૩. ગોતમકચેતિયસુત્તવણ્ણના

૧૨૬. તતિયે ગોતમકે ચેતિયેતિ ગોતમકયક્ખસ્સ ભવને. તથાગતો હિ પઠમબોધિયં વીસતિ વસ્સાનિ કદાચિ ચાપાલે ચેતિયે, કદાચિ સારન્દદે, કદાચિ બહુપુત્તે, કદાચિ ગોતમકેતિ એવં યેભુય્યેન દેવકુલેસુયેવ વિહાસિ. ઇમસ્મિં પન કાલે વેસાલિં ઉપનિસ્સાય ગોતમકસ્સ યક્ખસ્સ ભવનટ્ઠાને વિહાસિ. તેન વુત્તં – ‘‘ગોતમકે ચેતિયે’’તિ. એતદવોચાતિ એતં ‘‘અભિઞ્ઞાયાહ’’ન્તિઆદિકં સુત્તં અવોચ.

ઇદઞ્ચ ભગવતા સુત્તં અત્થુપ્પત્તિયં વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. કતરઅત્થુપ્પત્તિયન્તિ? મૂલપરિયાયઅત્થુપ્પત્તિયં (મ. નિ. ૧.૧ આદયો). સમ્બહુલા કિર બ્રાહ્મણપબ્બજિતા અત્તના ઉગ્ગહિતબુદ્ધવચનં નિસ્સાય જાનનમદં ઉપ્પાદેત્વા ધમ્મસ્સવનગ્ગં ન ગચ્છન્તિ – ‘‘સમ્માસમ્બુદ્ધો કથેન્તો અમ્હેહિ ઞાતમેવ કથેસ્સતિ, નો અઞ્ઞાત’’ન્તિ. ભિક્ખૂ તથાગતસ્સ આરોચેસું. સત્થા તે ભિક્ખૂ પક્કોસાપેત્વા મુખપટિઞ્ઞં ગહેત્વા મૂલપરિયાયં દેસેસિ. તે ભિક્ખૂ દેસનાય નેવ આગતટ્ઠાનં, ન ગતટ્ઠાનં અદ્દસંસુ. અપસ્સન્તા ‘‘સમ્માસમ્બુદ્ધો ‘મય્હં કથા નિય્યાતી’તિ મુખસમ્પત્તમેવ કથેતી’’તિ ચિન્તયિંસુ. સત્થા તેસં મનં જાનિત્વા ઇમં સુત્તન્તં આરભિ.

તત્થ અભિઞ્ઞાયાતિ ‘‘ઇમે પઞ્ચક્ખન્ધા, દ્વાદસાયતનાનિ, અટ્ઠારસ ધાતુયો, બાવીસતિન્દ્રિયાનિ, ચત્તારિ સચ્ચાનિ, નવ હેતૂ, સત્ત ફસ્સા, સત્ત વેદના, સત્ત ચેતના, સત્ત સઞ્ઞા, સત્ત ચિત્તાની’’તિ જાનિત્વા પટિવિજ્ઝિત્વા પચ્ચક્ખં કત્વા, તથા – ‘‘ઇમે ચત્તારો સતિપટ્ઠાના’’તિઆદિના નયેન તે તે ધમ્મે જાનિત્વા પટિવિજ્ઝિત્વા પચ્ચક્ખમેવ કત્વાતિ અત્થો. સનિદાનન્તિ સપ્પચ્ચયમેવ કત્વા કથેમિ, નો અપ્પચ્ચયં. સપ્પાટિહારિયન્તિ પચ્ચનીકપટિહરણેન સપ્પાટિહારિયમેવ કત્વા કથેમિ, નો અપ્પાટિહારિયં. અલઞ્ચ પન વોતિ યુત્તઞ્ચ પન તુમ્હાકં. તુટ્ઠિયાતિ ‘‘સમ્માસમ્બુદ્ધો ભગવા, સ્વાક્ખાતો ધમ્મો, સુપ્પટિપન્નો સઙ્ઘો’’તિ તીણિ રતનાનિ ગુણતો અનુસ્સરન્તાનં તુમ્હાકં યુત્તમેવ તુટ્ઠિં કાતુન્તિ અત્થો. સેસપદદ્વયેપિ એસેવ નયો.

અકમ્પિત્થાતિ છહિ આકારેહિ અકમ્પિત્થ. એવરૂપો હિ પથવિકમ્પો બોધિમણ્ડેપિ અહોસિ. બોધિસત્તે કિર દક્ખિણદિસાભાગેન બોધિમણ્ડં અભિરુળ્હે દક્ખિણદિસાભાગો હેટ્ઠા અવીચિં પાપુણન્તો વિય અહોસિ, ઉત્તરભાગો ઉગ્ગન્ત્વા ભવગ્ગં અભિહનન્તો વિય. પચ્છિમદિસં ગતે પચ્છિમભાગો હેટ્ઠા અવીચિં પાપુણન્તો વિય અહોસિ, પાચીનભાગો ઉગ્ગન્ત્વા ભવગ્ગં અભિહનન્તો વિય. ઉત્તરદિસં ગતે ઉત્તરદિસાભાગો હેટ્ઠા અવીચિં પાપુણન્તો વિય, દક્ખિણદિસાભાગો ઉગ્ગન્ત્વા ભવગ્ગં અભિહનન્તો વિય. પાચીનદિસં ગતે પાચીનદિસાભાગો હેટ્ઠા અવીચિં પાપુણન્તો વિય, પચ્છિમભાગો ઉગ્ગન્ત્વા ભવગ્ગં અભિહનન્તો વિય. બોધિરુક્ખોપિ સકિં હેટ્ઠા અવીચિં પાપુણન્તો વિય, સકિં ઉગ્ગન્ત્વા ભવગ્ગં અભિહનન્તો વિય. તસ્મિમ્પિ દિવસે એવં છહિ આકારેહિ ચક્કવાળસહસ્સી મહાપથવી અકમ્પિત્થ.