતિ. અથસ્સા ચત્તારો પાદે ચતૂસુ ખાણૂસુ બન્ધિત્વા કુચ્છિં ફાલેત્વા પોતકં નીહરન્તિ. સા તત્થેવ મરતિ. તેનેતં વુત્તં.

૯. પધાનસુત્તવણ્ણના

૬૯. નવમે કિલેસાનં સંવરત્થાય પવેસનદ્વારં પિદહનત્થાય પધાનં સંવરપ્પધાનં, પજહનત્થાય પધાનં પહાનપ્પધાનં, કુસલાનં ધમ્માનં બ્રૂહનત્થાય વડ્ઢનત્થાય પધાનં ભાવનાપ્પધાનં, તેસંયેવ અનુરક્ખણત્થાય પધાનં અનુરક્ખણાપ્પધાનં.

૧૦. અધમ્મિકસુત્તવણ્ણના

૭૦. દસમે અધમ્મિકા હોન્તીતિ પોરાણકરાજૂહિ ઠપિતં દસભાગબલિઞ્ચેવ અપરાધાનુરૂપઞ્ચ દણ્ડં અગ્ગહેત્વા અતિરેકબલિનો ચેવ અતિરેકદણ્ડસ્સ ચ ગહણેન અધમ્મિકા. રાજાયુત્તાતિ રઞ્ઞો જનપદેસુ કિચ્ચસંવિધાયકા આયુત્તકપુરિસા. બ્રાહ્મણગહપતિકાતિ અન્તોનગરવાસિનો બ્રાહ્મણગહપતયો. નેગમજાનપદાતિ નિગમવાસિનો ચેવ જનપદવાસિનો ચ. વિસમન્તિ વિસમા હુત્વા, અસમયેન વાયન્તીતિ અત્થો. વિસમાતિ ન સમા, અતિથદ્ધા વા અતિમુદુકા વાતિ અત્થો. અપઞ્જસાતિ મગ્ગતો અપગતા, ઉમ્મગ્ગગામિનો હુત્વા વાયન્તીતિ અત્થો. દેવતા પરિકુપિતા ભવન્તીતિ વાતેસુ હિ વિસમેસુ અપઞ્જસેસુ વાયન્તેસુ રુક્ખા ભિજ્જન્તિ, વિમાનાનિ ભિજ્જન્તિ. તસ્મા દેવતા પરિકુપિતા ભવન્તિ, તા દેવસ્સ સમ્મા વસ્સિતું ન દેન્તિ. તેન વુત્તં દેવો ન સમ્મા ધારં અનુપ્પવેચ્છતીતિ. વિસમપાકાનિ સસ્સાનિ ભવન્તીતિ એકસ્મિં ઠાને ગબ્ભીનિ હોન્તિ, એકસ્મિં સઞ્જાતખીરાનિ, એકં ઠાનં પચ્ચતીતિ એવં વિસમં પાકાનિ સસ્સાનિ ભવન્તિ.

સમં નક્ખત્તાનિ તારકરૂપાનિ પરિવત્તન્તીતિ યથા કત્તિકપુણ્ણમા કત્તિકનક્ખત્તમેવ લભતિ, મિગસિરપુણ્ણમા મિગસિરનક્ખત્તમેવાતિ એવં તસ્મિં તસ્મિં માસે સા સા પુણ્ણમા તં તં નક્ખત્તમેવ લભતિ, તથા સમ્મા પરિવત્તન્તિ. સમં વાતા વાયન્તીતિ અવિસમા હુત્વા સમયસ્મિંયેવ વાયન્તિ, છ માસે ઉત્તરા વાતા, છ માસેદક્ખિણાતિ એવં તેસં તેસં જનપદાનં અનુરૂપે સમયે વાયન્તિ. સમાતિ સમપ્પવત્તિનો નાતિથદ્ધા નાતિમુદૂ. પઞ્જસાતિ મગ્ગપ્પટિપન્ના, મગ્ગેનેવ વાયન્તિ, નો અમગ્ગેનાતિ અત્થો.

જિમ્હં ગચ્છતીતિ કુટિલં ગચ્છતિ, અતિત્થં ગણ્હાતિ. નેત્તે જિમ્હં ગતે સતીતિ નયતીતિ નેત્તા. તસ્મિં નેત્તે જિમ્હં ગતે કુટિલં ગન્ત્વા અતિત્થં ગણ્હન્તે ઇતરાપિ અતિત્થમેવ ગણ્હન્તીતિ અત્થો. નેતેતિપિ પાઠો. દુક્ખં સેતીતિ દુક્ખં સયતિ, દુક્ખિતં હોતીતિ અત્થો.

પત્તકમ્મવગ્ગો દુતિયો.

(૮) ૩. અપણ્ણકવગ્ગો

૧. પધાનસુત્તવણ્ણના

૭૧. તતિયવગ્ગસ્સ પઠમે અપણ્ણકપ્પટિપદન્તિ અવિરદ્ધપ્પટિપદં. યોનિ ચસ્સ આરદ્ધા હોતીતિ કારણઞ્ચસ્સ પરિપુણ્ણં હોતિ. આસવાનં ખયાયાતિ અરહત્તત્થાય. દુતિયં ઉત્તાનમેવ.

૩. સપ્પુરિસસુત્તવણ્ણના

૭૩. તતિયે અવણ્ણોતિ અગુણો. પાતુ કરોતીતિ કથેતિ, પાકટં કરોતિ. પઞ્હાભિનીતોતિ પઞ્હત્થાય અભિનીતો. અહાપેત્વા અલમ્બિત્વાતિ અપરિહીનં અલમ્બિતં કત્વા. એત્થ ચ અસપ્પુરિસો પાપિચ્છતાય અત્તનો અવણ્ણં છાદેતિ, સપ્પુરિસો લજ્જિતાય અત્તનો વણ્ણં. ઇદાનિ યસ્મા અસપ્પુરિસો હિરોત્તપ્પરહિતો સંવાસેન અવજાનાતિ, સપ્પુરિસો પન હિરોત્તપ્પસમન્નાગતો સંવાસેનાપિ નાવજાનાતિ. તસ્મા અસપ્પુરિસભાવસાધકં અધુનાગતવધુકોપમ્મં દસ્સેતું સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, વધુકાતિઆદિમાહ. તત્થ વધુકાતિ સુણિસા. તિબ્બન્તિ બહલં. સેસમેત્થ ઉત્તાનત્થમેવાતિ.

૪-૫. અગ્ગસુત્તદ્વયવણ્ણના

૭૪-૭૫. ચતુત્થે સીલગ્ગન્તિ અગ્ગપ્પત્તં ઉત્તમસીલં. એસેવ નયો સબ્બત્થ. પઞ્ચમે રૂપગ્ગન્તિ યં રૂપં સમ્મસિત્વા અરહત્તં પાપુણાતિ, ઇદં રૂપગ્ગં નામ. સેસેસુપિ એસેવ નયો. ભવગ્ગન્તિ એત્થ પન યસ્મિં અત્તભાવે ઠિતો અરહત્તં પાપુણાતિ, એતં ભવગ્ગં નામાતિ.

૬. કુસિનારસુત્તવણ્ણના

૭૬. છટ્ઠે ઉપવત્તનેતિ પાચીનગતાય સાલપન્તિયા ઉત્તરેન નિવત્તિત્વા ઠિતાય વેમજ્ઝટ્ઠાને. અન્તરેન યમકસાલાનન્તિ દ્વિન્નં સાલરુક્ખાનં અન્તરે. કઙ્ખાતિ દ્વેળ્હકં. વિમતીતિ વિનિચ્છિતું અસમત્થતા. ‘‘બુદ્ધો નુ ખો ન બુદ્ધો નુ ખો, ધમ્મો નુ ખો ન ધમ્મો નુ ખો, સઙ્ઘો નુ ખો ન સઙ્ઘો નુ ખો, મગ્ગો નુ ખો ન મગ્ગો નુ ખો, પટિપદા નુ ખો ન પટિપદા નુ ખો’’તિ યસ્સ સંસયો ઉપ્પજ્જેય્ય, તં વો વદામિ પુચ્છથ, ભિક્ખવેતિ અયમેત્થ સઙ્ખેપત્થો. સત્થુગારવેનપિ ન પુચ્છેય્યાથાતિ ‘‘મયં સત્થુ સન્તિકે પબ્બજિમ્હ, ચત્તારો પચ્ચયાપિ નો સત્થુ સન્તકાવ. તે મયં એત્તકં કાલં કઙ્ખં અકત્વા ન અરહામ અજ્જ પચ્છિમે કાલે કઙ્ખં કાતુ’’ન્તિ સચે એવં સત્થરિ ગારવેન ન પુચ્છથ. સહાયકોપિ, ભિક્ખવે, સહાયકસ્સ આરોચેતૂતિ તુમ્હાકં યો યસ્સ ભિક્ખુસ્સ સન્દિટ્ઠો સમ્ભત્તો, સો તસ્સ આરોચેતુ, અહં એકસ્સ ભિક્ખુસ્સ કથેસ્સામિ, તસ્સ કથં સુત્વા સબ્બે નિક્કઙ્ખા ભવથાતિ દસ્સેતિ. એવં પસન્નોતિ એવં સદ્દહામિ અહન્તિ અત્થો. ઞાણમેવાતિ નિક્કઙ્ખભાવપચ્ચક્ખકરણઞાણંયેવ એત્થ તથાગતસ્સ, ન સદ્ધામત્તન્તિ અત્થો. ઇમેસઞ્હિ, આનન્દાતિ ઇમેસં અન્તોસાણિયં નિસિન્નાનં પઞ્ચન્નં ભિક્ખુસતાનં. યો પચ્છિમકોતિ યો ગુણવસેન પચ્છિમકો, આનન્દત્થેરંયેવ સન્ધાયાહ.

૭. અચિન્તેય્યસુત્તવણ્ણના

૭૭. સત્તમે અચિન્તેય્યાનીતિ ચિન્તેતું અયુત્તાનિ. ન ચિન્તેતબ્બાનીતિ અચિન્તેય્યત્તાયેવ ન ચિન્તેતબ્બાનિ. યાનિ ચિન્તેન્તોતિ યાનિ કારણાનિ ચિન્તેન્તો. ઉમ્માદસ્સાતિ ઉમ્મત્તકભાવસ્સ. વિઘાતસ્સાતિ દુક્ખસ્સ. બુદ્ધવિસયોતિ બુદ્ધાનં વિસયો, સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણાદીનં બુદ્ધગુણાનં પવત્તિ ચ આનુભાવો ચ. ઝાનવિસયોતિ અભિઞ્ઞાઝાનવિસયો. કમ્મવિપાકોતિ દિટ્ઠધમ્મવેદનીયાદીનં કમ્માનં વિપાકો. લોકચિન્તાતિ ‘‘કેન નુ ખો ચન્દિમસૂરિયા કતા, કેન મહાપથવી, કેન મહાસમુદ્દો, કેન સત્તા ઉપ્પાદિતા, કેન પબ્બતા, કેન અમ્બતાલનાળિકેરાદયો’’તિ એવરૂપા લોકચિન્તા.

૮. દક્ખિણસુત્તવણ્ણના

૭૮. અટ્ઠમે દક્ખિણાવિસુદ્ધિયોતિ દાનસઙ્ખાતાય દક્ખિણાય વિસુજ્ઝનકારણાનિ. દાયકતો વિસુજ્ઝતીતિ મહપ્ફલભાવેન વિસુજ્ઝતિ, મહપ્ફલા હોતીતિ અત્થો. કલ્યાણધમ્મોતિ સુચિધમ્મો. પાપધમ્મોતિ લામકધમ્મો. દાયકતો વિસુજ્ઝતીતિ એત્થ વેસ્સન્તરમહારાજા કથેતબ્બો. સો હિ જૂજકબ્રાહ્મણસ્સ દારકે દત્વા મહાપથવિં કમ્પેસિ. પટિગ્ગાહકતો વિસુજ્ઝતીતિ એત્થ કલ્યાણીનદીમુખદ્વારવાસી કેવટ્ટો કથેતબ્બો. સો કિર દીઘસુમત્થેરસ્સ તિક્ખત્તું પિણ્ડપાતં દત્વા મરણમઞ્ચે નિપન્નો ‘‘અય્યસ્સ મં દીઘસુમત્થેરસ્સ દિન્નપિણ્ડપાતો ઉદ્ધરતી’’તિ આહ. નેવ દાયકતોતિ એત્થ વડ્ઢમાનવાસી લુદ્દકો કથેતબ્બો. સો કિર પેતદક્ખિણં દેન્તો એકસ્સ દુસ્સીલસ્સેવ તયો વારે અદાસિ. તતિયવારે ‘‘અમનુસ્સો દુસ્સીલો મં વિલુમ્પતી’’તિ વિરવિ. એકસ્સ સીલવતો ભિક્ખુનો દત્વા પાપિતકાલેયેવસ્સ પાપુણિ. દાયકતો ચેવ વિસુજ્ઝતિ પટિગ્ગાહકતો ચાતિ એત્થ અસદિસદાનં કથેતબ્બન્તિ.

૯. વણિજ્જસુત્તવણ્ણના

૭૯. નવમે તાદિસા વાતિ તંસદિસાવ તંસરિક્ખકાવ. છેદગામિની હોતીતિ છેદં ગચ્છતિ. યં પત્થિતં, તં સબ્બં નસ્સતીતિ અત્થો. ન યથાધિપ્પાયા હોતીતિ યથાજ્ઝાસયા ન હોતિ. પરાધિપ્પાયા હોતીતિ પરજ્ઝાસયા અજ્ઝાસયતો અધિકતરફલા હોતિ. સમણં વા બ્રાહ્મણં વાતિ એત્થ સમિતપાપબાહિતપાપતાહિ સમણબ્રાહ્મણતા વેદિતબ્બા. વદતુ, ભન્તે, પચ્ચયેનાતિ, ભન્તે, ચતુબ્બિધેન ચીવરાદિના પચ્ચયેન વદેય્યાસીતિ એવં પવારેતિ નિમન્તેતિ. યેન પવારેતીતિ પરિચ્છિન્દિત્વા યત્તકેન પવારેતિ. તં ન દેતીતિ તં સબ્બસોવ ન દેતિ. ન યથાધિપ્પાયં દેતીતિ યથા તસ્સ અજ્ઝાસયો, એવં દાતું ન સક્કોતિ, હાપેત્વા અપ્પકં દેતિ. યથાધિપ્પાયં દેતીતિ યત્તકં સો ઇચ્છતિ, તત્તકમેવ દેતિ. પરાધિપ્પાયં દેતીતિ અપ્પકં પવારેત્વા અવત્થરિત્વા બહું દેતિ.

૧૦. કમ્બોજસુત્તવણ્ણના

૮૦. દસમે નેવ સભાયં નિસીદતીતિ વિનિચ્છયકરણત્થં વિનિચ્છયસભાયં નેવ નિસીદતિ. ન કમ્મન્તં પયોજેતીતિ કસિવણિજ્જાદિમહાકમ્મન્તં નપ્પયોજેતિ. ન કમ્બોજં ગચ્છતીતિ ભોગે સમ્ભરણત્થાય કમ્બોજરટ્ઠં ન ગચ્છતિ. દેસનામત્તમેવ ચેતં, યં કિઞ્ચિ તિરોરટ્ઠં ન ગચ્છતીતિ અત્થો. કોધનોતિઆદીસુ કોધનતાય કોધપરિયુટ્ઠિતો અત્થાનત્થં ન જાનાતિ, ઇસ્સુકિતાય પરસમ્પત્તિં ન સહતિ, મચ્છરિતાય ધનં દત્વા કિચ્ચં કાતું ન સક્કોતિ, નિપ્પઞ્ઞતાય કિચ્ચં સંવિધાતું ન સક્કોતિ. તસ્મા એતાનિ સભાનિસીદનાદીનિ ન કરોતીતિ.

અપણ્ણકવગ્ગો તતિયો.

(૯) ૪. મચલવગ્ગો

૧-૫. પાણાતિપાતાદિસુત્તપઞ્ચકવણ્ણના

૮૧-૮૫. ચતુત્થસ્સ પઠમાદીનિ ઉત્તાનત્થાનેવ. પઞ્ચમે ‘‘નીચે કુલે પચ્ચાજાતો’’તિઆદિકેન તમેન યુત્તોતિ તમો. કાયદુચ્ચરિતાદીહિ પુન નિરયતમૂપગમનતો તમપરાયણો. ઇતિ ઉભયેનપિ ખન્ધતમોવ કથિતો હોતિ. ‘‘અડ્ઢે કુલે પચ્ચાજાતો’’તિઆદિકેન જોતિના યુત્તતો જોતિ, આલોકભૂતોતિ વુત્તં હોતિ. કાયસુચરિતાદીહિ પુન સગ્ગુપ્પત્તિજોતિભાવૂપગમનતો જોતિપરાયણો. ઇમિના નયેન ઇતરેપિ દ્વે વેદિતબ્બા.

વેનકુલેતિ વિલીવકારકુલે. નેસાદકુલેતિ મિગલુદ્દકાદીનં કુલે. રથકારકુલેતિ ચમ્મકારકુલે. પુક્કુસકુલેતિ પુપ્ફછડ્ડકકુલે. કસિરવુત્તિકેતિ દુક્ખવુત્તિકે. દુબ્બણ્ણોતિ પંસુપિસાચકો વિય ઝામખાણુવણ્ણો. દુદ્દસિકોતિ વિજાતમાતુયાપિ અમનાપદસ્સનો. ઓકોટિમકોતિ લકુણ્ડકો. કાણોતિ એકચ્છિકાણો વા ઉભયચ્છિકાણો વા. કુણીતિ એકહત્થકુણી વા ઉભયહત્થકુણી વા. ખઞ્જોતિ એકપાદખઞ્જો વા ઉભયપાદખઞ્જો વા. પક્ખહતોતિ હતપક્ખો પીઠસપ્પી. પદીપેય્યસ્સાતિ તેલકપલ્લાદિનો દીપઉપકરણસ્સ. એવં ખો, ભિક્ખવેતિ એત્થ એકો પુગ્ગલો બહિદ્ધા આલોકં અદિસ્વા માતુ કુચ્છિમ્હિયેવ કાલં કત્વા અપાયેસુ નિબ્બત્તન્તો સકલમ્પિ કપ્પં સંસરતિ. સોપિ તમોતમપરાયણોવ. સો પન કુહકપુગ્ગલો ભવેય્ય. કુહકસ્સ હિ એવરૂપા નિપ્ફત્તિ હોતીતિ વુત્તં.

એત્થ ચ ‘‘નીચે કુલે’’તિઆદીહિ આગમનવિપત્તિ ચેવ પચ્ચુપ્પન્નપચ્ચયવિપત્તિ ચ દસ્સિતા. ‘‘દલિદ્દે’’તિઆદીહિ પવત્તપચ્ચયવિપત્તિ, ‘‘કસિરવુત્તિકે’’તિઆદીહિ આજીવુપાયવિપત્તિ, ‘‘દુબ્બણ્ણો’’તિઆદીહિ અત્તભાવવિપત્તિ, ‘‘બહ્વાબાધો’’તિઆદીહિ દુક્ખકારણસમાયોગો, ‘‘ન લાભી’’તિઆદીહિ સુખકારણવિપત્તિ ચેવ ઉપભોગવિપત્તિ ચ, ‘‘કાયેન દુચ્ચરિત’’ન્તિઆદીહિ તમપરાયણભાવસ્સ કારણસમાયોગો, ‘‘કાયસ્સ ભેદા’’તિઆદીહિ સમ્પરાયિકતમૂપગમો. સુક્કપક્ખો વુત્તપટિપક્ખનયેન વેદિતબ્બો.

૬. ઓણતોણતસુત્તવણ્ણના

૮૬. છટ્ઠે ઓણતોણતોતિ ઇદાનિ નીચકો આયતિમ્પિ નીચકો ભવિસ્સતિ. ઓણતુણ્ણતોતિ ઇદાનિ નીચો આયતિં ઉચ્ચો ભવિસ્સતિ. ઉણ્ણતોણતોતિ ઇદાનિ ઉચ્ચો આયતિં નીચો ભવિસ્સતિ. ઉણ્ણતુણ્ણતોતિ ઇદાનિ ઉચ્ચો આયતિમ્પિ ઉચ્ચો ભવિસ્સતિ. વિત્થારો પન નેસં પુરિમસુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બો.

૭. પુત્તસુત્તવણ્ણના

૮૭. સત્તમે સમણમચલોતિ સમણઅચલો, મકારો પદસન્ધિકરો, નિચ્ચલસમણોતિ અત્થો. ઇમિના સત્તવિધમ્પિ સેખં દસ્સેતિ. સો હિ સાસને મૂલજાતાય સદ્ધાય પતિટ્ઠિતત્તા અચલો નામ. સમણપુણ્ડરીકોતિ પુણ્ડરીકસદિસો સમણો. પુણ્ડરીકં નામ ઊનસતપત્તં સરોરુહં. ઇમિના સુક્ખવિપસ્સકખીણાસવં દસ્સેતિ. સો હિ ઝાનાભિઞ્ઞાનં અભાવેન અપરિપુણ્ણગુણત્તા સમણપુણ્ડરીકો નામ હોતિ. સમણપદુમોતિ પદુમસદિસો સમણો. પદુમં નામ પરિપુણ્ણસતપત્તં સરોરુહં. ઇમિના ઉભતોભાગવિમુત્તં ખીણાસવં દસ્સેતિ. સો હિ ઝાનાભિઞ્ઞાનં ભાવેન પરિપુણ્ણગુણત્તા સમણપદુમો નામ હોતિ. સમણેસુ સમણસુખુમાલોતિ સબ્બેસુપિ એતેસુ સમણેસુ સુખુમાલસમણો મુદુચિત્તસરીરો કાયિકચેતસિકદુક્ખરહિતો એકન્તસુખી. એતેન અત્તાનઞ્ચેવ અત્તસદિસે ચ દસ્સેતિ.

એવં માતિકં નિક્ખિપિત્વા ઇદાનિ પટિપાટિયા વિભજન્તો કથઞ્ચ, ભિક્ખવેતિઆદિમાહ. તત્થ સેખોતિ સત્તવિધોપિ સેખો. પાટિપદોતિ પટિપન્નકો. અનુત્તરં યોગક્ખેમં પત્થયમાનો વિહરતીતિ અરહત્તં પત્થયન્તો વિહરતિ. મુદ્ધાવસિત્તસ્સાતિ મુદ્ધનિ અવસિત્તસ્સ, કતાભિસેકસ્સાતિ અત્થો. આભિસેકોતિ અભિસેકં કાતું યુત્તો. અનભિસિત્તોતિ ન તાવ અભિસિત્તો. મચલપ્પત્તોતિ રઞ્ઞો ખત્તિયસ્સ મુદ્ધાવસિત્તસ્સ પુત્તભાવેન ચેવ પુત્તેસુ જેટ્ઠકભાવેન ચ ન તાવ અભિસિત્તભાવેન ચ અભિસેકપ્પત્તિઅત્થાય અચલપ્પત્તો નિચ્ચલપત્તો. મકારો નિપાતમત્તં. કાયેન ફુસિત્વાતિ નામકાયેન ફુસિત્વા.

યાચિતોવ બહુલં ચીવરં પરિભુઞ્જતીતિ ‘‘ઇદં, ભન્તે, પરિભુઞ્જથા’’તિ એવં દાયકેહિ યાચમાનેહેવ ઉપનીતં ચીવરં બહું પરિભુઞ્જતિ, કિઞ્ચિદેવ અયાચિતં, બાકુલત્થેરો વિય. પિણ્ડપાતં ખદિરવનમગ્ગે સીવલિત્થેરો વિય. સેનાસનં અટ્ઠકનાગરસુત્તે (મ. નિ. ૨.૧૭ આદયો; અ. નિ. ૧૧.૧૬ આદયો) આનન્દત્થેરો વિય. ગિલાનપચ્ચયં પિલિન્દવચ્છથેરો વિય. ત્યસ્સાતિ તે અસ્સ. મનાપેનેવાતિ મનં અલ્લીયનકેન. સમુદાચરન્તીતિ કત્તબ્બકિચ્ચાનિ કરોન્તિ પવત્તન્તિ વા. ઉપહારં ઉપહરન્તીતિ કાયિકચેતસિકઉપહારં ઉપહરન્તિ ઉપનીયન્તિ. સન્નિપાતિકાનીતિ તિણ્ણમ્પિ સન્નિપાતેન નિબ્બત્તાનિ. ઉતુપરિણામજાનીતિ ઉતુપરિણામતો અતિસીતઅતિઉણ્હઉતુતો જાતાનિ. વિસમપરિહારજાનીતિ અચ્ચાસનઅતિટ્ઠાનાદિકા વિસમપરિહારતો જાતાનિ. ઓપક્કમિકાનીતિ વધબન્ધનાદિઉપક્કમેન નિબ્બત્તાનિ. કમ્મવિપાકજાનીતિ વિનાપિ ઇમેહિ કારણેહિ કેવલં પુબ્બે કતકમ્મવિપાકવસેનેવ જાતાનિ. ચતુન્નં ઝાનાનન્તિ એત્થ ખીણાસવાનમ્પિ બુદ્ધાનમ્પિ કિરિયજ્ઝાનાનેવ અધિપ્પેતાનિ. સેસં ઉત્તાનત્થમેવાતિ.

૮. સંયોજનસુત્તવણ્ણના

૮૮. અટ્ઠમે સાસને લદ્ધપ્પતિટ્ઠત્તા સોતાપન્નોવ સમણમચલોતિ વુત્તો, નાતિબહુગુણત્તા ન બહુપત્તં વિય સરોરુહં સકદાગામી સમણપુણ્ડરીકોતિ, તતો બહુતરગુણત્તા સતપત્તં વિય સરોરુહં અનાગામી સમણપદુમોતિ, થદ્ધભાવકરાનં કિલેસાનં સબ્બસો સમુચ્છિન્નત્તા મુદુભાવપ્પત્તો ખીણાસવો સમણસુખુમાલોતિ.

૯. સમ્માદિટ્ઠિસુત્તવણ્ણના

૮૯. નવમે સમ્માદિટ્ઠિકોતિઆદીહિ અટ્ઠઙ્ગિકમગ્ગવસેન પઠમસુત્તે વિય સત્ત સેખા ગહિતા. દુતિયવારે દસઙ્ગિકમગ્ગવસેન વા અરહત્તફલઞાણઅરહત્તફલવિમુત્તીહિ સદ્ધિં, અટ્ઠઙ્ગિકમગ્ગવસેન વા સુક્ખવિપસ્સકખીણાસવો કથિતો, તતિયવારે ઉભતોભાગવિમુત્તો, ચતુત્થવારે તથાગતો ચ તથાગતસદિસખીણાસવો ચાતિ. ઇતિ ઇદં સુત્તં પઠમસુત્તે કથિતપુગ્ગલાનં વસેનેવ કથિતં, દેસનામત્તમેવ પનેત્થ નાનન્તિ.

૧૦. ખન્ધસુત્તવણ્ણના

૯૦. દસમે પઠમવારે અરહત્તત્થાય પયોગં અનારભિત્વા ઠિતો પમાદવિહારી સેખપુગ્ગલો કથિતો. દુતિયવારે અનુપ્પાદિતજ્ઝાનો આરદ્ધવિપસ્સકો અપ્પમાદવિહારી સેખપુગ્ગલો કથિતો. તતિયવારે આરદ્ધવિપસ્સકો અપ્પમાદવિહારી અટ્ઠવિમોક્ખલાભી સેખપુગ્ગલો કથિતો, ચતુત્થવારે પરમસુખુમાલખીણાસવોતિ.

મચલવગ્ગો ચતુત્થો.

(૧૦) ૫. અસુરવગ્ગો

૧. અસુરસુત્તવણ્ણના

૯૧. પઞ્ચમસ્સ પઠમે અસુરોતિ અસુરસદિસો બીભચ્છો. દેવોતિ દેવસદિસો ગુણવસેન અભિરૂપો પાસાદિકો.

૨. પઠમસમાધિસુત્તવણ્ણના

૯૨. દુતિયે અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સાતિ નિયકજ્ઝત્તે અપ્પનાચિત્તસમાધિસ્સ. અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાયાતિ સઙ્ખારપરિગ્ગાહકવિપસ્સનાઞાણસ્સ. તઞ્હિ અધિપઞ્ઞાસઙ્ખાતઞ્ચ, પઞ્ચક્ખન્ધસઙ્ખાતેસુ ચ ધમ્મેસુ વિપસ્સનાભૂતં, તસ્મા ‘‘અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સના’’તિ વુચ્ચતીતિ.

૩. દુતિયસમાધિસુત્તવણ્ણના

૯૩. તતિયે યોગો કરણીયોતિ યુત્તપ્પયુત્તતા કત્તબ્બા. છન્દોતિ કત્તુકમ્યતાછન્દો. વાયામોતિ પયોગો. ઉસ્સાહોતિ તતો અધિમત્તતરં વીરિયં. ઉસ્સોળ્હીતિ પઙ્કલગ્ગસકટઉદ્ધરણસદિસં મહાવીરિયં. અપ્પટિવાનીતિ અનિવત્તનતા.

૪. તતિયસમાધિસુત્તવણ્ણના

૯૪. ચતુત્થે એવં ખો, આવુસો, સઙ્ખારા દટ્ઠબ્બાતિઆદીસુ, આવુસો, સઙ્ખારા નામ અનિચ્ચતો દટ્ઠબ્બા, અનિચ્ચતો સમ્મસિતબ્બા, અનિચ્ચતો પસ્સિતબ્બા. તથા દુક્ખતો, અનત્તતોતિ એવં અત્થો દટ્ઠબ્બો. એવં ખો, આવુસો, ચિત્તં સણ્ઠપેતબ્બન્તિઆદીસુપિ પઠમજ્ઝાનવસેન, આવુસો, ચિત્તં સણ્ઠપેતબ્બં પઠમજ્ઝાનવસેન સન્નિસાદેતબ્બં, પઠમજ્ઝાનવસેન એકોદિ કાતબ્બં, પઠમજ્ઝાનવસેન સમાદહિતબ્બં. તથા દુતિયજ્ઝાનાદિવસેનાતિ એવં અત્થો દટ્ઠબ્બો. ઇમેસુ તીસુપિ સુત્તેસુ સમથવિપસ્સના લોકિયલોકુત્તરાવ કથિતા.

૫. છવાલાતસુત્તવણ્ણના

૯૫. પઞ્ચમે છવાલાતન્તિ સુસાને અલાતં. મજ્ઝે ગૂથગતન્તિ મજ્ઝટ્ઠાને ગૂથમક્ખિતં. નેવ ગામે કટ્ઠત્થં ફરતીતિ કૂટગોપાનસિથમ્ભસોપાનાદીનં અત્થાય અનુપનેય્યતાય ગામે ન કટ્ઠત્થં સાધેતિ, ખેત્તકુટિપાદં વા મઞ્ચપાદં વા કાતું અનુપનેય્યતાય ન અરઞ્ઞે કટ્ઠત્થં સાધેતિ. દ્વીસુ કોટીસુ ગય્હમાનં હત્થં ડહતિ, મજ્ઝે ગય્હમાનં ગૂથેન મક્ખેતિ. તથૂપમન્તિ તંસરિક્ખકં. અભિક્કન્તતરોતિ સુન્દરતરો. પણીતતરોતિ ઉત્તમતરો. ગવા ખીરન્તિ ગાવિતો ખીરં. ખીરમ્હા દધીતિઆદીસુ પરં પરં પુરિમતો પુરિમતો અગ્ગં, સપ્પિમણ્ડો પન તેસુ સબ્બેસુપિ અગ્ગમેવ. અગ્ગોતિઆદીસુ ગુણેહિ અગ્ગો ચેવ સેટ્ઠો ચ પમુખો ચ ઉત્તમો ચ પવરો ચાતિ વેદિતબ્બો. છવાલાતૂપમાય ન દુસ્સીલો પુગ્ગલો કથિતો, અપ્પસ્સુતો પન વિસ્સટ્ઠકમ્મન્તો ગોણસદિસો પુગ્ગલો કથિતોતિ વેદિતબ્બો. છટ્ઠે સબ્બં ઉત્તાનત્થમેવ.

૭. ખિપ્પનિસન્તિસુત્તવણ્ણના

૯૭. સત્તમે ખિપ્પનિસન્તીતિ ખિપ્પનિસામનો સીઘં જાનિતું સમત્થો. સુતાનઞ્ચ ધમ્માનન્તિ સુતપ્પગુણાનં તન્તિધમ્માનં. અત્થૂપપરિક્ખીતિ અત્થં ઉપપરિક્ખકો. અત્થમઞ્ઞાય ધમ્મમઞ્ઞાયાતિ અટ્ઠકથઞ્ચ પાળિઞ્ચ જાનિત્વા. ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નો હોતીતિ નવલોકુત્તરધમ્માનં અનુરૂપધમ્મભૂતં સસીલકં પુબ્બભાગપ્પટિપદં પટિપન્નો હોતિ. નો ચ કલ્યાણવાચોતિ ન સુન્દરવચનો. ન કલ્યાણવાક્કરણોતિ ન સુન્દરવચનઘોસો હોતિ. પોરિયાતિઆદીહિ સદ્ધિં નો-કારો યોજેતબ્બોયેવ. ગુણપરિપુણ્ણાય અપલિબુદ્ધાય અદોસાય અગળિતપદબ્યઞ્જનાય અત્થં વિઞ્ઞાપેતું સમત્થાય વાચાય સમન્નાગતો ન હોતીતિ અત્થો. ઇમિના ઉપાયેન સબ્બત્થ અત્થો વેદિતબ્બો.

૮. અત્તહિતસુત્તવણ્ણના

૯૮-૯૯. અટ્ઠમં પુગ્ગલજ્ઝાસયવસેનાપિ દસબલસ્સ દેસનાઞાણવિલાસેનાપિ કથિતં, નવમં પઞ્ચવેરવસેન.

૧૦. પોતલિયસુત્તવણ્ણના

૧૦૦. દસમે કાલેનાતિ યુત્તપ્પત્તકાલેન. ખમતીતિ રુચ્ચતિ. યદિદં તત્થ તત્થ કાલઞ્ઞુતાતિ યા એસા તત્થ તત્થ કાલં જાનના. તં તં કાલં ઞત્વા હિ અવણ્ણારહસ્સ અવણ્ણકથનં વણ્ણારહસ્સ ચ વણ્ણકથનં પણ્ડિતાનં પકતીતિ દસ્સેતિ.

અસુરવગ્ગો પઞ્ચમો.

દુતિયપણ્ણાસકં નિટ્ઠિતં.