૫. હત્થકસુત્તવણ્ણના

૩૫. પઞ્ચમે આળવિયન્તિ આળવિરટ્ઠે. ગોમગ્ગેતિ ગુન્નં ગમનમગ્ગે. પણ્ણસન્થરેતિ સયં પતિતપણ્ણસન્થરે. અથાતિ એવં ગુન્નં ગમનમગ્ગં ઉજું મહાપથં નિસ્સાય સિંસપાવને સયં પતિતપણ્ણાનિ સઙ્કડ્ઢિત્વા કતસન્થરે સુગતમહાચીવરં પત્થરિત્વા પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા નિસિન્ને તથાગતે. હત્થકો આળવકોતિ હત્થતો હત્થં ગતત્તા એવંલદ્ધનામો આળવકો રાજપુત્તો. એતદવોચાતિ એતં ‘‘કચ્ચિ, ભન્તે, ભગવા’’તિઆદિવચનં અવોચ. કસ્મા પન સમ્માસમ્બુદ્ધો તં ઠાનં ગન્ત્વા નિસિન્નો, કસ્મા રાજકુમારો તત્થ ગતોતિ? સમ્માસમ્બુદ્ધો તાવ અટ્ઠુપ્પત્તિકાય ધમ્મદેસનાય સમુટ્ઠાનં દિસ્વા તત્થ નિસિન્નો, રાજકુમારોપિ પાતોવ ઉટ્ઠાય પઞ્ચહિ ઉપાસકસતેહિ પરિવુતો બુદ્ધુપટ્ઠાનં ગચ્છન્તો મહામગ્ગા ઓક્કમ્મ ગોપથં ગહેત્વા ‘‘બુદ્ધાનં પૂજનત્થાય મિસ્સકમાલં ઓચિનિસ્સામી’’તિ ગચ્છન્તો સત્થારં દિસ્વા ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિ, એવં સો તત્થ ગતોતિ. સુખમસયિત્થાતિ સુખં સયિત્થ.

અન્તરટ્ઠકોતિ માઘફગ્ગુણાનં અન્તરે અટ્ઠદિવસપરિમાણો કાલો. માઘસ્સ હિ અવસાને ચત્તારો દિવસા, ફગ્ગુણસ્સ આદિમ્હિ ચત્તારોતિ અયં ‘‘અન્તરટ્ઠકો’’તિ વુચ્ચતિ. હિમપાતસમયોતિ હિમસ્સ પતનસમયો. ખરાતિ ફરુસા કક્ખળા વા. ગોકણ્ટકહતાતિ નવવુટ્ઠે દેવે ગાવીનં અક્કન્તક્કન્તટ્ઠાને ખુરન્તરેહિ કદ્દમો ઉગ્ગન્ત્વા તિટ્ઠતિ, સો વાતાતપેન સુક્ખો કકચદન્તસદિસો હોતિ દુક્ખસમ્ફસ્સો. તં સન્ધાયાહ – ‘‘ગોકણ્ટકહતા ભૂમી’’તિ. ગુન્નં ખુરન્તરેહિ છિન્નાતિપિ અત્થો. વેરમ્ભો વાતો વાયતીતિ ચતૂહિ દિસાહિ વાયન્તો વાતો વાયતિ. એકાય દિસાય વા દ્વીહિ વા દિસાહિ તીહિ વા દિસાહિ વાયન્તો વાતો વેરમ્ભોતિ ન વુચ્ચતિ.

તેન હિ રાજકુમારાતિ ઇદં સત્થા ‘‘અયં રાજકુમારો લોકસ્મિં નેવ સુખવાસિનો, ન દુક્ખવાસિનો જાનાતિ, જાનાપેસ્સામિ ન’’ન્તિ ઉપરિ દેસનં વડ્ઢેન્તો આહ. તત્થ યથા તે ખમેય્યાતિ યથા તુય્હં રુચ્ચેય્ય. ઇધસ્સાતિ ઇમસ્મિં લોકે અસ્સ. ગોનકત્થતોતિ ચતુરઙ્ગુલાધિકલોમેન કાળકોજવેન અત્થતો. પટિકત્થતોતિ ઉણ્ણામયેન સેતત્થરણેન અત્થતો. પટલિકત્થતોતિ ઘનપુપ્ફેન ઉણ્ણામયઅત્થરણેન અત્થતો. કદલિમિગપવરપચ્ચત્થરણોતિ કદલિમિગચમ્મમયેન ઉત્તમપચ્ચત્થરણેન અત્થતો. તં કિર પચ્ચત્થરણં સેતવત્થસ્સ ઉપરિ કદલિમિગચમ્મં અત્થરિત્વા સિબ્બિત્વા કરોન્તિ. સઉત્તરચ્છદોતિ સહ ઉત્તરચ્છદેન, ઉપરિ બદ્ધેન રત્તવિતાનેન સદ્ધિન્તિ અત્થો. ઉભતોલોહિતકૂપધાનોતિ સીસૂપધાનઞ્ચ પાદૂપધાનઞ્ચાતિ પલ્લઙ્કસ્સ ઉભતો ઠપિતલોહિતકૂપધાનો. પજાપતિયોતિ ભરિયાયો. મનાપેન પચ્ચુપટ્ઠિતા અસ્સૂતિ મનાપેન ઉપટ્ઠાનવિધાનેન પચ્ચુપટ્ઠિતા ભવેય્યું.

કાયિકાતિ પઞ્ચદ્વારકાયં ખોભયમાના. ચેતસિકાતિ મનોદ્વારં ખોભયમાના. સો રાગો તથાગતસ્સ પહીનોતિ તથારૂપો રાગો તથાગતસ્સ પહીનોતિ અત્થો. યો પન તસ્સ રાગો, ન સો તથાગતસ્સ પહીનો નામ. દોસમોહેસુપિ એસેવ નયો.

બ્રાહ્મણોતિ બાહિતપાપો ખીણાસવબ્રાહ્મણો. પરિનિબ્બુતોતિ કિલેસપરિનિબ્બાનેન પરિનિબ્બુતો. ન લિમ્પતિ કામેસૂતિ વત્થુકામેસુ ચ કિલેસકામેસુ ચ તણ્હાદિટ્ઠિલેપેહિ ન લિમ્પતિ. સીતિભૂતોતિ અબ્ભન્તરે તાપનકિલેસાનં અભાવેન સીતિભૂતો. નિરૂપધીતિ કિલેસૂપધીનં અભાવેન નિરૂપધિ. સબ્બા આસત્તિયો છેત્વાતિ આસત્તિયો વુચ્ચન્તિ તણ્હાયો, તા સબ્બાપિ રૂપાદીસુ આરમ્મણેસુ આસત્તવિસત્તા આસત્તિયો છિન્દિત્વા. વિનેય્ય હદયે દરન્તિ હદયનિસ્સિતં દરથં વિનયિત્વા વૂપસમેત્વા. સન્તિં પપ્પુય્ય ચેતસોતિ ચિત્તસ્સ કિલેસનિબ્બાનં પાપુણિત્વા. કરણવચનં વા એતં ‘‘સબ્બચેતસો સમન્નાહરિત્વા’’તિઆદીસુ વિય, ચેતસા નિબ્બાનં પાપુણિત્વાતિ અત્થો.