૪. નિદાનસુત્તવણ્ણના

૩૪. ચતુત્થે નિદાનાનીતિ કારણાનિ. કમ્માનન્તિ વટ્ટગામિકમ્માનં. લોભો નિદાનં કમ્માનં સમુદયાયાતિ લુબ્ભનપલુબ્ભનસભાવો લોભો વટ્ટગામિકમ્માનં સમુદયાય પિણ્ડકરણત્થાય નિદાનં કારણં પચ્ચયોતિ અત્થો. દોસોતિ દુસ્સનપદુસ્સનસભાવો દોસો. મોહોતિ મુય્હનપમુય્હનસભાવો મોહો.

લોભપકતન્તિ લોભેન પકતં, લોભાભિભૂતેન લુદ્ધેન હુત્વા કતકમ્મન્તિ અત્થો. લોભતો જાતન્તિ લોભજં. લોભો નિદાનમસ્સાતિ લોભનિદાનં. લોભો સમુદયો અસ્સાતિ લોભસમુદયં. સમુદયોતિ પચ્ચયો, લોભપચ્ચયન્તિ અત્થો. યત્થસ્સ અત્તભાવો નિબ્બત્તતીતિ યસ્મિં ઠાને અસ્સ લોભજકમ્મવતો પુગ્ગલસ્સ અત્તભાવો નિબ્બત્તતિ, ખન્ધા પાતુભવન્તિ. તત્થ તં કમ્મં વિપચ્ચતીતિ તેસુ ખન્ધેસુ તં કમ્મં વિપચ્ચતિ. દિટ્ઠે વા ધમ્મેતિઆદિ યસ્મા તં કમ્મં દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં વા હોતિ ઉપપજ્જવેદનીયં વા અપરપરિયાયવેદનીયં વા, તસ્મા તં પભેદં દસ્સેતું વુત્તં. સેસદ્વયેપિ એસેવ નયો.

અખણ્ડાનીતિ અભિન્નાનિ. અપૂતીનીતિ પૂતિભાવેન અબીજત્તં અપ્પત્તાનિ. અવાતાતપહતાનીતિ ન વાતેન ન ચ આતપેન હતાનિ. સારાદાનીતિ ગહિતસારાનિ સારવન્તાનિ ન નિસ્સારાનિ. સુખસયિતાનીતિ સન્નિચયભાવેન સુખં સયિતાનિ. સુખેત્તેતિ મણ્ડખેત્તે. સુપરિકમ્મકતાય ભૂમિયાતિ નઙ્ગલકસનેન ચેવ અટ્ઠદન્તકેન ચ સુટ્ઠુ પરિકમ્મકતાય ખેત્તભૂમિયા. નિક્ખિત્તાનીતિ ઠપિતાનિ રોપિતાનિ. અનુપ્પવેચ્છેય્યાતિ અનુપ્પવેસેય્ય. વુદ્ધિન્તિઆદીસુ ઉદ્ધગ્ગમનેન વુદ્ધિં, હેટ્ઠા મૂલપ્પતિટ્ઠાનેન વિરૂળ્હિં, સમન્તા વિત્થારિકભાવેન વેપુલ્લં.

યં પનેત્થ દિટ્ઠે વા ધમ્મેતિઆદિ વુત્તં, તત્થ અસમ્મોહત્થં ઇમસ્મિં ઠાને કમ્મવિભત્તિ નામ કથેતબ્બા. સુત્તન્તિકપરિયાયેન હિ એકાદસ કમ્માનિ વિભત્તાનિ. સેય્યથિદં – દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં ઉપપજ્જવેદનીયં અપરપરિયાયવેદનીયં, યગ્ગરુકં યબ્બહુલં યદાસન્નં કટત્તા વા પન કમ્મં, જનકં ઉપત્થમ્ભકં ઉપપીળકં ઉપઘાતકન્તિ. તત્થ એકજવનવીથિયં સત્તસુ ચિત્તેસુ કુસલા વા અકુસલા વા પઠમજવનચેતના દિટ્ઠધમ્મવેદનીયકમ્મં નામ. તં ઇમસ્મિંયેવ અત્તભાવે વિપાકં દેતિ કાકવળિયપુણ્ણસેટ્ઠીનં વિય કુસલં, નન્દયક્ખનન્દમાણવકનન્દગોઘાતકકોકાલિયસુપ્પબુદ્ધદેવદત્તચિઞ્ચમાણવિકાનં વિય ચ અકુસલં. તથા અસક્કોન્તં પન અહોસિકમ્મં નામ હોતિ, અવિપાકં સમ્પજ્જતિ. તં મિગલુદ્દકોપમાય સાધેતબ્બં. યથા હિ મિગલુદ્દકેન મિગં દિસ્વા ધનું આકડ્ઢિત્વા ખિત્તો સરો સચે ન વિરજ્ઝતિ, તં મિગં તત્થેવ પાતેતિ, અથ નં મિગલુદ્દકો નિચ્ચમ્મં કત્વા ખણ્ડાખણ્ડિકં છેત્વા મંસં આદાય પુત્તદારં તોસેન્તો ગચ્છતિ. સચે પન વિરજ્ઝતિ, મિગો પલાયિત્વા પુન તં દિસં ન ઓલોકેતિ. એવં સમ્પદમિદં દટ્ઠબ્બં. સરસ્સ અવિરજ્ઝિત્વા મિગવિજ્ઝનં વિય હિ દિટ્ઠધમ્મવેદનીયસ્સ કમ્મસ્સ વિપાકવારપટિલાભો, અવિજ્ઝનં વિય અવિપાકભાવાય સમ્પજ્જનન્તિ.

અત્થસાધિકા પન સત્તમજવનચેતના ઉપપજ્જવેદનીયકમ્મં નામ. તં અનન્તરે અત્તભાવે વિપાકં દેતિ. તં પનેતં કુસલપક્ખે અટ્ઠસમાપત્તિવસેન, અકુસલપક્ખે પઞ્ચાનન્તરિયકમ્મવસેન વેદિતબ્બં. તત્થ અટ્ઠસમાપત્તિલાભી એકાય સમાપત્તિયા બ્રહ્મલોકે નિબ્બત્તતિ. પઞ્ચન્નમ્પિ આનન્તરિયાનં કત્તા એકેન કમ્મેન નિરયે નિબ્બત્તતિ, સેસસમાપત્તિયો ચ કમ્માનિ ચ અહોસિકમ્મભાવંયેવ આપજ્જન્તિ, અવિપાકાનિ હોન્તિ. અયમ્પિ અત્થો પુરિમઉપમાયયેવ દીપેતબ્બો.

ઉભિન્નં અન્તરે પન પઞ્ચજવનચેતના અપરપરિયાયવેદનીયકમ્મં નામ. તં અનાગતે યદા ઓકાસં લભતિ, તદા વિપાકં દેતિ. સતિ સંસારપ્પવત્તિયા અહોસિકમ્મં નામ ન હોતિ. તં સબ્બં સુનખલુદ્દકેન દીપેતબ્બં. યથા હિ સુનખલુદ્દકેન મિગં દિસ્વા સુનખો વિસ્સજ્જિતો મિગં અનુબન્ધિત્વા યસ્મિં ઠાને પાપુણાતિ, તસ્મિં યેવ ડંસતિ; એવમેવં ઇદં કમ્મં યસ્મિં ઠાને ઓકાસં લભતિ, તસ્મિંયેવ વિપાકં દેતિ, તેન મુત્તો સત્તો નામ નત્થિ.

કુસલાકુસલેસુ પન ગરુકાગરુકેસુ યં ગરુકં હોતિ, તં યગ્ગરુકં નામ. તદેતં કુસલપક્ખે મહગ્ગતકમ્મં, અકુસલપક્ખે પઞ્ચાનન્તરિયકમ્મં વેદિતબ્બં. તસ્મિં સતિ સેસાનિ કુસલાનિ વા અકુસલાનિ વા વિપચ્ચિતું ન સક્કોન્તિ, તદેવ દુવિધમ્પિ પટિસન્ધિં દેતિ. યથા હિ સાસપપ્પમાણાપિ સક્ખરા વા અયગુળિકા વા ઉદકરહદે પક્ખિત્તા ઉદકપિટ્ઠે ઉપ્લવિતું ન સક્કોતિ, હેટ્ઠાવ પવિસતિ; એવમેવ કુસલેપિ અકુસલેપિ યં ગરુકં, તદેવ ગણ્હિત્વા ગચ્છતિ.

કુસલાકુસલેસુ પન યં બહુલં હોતિ, તં યબ્બહુલં નામ. તં દીઘરત્તં લદ્ધાસેવનવસેન વેદિતબ્બં. યં વા બલવકુસલકમ્મેસુ સોમનસ્સકરં, અકુસલકમ્મેસુ સન્તાપકરં, એતં યબ્બહુલં નામ. તદેતં યથા નામ દ્વીસુ મલ્લેસુ યુદ્ધભૂમિં ઓતિણ્ણેસુ યો બલવા, સો ઇતરં પાતેત્વા ગચ્છતિ; એવમેવ ઇતરં દુબ્બલકમ્મં અવત્થરિત્વા યં આસેવનવસેન વા બહુલં, આસન્નવસેન વા બલવં, તં વિપાકં દેતિ, દુટ્ઠગામણિઅભયરઞ્ઞો કમ્મં વિય.

સો કિર ચૂળઙ્ગણિયયુદ્ધે પરાજિતો વળવં આરુય્હ પલાયિ. તસ્સ ચૂળુપટ્ઠાકો તિસ્સામચ્ચો નામ એકકોવ પચ્છતો અહોસિ. સો એકં અટવિં પવિસિત્વા નિસિન્નો જિઘચ્છાય બાધયમાનાય – ‘‘ભાતિક તિસ્સ, અતિવિય નો જિઘચ્છા બાધતિ, કિં કરિસ્સામા’’તિ આહ. અત્થિ, દેવ, મયા સાટકન્તરે ઠપેત્વા એકં સુવણ્ણસરકભત્તં આભતન્તિ. તેન હિ આહરાતિ. સો નીહરિત્વા રઞ્ઞો પુરતો ઠપેસિ. રાજા દિસ્વા, ‘‘તાત, ચત્તારો કોટ્ઠાસે કરોહી’’તિ આહ. મયં તયો જના, કસ્મા દેવો ચત્તારો કોટ્ઠાસે કારયતીતિ? ભાતિક તિસ્સ, યતો પટ્ઠાય અહં અત્તાનં સરામિ, ન મે અય્યાનં અદત્વા આહારો પરિભુત્તપુબ્બો અત્થિ, સ્વાહં અજ્જપિ અદત્વા ન પરિભુઞ્જિસ્સામીતિ. સો ચત્તારો કોટ્ઠાસે અકાસિ. રાજા ‘‘કાલં ઘોસેહી’’તિ આહ. છડ્ડિતારઞ્ઞે કુતો, અય્યે, લભિસ્સામ દેવાતિ. ‘‘નાયં તવ ભારો. સચે મમ સદ્ધા અત્થિ, અય્યે, લભિસ્સામ, વિસ્સત્થો કાલં ઘોસેહી’’તિ આહ. સો ‘‘કાલો, ભન્તે, કાલો, ભન્તે’’તિ તિક્ખત્તું ઘોસેસિ.

અથસ્સ બોધિમાતુમહાતિસ્સત્થેરો તં સદ્દં દિબ્બાય સોતધાતુયા સુત્વા ‘કત્થાયં સદ્દો’તિ તં આવજ્જેન્તો ‘‘અજ્જ દુટ્ઠગામણિઅભયમહારાજા યુદ્ધપરાજિતો અટવિં પવિસિત્વા નિસિન્નો એકં સરકભત્તં ચત્તારો કોટ્ઠાસે કારેત્વા ‘એકકોવ ન પરિભુઞ્જિસ્સામી’તિ કાલં ઘોસાપેસી’’તિ ઞત્વા ‘‘અજ્જ મયા રઞ્ઞો સઙ્ગહં કાતું વટ્ટતી’’તિ મનોગતિયા આગન્ત્વા રઞ્ઞો પુરતો અટ્ઠાસિ. રાજા દિસ્વા પસન્નચિત્તો ‘‘પસ્સ, ભાતિક, તિસ્સા’’તિ વત્વા થેરં વન્દિત્વા ‘‘પત્તં, ભન્તે, દેથા’’તિ આહ. થેરો પત્તં નીહરિ. રાજા અત્તનો કોટ્ઠાસેન સદ્ધિં થેરસ્સ કોટ્ઠાસં પત્તે પક્ખિપિત્વા, ‘‘ભન્તે, આહારપરિસ્સયો નામ મા કદાચિ હોતૂ’’તિ વન્દિત્વા અટ્ઠાસિ. તિસ્સામચ્ચોપિ ‘‘મમ અય્યપુત્તે પસ્સન્તે ભુઞ્જિતું ન સક્ખિસ્સામી’’તિ અત્તનો કોટ્ઠાસં થેરસ્સેવ પત્તે આકિરિ. વળવાપિ ચિન્તેસિ – ‘‘મય્હમ્પિ કોટ્ઠાસં થેરસ્સેવ દાતું વટ્ટતી’’તિ. રાજા વળવં ઓલોકેત્વા ‘‘અયમ્પિ અત્તનો કોટ્ઠાસં થેરસ્સેવ પત્તે પક્ખિપનં પચ્ચાસીસતી’’તિ ઞત્વા તમ્પિ તત્થેવ પક્ખિપિત્વા થેરં વન્દિત્વા ઉય્યોજેસિ. થેરો તં ભત્તં આદાય ગન્ત્વા આદિતો પટ્ઠાય ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ આલોપસઙ્ખેપેન અદાસિ.

રાજાપિ ચિન્તેસિ – ‘‘અતિવિયમ્હા જિઘચ્છિતા, સાધુ વતસ્સ સચે અતિરેકભત્તસિત્થાનિ પહિણેય્યા’’તિ. થેરો રઞ્ઞો ચિત્તં ઞત્વા અતિરેકભત્તં એતેસં યાપનમત્તં કત્વા પત્તં આકાસે ખિપિ, પત્તો આગન્ત્વા રઞ્ઞો હત્થે પતિટ્ઠાસિ. ભત્તં તિણ્ણમ્પિ જનાનં યાવદત્થં અહોસિ. અથ રાજા પત્તં ધોવિત્વા ‘‘તુચ્છપત્તં ન પેસિસ્સામી’’તિ ઉત્તરિસાટકં મોચેત્વા ઉદકં પુઞ્છિત્વા સાટકં પત્તે ઠપેત્વા ‘‘પત્તો ગન્ત્વા મમ અય્યસ્સ હત્થે પતિટ્ઠાતૂ’’તિ આકાસે ખિપિ. પત્તો ગન્ત્વા થેરસ્સ હત્થે પતિટ્ઠાસિ.

અપરભાગે રઞ્ઞો તથાગતસ્સ સરીરધાતૂનં અટ્ઠમભાગં પતિટ્ઠાપેત્વા વીસરતનસતિકં મહાચેતિયં કારેન્તસ્સ અપરિનિટ્ઠિતેયેવ ચેતિયે કાલકિરિયાસમયો અનુપ્પત્તો. અથસ્સ મહાચેતિયસ્સ દક્ખિણપસ્સે નિપન્નસ્સ પઞ્ચનિકાયવસેન ભિક્ખુસઙ્ઘે સજ્ઝાયં કરોન્તે છહિ દેવલોકેહિ છ રથા આગન્ત્વા પુરતો આકાસે અટ્ઠંસુ. રાજા ‘‘પુઞ્ઞપોત્થકં આહરથા’’તિ આદિતો પટ્ઠાય પુઞ્ઞપોત્થકં વાચાપેસિ. અથ નં કિઞ્ચિ કમ્મં ન પરિતોસેસિ. સો ‘‘પરતો વાચેથા’’તિ આહ. પોત્થકવાચકો ‘‘ચૂળઙ્ગણિયયુદ્ધે પરાજિતેન તે દેવ અટવિં પવિસિત્વા નિસિન્નેન એકં સરકભત્તં ચત્તારો કોટ્ઠાસે કારેત્વા બોધિમાતુમહાતિસ્સત્થેરસ્સ ભિક્ખા દિન્ના’’તિ આહ. રાજા ‘‘ઠપેહી’’તિ વત્વા ભિક્ખુસઙ્ઘં પુચ્છિ, ‘‘ભન્તે, કતરો દેવલોકો રમણીયો’’તિ? સબ્બબોધિસત્તાનં વસનટ્ઠાનં તુસિતભવનં મહારાજાતિ. રાજા કાલં કત્વા તુસિતભવનતો આગતરથેવ પતિટ્ઠાય તુસિતભવનં અગમાસિ. ઇદં બલવકમ્મસ્સ વિપાકદાને વત્થુ.

યં પન કુસલાકુસલેસુ આસન્નમરણે અનુસ્સરિતું સક્કોતિ, તં યદાસન્નં નામ. તદેતં યથા નામ ગોગણપરિપુણ્ણસ્સ વજસ્સ દ્વારે વિવટે પરભાગે દમ્મગવબલવગવેસુ સન્તેસુપિ યો વજદ્વારસ્સ આસન્નો હોતિ અન્તમસો દુબ્બલજરગ્ગવોપિ, સો એવ પઠમતરં નિક્ખમતિ, એવમેવ અઞ્ઞેસુ કુસલાકુસલેસુ સન્તેસુપિ મરણકાલસ્સ આસન્નત્તા વિપાકં દેતિ.

તત્રિમાનિ વત્થૂનિ – મધુઅઙ્ગણગામે કિર એકો દમિળદોવારિકો પાતોવ બળિસં આદાય ગન્ત્વા મચ્છે વધિત્વા તયો કોટ્ઠાસે કત્વા એકેન તણ્ડુલં ગણ્હાતિ, એકેન દધિં, એકં પચતિ. ઇમિના નીહારેન પઞ્ઞાસ વસ્સાનિ પાણાતિપાતકમ્મં કત્વા અપરભાગે મહલ્લકો અનુટ્ઠાનસેય્યં ઉપગચ્છતિ. તસ્મિં ખણે ગિરિવિહારવાસી ચૂળપિણ્ડપાતિકતિસ્સત્થેરો ‘‘મા અયં સત્તો મયિ પસ્સન્તે નસ્સતૂ’’તિ ગન્ત્વા તસ્સ ગેહદ્વારે અટ્ઠાસિ. અથસ્સ ભરિયા, ‘‘સામિ, થેરો આગતો’’તિ આરોચેસિ. અહં પઞ્ઞાસ વસ્સાનિ થેરસ્સ સન્તિકં ન ગતપુબ્બો, કતરેન મે ગુણેન થેરો આગમિસ્સતિ, ગચ્છાતિ નં વદથાતિ. સા ‘‘અતિચ્છથ, ભન્તે’’તિ આહ. થેરો ‘‘ઉપાસકસ્સ કા સરીરપ્પવત્તી’’તિ પુચ્છિ. દુબ્બલો, ભન્તેતિ. થેરો ઘરં પવિસિત્વા સતિં ઉપ્પાદેત્વા ‘‘સીલં ગણ્હિસ્સસી’’તિ આહ. આમ, ભન્તે, દેથાતિ. થેરો તીણિ સરણાનિ દત્વા પઞ્ચ સીલાનિ દાતું આરભિ. તસ્સ પઞ્ચ સીલાનીતિ વચનકાલેયેવ જિવ્હા પપતિ. થેરો ‘‘વટ્ટિસ્સતિ એત્તક’’ન્તિ નિક્ખમિત્વા ગતો. સોપિ કાલં કત્વા ચાતુમહારાજિકભવને નિબ્બત્તિ. નિબ્બત્તક્ખણેયેવ ચ ‘‘કિં નુ ખો કમ્મં કત્વા મયા ઇદં લદ્ધ’’ન્તિ આવજ્જેન્તો થેરં નિસ્સાય લદ્ધભાવં ઞત્વા દેવલોકતો આગન્ત્વા થેરં વન્દિત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. ‘‘કો એસો’’તિ ચ વુત્તે ‘‘અહં, ભન્તે, દમિળદોવારિકો’’તિ આહ. કુહિં નિબ્બત્તોસીતિ? ચાતુમહારાજિકેસુ, ભન્તે, સચે મે અય્યો પઞ્ચ સીલાનિ અદસ્સ, ઉપરિ દેવલોકે નિબ્બત્તો અસ્સં. અહં કિં કરિસ્સામિ, ત્વં ગણ્હિતું નાસક્ખિ, પુત્તકાતિ. સો થેરં વન્દિત્વા દેવલોકમેવ ગતો. ઇદં તાવ કુસલકમ્મે વત્થુ.

અન્તરગઙ્ગાય પન મહાવાચકાલઉપાસકો નામ અહોસિ. સો તિંસ વસ્સાનિ સોતાપત્તિમગ્ગત્થાય દ્વત્તિંસાકારં સજ્ઝાયિત્વા ‘‘અહં એવં દ્વત્તિંસાકારં સજ્ઝાયન્તો ઓભાસમત્તમ્પિ નિબ્બત્તેતું નાસક્ખિં, બુદ્ધસાસનં અનિય્યાનિકં ભવિસ્સતી’’તિ દિટ્ઠિવિપલ્લાસં પત્વા કાલકિરિયં કત્વા મહાગઙ્ગાય નવઉસભિકો સુસુમારપેતો હુત્વા નિબ્બત્તિ. એકં સમયં કચ્છકતિત્થેન સટ્ઠિ પાસાણત્થમ્ભસકટાનિ અગમંસુ. સો સબ્બેપિ તે ગોણે ચ પાસાણે ચ ખાદિ. ઇદં અકુસલકમ્મે વત્થુ.

એતેહિ પન તીહિ મુત્તં અઞ્ઞાણવસેન કતં કટત્તા વા પન કમ્મં નામ. તં યથા નામ ઉમ્મત્તકેન ખિત્તદણ્ડં યત્થ વા તત્થ વા ગચ્છતિ, એવમેવ તેસં અભાવે યત્થ કત્થચિ વિપાકં દેતિ.

જનકં નામ એકં પટિસન્ધિં જનેત્વા પવત્તિં ન જનેતિ, પવત્તે અઞ્ઞં કમ્મં વિપાકં નિબ્બત્તેતિ. યથા હિ માતા જનેતિયેવ, ધાતિયેવ પન જગ્ગતિ; એવમેવં માતા વિય પટિસન્ધિનિબ્બત્તકં જનકકમ્મં, ધાતિ વિય પવત્તે સમ્પત્તકમ્મં. ઉપત્થમ્ભકં નામ કુસલેપિ લબ્ભતિ અકુસલેપિ. એકચ્ચો હિ કુસલં કત્વા સુગતિભવે નિબ્બત્તતિ. સો તત્થ ઠિતો પુનપ્પુનં કુસલં કત્વા તં કમ્મં ઉપત્થમ્ભેત્વા અનેકાનિ વસ્સસતસહસ્સાનિ સુગતિભવસ્મિંયેવ વિચરતિ. એકચ્ચો અકુસલં કત્વા દુગ્ગતિભવે નિબ્બત્તતિ. સો તત્થ ઠિતો પુનપ્પુનં અકુસલં કત્વા તં કમ્મં ઉપત્થમ્ભેત્વા બહૂનિ વસ્સસતસહસ્સાનિ દુગ્ગતિભવસ્મિંયેવ વિચરતિ.

અપરો નયો – જનકં નામ કુસલમ્પિ હોતિ અકુસલમ્પિ. તં પટિસન્ધિયમ્પિ પવત્તેપિ રૂપારૂપવિપાકક્ખન્ધે જનેતિ. ઉપત્થમ્ભકં પન વિપાકં જનેતું ન સક્કોતિ, અઞ્ઞેન કમ્મેન દિન્નાય પટિસન્ધિયા જનિતે વિપાકે ઉપ્પજ્જનકસુખદુક્ખં ઉપત્થમ્ભેતિ, અદ્ધાનં પવત્તેતિ. ઉપપીળકં નામ અઞ્ઞેન કમ્મેન દિન્નાય પટિસન્ધિયા જનિતે વિપાકે ઉપ્પજ્જનકસુખદુક્ખં પીળેતિ બાધેતિ, અદ્ધાનં પવત્તિતું ન દેતિ. તત્રાયં નયો – કુસલકમ્મે વિપચ્ચમાને અકુસલકમ્મં ઉપપીળકં હુત્વા તસ્સ વિપચ્ચિતું ન દેતિ. અકુસલકમ્મે વિપચ્ચમાને કુસલકમ્મં ઉપપીળકં હુત્વા તસ્સ વિપચ્ચિતું ન દેતિ. યથા વડ્ઢમાનકં રુક્ખં વા ગચ્છં વા લતં વા કોચિદેવ દણ્ડેન વા સત્થેન વા ભિન્દેય્ય વા છિન્દેય્ય વા, અથ સો રુક્ખો વા ગચ્છો વા લતા વા વડ્ઢિતું ન સક્કુણેય્ય; એવમેવં કુસલં વિપચ્ચમાનં અકુસલેન ઉપપીળિતં, અકુસલં વા પન વિપચ્ચમાનં કુસલેન ઉપપીળિતં વિપચ્ચિતું ન સક્કોતિ. તત્થ સુનક્ખત્તસ્સ અકુસલકમ્મં કુસલં ઉપપીળેસિ, ચોરઘાતકસ્સ કુસલકમ્મં અકુસલં ઉપપીળેસિ.

રાજગહે કિર વાતકાળકો પઞ્ઞાસ વસ્સાનિ ચોરઘાતકમ્મં અકાસિ. અથ નં રઞ્ઞો આરોચેસું – ‘‘દેવ, વાતકાળકો મહલ્લકો ચોરે ઘાતેતું ન સક્કોતી’’તિ. ‘‘અપનેથ નં તસ્મા ઠાનન્તરાતિ. અમચ્ચા નં અપનેત્વા અઞ્ઞં તસ્મિં ઠાને ઠપયિંસુ. વાતકાળકોપિ યાવ તં કમ્મં અકાસિ, તાવ અહતવત્થાનિ વા અચ્છાદિતું સુરભિપુપ્ફાનિ વા પિળન્ધિતું પાયાસં વા ભુઞ્જિતું ઉચ્છાદનન્હાપનં વા પચ્ચનુભોતું નાલત્થ. સો ‘‘દીઘરત્તં મે કિલિટ્ઠવેસેન ચરિત’’ન્તિ ‘‘પાયાસં મે પચાહી’’તિ ભરિયં આણાપેત્વા ન્હાનીયસમ્ભારાનિ ગાહાપેત્વા ન્હાનતિત્થં ગન્ત્વા સીસં ન્હત્વા અહતવત્થાનિ અચ્છાદેત્વા ગન્ધે વિલિમ્પિત્વા પુપ્ફાનિ પિળન્ધિત્વા ઘરં આગચ્છન્તો સારિપુત્તત્થેરં દિસ્વા ‘‘સંકિલિટ્ઠકમ્મતો ચમ્હિ અપગતો, અય્યો ચ મે દિટ્ઠો’’તિ તુટ્ઠમાનસો થેરં ઘરં નેત્વા નવસપ્પિસક્કરચુણ્ણાભિસઙ્ખતેન પાયાસેન પરિવિસિ. થેરો તસ્સ અનુમોદનમકાસિ. સો અનુમોદનં સુત્વા અનુલોમિકખન્તિં પટિલભિત્વા થેરં અનુગન્ત્વા નિવત્તમાનો અન્તરામગ્ગે તરુણવચ્છાય ગાવિયા મદ્દિત્વા જીવિતક્ખયં પાપિતો ગન્ત્વા તાવતિંસભવને નિબ્બત્તિ. ભિક્ખૂ તથાગતં પુચ્છિંસુ – ‘‘ભન્તે, ચોરઘાતકો અજ્જેવ કિલિટ્ઠકમ્મતો અપનીતો, અજ્જેવ કાલઙ્કતો, કહં નુ ખો નિબ્બત્તો’’તિ? તાવતિંસભવને, ભિક્ખવેતિ. ભન્તે, ચોરઘાતકો દીઘરત્તં પુરિસે ઘાતેસિ, તુમ્હે ચ એવં વદેથ, નત્થિ નુ ખો પાપકમ્મસ્સ ફલન્તિ. મા, ભિક્ખવે, એવં અવચુત્થ, બલવકલ્યાણમિત્તૂપનિસ્સયં લભિત્વા ધમ્મસેનાપતિસ્સ પિણ્ડપાતં દત્વા અનુમોદનં સુત્વા અનુલોમિકખન્તિં પટિલભિત્વા સો તત્થ નિબ્બત્તોતિ.

‘‘સુભાસિતં સુણિત્વાન, નાગરિયો ચોરઘાતકો;

અનુલોમખન્તિં લદ્ધાન, મોદતી તિદિવં ગતો’’તિ.

ઉપઘાતકં પન સયં કુસલમ્પિ અકુસલમ્પિ સમાનં અઞ્ઞં દુબ્બલકમ્મં ઘાતેત્વા તસ્સ વિપાકં પટિબાહિત્વા અત્તનો વિપાકસ્સ ઓકાસં કરોતિ. એવં પન કમ્મેન કતે ઓકાસે તં વિપાકં ઉપ્પન્નં નામ વુચ્ચતિ. ઉપચ્છેદકન્તિપિ એતસ્સેવ નામં. તત્રાયં નયો – કુસલકમ્મસ્સ વિપચ્ચનકાલે એકં અકુસલકમ્મં ઉટ્ઠાય તં કમ્મં છિન્દિત્વા પાતેતિ. અકુસલકમ્મસ્સપિ વિપચ્ચનકાલે એકં કુસલકમ્મં ઉટ્ઠાય તં કમ્મં છિન્દિત્વા પાતેતિ. ઇદં ઉપચ્છેદકં નામ. તત્થ અજાતસત્તુનો કમ્મં કુસલચ્છેદકં અહોસિ, અઙ્ગુલિમાલત્થેરસ્સ અકુસલચ્છેદકન્તિ. એવં સુત્તન્તિકપરિયાયેન એકાદસ કમ્માનિ વિભત્તાનિ.

અભિધમ્મપરિયાયેન પન સોળસ કમ્માનિ વિભત્તાનિ, સેય્યથિદં – ‘‘અત્થેકચ્ચાનિ પાપકાનિ કમ્મસમાદાનાનિ ગતિસમ્પત્તિપટિબાળ્હાનિ ન વિપચ્ચન્તિ, અત્થેકચ્ચાનિ પાપકાનિ કમ્મસમાદાનાનિ ઉપધિસમ્પત્તિપટિબાળ્હાનિ ન વિપચ્ચન્તિ, અત્થેકચ્ચાનિ પાપકાનિ કમ્મસમાદાનાનિ કાલસમ્પત્તિપટિબાળ્હાનિ ન વિપચ્ચન્તિ, અત્થેકચ્ચાનિ પાપકાનિ કમ્મસમાદાનાનિ પયોગસમ્પત્તિપટિબાળ્હાનિ ન વિપચ્ચન્તિ. અત્થેકચ્ચાનિ પાપકાનિ કમ્મસમાદાનાનિ ગતિવિપત્તિં આગમ્મ વિપચ્ચન્તિ, ઉપધિવિપત્તિં, કાલવિપત્તિં, પયોગવિપત્તિં આગમ્મ વિપચ્ચન્તિ. અત્થેકચ્ચાનિ કલ્યાણાનિ કમ્મસમાદાનાનિ ગતિવિપત્તિપટિબાળ્હાનિ ન વિપચ્ચન્તિ, ઉપધિવિપત્તિ, કાલવિપત્તિ, પયોગવિપત્તિપટિબાળ્હાનિ ન વિપચ્ચન્તિ. અત્થેકચ્ચાનિ કલ્યાણાનિ કમ્મસમાદાનાનિ ગતિસમ્પત્તિં આગમ્મ વિપચ્ચન્તિ, ઉપધિસમ્પત્તિં, કાલસમ્પત્તિં, પયોગસમ્પત્તિં આગમ્મ વિપચ્ચન્તી’’તિ (વિભ. ૮૧૦).

તત્થ પાપકાનીતિ લામકાનિ. કમ્મસમાદાનાનીતિ કમ્મગ્ગહણાનિ. ગહિતસમાદિન્નાનં કમ્માનમેતં અધિવચનં. ગતિસમ્પત્તિપટિબાળ્હાનિ ન વિપચ્ચન્તીતિઆદીસુ અનિટ્ઠારમ્મણાનુભવનારહે કમ્મે વિજ્જમાનેયેવ સુગતિભવે નિબ્બત્તસ્સ તં કમ્મં ગતિસમ્પત્તિપટિબાળ્હં ન વિપચ્ચતિ નામ. ગતિસમ્પત્તિયા પતિબાહિતં હુત્વા ન વિપચ્ચતીતિ અત્થો. યો પન પાપકમ્મેન દાસિયા વા કમ્મકારિયા વા કુચ્છિયં નિબ્બત્તિત્વા ઉપધિસમ્પન્નો હોતિ, અત્તભાવસમિદ્ધિયં તિટ્ઠતિ. અથસ્સ સામિકા તસ્સ રૂપસમ્પત્તિં દિસ્વા ‘‘નાયં કિલિટ્ઠકમ્મસ્સાનુચ્છવિકો’’તિ ચિત્તં ઉપ્પાદેત્વા અત્તનો જાતપુત્તં વિય ભણ્ડાગારિકાદિટ્ઠાનેસુ ઠપેત્વા સમ્પત્તિં યોજેત્વા પરિહરન્તિ. એવરૂપસ્સ કમ્મં ઉપધિસમ્પત્તિપટિબાળ્હં ન વિપચ્ચતિ નામ. યો પન પઠમકપ્પિકકાલસદિસે સુલભસમ્પન્નરસભોજને સુભિક્ખકાલે નિબ્બત્તતિ, તસ્સ વિજ્જમાનમ્પિ પાપકમ્મં કાલસમ્પત્તિપટિબાળ્હં ન વિપચ્ચતિ નામ. યો પન સમ્માપયોગં નિસ્સાય જીવતિ, ઉપસઙ્કમિતબ્બયુત્તકાલે ઉપસઙ્કમતિ, પટિક્કમિતબ્બયુત્તકાલે પટિક્કમતિ, પલાયિતબ્બયુત્તકાલે પલાયતિ. લઞ્જદાનયુત્તકાલે લઞ્જં દેતિ, ચોરિકયુત્તકાલે ચોરિકં કરોતિ, એવરૂપસ્સ પાપકમ્મં પયોગસમ્પત્તિપટિબાળ્હં ન વિપચ્ચતિ નામ.

દુગ્ગતિભવે નિબ્બત્તસ્સ પન પાપકમ્મં ગતિવિપત્તિં આગમ્મ વિપચ્ચતિ નામ. યો પન દાસિયા વા કમ્મકારિયા વા કુચ્છિસ્મિં નિબ્બત્તો દુબ્બણ્ણો હોતિ દુસ્સણ્ઠાનો, ‘‘યક્ખો નુ ખો મનુસ્સો નુ ખો’’તિ વિમતિં ઉપ્પાદેતિ. સો સચે પુરિસો હોતિ, અથ નં ‘‘નાયં અઞ્ઞસ્સ કમ્મસ્સ અનુચ્છવિકો’’તિ હત્થિં વા રક્ખાપેન્તિ અસ્સં વા ગોણે વા, તિણકટ્ઠાદીનિ વા આહરાપેન્તિ, ખેળસરકં વા ગણ્હાપેન્તિ. સચે ઇત્થી હોતિ, અથ નં હત્થિઅસ્સાદીનં ભત્તમાસાદીનિ વા પચાપેન્તિ, કચવરં વા છડ્ડાપેન્તિ, અઞ્ઞં વા પન જિગુચ્છનીયકમ્મં કારેન્તિ. એવરૂપસ્સ પાપકમ્મં ઉપધિવિપત્તિં આગમ્મ વિપચ્ચતિ નામ. યો પન દુબ્ભિક્ખકાલે વા પરિહીનસમ્પત્તિકાલે વા અન્તરકપ્પે વા નિબ્બત્તતિ, તસ્સ પાપકમ્મં કાલવિપત્તિં આગમ્મ વિપચ્ચતિ નામ. યો પન પયોગં સમ્પાદેતું ન જાનાતિ, ઉપસઙ્કમિતબ્બયુત્તકાલે ઉપસઙ્કમિતું ન જાનાતિ…પે… ચોરિકયુત્તકાલે ચોરિકં કાતું ન જાનાતિ, તસ્સ પાપકમ્મં પયોગવિપત્તિં આગમ્મ વિપચ્ચતિ નામ.

યો પન ઇટ્ઠારમ્મણાનુભવનારહે કમ્મે વિજ્જમાનેયેવ ગન્ત્વા દુગ્ગતિભવે નિબ્બત્તતિ, તસ્સ તં કમ્મં ગતિવિપત્તિપટિબાળ્હં ન વિપચ્ચતિ નામ. યો પન પુઞ્ઞાનુભાવેન રાજરાજમહામત્તાદીનં ગેહે નિબ્બત્તિત્વા કાણો વા હોતિ કુણી વા ખઞ્જો વા પક્ખહતો વા, તસ્સ ઓપરજ્જસેનાપતિભણ્ડાગારિકટ્ઠાનાદીનિ ન અનુચ્છવિકાનીતિ ન દેન્તિ. ઇચ્ચસ્સ તં પુઞ્ઞં ઉપધિવિપત્તિપટિબાળ્હં ન વિપચ્ચતિ નામ. યો પન દુબ્ભિક્ખકાલે વા પરિહીનસમ્પત્તિકાલે વા અન્તરકપ્પે વા મનુસ્સેસુ નિબ્બત્તતિ, તસ્સ તં કલ્યાણકમ્મં કાલવિપત્તિપટિબાળ્હં ન વિપચ્ચતિ નામ. યો હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ પયોગં સમ્પાદેતું ન જાનાતિ, તસ્સ કલ્યાણકમ્મં પયોગવિપત્તિપટિબાળ્હં ન વિપચ્ચતિ નામ.

કલ્યાણકમ્મેન પન સુગતિભવે નિબ્બત્તસ્સ તં કમ્મં ગતિસમ્પત્તિં આગમ્મ વિપચ્ચતિ નામ. રાજરાજમહામત્તાદીનં કુલે નિબ્બત્તિત્વા ઉપધિસમ્પત્તિં પત્તસ્સ અત્તભાવસમિદ્ધિયં ઠિતસ્સ દેવનગરે સમુસ્સિતરતનતોરણસદિસં અત્તભાવં દિસ્વા ‘‘ઇમસ્સ ઓપરજ્જસેનાપતિભણ્ડાગારિકટ્ઠાનાદીનિ અનુચ્છવિકાની’’તિ દહરસ્સેવ સતો તાનિ ઠાનન્તરાનિ દેન્તિ, એવરૂપસ્સ કલ્યાણકમ્મં ઉપધિસમ્પત્તિં આગમ્મ વિપચ્ચતિ નામ. યો પઠમકપ્પિકેસુ વા સુલભન્નપાનકાલે વા નિબ્બત્તતિ, તસ્સ કલ્યાણકમ્મં કાલસમ્પત્તિં આગમ્મ વિપચ્ચતિ નામ. યો વુત્તનયેનેવ પયોગં સમ્પાદેતું જાનાતિ, તસ્સ કમ્મં પયોગસમ્પત્તિં આગમ્મ વિપચ્ચતિ નામ. એવં અભિધમ્મપરિયાયેન સોળસ કમ્માનિ વિભત્તાનિ.

અપરાનિપિ પટિસમ્ભિદામગ્ગપરિયાયેન દ્વાદસ કમ્માનિ વિભત્તાનિ. સેય્યથિદં – ‘‘અહોસિ કમ્મં અહોસિ કમ્મવિપાકો, અહોસિ કમ્મં નાહોસિ કમ્મવિપાકો, અહોસિ કમ્મં અત્થિ કમ્મવિપાકો, અહોસિ કમ્મં નત્થિ કમ્મવિપાકો, અહોસિ કમ્મં ભવિસ્સતિ કમ્મવિપાકો, અહોસિ કમ્મં ન ભવિસ્સતિ કમ્મવિપાકો, અત્થિ કમ્મં અત્થિ કમ્મવિપાકો, અત્થિ કમ્મં નત્થિ કમ્મવિપાકો, અત્થિ કમ્મં ભવિસ્સતિ કમ્મવિપાકો, અત્થિ કમ્મં ન ભવિસ્સતિ કમ્મવિપાકો, ભવિસ્સતિ કમ્મં ભવિસ્સતિ કમ્મવિપાકો, ભવિસ્સતિ કમ્મં ન ભવિસ્સતિ કમ્મવિપાકો’’તિ (પટિ. મ. ૧.૨૩૪).

તત્થ યં કમ્મં અતીતે આયૂહિતં અતીતેયેવ વિપાકવારં લભિ, પટિસન્ધિજનકં પટિસન્ધિં જનેસિ, રૂપજનકં રૂપં, તં અહોસિ કમ્મં અહોસિ કમ્મવિપાકોતિ વુત્તં. યં પન વિપાકવારં ન લભિ, પટિસન્ધિજનકં પટિસન્ધિં રૂપજનકં વા રૂપં જનેતું નાસક્ખિ, તં અહોસિ કમ્મં નાહોસિ કમ્મવિપાકોતિ વુત્તં. યં પન અતીતે આયૂહિતં એતરહિ લદ્ધવિપાકવારં પટિસન્ધિજનકં પટિસન્ધિં જનેત્વા રૂપજનકં રૂપં જનેત્વા ઠિતં, તં અહોસિ કમ્મં અત્થિ કમ્મવિપાકોતિ વુત્તં. યં અલદ્ધવિપાકવારં પટિસન્ધિજનકં વા પટિસન્ધિં રૂપજનકં વા રૂપં જનેતું નાસક્ખિ, તં અહોસિ કમ્મં નત્થિ કમ્મવિપાકોતિ વુત્તં. યં પન અતીતે આયૂહિતં અનાગતે વિપાકવારં લભિસ્સતિ, પટિસન્ધિજનકં પટિસન્ધિં રૂપજનકં રૂપં જનેતું સક્ખિસ્સતિ, તં અહોસિ કમ્મં ભવિસ્સતિ કમ્મવિપાકોતિ વુત્તં. યં અનાગતે વિપાકવારં ન લભિસ્સતિ, પટિસન્ધિજનકં પટિસન્ધિં રૂપજનકં વા રૂપં જનેતું ન સક્ખિસ્સતિ, તં અહોસિ કમ્મં ન ભવિસ્સતિ કમ્મવિપાકોતિ વુત્તં.

યં પન એતરહિ આયૂહિતં એતરહિયેવ વિપાકવારં લભતિ, તં અત્થિ કમ્મં અત્થિ કમ્મવિપાકોતિ વુત્તં. યં પન એતરહિ વિપાકવારં ન લભતિ, તં અત્થિ કમ્મં નત્થિ કમ્મવિપાકોતિ વુત્તં. યં પન એતરહિ આયૂહિતં અનાગતે વિપાકવારં લભિસ્સતિ, પટિસન્ધિજનકં પટિસન્ધિં રૂપજનકં રૂપં જનેતું સક્ખિસ્સતિ, તં અત્થિ કમ્મં ભવિસ્સતિ કમ્મવિપાકોતિ વુત્તં. યં પન વિપાકવારં ન લભિસ્સતિ, પટિસન્ધિજનકં પટિસન્ધિં રૂપજનકં વા રૂપં જનેતું સક્ખિસ્સતિ, તં અત્થિ કમ્મં ન ભવિસ્સતિ કમ્મવિપાકોતિ વુત્તં.

યં પનાનાગતે આયૂહિસ્સતિ, અનાગતેયેવ વિપાકવારં લભિસ્સતિ, પટિસન્ધિજનકં પટિસન્ધિં રૂપજનકં વા રૂપં જનેસ્સતિ, તં ભવિસ્સતિ કમ્મં ભવિસ્સતિ કમ્મવિપાકોતિ વુત્તં. યં પન વિપાકવારં ન લભિસ્સતિ, પટિસન્ધિજનકં પટિસન્ધિં રૂપજનકં વા રૂપં જનેતું ન સક્ખિસ્સતિ, તં ભવિસ્સતિ કમ્મં ન ભવિસ્સતિ કમ્મવિપાકોતિ વુત્તં. એવં પટિસમ્ભિદામગ્ગપરિયાયેન દ્વાદસ કમ્માનિ વિભત્તાનિ.

ઇતિ ઇમાનિ ચેવ દ્વાદસ અભિધમ્મપરિયાયેન વિભત્તાનિ ચ સોળસ કમ્માનિ અત્તનો ઠાના ઓસક્કિત્વા સુત્તન્તિકપરિયાયેન વુત્તાનિ એકાદસ કમ્માનિયેવ ભવન્તિ. તાનિપિ તતો ઓસક્કિત્વા તીણિયેવ કમ્માનિ હોન્તિ દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં, ઉપપજ્જવેદનીયં, અપરપરિયાયવેદનીયન્તિ. તેસં સઙ્કમનં નત્થિ, યથાઠાનેયેવ તિટ્ઠન્તિ. યદિ હિ દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં કમ્મં ઉપપજ્જવેદનીયં વા અપરપરિયાયવેદનીયં વા ભવેય્ય, ‘‘દિટ્ઠે વા ધમ્મે’’તિ સત્થા ન વદેય્ય. સચેપિ ઉપપજ્જવેદનીયં દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં વા અપરપરિયાયવેદનીયં વા ભવેય્ય, ‘‘ઉપપજ્જ વા’’તિ સત્થા ન વદેય્ય. અથાપિ અપરપરિયાયવેદનીયં દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં વા ઉપપજ્જવેદનીયં વા ભવેય્ય, ‘‘અપરે વા પરિયાયે’’તિ સત્થા ન વદેય્ય.

સુક્કપક્ખેપિ ઇમિનાવ નયેન અત્થો વેદિતબ્બો. એત્થ પન લોભે વિગતેતિ લોભે અપગતે નિરુદ્ધે. તાલવત્થુકતન્તિ તાલવત્થુ વિય કતં, મત્થકચ્છિન્નતાલો વિય પુન અવિરુળ્હિસભાવં કતન્તિ અત્થો. અનભાવં કતન્તિ અનુઅભાવં કતં, યથા પુન નુપ્પજ્જતિ, એવં કતન્તિ અત્થો. એવસ્સૂતિ એવં ભવેય્યું. એવમેવ ખોતિ એત્થ બીજાનિ વિય કુસલાકુસલં કમ્મં દટ્ઠબ્બં, તાનિ અગ્ગિના ડહનપુરિસો વિય યોગાવચરો, અગ્ગિ વિય મગ્ગઞાણં, અગ્ગિં દત્વા બીજાનં ડહનકાલો વિય મગ્ગઞાણેન કિલેસાનં દડ્ઢકાલો, મસિકતકાલો વિય પઞ્ચન્નં ખન્ધાનં છિન્નમૂલકે કત્વા ઠપિતકાલો, મહાવાતે ઓપુનિત્વા નદિયા વા પવાહેત્વા અપ્પવત્તિકતકાલો વિય ઉપાદિન્નકસન્તાનસ્સ નિરોધેન છિન્નમૂલકાનં પઞ્ચન્નં ખન્ધાનં અપ્પટિસન્ધિકભાવેન નિરુજ્ઝિત્વા પુન ભવસ્મિં પટિસન્ધિં અગ્ગહિતકાલો વેદિતબ્બો.

મોહજઞ્ચાપવિદ્દસૂતિ મોહજઞ્ચાપિ અવિદ્દસુ. ઇદં વુત્તં હોતિ – યં સો અવિદૂ અન્ધબાલો લોભજઞ્ચ દોસજઞ્ચ મોહજઞ્ચાતિ કમ્મં કરોતિ, એવં કરોન્તેન યં તેન પકતં કમ્મં અપ્પં વા યદિ વા બહું. ઇધેવ તં વેદનિયન્તિ તં કમ્મં તેન બાલેન ઇધ સકે અત્તભાવેયેવ વેદનીયં, તસ્સેવ તં અત્તભાવે વિપચ્ચતીતિ અત્થો. વત્થું અઞ્ઞં ન વિજ્જતીતિ તસ્સ કમ્મસ્સ વિપચ્ચનત્થાય અઞ્ઞં વત્થુ નત્થિ. ન હિ અઞ્ઞેન કતં કમ્મં અઞ્ઞસ્સ અત્તભાવે વિપચ્ચતિ. તસ્મા લોભઞ્ચ દોસઞ્ચ, મોહજઞ્ચાપિ વિદ્દસૂતિ તસ્મા યો વિદૂ મેધાવી પણ્ડિતો તં લોભજાદિભેદં કમ્મં ન કરોતિ, સો વિજ્જં ઉપ્પાદયં ભિક્ખુ, સબ્બા દુગ્ગતિયો જહે, અરહત્તમગ્ગવિજ્જં ઉપ્પાદેત્વા તં વા પન વિજ્જં ઉપ્પાદેન્તો સબ્બા દુગ્ગતિયો જહતિ. દેસનાસીસમેવેતં, સુગતિયોપિ પન સો ખીણાસવો જહતિયેવ. યમ્પિ ચેતં ‘‘તસ્મા લોભઞ્ચ દોસઞ્ચા’’તિ વુત્તં, એત્થાપિ લોભદોસસીસેન લોભજઞ્ચ દોસજઞ્ચ કમ્મમેવ નિદ્દિટ્ઠન્તિ વેદિતબ્બં. એવં સુત્તન્તેસુપિ ગાથાયપિ વટ્ટવિવટ્ટમેવ કથિતન્તિ.