૪. સરભસુત્તવણ્ણના

૬૫. ચતુત્થે રાજગહેતિ એવંનામકે નગરે. ગિજ્ઝકૂટે પબ્બતેતિ ગિજ્ઝસદિસાનિસ્સ કૂટાનિ, ગિજ્ઝા વા તસ્સ કૂટેસુ વસન્તીતિ ગિજ્ઝકૂટો, તસ્મિં ગિજ્ઝકૂટે પબ્બતે. એતેનસ્સ રાજગહં ગોચરગામં કત્વા વિહરન્તસ્સ વસનટ્ઠાનં દસ્સિતં. ગિજ્ઝકૂટસ્મિઞ્હિ તથાગતં ઉદ્દિસ્સ વિહારો કારિતો, ગિજ્ઝકૂટવિહારોત્વેવસ્સ નામં. તત્થાયં તસ્મિં સમયે વિહરતીતિ. સરભો નામ પરિબ્બાજકો અચિરપક્કન્તો હોતીતિ સરભોતિ એવંનામકો પરિબ્બાજકો ઇમસ્મિં સાસને પબ્બજિત્વા નચિરસ્સેવ પક્કન્તો હોતિ, અધુના વિબ્ભન્તોતિ અત્થો. સમ્માસમ્બુદ્ધે હિ લોકે ઉપ્પન્ને તિત્થિયા નટ્ઠલાભસક્કારા અહેસું, તિણ્ણં રતનાનં મહાલાભસક્કારો ઉપ્પજ્જિ. યથાહ –

‘‘તેન ખો પન સમયેન ભગવા સક્કતો હોતિ ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો લાભી ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનં. અઞ્ઞતિત્થિયા પન પરિબ્બાજકા અસક્કતા હોન્તિ અગરુકતા અમાનિતા અપૂજિતા ન લાભિનો ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાન’’ન્તિ (ઉદા.૧૪; સં.નિ.૧.૨.૭૦).

તે એવં પરિહીનલાભસક્કારા પઞ્ચસતમત્તા એકસ્મિં પરિબ્બાજકારામે સન્નિપતિત્વા સમ્મન્તયિંસુ – ‘‘ભો, મયં સમણસ્સ ગોતમસ્સ ઉપ્પન્નકાલતો પટ્ઠાય હતલાભસક્કારા જાતા, સમણસ્સ ગોતમસ્સ સાવકાનઞ્ચસ્સ એકં અવણ્ણં ઉપધારેથ, અવણ્ણં પત્થરિત્વા એતસ્સ સાસનં ગરહિત્વા અમ્હાકં લાભસક્કારં ઉપ્પાદેસ્સામા’’તિ. તે વજ્જં ઓલોકેન્તા – ‘‘તીસુ દ્વારેસુ આજીવે ચાતિ ચતૂસુપિ ઠાનેસુ સમણસ્સ ગોતમસ્સ વજ્જં પસ્સિતું ન સક્કા, ઇમાનિ ચત્તારિ ઠાનાનિ મુઞ્ચિત્વા અઞ્ઞત્થ ઓલોકેથા’’તિ આહંસુ. અથ નેસં અન્તરે એકો એવમાહ – ‘‘અહં અઞ્ઞં ન પસ્સામિ, ઇમે અન્વડ્ઢમાસં સન્નિપતિત્વા દ્વારવાતપાનાનિ પિધાય સામણેરાનમ્પિ પવેસનં ન દેન્તિ. જીવિતસદિસાપિ ઉપટ્ઠાકા દટ્ઠું ન લભન્તિ, આવટ્ટનિમાયં ઓસારેત્વા ઓસારેત્વા જનં આવટ્ટેત્વા આવટ્ટેત્વા ખાદન્તિ. સચે તં મયં આહરિતું સક્ખિસ્સામ, એવં નો લાભસક્કારઉળારો ભવિસ્સતી’’તિ. અપરોપિ એવમેવ વદન્તો ઉટ્ઠાસિ. સબ્બે એકવાદા અહેસું. તતો આહંસુ – ‘‘યો તં આહરિતું સક્ખિસ્સતિ, તં મયં અમ્હાકં સમયે જેટ્ઠકં કરિસ્સામા’’તિ.

તતો કોટિતો પટ્ઠાય ‘‘ત્વં સક્ખિસ્સસિ, ત્વં સક્ખિસ્સસી’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘અહં ન સક્ખિસ્સામિ, અહં ન સક્ખિસ્સામી’’તિ બહૂહિ વુત્તે સરભં પુચ્છિંસુ – ‘‘ત્વં સક્ખિસ્સસિ આચરિયા’’તિ. સો આહ – ‘‘અગરુ એતં આહરિતું, સચે તુમ્હે અત્તનો કથાય ઠત્વા મં જેટ્ઠકં કરિસ્સથા’’તિ. અગરુ એતમાચરિય આહર, ત્વં કતોયેવાસિ અમ્હેહિ જેટ્ઠકોતિ. સો આહ – ‘‘તં આહરન્તેન થેનેત્વા વા વિલુમ્પિત્વા વા આહરિતું ન સક્કા, સમણસ્સ પન ગોતમસ્સ સાવકસદિસેન હુત્વા તસ્સ સાવકે વન્દિત્વા વત્તપટિવત્તં કત્વા તેસં પત્તે ભત્તં ભુઞ્જિત્વા આહરિતું સક્કા. રુચ્ચતિ વો એતસ્સ એત્તકસ્સ કિરિયા’’તિ. યંકિઞ્ચિ કત્વા આહરિત્વા ચ નો દેહીતિ. તેન હિ મં દિસ્વા અપસ્સન્તા વિય ભવેય્યાથાતિ પરિબ્બાજકાનં સઞ્ઞં દત્વા દુતિયદિવસે પાતોવ ઉટ્ઠાય ગિજ્ઝકૂટમહાવિહારં ગન્ત્વા દિટ્ઠદિટ્ઠાનં ભિક્ખૂનં પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન પાદે વન્દિ. ભિક્ખૂ આહંસુ – ‘‘અઞ્ઞે પરિબ્બાજકા ચણ્ડા ફરુસા, અયં પન સદ્ધો ભવિસ્સતિ પસન્નો’’તિ. ભન્તે, તુમ્હે ઞત્વા યુત્તટ્ઠાનસ્મિંયેવ પબ્બજિતા, મયં પન અનુપધારેત્વા અતિત્થેનેવ પક્ખન્તા અનિય્યાનિકમગ્ગે વિચરામાતિ. સો એવં વત્વા દિટ્ઠે દિટ્ઠે ભિક્ખૂ પુનપ્પુનં વન્દતિ, ન્હાનોદકાદીનિ પટિયાદેતિ, દન્તકટ્ઠં કપ્પિયં કરોતિ, પાદે ધોવતિ મક્ખેતિ, અતિરેકભત્તં લભિત્વા ભુઞ્જતિ.

તં ઇમિના નીહારેન વસન્તં એકો મહાથેરો દિસ્વા, ‘‘પરિબ્બાજક, ત્વં સદ્ધો પસન્નો, કિં ન પબ્બજસી’’તિ. કો મં, ભન્તે, પબ્બાજેસ્સતિ. મયઞ્હિ ચિરકાલં ભદન્તાનં પચ્ચત્થિકા હુત્વા વિચરિમ્હાતિ. થેરો ‘‘સચે ત્વં પબ્બજિતુકામો, અહં તં પબ્બાજેસ્સામી’’તિ વત્વા પબ્બાજેસિ. સો પબ્બજિતકાલતો પટ્ઠાય નિરન્તરં વત્તપટિવત્તમકાસિ. અથ નં થેરો વત્તે પસીદિત્વા નચિરસ્સેવ ઉપસમ્પાદેસિ. સો ઉપોસથદિવસે ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં ઉપોસથગ્ગં પવિસિત્વા ભિક્ખૂ મહન્તેન ઉસ્સાહેન પાતિમોક્ખં પગ્ગણ્હન્તે દિસ્વા ‘‘ઇમિના નીહારેન ઓસારેત્વા ઓસારેત્વા લોકં ખાદન્તિ, કતિપાહેન હરિસ્સામી’’તિ ચિન્તેસિ. સો પરિવેણં ગન્ત્વા ઉપજ્ઝાયં વન્દિત્વા, ‘‘ભન્તે, કો નામો અયં ધમ્મો’’તિ પુચ્છિ. પાતિમોક્ખો નામ, આવુસોતિ. ઉત્તમધમ્મો એસ, ભન્તે, ભવિસ્સતીતિ. આમ, આવુસો, સકલસાસનધારણી અયં સિક્ખાતિ. ભન્તે, સચે એસ સિક્ખાધમ્મો ઉત્તમો, ઇમમેવ પઠમં ગણ્હામીતિ. ગણ્હાવુસોતિ થેરો સમ્પટિચ્છિ. સો ગણ્હન્તો પરિબ્બાજકે પસ્સિત્વા ‘‘કીદિસં આચરિયા’’તિ પુચ્છિતો, ‘‘આવુસો, મા ચિન્તયિત્થ, કતિપાહેન આહરિસ્સામી’’તિ વત્વા નચિરસ્સેવ ઉગ્ગણ્હિત્વા ઉપજ્ઝાયં આહ – ‘‘એત્તકમેવ, ભન્તે, ઉદાહુ અઞ્ઞમ્પિ અત્થી’’તિ. એત્તકમેવ, આવુસોતિ.

સો પુનદિવસે યથાનિવત્થપારુતોવ ગહિતનીહારેનેવ પત્તં ગહેત્વા ગિજ્ઝકૂટા નિક્ખમ્મ પરિબ્બાજકારામં અગમાસિ. પરિબ્બાજકા દિસ્વા ‘‘કીદિસં, આચરિય, નાસક્ખિત્થ મઞ્ઞે આવટ્ટનિમાયં આહરિતુ’’ન્તિ તં પરિવારયિંસુ. મા ચિન્તયિત્થ, આવુસો, આહટા મે આવટ્ટનિમાયા, ઇતો પટ્ઠાય અમ્હાકં લાભસક્કારો મહા ભવિસ્સતિ. તુમ્હે અઞ્ઞમઞ્ઞં સમગ્ગા હોથ, મા વિવાદં અકત્થાતિ. સચે તે, આચરિય, સુગ્ગહિતા, અમ્હેપિ નં વાચેહીતિ. સો આદિતો પટ્ઠાય પાતિમોક્ખં ઓસારેસિ. અથ તે સબ્બેપિ – ‘‘એથ, ભો, નગરે વિચરન્તા સમણસ્સ ગોતમસ્સ અવણ્ણં કથેસ્સામા’’તિ અનુગ્ઘાટિતેસુયેવ નગરદ્વારેસુ દ્વારસમીપં ગન્ત્વા વિવટેન દ્વારેન સબ્બપઠમં પવિસિંસુ. એવં સલિઙ્ગેનેવ અપક્કન્તં તં પરિબ્બાજકં સન્ધાય – ‘‘સરભો નામ પરિબ્બાજકો અચિરપક્કન્તો હોતી’’તિ વુત્તં.

તં દિવસં પન ભગવા પચ્ચૂસસમયે લોકં ઓલોકેન્તો ઇદં અદ્દસ – ‘‘અજ્જ સરભો પરિબ્બાજકો નગરે વિચરિત્વા પકાસનીયકમ્મં કરિસ્સતિ, તિણ્ણં રતનાનં અવણ્ણં કથેન્તો વિસં સિઞ્ચિત્વા પરિબ્બાજકારામં ગમિસ્સતિ, અહમ્પિ તત્થેવ ગમિસ્સામિ, ચતસ્સોપિ પરિસા તત્થેવ ઓસરિસ્સન્તિ. તસ્મિં સમાગમે ચતુરાસીતિ પાણસહસ્સાનિ અમતપાનં પિવિસ્સન્તી’’તિ. તતો ‘‘તસ્સ ઓકાસો હોતુ, યથારુચિયા અવણ્ણં પત્થરતૂ’’તિ ચિન્તેત્વા આનન્દત્થેરં આમન્તેસિ – ‘‘આનન્દ, અટ્ઠારસસુ મહાવિહારેસુ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ મયા સદ્ધિંયેવ પિણ્ડાય ચરિતું આરોચેહી’’તિ. થેરો તથા અકાસિ. ભિક્ખૂ પત્તચીવરમાદાય સત્થારમેવ પરિવારયિંસુ. સત્થા ભિક્ખુસઙ્ઘં આદાય દ્વારગામસમીપેયેવ પિણ્ડાય ચરિ. સરભોપિ પરિબ્બાજકેહિ સદ્ધિં નગરં પવિટ્ઠો તત્થ તત્થ પરિસમજ્ઝે રાજદ્વારવીથિચતુક્કાદીસુ ચ ગન્ત્વા ‘‘અઞ્ઞાતો મયા સમણાનં સક્યપુત્તિયાનં ધમ્મો’’તિઆદીનિ અભાસિ. તં સન્ધાય સો રાજગહે પરિસતિ એવં વાચં ભાસતીતિઆદિ વુત્તં. તત્થ અઞ્ઞાતોતિ ઞાતો અવબુદ્ધો, પાકટં કત્વા ઉગ્ગહિતોતિ દીપેતિ. અઞ્ઞાયાતિ જાનિત્વા. અપક્કન્તોતિ સલિઙ્ગેનેવ અપક્કન્તો. સચે હિ સમણસ્સ ગોતમસ્સ સાસને કોચિ સારો અભવિસ્સ, નાહં અપક્કમિસ્સં. તસ્સ પન સાસનં અસારં નિસ્સારં, આવટ્ટનિમાયં ઓસારેત્વા સમણા લોકં ખાદન્તીતિ એવમત્થં દીપેન્તો એવમાહ.

અથ ખો સમ્બહુલા ભિક્ખૂતિ અથ એવં તસ્મિં પરિબ્બાજકે ભાસમાને અરઞ્ઞવાસિનો પઞ્ચસતા ભિક્ખૂ ‘‘અસુકટ્ઠાનં નામ સત્થા પિણ્ડાય ચરિતું ગતો’’તિ અજાનન્તા ભિક્ખાચારવેલાયં રાજગહં પિણ્ડાય પવિસિંસુ. તે સન્ધાયેતં વુત્તં. અસ્સોસુન્તિ સુણિંસુ. યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસૂતિ ‘‘ઇમં કારણં દસબલસ્સ આરોચેસ્સામા’’તિ ઉપસઙ્કમિંસુ.

સિપ્પિનિકાતીરન્તિ સિપ્પિનિકાતિ એવંનામિકાય નદિયા તીરં. અધિવાસેસિ ભગવા તુણ્હીભાવેનાતિ કાયઙ્ગવાચઙ્ગાનિ અચોપેત્વા અબ્ભન્તરે ખન્તિં ધારેત્વા ચિત્તેનેવ અધિવાસેસીતિ અત્થો. એવં અધિવાસેત્વા પુન ચિન્તેસિ – ‘‘કિં નુ ખો અજ્જ મયા સરભસ્સ વાદં મદ્દિતું ગચ્છન્તેન એકકેન ગન્તબ્બં, ઉદાહુ ભિક્ખુસઙ્ઘપરિવુતેના’’તિ. અથસ્સ એતદહોસિ – સચાહં ભિક્ખુસઙ્ઘપરિવુતો ગમિસ્સામિ, મહાજનો એવં ચિન્તેસ્સતિ – ‘‘સમણો ગોતમો વાદુપ્પત્તિટ્ઠાનં ગચ્છન્તો પક્ખં ઉક્ખિપિત્વા ગન્ત્વા પરિસબલેન ઉપ્પન્નં વાદં મદ્દતિ, પરવાદીનં સીસં ઉક્ખિપિતું ન દેતી’’તિ. ન ખો પન મય્હં ઉપ્પન્ને વાદે પરં ગહેત્વા મદ્દનકિચ્ચં અત્થિ, અહમેવ ગન્ત્વા મદ્દિસ્સામિ. અનચ્છરિયં ચેતં ય્વાહં ઇદાનિ બુદ્ધભૂતો અત્તનો ઉપ્પન્નં વાદં મદ્દેય્યં, ચરિયં ચરણકાલે અહેતુકપટિસન્ધિયં નિબ્બત્તેનાપિ હિ મયા વહિતબ્બં ધુરં અઞ્ઞો વહિતું સમત્થો નામ નાહોસિ. ઇમસ્સ પનત્થસ્સ સાધનત્થં –

‘‘યતો યતો ગરુ ધુરં, યતો ગમ્ભીરવત્તની;

તદાસ્સુ કણ્હં યુઞ્જેન્તિ, સ્વાસ્સુ તં વહતે ધુર’’ન્તિ. (જા. ૧.૧.૨૯) –

ઇદં કણ્હજાતકં આહરિતબ્બં. અતીતે કિર એકો સત્થવાહો એકિસ્સા મહલ્લિકાય ગેહે નિવાસં ગણ્હિ. અથસ્સ એકિસ્સા ધેનુયા રત્તિભાગસમનન્તરે ગબ્ભવુટ્ઠાનં અહોસિ. સા એકં વચ્છકં વિજાયિ. મહલ્લિકાય વચ્છકં દિટ્ઠકાલતો પટ્ઠાય પુત્તસિનેહો ઉદપાદિ. પુનદિવસે સત્થવાહપુત્તો – ‘‘તવ ગેહવેતનં ગણ્હાહી’’તિ આહ. મહલ્લિકા ‘‘મય્હં અઞ્ઞેન કિચ્ચં ન અત્થિ, ઇમમેવ વચ્છકં દેહી’’તિ આહ. ગણ્હ, અમ્માતિ. સા તં ગણ્હિત્વા ખીરં પાયેત્વા યાગુભત્તતિણાદીનિ દદમાના પોસેસિ. સો વુદ્ધિમન્વાય પરિપુણ્ણરૂપો બલવીરિયસમ્પન્નો અહોસિ સમ્પન્નાચારો, કાળકો નામ નામેન. અથેકસ્સ સત્થવાહસ્સ પઞ્ચહિ સકટસતેહિ આગચ્છન્તસ્સ ઉદકભિન્નટ્ઠાને સકટચક્કં લગ્ગિ. સો દસપિ વીસમ્પિ તિંસમ્પિ યોજેત્વા નીહરાપેતું અસક્કોન્તો કાળકં ઉપસઙ્કમિત્વા આહ – ‘‘તાત, તવ વેતનં દસ્સામિ, સકટં મે ઉક્ખિપિત્વા દેહી’’તિ. એવઞ્ચ પન વત્વા તં આદાય – ‘‘અઞ્ઞો ઇમિના સદ્ધિં ધુરં વહિતું સમત્થો નત્થી’’તિ ધુરસકટે યોત્તં બન્ધિત્વા તં એકકંયેવ યોજેસિ. સો તં સકટં ઉક્ખિપિત્વા થલે પતિટ્ઠાપેત્વા એતેનેવ નિહારેન પઞ્ચ સકટસતાનિ નીહરિ. સો સબ્બપચ્છિમસકટં નીહરિત્વા મોચિયમાનો ‘‘સુ’’ન્તિ કત્વા સીસં ઉક્ખિપિ.

સત્થવાહો ‘‘અયં એત્તકાનિ સકટાનિ ઉક્ખિપન્તો એવં ન અકાસિ, વેતનત્થં મઞ્ઞે કરોતી’’તિ સકટગણનાય કહાપણે ગહેત્વા પઞ્ચસતભણ્ડિકં તસ્સ ગીવાય બન્ધાપેસિ. સો અઞ્ઞેસં અત્તનો સન્તિકં અલ્લીયિતું અદેન્તો ઉજુકં ગેહમેવ અગમાસિ. મહલ્લિકા દિસ્વા મોચેત્વા કહાપણભાવં ઞત્વા ‘‘કસ્મા, પુત્ત, એવમકાસિ, મા ત્વં ‘મયા કમ્મં કત્વા આભતેન અયં જીવિસ્સતી’તિ સઞ્ઞમકાસી’’તિ વત્વા ગોણં ઉણ્હોદકેન ન્હાપેત્વા તેલેન અબ્ભઞ્જિત્વા ‘‘ઇતો પટ્ઠાય પુન મા એવમકાસી’’તિ ઓવદિ. એવં સત્થા ‘‘ચરિયં ચરણકાલે અહેતુકપટિસન્ધિયં નિબ્બત્તેનાપિ હિ મયા વહિતબ્બધુરં અઞ્ઞો વહિતું સમત્થો નામ નાહોસી’’તિ ચિન્તેત્વા એકકોવ અગમાસિ. તં દસ્સેતું અથ ખો ભગવા સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતોતિઆદિ વુત્તં.

તત્થ પટિસલ્લાનાતિ પુથુત્તારમ્મણેહિ ચિત્તં પટિસંહરિત્વા સલ્લાનતો, ફલસમાપત્તિતોતિ અત્થો. તેનુપસઙ્કમીતિ પરિબ્બાજકેસુ સકલનગરે પકાસનીયકમ્મં કત્વા નગરા નિક્ખમ્મ પરિબ્બાજકારામે સન્નિપતિત્વા ‘‘સચે, આવુસો સરભ, સમણો ગોતમો આગમિસ્સતિ, કિં કરિસ્સસી’’તિ. સમણે ગોતમે એકં કરોન્તે અહં દ્વે કરિસ્સામિ, દ્વે કરોન્તે ચત્તારિ, ચત્તારિ કરોન્તે પઞ્ચ, પઞ્ચ કરોન્તે દસ, દસ કરોન્તે વીસતિ, વીસતિ કરોન્તે તિંસં, તિંસં કરોન્તે ચત્તાલીસં, ચત્તાલીસં કરોન્તે પઞ્ઞાસં, પઞ્ઞાસં કરોન્તે સતં, સતં કરોન્તે સહસ્સં કરિસ્સામીતિ એવં અઞ્ઞમઞ્ઞં સીહનાદકથં સમુટ્ઠાપેત્વા નિસિન્નેસુ ઉપસઙ્કમિ.

ઉપસઙ્કમન્તો પન યસ્મા પરિબ્બાજકારામસ્સ નગરમજ્ઝેનેવ મગ્ગો, તસ્મા સુરત્તદુપટ્ટં નિવાસેત્વા સુગતમહાચીવરં પારુપિત્વા વિસ્સટ્ઠબલો રાજા વિય એકકોવ નગરમજ્ઝેન અગમાસિ. મિચ્છાદિટ્ઠિકા દિસ્વા ‘‘પરિબ્બાજકા સમણસ્સ ગોતમસ્સ પકાસનીયકમ્મં કરોન્તા અવણ્ણં પત્થરિંસુ, સો એતે અનુવત્તિત્વા સઞ્ઞાપેતું ગચ્છતિ મઞ્ઞે’’તિ અનુબન્ધિંસુ. સમ્માદિટ્ઠિકાપિ ‘‘સમ્માસમ્બુદ્ધો પત્તચીવરં આદાય એકકોવ નિક્ખન્તો, અજ્જ સરભેન સદ્ધિં મહાધમ્મસઙ્ગામો ભવિસ્સતિ. મયમ્પિ તસ્મિં સમાગમે કાયસક્ખિનો ભવિસ્સામા’’તિ અનુબન્ધિંસુ. સત્થા પસ્સન્તસ્સેવ મહાજનસ્સ પરિબ્બાજકારામં ઉપસઙ્કમિ.

પરિબ્બાજકા રુક્ખાનં ખન્ધવિટપસાખન્તરેહિ સમુગ્ગચ્છન્તા છબ્બણ્ણઘનબુદ્ધરસ્મિયો દિસ્વા ‘‘અઞ્ઞદા એવરૂપો ઓભાસો નામ નત્થિ, કિં નુ ખો એત’’ન્તિ ઉલ્લોકેત્વા ‘‘સમણો ગોતમો આગચ્છતી’’તિ આહંસુ. તં સુત્વાવ સરભો જાણુકન્તરે સીસં ઠપેત્વા અધોમુખો નિસીદિ. એવં તસ્મિં સમયે ભગવા તં આરામં ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. તથાગતો હિ જમ્બુદીપતલે અગ્ગકુલે જાતત્તા અગ્ગાસનારહોતિસ્સ સબ્બત્થ આસનં પઞ્ઞત્તમેવ હોતિ. એવં પઞ્ઞત્તે મહારહે બુદ્ધાસને નિસીદિ.

તે પરિબ્બાજકા સરભં પરિબ્બાજકં એતદવોચુન્તિ સમ્માસમ્બુદ્ધે કિર સરભેન સદ્ધિં એત્તકં કથેન્તેયેવ ભિક્ખુસઙ્ઘો સત્થુ પદાનુપદિકો હુત્વા પરિબ્બાજકારામં સમ્પાપુણિ, ચતસ્સોપિ પરિસા પરિબ્બાજકારામેયેવ ઓસરિંસુ. તતો તે પરિબ્બાજકા ‘‘અચ્છરિયં સમણસ્સ ગોતમસ્સ કમ્મં, સકલનગરં વિચરિત્વા અવણ્ણં પત્થરિત્વા પકાસનીયકમ્મં કત્વા આગતાનં વેરીનં પટિસત્તૂનં પચ્ચામિત્તાનં સન્તિકં આગન્ત્વા થોકમ્પિ વિગ્ગાહિકકથં ન કથેસિ, આગતકાલતો પટ્ઠાય સતપાકતેલેન મક્ખેન્તો વિય અમતપાનં પાયેન્તો વિય મધુરકથં કથેતી’’તિ સબ્બેપિ સમ્માસમ્બુદ્ધં અનુવત્તન્તા એતદવોચું.

યાચેય્યાસીતિ આયાચેય્યાસિ પત્થેય્યાસિ પિહેય્યાસિ. તુણ્હીભૂતોતિ તુણ્હીભાવં ઉપગતો. મઙ્કુભૂતોતિ નિત્તેજતં આપન્નો. પત્તક્ખન્ધોતિ ઓનતગીવો. અધોમુખોતિ હેટ્ઠામુખો. સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ તે પટિજાનતોતિ ‘‘અહં સમ્માસમ્બુદ્ધો, સબ્બે ધમ્મા મયા અભિસમ્બુદ્ધા’’તિ એવં પટિજાનતો તવ. અનભિસમ્બુદ્ધાતિ ઇમે નામ ધમ્મા તયા અનભિસમ્બુદ્ધા. તત્થાતિ તેસુ અનભિસમ્બુદ્ધાતિ એવં દસ્સિતધમ્મેસુ. અઞ્ઞેન વા અઞ્ઞં પટિચરિસ્સતીતિ અઞ્ઞેન વા વચનેન અઞ્ઞં વચનં પટિચ્છાદેસ્સતિ, અઞ્ઞં પુચ્છિતો અઞ્ઞં કથેસ્સતીતિ અધિપ્પાયો. બહિદ્ધા કથં અપનામેસ્સતીતિ બહિદ્ધા અઞ્ઞં આગન્તુકકથં આહરન્તો પુરિમકથં અપનામેસ્સતિ. અપ્પચ્ચયન્તિ અનભિરદ્ધિં અતુટ્ઠાકારં પાતુકરિસ્સતીતિ પાકટં કરિસ્સતિ. એત્થ ચ અપ્પચ્ચયેન દોમનસ્સં વુત્તં, પુરિમેહિ દ્વીહિ મન્દબલવભેદો કોધોયેવ.

એવં ભગવા પઠમવેસારજ્જેન સીહનાદં નદિત્વા પુન દુતિયાદીહિ નદન્તો યો ખો મં પરિબ્બાજકાતિઆદિમાહ. તત્થ યસ્સ ખો પન તે અત્થાય ધમ્મો દેસિતોતિ યસ્સ મગ્ગસ્સ વા ફલસ્સ વા અત્થાય તયા ચતુસચ્ચધમ્મો દેસિતો. સો ન નિય્યાતીતિ સો ધમ્મો ન નિય્યાતિ ન નિગ્ગચ્છતિ, ન તં અત્થં સાધેતીતિ વુત્તં હોતિ. તક્કરસ્સાતિ યો નં કરોતિ, તસ્સ પટિપત્તિપૂરકસ્સ પુગ્ગલસ્સાતિ અત્થો. સમ્મા દુક્ખક્ખયાયાતિ હેતુના નયેન કારણેન સકલસ્સ વટ્ટદુક્ખસ્સ ખયાય. અથ વા યસ્સ ખો પન તે અત્થાય ધમ્મો દેસિતોતિ યસ્સ તે અત્થાય ધમ્મો દેસિતો. સેય્યથિદં – રાગપટિઘાતત્થાય અસુભકમ્મટ્ઠાનં, દોસપટિઘાતત્થાય મેત્તાભાવના, મોહપટિઘાતત્થાય પઞ્ચ ધમ્મા, વિતક્કુપચ્છેદાય આનાપાનસ્સતિ. સો ન નિય્યાતિ તક્કરસ્સ સમ્મા દુક્ખક્ખયાયાતિ સો ધમ્મો યો નં યથાદેસિતં કરોતિ, તસ્સ તક્કરસ્સ સમ્મા હેતુના નયેન કારણેન વટ્ટદુક્ખક્ખયાય ન નિય્યાતિ ન નિગ્ગચ્છતિ, તં અત્થં ન સાધેતીતિ અયમેત્થ અત્થો. સેય્યથાપિ સરભો પરિબ્બાજકોતિ યથા અયં સરભો પરિબ્બાજકો પજ્ઝાયન્તો અપ્પટિભાનો નિસિન્નો, એવં નિસીદિસ્સતીતિ.

એવં તીહિ પદેહિ સીહનાદં નદિત્વા દેસનં નિવત્તેન્તસ્સેવ તથાગતસ્સ તસ્મિં ઠાને સન્નિપતિતા ચતુરાસીતિપાણસહસ્સપરિમાણા પરિસા અમતપાનં પિવિ, સત્થા પરિસાય અમતપાનસ્સ પીતભાવં ઞત્વા વેહાસં અબ્ભુગ્ગન્ત્વા પક્કામિ. તમત્થં દસ્સેતું અથ ખો ભગવાતિઆદિ વુત્તં. તત્થ સીહનાદન્તિ સેટ્ઠનાદં અભીતનાદં અપ્પટિનાદં. વેહાસં પક્કામીતિ અભિઞ્ઞાપાદકં ચતુત્થજ્ઝાનં સમાપજ્જિત્વા વુટ્ઠાય અધિટ્ઠાય સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેન આકાસં પક્ખન્દિ. એવં પક્ખન્દો ચ પન તંખણઞ્ઞેવ ગિજ્ઝકૂટમહાવિહારે પતિટ્ઠાસિ.

વાચાય સન્નિતોદકેનાતિ વચનપતોદેન. સઞ્જમ્ભરિમકંસૂતિ સમ્ભરિતં નિરન્તરફુટં અકંસુ, ઉપરિ વિજ્ઝિંસૂતિ વુત્તં હોતિ. બ્રહારઞ્ઞેતિ મહારઞ્ઞે. સીહનાદં નદિસ્સામીતિ સીહસ્સ નદતો આકારં દિસ્વા ‘‘અયમ્પિ તિરચ્છાનગતો, અહમ્પિ, ઇમસ્સ ચત્તારો પાદા, મય્હમ્પિ, અહમ્પિ એવમેવ સીહનાદં નદિસ્સામી’’તિ ચિન્તેસિ. સો સીહસ્સ સમ્મુખા નદિતું અસક્કોન્તો તસ્મિં ગોચરાય પક્કન્તે એકકો નદિતું આરભિ. અથસ્સ સિઙ્ગાલસદ્દોયેવ નિચ્છરિ. તેન વુત્તં – સિઙ્ગાલકંયેવ નદતીતિ. ભેરણ્ડકન્તિ તસ્સેવ વેવચનં. અપિચ ભિન્નસ્સરં અમનાપસદ્દં નદતીતિ વુત્તં હોતિ. એવમેવ ખો ત્વન્તિ ઇમિના ઓપમ્મેન પરિબ્બાજકા તથાગતં સીહસદિસં કત્વા સરભં સિઙ્ગાલસદિસં અકંસુ. અમ્બુકસઞ્ચરીતિ ખુદ્દકકુક્કુટિકા. પુરિસકરવિતં રવિસ્સામીતિ મહાકુક્કુટં રવન્તં દિસ્વા ‘‘ઇમસ્સપિ દ્વે પાદા દ્વે પક્ખા, મય્હમ્પિ તથેવ, અહમ્પિ એવરૂપં રવિતં રવિસ્સામી’’તિ સા તસ્સ સમ્મુખા રવિતું અસક્કોન્તી તસ્મિં પક્કન્તે રવમાના કુક્કુટિકારવંયેવ રવિ. તેન વુત્તં – અમ્બુકસઞ્ચરિરવિતંયેવ રવતીતિ. ઉસભોતિ ગોણો. સુઞ્ઞાયાતિ તુચ્છાય જેટ્ઠકવસભેહિ વિરહિતાય. ગમ્ભીરં નદિતબ્બં મઞ્ઞતીતિ જેટ્ઠકવસભસ્સ નાદસદિસં ગમ્ભીરનાદં નદિતબ્બં મઞ્ઞતિ. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનત્થમેવાતિ.