૧૦. ચૂળનિકાસુત્તવણ્ણના

૮૧. દસમસ્સ દુવિધો નિક્ખેપો અત્થુપ્પત્તિકોપિ પુચ્છાવસિકોપિ. કતરઅત્થુપ્પત્તિયં કસ્સ પુચ્છાય કથિતન્તિ ચે? અરુણવતિસુત્તન્તઅત્થુપ્પત્તિયં (સં. નિ. ૧.૧૮૫ આદયો) આનન્દત્થેરસ્સ પુચ્છાય કથિતં. અરુણવતિસુત્તન્તો કેન કથિતોતિ? દ્વીહિ બુદ્ધેહિ કથિતો સિખિના ચ ભગવતા અમ્હાકઞ્ચ સત્થારા. ઇમસ્મા હિ કપ્પા એકતિંસકપ્પમત્થકે અરુણવતિનગરે અરુણવતો રઞ્ઞો પભાવતિયા નામ મહેસિયા કુચ્છિસ્મિં નિબ્બત્તિત્વા પરિપક્કે ઞાણે મહાભિનિક્ખમનં નિક્ખમિત્વા સિખી ભગવા બોધિમણ્ડે સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણં પટિવિજ્ઝિત્વા પવત્તિતવરધમ્મચક્કો અરુણવતિં નિસ્સાય વિહરન્તો એકદિવસં પાતોવ સરીરપ્પટિજગ્ગનં કત્વા મહાભિક્ખુસઙ્ઘપરિવારો ‘‘અરુણવતિં પિણ્ડાય પવિસિસ્સામી’’તિ નિક્ખમિત્વા વિહારદ્વારકોટ્ઠકસમીપે ઠિતો અભિભું નામ અગ્ગસાવકં આમન્તેસિ – ‘‘અતિપ્પગો ખો, ભિક્ખુ, અરુણવતિં પિણ્ડાય પવિસિતું, યેન અઞ્ઞતરો બ્રહ્મલોકો તેનુપસઙ્કમિસ્સામા’’તિ. યથાહ –

‘‘અથ ખો, ભિક્ખવે, સિખી ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો અભિભું ભિક્ખું આમન્તેસિ – ‘આયામ, બ્રાહ્મણ, યેન અઞ્ઞતરો બ્રહ્મલોકો તેનુપસઙ્કમિસ્સામ, ન તાવ ભત્તકાલો ભવિસ્સતી’તિ. ‘એવં, ભન્તે’તિ ખો, ભિક્ખવે, અભિભૂ ભિક્ખુ સિખિસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ પચ્ચસ્સોસિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, સિખી ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો અભિભૂ ચ ભિક્ખુ યેન અઞ્ઞતરો બ્રહ્મલોકો તેનુપસઙ્કમિંસૂ’’તિ (સં. નિ. ૧.૧૮૫).

તત્થ મહાબ્રહ્મા સમ્માસમ્બુદ્ધં દિસ્વા અત્તમનો પચ્ચુગ્ગમનં કત્વા બ્રહ્માસનં પઞ્ઞાપેત્વા અદાસિ, થેરસ્સાપિ અનુચ્છવિકં આસનં પઞ્ઞાપયિંસુ. નિસીદિ ભગવા પઞ્ઞત્તે આસને, થેરોપિ અત્તનો પઞ્ઞત્તાસને નિસીદિ. મહાબ્રહ્માપિ દસબલં વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિ.

અથ ખો, ભિક્ખવે, સિખી ભગવા અભિભું ભિક્ખું આમન્તેસિ – ‘‘પટિભાતુ તં, બ્રાહ્મણ, બ્રહ્મુનો ચ બ્રહ્મપરિસાય ચ બ્રહ્મપારિસજ્જાનઞ્ચ ધમ્મીકથાતિ. ‘એવં, ભન્તે’તિ ખો, ભિક્ખવે, અભિભૂ ભિક્ખુ સિખિસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ પટિસ્સુણિત્વા બ્રહ્મુનો ચ બ્રહ્મપરિસાય ચ બ્રહ્મપારિસજ્જાનઞ્ચ ધમ્મિં કથં કથેસિ. થેરે ધમ્મં કથેન્તે બ્રહ્મગણા ઉજ્ઝાયિંસુ – ‘‘ચિરસ્સઞ્ચ મયં સત્થુ બ્રહ્મલોકાગમનં લભિમ્હ, અયઞ્ચ ભિક્ખુ ઠપેત્વા સત્થારં સયં ધમ્મકથં આરભી’’તિ.

સત્થા તેસં અનત્તમનભાવં ઞત્વા અભિભું ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘ઉજ્ઝાયન્તિ ખો તે, બ્રાહ્મણ, બ્રહ્મા ચ બ્રહ્મપરિસા ચ બ્રહ્મપારિસજ્જા ચ. તેન હિ ત્વં – બ્રાહ્મણ, ભિય્યોસોમત્તાય સંવેજેહી’’તિ. થેરો સત્થુ વચનં સમ્પટિચ્છિત્વા અનેકવિહિતં ઇદ્ધિવિકુબ્બનં કત્વા સહસ્સિલોકધાતું સરેન વિઞ્ઞાપેન્તો ‘‘આરમ્ભથ નિક્કમથા’’તિ (સં. નિ. ૧.૧૮૫) ગાથાદ્વયં અભાસિ. કિં પન કત્વા થેરો સહસ્સિલોકધાતું વિઞ્ઞાપેસીતિ? નીલકસિણં તાવ સમાપજ્જિત્વા સબ્બત્થ અન્ધકારં ફરિ, તતો ‘‘કિમિદં અન્ધકાર’’ન્તિ સત્તાનં આભોગે ઉપ્પન્ને આલોકં દસ્સેસિ. ‘‘કિં આલોકો અય’’ન્તિ વિચિનન્તાનં અત્તાનં દસ્સેસિ, સહસ્સચક્કવાળે દેવમનુસ્સા અઞ્જલિં પગ્ગણ્હિત્વા પગ્ગણ્હિત્વા થેરંયેવ નમસ્સમાના અટ્ઠંસુ. થેરો ‘‘મહાજનો મય્હં ધમ્મં દેસેન્તસ્સ સરં સુણાતૂ’’તિ ઇમા ગાથા અભાસિ. સબ્બે ઓસટાય પરિસાય મજ્ઝે નિસીદિત્વા ધમ્મં દેસેન્તસ્સ વિય સદ્દં અસ્સોસું. અત્થોપિ નેસં પાકટો અહોસિ.

અથ ખો ભગવા સદ્ધિં થેરેન અરુણવતિં પચ્ચાગન્ત્વા પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો ભિક્ખુસઙ્ઘં પુચ્છિ – ‘‘અસ્સુત્થ નો તુમ્હે, ભિક્ખવે, અભિભુસ્સ ભિક્ખુનો બ્રહ્મલોકે ઠિતસ્સ ગાથાયો ભાસમાનસ્સા’’તિ. તે ‘‘આમ, ભન્તે’’તિ પટિજાનિત્વા સુતભાવં આવિકરોન્તા તદેવ ગાથાદ્વયં ઉદાહરિંસુ. સત્થા ‘‘સાધુ સાધૂ’’તિ સાધુકારં દત્વા દેસનં નિટ્ઠપેસિ. એવં તાવ ઇદં સુત્તં ઇતો એકતિંસકપ્પમત્થકે સિખિના ભગવતા કથિતં.

અમ્હાકં પન ભગવા સબ્બઞ્ઞુતં પત્તો પવત્તિતવરધમ્મચક્કો સાવત્થિં ઉપનિસ્સાય જેતવને વિહરન્તો જેટ્ઠમૂલમાસપુણ્ણમદિવસે ભિક્ખૂ આમન્તેત્વા ઇમં અરુણવતિસુત્તં પટ્ઠપેસિ. આનન્દત્થેરો બીજનિં ગહેત્વા બીજયમાનો ઠિતકોવ આદિતો પટ્ઠાય યાવ પરિયોસાના એકબ્યઞ્જનમ્પિ અહાપેત્વા સકલસુત્તં ઉગ્ગણ્હિ. સો પુનદિવસે પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો દસબલસ્સ વત્તં દસ્સેત્વા અત્તનો દિવાવિહારટ્ઠાનં ગન્ત્વા સદ્ધિવિહારિકન્તેવાસિકેસુ વત્તં દસ્સેત્વા પક્કન્તેસુ હિય્યો કથિતં અરુણવતિસુત્તં આવજ્જેન્તો નિસીદિ. અથસ્સ સબ્બં સુત્તં વિભૂતં ઉપટ્ઠાસિ. સો ચિન્તેસિ – ‘‘સિખિસ્સ ભગવતો અગ્ગસાવકો બ્રહ્મલોકે ઠત્વા ચક્કવાળસહસ્સે અન્ધકારં વિધમેત્વા સરીરોભાસં દસ્સેત્વા અત્તનો સદ્દં સાવેન્તો ધમ્મકથં કથેસીતિ હિય્યો સત્થારા કથિતં, સાવકસ્સ તાવ વિસયો એવરૂપો, દસ પારમિયો પૂરેત્વા સબ્બઞ્ઞુતં પત્તો પન સમ્માસમ્બુદ્ધો કિત્તકં ઠાનં સરેન વિઞ્ઞાપેય્યા’’તિ. સો એવં ઉપ્પન્નાય વિમતિયા વિનોદનત્થં તઙ્ખણેયેવ ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા તમત્થં પુચ્છિ. એતમત્થં દસ્સેતું અથ ખો આયસ્મા આનન્દોતિ વુત્તં.

તત્થ સમ્મુખાતિ સમ્મુખીભૂતેન મયા એતં સુતં, ન અનુસ્સવેન, ન દૂતપરમ્પરાયાતિ ઇમિના અધિપ્પાયેન એવમાહ. કીવતકં પહોતિ સરેન વિઞ્ઞાપેતુન્તિ કિત્તકં ઠાનં સરીરોભાસેન વિહતન્ધકારં કત્વા સરેન વિઞ્ઞાપેતું સક્કોતિ. સાવકો સો, આનન્દ, અપ્પમેય્યા તથાગતાતિ ઇદં ભગવા ઇમિના અધિપ્પાયેનાહ – આનન્દ, ત્વં કિં વદેસિ, સો પદેસઞાણે ઠિતો સાવકો. તથાગતા પન દસ પારમિયો પૂરેત્વા સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણં પત્તા અપ્પમેય્યા. સો ત્વં નખસિખાય પંસું ગહેત્વા મહાપથવિપંસુના સદ્ધિં ઉપમેન્તો વિય કિં નામેતં વદેસિ. અઞ્ઞો હિ સાવકાનં વિસયો, અઞ્ઞો બુદ્ધાનં. અઞ્ઞો સાવકાનં ગોચરો, અઞ્ઞો બુદ્ધાનં. અઞ્ઞં સાવકાનં બલં, અઞ્ઞં બુદ્ધાનન્તિ. ઇતિ ભગવા ઇમિના અધિપ્પાયેન અપ્પમેય્યભાવં વત્વા તુણ્હી અહોસિ.

થેરો દુતિયમ્પિ પુચ્છિ. સત્થા, ‘‘આનન્દ, ત્વં તાળચ્છિદ્દં ગહેત્વા અનન્તાકાસેન ઉપમેન્તો વિય, ચાતકસકુણં ગહેત્વા દિયડ્ઢયોજનસતિકેન સુપણ્ણરાજેન ઉપમેન્તો વિય, હત્થિસોણ્ડાય ઉદકં ગહેત્વા મહાગઙ્ગાય ઉપમેન્તો વિય, ચતુરતનિકે આવાટે ઉદકં ગહેત્વા સત્તહિ સરેહિ ઉપમેન્તો વિય, નાળિકોદનમત્તલાભિં મનુસ્સં ગહેત્વા ચક્કવત્તિરઞ્ઞા ઉપમેન્તો વિય, પંસુપિસાચકં ગહેત્વા સક્કેન દેવરઞ્ઞા ઉપમેન્તો વિય, ખજ્જોપનકપ્પભં ગહેત્વા સૂરિયપ્પભાય ઉપમેન્તો વિય કિં નામેતં વદેસીતિ દીપેન્તો દુતિયમ્પિ અપ્પમેય્યભાવમેવ વત્વા તુણ્હી અહોસિ. તતો થેરો ચિન્તેસિ – ‘‘સત્થા મયા પુચ્છિતો ન તાવ કથેસિ, હન્દ નં યાવતતિયં યાચિત્વા બુદ્ધસીહનાદં નદાપેસ્સામી’’તિ. સો તતિયમ્પિ યાચિ. તં દસ્સેતું તતિયમ્પિ ખોતિઆદિ વુત્તં. અથસ્સ ભગવા બ્યાકરોન્તો સુતા તે આનન્દાતિઆદિમાહ. થેરો ચિન્તેસિ – ‘‘સત્થા મે ‘સુતા તે, આનન્દ, સહસ્સી ચૂળનિકા લોકધાતૂ’તિ એત્તકમેવ વત્વા તુણ્હી જાતો, ઇદાનિ બુદ્ધસીહનાદં નદિસ્સતી’’તિ સો સત્થારં યાચન્તો એતસ્સ ભગવા કાલોતિઆદિમાહ.

ભગવાપિસ્સ વિત્થારકથં કથેતું તેન હાનન્દાતિઆદિમાહ. તત્થ યાવતાતિ યત્તકં ઠાનં. ચન્દિમસૂરિયાતિ ચન્દિમા ચ સૂરિયો ચ. પરિહરન્તીતિ વિચરન્તિ. દિસા ભન્તીતિ સબ્બદિસા ઓભાસન્તિ. વિરોચનાતિ વિરોચમાના. એત્તાવતા એકચક્કવાળં પરિચ્છિન્દિત્વા દસ્સિતં હોતિ. ઇદાનિ તં સહસ્સગુણં કત્વા દસ્સેન્તો તાવ સહસ્સધા લોકોતિ આહ. તસ્મિં સહસ્સધા લોકેતિ તસ્મિં સહસ્સચક્કવાળે. સહસ્સં ચાતુમહારાજિકાનન્તિ સહસ્સં ચાતુમહારાજિકાનં દેવલોકાનં. યસ્મા પન એકેકસ્મિં ચક્કવાળે ચત્તારો ચત્તારો મહારાજાનો, તસ્મા ચત્તારિ મહારાજસહસ્સાનીતિ વુત્તં. ઇમિના ઉપાયેન સબ્બત્થ અત્થો વેદિતબ્બો. ચૂળનિકાતિ ખુદ્દિકા. અયં સાવકાનં વિસયો. કસ્મા પનેસા આનીતાતિ? મજ્ઝિમિકાય લોકધાતુયા પરિચ્છેદદસ્સનત્થં.

યાવતાતિ યત્તકા. તાવ સહસ્સધાતિ તાવ સહસ્સભાગેન. દ્વિસહસ્સી મજ્ઝિમિકા લોકધાતૂતિ અયં સહસ્સચક્કવાળાનિ સહસ્સભાગેન ગણેત્વા દસસતસહસ્સચક્કવાળપરિમાણા દ્વિસહસ્સી મજ્ઝિમિકા નામ લોકધાતુ. અયં સાવકાનં અવિસયો, બુદ્ધાનમેવ વિસયો. એત્તકેપિ હિ ઠાને તથાગતા અન્ધકારં વિધમેત્વા સરીરોભાસં દસ્સેત્વા સરેન વિઞ્ઞાપેતું સક્કોન્તીતિ દીપેતિ. એત્તકેન બુદ્ધાનં જાતિક્ખેત્તં નામ દસ્સિતં. બોધિસત્તાનઞ્હિ પચ્છિમભવે દેવલોકતો ચવિત્વા માતુકુચ્છિયં પટિસન્ધિગ્ગહણદિવસે ચ કુચ્છિતો નિક્ખમનદિવસે ચ મહાભિનિક્ખમનદિવસે ચ સમ્બોધિધમ્મચક્કપ્પવત્તનઆયુસઙ્ખારવોસ્સજ્જનપરિનિબ્બાનદિવસેસુ ચ એત્તકં ઠાનં કમ્પતિ.

તિસહસ્સી મહાસહસ્સીતિ સહસ્સિતો પટ્ઠાય તતિયાતિ તિસહસ્સી, સહસ્સં સહસ્સધા કત્વા ગણિતં મજ્ઝિમિકં સહસ્સધા કત્વા ગણિતત્તા મહન્તેહિ સહસ્સેહિ ગણિતાતિ મહાસહસ્સી. એત્તાવતા કોટિસતસહસ્સચક્કવાળપરિમાણો લોકો દસ્સિતો હોતિ. ભગવા આકઙ્ખમાનો એત્તકે ઠાને અન્ધકારં વિધમેત્વા સરીરોભાસં દસ્સેત્વા સરેન વિઞ્ઞાપેય્યાતિ. ગણકપુત્તતિસ્સત્થેરો પન એવમાહ – ‘‘ન તિસહસ્સિમહાસહસ્સિલોકધાતુયા એવં પરિમાણં. ઇદઞ્હિ આચરિયાનં સજ્ઝાયમુળ્હકં વાચાય પરિહીનટ્ઠાનં, દસકોટિસતસહસ્સચક્કવાળપરિમાણં પન ઠાનં તિસહસ્સિમહાસહસ્સિલોકધાતુ નામા’’તિ. એત્તાવતા હિ ભગવતા આણાક્ખેત્તં નામ દસ્સિતં. એતસ્મિઞ્હિ અન્તરે આટાનાટિયપરિત્તઇસિગિલિપરિત્તધજગ્ગપરિત્તબોજ્ઝઙ્ગપરિત્તખન્ધપરિત્ત- મોરપરિત્તમેત્તપરિત્તરતનપરિત્તાનં આણા ફરતિ. યાવતા પન આકઙ્ખેય્યાતિ યત્તકં ઠાનં ઇચ્છેય્ય, ઇમિના વિસયક્ખેત્તં દસ્સેતિ. બુદ્ધાનઞ્હિ વિસયક્ખેત્તસ્સ પમાણપરિચ્છેદો નામ નત્થિ, નત્થિકભાવે ચસ્સ ઇમં ઓપમ્મં આહરન્તિ – કોટિસતસહસ્સચક્કવાળમ્હિ યાવ બ્રહ્મલોકા સાસપેહિ પૂરેત્વા સચે કોચિ પુરત્થિમાય દિસાય એકચક્કવાળે એકં સાસપં પક્ખિપન્તો આગચ્છેય્ય, સબ્બેપિ તે સાસપા પરિક્ખયં ગચ્છેય્યું, ન ત્વેવ પુરત્થિમાય દિસાય ચક્કવાળાનિ. દક્ખિણાદીસુપિ એસેવ નયો. તત્થ બુદ્ધાનં અવિસયો નામ નત્થિ.

એવં વુત્તે થેરો ચિન્તેસિ – ‘‘સત્થા એવમાહ – ‘આકઙ્ખમાનો, આનન્દ, તથાગતો તિસહસ્સિમહાસહસ્સિલોકધાતું સરેન વિઞ્ઞાપેય્ય, યાવતા પન આકઙ્ખેય્યા’તિ. વિસમો ખો પનાયં લોકો, અનન્તાનિ ચક્કવાળાનિ, એકસ્મિં ઠાને સૂરિયો ઉગ્ગતો હોતિ, એકસ્મિં ઠાને મજ્ઝે ઠિતો, એકસ્મિં ઠાને અત્થઙ્ગતો. એકસ્મિં ઠાને પઠમયામો હોતિ, એકસ્મિં ઠાને મજ્ઝિમયામો, એકસ્મિં ઠાને પચ્છિમયામો. સત્તાપિ કમ્મપ્પસુતા, ખિડ્ડાપસુતા, આહારપ્પસુતાતિ એવં તેહિ તેહિ કારણેહિ વિક્ખિત્તા ચ પમત્તા ચ હોન્તિ. કથં નુ ખો તે સત્થા સરેન વિઞ્ઞાપેય્યા’’તિ. સો એવં ચિન્તેત્વા વિમતિચ્છેદનત્થં તથાગતં પુચ્છન્તો યથા કથં પનાતિઆદિમાહ.

અથસ્સ સત્થા બ્યાકરોન્તો ઇધાનન્દ, તથાગતોતિઆદિમાહ. તત્થ ઓભાસેન ફરેય્યાતિ સરીરોભાસેન ફરેય્ય. ફરમાનો પનેસ કિં કરેય્યાતિ? યસ્મિં ઠાને સૂરિયો પઞ્ઞાયતિ, તત્થ નં અત્તનો આનુભાવેન અત્થં ગમેય્ય. યત્થ પન ન પઞ્ઞાયતિ, તત્થ નં ઉટ્ઠાપેત્વા મજ્ઝે ઠપેય્ય. તતો યત્થ સૂરિયો પઞ્ઞાયતિ, તત્થ મનુસ્સા ‘‘અધુનાવ સૂરિયો પઞ્ઞાયિત્થ, સો ઇદાનેવ અત્થઙ્ગમિતો, નાગાવટ્ટો નુ ખો અયં, ભૂતાવટ્ટયક્ખાવટ્ટદેવતાવટ્ટાનં અઞ્ઞતરો’’તિ વિત્તક્કં ઉપ્પાદેય્યું. યત્થ પન ન પઞ્ઞાયતિ, તત્થ મનુસ્સા ‘‘અધુનાવ સૂરિયો અત્થઙ્ગમિતો, સ્વાયં ઇદાનેવ ઉટ્ઠિતો, કિં નુ ખો અયં નાગાવટ્ટભૂતાવટ્ટયક્ખાવટ્ટદેવતાવટ્ટાનં અઞ્ઞતરો’’તિ વિતક્કં ઉપ્પાદેય્યું. તતો તેસુ મનુસ્સેસુ આલોકઞ્ચ અન્ધકારઞ્ચ આવજ્જિત્વા ‘‘કિં પચ્ચયા નુ ખો ઇદ’’ન્તિ પરિયેસમાનેસુ સત્થા નીલકસિણં સમાપજ્જિત્વા બહલન્ધકારં પત્થરેય્ય. કસ્મા? તેસં કમ્માદિપ્પસુતાનં સત્તાનં સન્તાસજનનત્થં. અથ નેસં સન્તાસં આપન્નભાવં ઞત્વા ઓદાતકસિણસમાપત્તિં સમાપજ્જિત્વા પણ્ડરં ઘનબુદ્ધરસ્મિં વિસ્સજ્જેન્તો ચન્દસહસ્સસૂરિયસહસ્સઉટ્ઠાનકાલો વિય એકપ્પહારેનેવ સબ્બં એકાલોકં કરેય્ય. તઞ્ચ ખો તિલબીજમત્તેન કાયપ્પદેસેન ઓભાસં મુઞ્ચન્તો. યો હિ ચક્કવાળપથવિં દીપકપલ્લકં કત્વા મહાસમુદ્દે ઉદકં તેલં કત્વા સિનેરું વટ્ટિં કત્વા અઞ્ઞસ્મિં સિનેરુમુદ્ધનિ ઠપેત્વા જાલેય્ય, સો એકચક્કવાળેયેવ આલોકં કરેય્ય. તતો પરં વિદત્થિમ્પિ ઓભાસેતું ન સક્કુણેય્ય. તથાગતો પન તિલફલપ્પમાણેન સરીરપ્પદેસેન ઓભાસં મુઞ્ચિત્વા તિસહસ્સિમહાસહસ્સિલોકધાતું એકોભાસં કરેય્ય તતો વા પન ભિય્યો. એવં મહન્તા હિ બુદ્ધગુણાતિ.

તં આલોકં સઞ્જાનેય્યુન્તિ તં આલોકં દિસ્વા ‘‘યેન સૂરિયો અત્થઞ્ચેવ ગમિતો ઉટ્ઠાપિતો ચ, બહલન્ધકારઞ્ચ વિસ્સટ્ઠં, એસ સો પુરિસો ઇદાનિ આલોકં કત્વા ઠિતો, અહો અચ્છરિયપુરિસો’’તિ અઞ્જલિં પગ્ગય્હ નમસ્સમાના નિસીદેય્યું. સદ્દમનુસ્સાવેય્યાતિ ધમ્મકથાસદ્દમનુસ્સાવેય્ય. યો હિ એકં ચક્કવાળપબ્બતં ભેરિં કત્વા મહાપથવિં ભેરિચમ્મં કત્વા સિનેરું દણ્ડં કત્વા અઞ્ઞસ્મિં સિનેરુમત્થકે ઠપેત્વા આકોટેય્ય, સો એકચક્કવાળેયેવ તં સદ્દં સાવેય્ય, પરતો વિદત્થિમ્પિ અતિક્કામેતું ન સક્કુણેય્ય. તથાગતો પન પલ્લઙ્કે વા પીઠે વા નિસીદિત્વા તિસહસ્સિમહાસહસ્સિલોકધાતું સરેન વિઞ્ઞાપેતિ, તતો વા પન ભિય્યો, એવં મહાનુભાવા તથાગતાતિ. ઇતિ ભગવા ઇમિના એત્તકેન વિસયક્ખેત્તમેવ દસ્સેતિ.

ઇમઞ્ચ પન બુદ્ધસીહનાદં સુત્વા થેરસ્સ અબ્ભન્તરે બલવપીતિ ઉપ્પન્ના, સો પીતિવસેન ઉદાનં ઉદાનેન્તો લાભા વત મેતિઆદિમાહ. તત્થ યસ્સ મે સત્થા એવંમહિદ્ધિકોતિ યસ્સ મય્હં સત્થા એવંમહિદ્ધિકો, તસ્સ મય્હં એવંમહિદ્ધિકસ્સ સત્થુ પટિલાભો લાભા ચેવ સુલદ્ધઞ્ચાતિ અત્થો. અથ વા ય્વાહં એવરૂપસ્સ સત્થુનો પત્તચીવરં ગહેત્વા વિચરિતું, પાદપરિકમ્મં પિટ્ઠિપરિકમ્મં કાતું, મુખધોવનઉદકન્હાનોદકાનિ દાતું, ગન્ધકુટિપરિવેણં સમ્મજ્જિતું, ઉપ્પન્નાય કઙ્ખાય પઞ્હં પુચ્છિતું, મધુરધમ્મકથઞ્ચ સોતું લભામિ, એતે સબ્બેપિ મય્હં લાભા ચેવ સુલદ્ધઞ્ચાતિપિ સન્ધાય એવમાહ. એત્થ ચ ભગવતો અન્ધકારાલોકસદ્દસવનસઙ્ખાતાનં ઇદ્ધીનં મહન્તતાય મહિદ્ધિકતા, તાસંયેવ અનુફરણેન મહાનુભાવતા વેદિતબ્બા. ઉદાયીતિ લાળુદાયિત્થેરો. સો કિર પુબ્બે ઉપટ્ઠાકત્થેરે આઘાતં બન્ધિત્વા ચરતિ. તસ્મા ઇદાનિ ઓકાસં લભિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધસીહનાદપરિયોસાને જલમાનં દીપસિખં નિબ્બાપેન્તો વિય ચરન્તસ્સ ગોણસ્સ તુણ્ડે પહારં દેન્તો વિય ભત્તભરિતં પાતિં અવકુજ્જન્તો વિય થેરસ્સ પસાદભઙ્ગં કરોન્તો એવમાહ.

એવં વુત્તે ભગવાતિ એવં ઉદાયિત્થેરેન વુત્તે ભગવા યથા નામ પપાતતટે ઠત્વા પવેધમાનં પુરિસં એકમન્તે ઠિતો હિતેસી પુરિસો ‘‘ઇતો એહિ ઇતો એહી’’તિ પુનપ્પુનં વદેય્ય, એવમેવં ઉદાયિત્થેરં તસ્મા વચના નિવારેન્તો મા હેવં ઉદાયિ, મા હેવં ઉદાયીતિ આહ. તત્થ હીતિ નિપાતમત્તં, મા એવં અવચાતિ અત્થો. મહારજ્જન્તિ ચક્કવત્તિરજ્જં. નનુ ચ સત્થા એકસ્સ સાવકસ્સ ધમ્મદેસનાય ઉપ્પન્નપસાદસ્સ મહાનિસંસં અપરિચ્છિન્નં અકાસિ, સો કસ્મા ઇમસ્સ બુદ્ધસીહનાદં આરબ્ભ ઉપ્પન્નસ્સ પસાદસ્સ આનિસંસં પરિચ્છિન્દતીતિ? અરિયસાવકસ્સ એત્તકઅત્તભાવપરિમાણત્તા. દન્ધપઞ્ઞોપિ હિ સોતાપન્નો સત્તક્ખત્તું દેવેસુ ચ મનુસ્સેસુ ચ અત્તભાવં પટિલભતિ, તેનસ્સ ગતિં પરિચ્છિન્દન્તો એવમાહ. દિટ્ઠેવ ધમ્મેતિ ઇમસ્મિંયેવ અત્તભાવે ઠત્વા. પરિનિબ્બાયિસ્સતીતિ અપ્પચ્ચયપરિનિબ્બાનેન પરિનિબ્બાયિસ્સતિ. ઇતિ નિબ્બાનેન કૂટં ગણ્હન્તો ઇમં સીહનાદસુત્તં નિટ્ઠાપેસીતિ.

આનન્દવગ્ગો તતિયો.