(૧૪) ૪. ચતુત્થએતદગ્ગવગ્ગો

આનન્દત્થેરવત્થુ

૨૧૯-૨૨૩. ચતુત્થસ્સ પઠમે બહુસ્સુતાનન્તિઆદીસુ અઞ્ઞેપિ થેરા બહુસ્સુતા સતિમન્તા ગતિમન્તા ધિતિમન્તા ઉપટ્ઠાકા ચ અત્થિ. અયં પનાયસ્મા બુદ્ધવચનં ઉગ્ગણ્હન્તો દસબલસ્સ સાસને ભણ્ડાગારિકપરિયત્તિયં ઠત્વા ગણ્હિ. તસ્મા બહુસ્સુતાનં અગ્ગો નામ જાતો. ઇમસ્સેવ ચ થેરસ્સ બુદ્ધવચનં ગહેત્વા ધારણકસતિ અઞ્ઞેહિ થેરેહિ બલવતરા અહોસિ, તસ્મા સતિમન્તાનં અગ્ગો નામ જાતો. અયમેવ ચાયસ્મા એકપદે ઠત્વા સટ્ઠિ પદસહસ્સાનિ ગણ્હન્તો સત્થારા કથિતનિયામેનેવ સબ્બપદાનિ જાનાતિ, તસ્મા ગતિમન્તાનં અગ્ગો નામ જાતો. તસ્સેવ ચાયસ્મતો બુદ્ધવચનં ઉગ્ગણ્હનવીરિયં સજ્ઝાયનવીરિયઞ્ચ ધારણવીરિયઞ્ચ સત્થુ ઉપટ્ઠાનવીરિયઞ્ચ અઞ્ઞેહિ અસદિસં અહોસિ, તસ્મા ધિતિમન્તાનં અગ્ગો નામ જાતો. તથાગતં ઉપટ્ઠહન્તો ચેસ ન અઞ્ઞેસં ઉપટ્ઠાકભિક્ખૂનં ઉપટ્ઠાનાકારેન ઉપટ્ઠહિ, અઞ્ઞે હિ તથાગતં ઉપટ્ઠહન્તા ન ચિરં ઉપટ્ઠહિંસુ, ન ચ બુદ્ધાનં મનં ગહેત્વા ઉપટ્ઠહિંસુ. અયં થેરો પન ઉપટ્ઠાકટ્ઠાનં લદ્ધદિવસતો પટ્ઠાય આરદ્ધવીરિયો હુત્વા તથાગતસ્સ મનં ગહેત્વા ઉપટ્ઠહિ. તસ્મા ઉપટ્ઠાકાનં અગ્ગો નામ જાતો.

તસ્સ પઞ્હકમ્મે અયમનુપુબ્બિકથા – ઇતો કિર સતસહસ્સમત્થકે કપ્પે પદુમુત્તરો નામ સત્થા લોકે ઉપ્પજ્જિ. તસ્સ હંસવતી નામ નગરં અહોસિ, નન્દો નામ રાજા પિતા, સુમેધા નામ દેવી માતા, બોધિસત્તો ઉત્તરકુમારો નામ અહોસિ. સો પુત્તસ્સ જાતદિવસે મહાભિનિક્ખમનં નિક્ખમ્મ પબ્બજિત્વા પધાનમનુયુત્તો અનુક્કમેન સબ્બઞ્ઞુતં પત્વા ‘‘અનેકજાતિસંસાર’’ન્તિ ઉદાનં ઉદાનેત્વા સત્તાહં બોધિપલ્લઙ્કે વીતિનામેત્વા ‘‘પથવિયં ઠપેસ્સામી’’તિ પાદં અભિનીહરિ. અથ પથવિં ભિન્દિત્વા હેટ્ઠા વુત્તપ્પમાણં પદુમં ઉટ્ઠાસિ. તદુપાદાય ભગવા પદુમુત્તરોતેવ પઞ્ઞાયિત્થ. તસ્સ દેવલો ચ સુજાતો ચ દ્વે અગ્ગસાવકા અહેસું, અમિતા ચ અસમા ચ દ્વે અગ્ગસાવિકા, સુમનો નામ ઉપટ્ઠાકો. પદુમુત્તરો ભગવા પિતુ સઙ્ગહં કુરુમાનો ભિક્ખુસતસહસ્સપરિવારો હંસવતિયા રાજધાનિયા વસતિ.

કનિટ્ઠભાતા પનસ્સ સુમનકુમારો નામ. તસ્સ રાજા હંસવતિતો વીસયોજનસતે ભોગગામં અદાસિ. સો કદાચિ કદાચિ આગન્ત્વા પિતરઞ્ચ સત્થારઞ્ચ પસ્સતિ. અથેકદિવસં પચ્ચન્તો કુપિતો સુમનો રઞ્ઞો પેસેસિ. રાજા ‘‘ત્વં મયા તત્થ કસ્મા ઠપિતો’’તિ પટિપેસેસિ. સો ચોરે વૂપસમેત્વા ‘‘ઉપસન્તો, દેવ, જનપદો’’તિ રઞ્ઞો પેસેસિ. રાજા તુટ્ઠો ‘‘સીઘં મમ પુત્તો આગચ્છતૂ’’તિ આહ. તસ્સ સહસ્સમત્તા અમચ્ચા હોન્તિ. સો તેહિ સદ્ધિં અન્તરામગ્ગે મન્તેસિ – ‘‘મય્હં પિતા તુટ્ઠો સચે મે વરં દેતિ, કિં ગણ્હામી’’તિ? અથ નં એકચ્ચે ‘‘હત્થિં ગણ્હથ, અસ્સં ગણ્હથ, જનપદં ગણ્હથ, સત્ત રતનાનિ ગણ્હથા’’તિ આહંસુ. અપરે ‘‘તુમ્હે પથવિસ્સરસ્સ પુત્તા, ન તુમ્હાકં ધનં દુલ્લભં, લદ્ધમ્પિ ચેતં સબ્બં પહાય ગમનીયં, પુઞ્ઞમેવ એકં આદાય ગમનીયં. તસ્મા દેવે વરં દદમાને તેમાસં પદુમુત્તરભગવન્તં ઉપટ્ઠાતું વરં ગણ્હથા’’તિ આહંસુ. સો ‘‘તુમ્હે મય્હં કલ્યાણમિત્તા, ન મેતં ચિત્તં અત્થિ, તુમ્હેહિ પન ઉપ્પાદિતં, એવં કરિસ્સામી’’તિ ગન્ત્વા પિતરં વન્દિત્વા પિતરા આલિઙ્ગેત્વા મત્થકે ચુમ્બેત્વા ‘‘વરં તે પુત્ત દેમી’’તિ વુત્તે ‘‘ઇચ્છામહં, મહારાજ, ભગવન્તં તેમાસં ચતૂહિ પચ્ચયેહિ ઉપટ્ઠહન્તો જીવિતં અવઞ્ઝં કાતું, ઇમં મે દેવ વરં દેહી’’તિ આહ. ન સક્કા, તાત, અઞ્ઞં વરેહીતિ. દેવ, ખત્તિયાનં નામ દ્વે કથા નત્થિ, એતદેવ મે વરં દેહિ, ન મમ અઞ્ઞેન અત્થોતિ. તાત, બુદ્ધાનં નામ ચિત્તં દુજ્જાનં, સચે ભગવા ન ઇચ્છિસ્સતિ, મયા દિન્નેપિ કિં ભવિસ્સતીતિ? ‘‘સાધુ, દેવ, અહં ભગવતો ચિત્તં જાનિસ્સામી’’તિ વિહારં ગતો.

તેન ચ સમયેન ભત્તકિચ્ચં નિટ્ઠાપેત્વા ભગવા ગન્ધકુટિં પવિટ્ઠો હોતિ, સો મણ્ડલમાળે સન્નિપતિતાનં ભિક્ખૂનં સન્તિકં અગમાસિ. તે નં આહંસુ – ‘‘રાજપુત્ત, કસ્મા આગતોસી’’તિ? ભગવન્તં દસ્સનાય, દસ્સેથ મે ભગવન્તન્તિ. ન મયં, રાજપુત્ત, ઇચ્છિતિચ્છિતક્ખણે સત્થારં દટ્ઠું લભામાતિ. કો પન, ભન્તે, લભતીતિ? સુમનત્થેરો નામ રાજપુત્તાતિ. સો ‘‘કુહિં, ભન્તે, થેરો’’તિ? થેરસ્સ નિસિન્નટ્ઠાનં પુચ્છિત્વા ગન્ત્વા વન્દિત્વા ‘‘ઇચ્છામહં, ભન્તે, ભગવન્તં પસ્સિતું, દસ્સેથ મે ભગવન્ત’’ન્તિ આહ. થેરો પસ્સન્તસ્સેવ રાજકુમારસ્સ આપોકસિણજ્ઝાનં સમાપજ્જિત્વા મહાપથવિં ઉદકં અધિટ્ઠાય પથવિયં નિમુજ્જિત્વા સત્થુ ગન્ધકુટિયંયેવ પાતુરહોસિ. અથ નં ભગવા ‘‘સુમન કસ્મા આગતોસી’’તિ આહ. રાજપુત્તો, ભન્તે, ભગવન્તં દસ્સનાય આગતોતિ. તેન હિ ભિક્ખુ આસનં પઞ્ઞાપેહીતિ. પુન થેરો પસ્સન્તસ્સેવ રાજકુમારસ્સ બુદ્ધાસનં ગહેત્વા અન્તોગન્ધકુટિયં નિમુજ્જિત્વા બહિપરિવેણે પાતુભવિત્વા પરિવેણે આસનં પઞ્ઞાપેસિ. રાજકુમારો ઇમાનિ દ્વે અચ્છરિયાકારાનિ દિસ્વા ‘‘મહન્તો વતાયં ભિક્ખૂ’’તિ ચિન્તેસિ.

ભગવાપિ ગન્ધકુટિતો નિક્ખમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. રાજપુત્તો ભગવન્તં વન્દિત્વા પટિસન્થારં અકાસિ. ‘‘કદા આગતોસિ રાજપુત્તા’’તિ વુત્તે, ‘‘ભન્તે, તુમ્હેસુ ગન્ધકુટિં પવિટ્ઠેસુ, ભિક્ખૂ પન ‘ન મયં ઇચ્છિતિચ્છિતક્ખણે ભગવન્તં દટ્ઠું લભામા’તિ મં થેરસ્સ સન્તિકં પાહેસું. થેરો પન એકવચનેનેવ દસ્સેતિ, થેરો, ભન્તે, તુમ્હાકં સાસને વલ્લભો મઞ્ઞે’’તિ. આમ રાજકુમાર, વલ્લભો એસ ભિક્ખુ મય્હં સાસનેતિ. ભન્તે, બુદ્ધાનં સાસને કિં કત્વા વલ્લભા હોન્તીતિ? દાનં દત્વા સીલં સમાદિયિત્વા ઉપોસથકમ્મં કત્વા કુમારાતિ. ભગવા અહં થેરો વિય બુદ્ધસાસને વલ્લભો હોતુકામો, સ્વે મય્હં ભિક્ખં અધિવાસેથાતિ. અધિવાસેસિ ભગવા તુણ્હીભાવેન. રાજકુમારો અત્તનો વસનટ્ઠાનં ગન્ત્વા સબ્બરત્તિં મહાસક્કારં સજ્જેત્વા સત્ત દિવસાનિ ખન્ધાવારભત્તં નામ અદાસિ.

સત્તમે દિવસે સત્થારં વન્દિત્વા, ભન્તે, મયા પિતુ સન્તિકા તેમાસં અન્તોવસ્સં તુમ્હાકં પટિજગ્ગનવરો લદ્ધો, તેમાસં મે વસ્સાવાસં અધિવાસેથાતિ. ભગવા ‘‘અત્થિ નુ ખો તત્થ ગતેન અત્થો’’તિ ઓલોકેત્વા ‘‘અત્થી’’તિ દિસ્વા ‘‘સુઞ્ઞાગારે ખો, રાજકુમાર, તથાગતા અભિરમન્તી’’તિ આહ. કુમારો ‘‘અઞ્ઞાતં ભગવા અઞ્ઞાતં સુગતા’’તિ વત્વા ‘‘અહં, ભન્તે, પુરિમતરં ગન્ત્વા વિહારં કારેમિ, મયા પેસિતે ભિક્ખુસતસહસ્સેન સદ્ધિં આગચ્છથા’’તિ ભગવન્તં પટિઞ્ઞં ગાહાપેત્વા પિતુ સન્તિકં ગન્ત્વા ‘‘દિન્ના મે, દેવ, ભગવતા પટિઞ્ઞા, મયા પહિતે ભગવન્તં પેસેય્યથા’’તિ વત્વા પિતરં વન્દિત્વા નિક્ખમિત્વા યોજને યોજને વિહારં કારેન્તો વીસયોજનસતં અદ્ધાનં ગતો. ગન્ત્વા ચ અત્તનો નગરે વિહારટ્ઠાનં વિચિનન્તો સોભનનામસ્સ કુટુમ્બિકસ્સ ઉય્યાનં દિસ્વા સતસહસ્સેન કિણિત્વા સતસહસ્સં વિસ્સજ્જેત્વા વિહારં કારેસિ. તત્થ ભગવતો ગન્ધકુટિં સેસભિક્ખૂનઞ્ચ રત્તિટ્ઠાનદિવાટ્ઠાનત્થાય કુટિલેણમણ્ડપે કારેત્વા પાકારપરિક્ખેપં દ્વારકોટ્ઠકઞ્ચ નિટ્ઠાપેત્વા પિતુ સન્તિકં પેસેસિ – ‘‘નિટ્ઠિતં મય્હં કિચ્ચં, સત્થારં પહિણથા’’તિ.

રાજા ભગવન્તં ભોજેત્વા ‘‘ભગવા સુમનસ્સ કિચ્ચં નિટ્ઠિતં, તુમ્હાકં ગમનં પચ્ચાસીસતી’’તિ આહ. ભગવા ભિક્ખુસતસહસ્સપરિવુતો યોજને યોજને વિહારેસુ વસમાનો અગમાસિ. કુમારો ‘‘સત્થા આગચ્છતી’’તિ સુત્વા યોજનં પચ્ચુગ્ગન્ત્વા ગન્ધમાલાદીહિ પૂજયમાનો વિહારં પવેસેત્વા –

‘‘સતસહસ્સેન મે કીતં, સતસહસ્સેન માપિતં;

સોભનં નામ ઉય્યાનં, પટિગ્ગણ્હ મહામુની’’તિ. –

વિહારં નિય્યાદેસિ. સો વસ્સૂપનાયિકાદિવસે દાનં દત્વા અત્તનો પુત્તદારે ચ અમચ્ચે ચ પક્કોસાપેત્વા આહ – ‘‘સત્થા અમ્હાકં સન્તિકં દૂરતોવ આગતો, બુદ્ધા ચ નામ ધમ્મગરુકા ન આમિસચક્ખુકા. તસ્મા અહં ઇમં તેમાસં દ્વે સાટકે નિવાસેત્વા દસ સીલાનિ સમાદિયિત્વા ઇધેવ વસિસ્સામિ, તુમ્હે ખીણાસવસતસહસ્સસ્સ ઇમિનાવ નીહારેન તેમાસં દાનં દદેય્યાથા’’તિ.

સો સુમનત્થેરસ્સ વસનટ્ઠાનસભાગેયેવ ઠાને વસન્તો યં થેરો ભગવતો વત્તં કરોતિ, તં સબ્બં દિસ્વા ‘‘ઇમસ્મિં ઠાને એકન્તવલ્લભો એસ થેરો, એતસ્સેવ મે ઠાનન્તરં પત્થેતું વટ્ટતી’’તિ ચિન્તેત્વા ઉપકટ્ઠાય પવારણાય ગામં પવિસિત્વા સત્તાહં મહાદાનં દત્વા સત્તમે દિવસે ભિક્ખુસતસહસ્સસ્સ પાદમૂલે તિચીવરં ઠપેત્વા ભગવન્તં વન્દિત્વા, ‘‘ભન્તે, યદેતં મયા સત્તાહં ખન્ધાવારદાનતો પટ્ઠાય પુઞ્ઞં કતં, તં નેવ સક્કસમ્પત્તિં, ન મારબ્રહ્મસમ્પત્તિં પત્થયન્તેન, બુદ્ધસ્સ પન ઉપટ્ઠાકભાવં પત્થેન્તેન કતં. તસ્મા અહમ્પિ ભગવા અનાગતે સુમનત્થેરો વિય એકસ્સ બુદ્ધસ્સ ઉપટ્ઠાકો હોમી’’તિ પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન પતિટ્ઠહિત્વા વન્દિ. સત્થા તસ્સ અનન્તરાયં દિસ્વા બ્યાકરિત્વા પક્કામિ. કુમારો તં સુત્વા ‘‘બુદ્ધા ચ નામ અદ્વેજ્ઝકથા હોન્તી’’તિ દુતિયદિવસે ગોતમબુદ્ધસ્સ પત્તચીવરં ગહેત્વા પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો ગચ્છન્તો વિય અહોસિ.

સો તસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે વસ્સસતસહસ્સં દાનં દત્વા સગ્ગે નિબ્બત્તિત્વા કસ્સપબુદ્ધકાલે પિણ્ડાય ચરતો થેરસ્સ પત્તગ્ગહણત્થં ઉત્તરિસાટકં દત્વા પૂજં અકાસિ. પુન સગ્ગે નિબ્બત્તિત્વા તતો ચુતો બારાણસિરાજા હુત્વા ઉપરિપાસાદવરગતો ગન્ધમાદનતો આકાસેન આગચ્છન્તે અટ્ઠ પચ્ચેકબુદ્ધે દિસ્વા નિમન્તાપેત્વા ભોજેત્વા અત્તનો મઙ્ગલઉય્યાને તેસં અટ્ઠ પણ્ણસાલાયો કારેત્વા તેસં નિસીદનત્થાય અત્તનો નિવેસને અટ્ઠ સબ્બરતનમયાનિ પીઠાનિ ચેવ મણિઆધારકે ચ પટિયાદેત્વા દસ વસ્સસહસ્સાનિ ઉપટ્ઠાનં અકાસિ. એતાનિ પાકટટ્ઠાનાનિ.

કપ્પસતસહસ્સં પન દાનં દદમાનોવ અમ્હાકં બોધિસત્તેન સદ્ધિં તુસિતપુરે નિબ્બત્તિત્વા તતો ચુતો અમિતોદનસક્કસ્સ ગેહે નિબ્બત્તિ. અથસ્સ સબ્બેવ ઞાતકે આનન્દિતે પમુદિતે કરોન્તો જાતોતિ આનન્દોત્વેવ નામં અકંસુ. સો અનુપુબ્બેન કતાભિનિક્ખમને સમ્માસમ્બોધિં પત્વા પઠમગમનેન કપિલવત્થું આગન્ત્વા તતો નિક્ખન્તે ભગવતિ ભગવતો પરિવારત્થં રાજકુમારેસુ પબ્બજન્તેસુ ભદ્દિયાદીહિ સદ્ધિં નિક્ખમિત્વા ભગવતો સન્તિકે પબ્બજિત્વા નચિરસ્સેવ આયસ્મતો પુણ્ણસ્સ મન્તાણિપુત્તસ્સ સન્તિકે ધમ્મકથં સુત્વા સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિ.

તેન ખો પન સમયેન ભગવતો પઠમબોધિયં વીસતિ વસ્સાનિ અનિબદ્ધા ઉપટ્ઠાકા અહેસું. એકદા નાગસમાલો પત્તચીવરં ગહેત્વા વિચરિ એકદા નાગિતો, એકદા ઉપવાનો, એકદા સુનક્ખત્તો, એકદા ચુન્દો સમણુદ્દેસો, એકદા સાગતો, એકદા રાધો, એકદા મેઘિયો. તત્થ એકદા ભગવા નાગસમાલત્થેરેન સદ્ધિં અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્નો દ્વેધાપથં પત્તો. થેરો મગ્ગા ઓક્કમ્મ ‘‘ભગવા અહં ઇમિના મગ્ગેન ગચ્છામી’’તિ આહ. અથ નં ભગવા ‘‘એહિ ભિક્ખુ, ઇમિના મગ્ગેન ગચ્છામા’’તિ આહ. સો ‘‘હન્દ ભગવા તુમ્હાકં પત્તચીવરં ગણ્હથ, અહં ઇમિના મગ્ગેન ગચ્છામી’’તિ વત્વા પત્તચીવરં ભૂમિયં ઠપેતું આરદ્ધો. અથ નં ભગવા ‘‘આહર ભિક્ખૂ’’તિ વત્વા પત્તચીવરં ગહેત્વા ગતો. તસ્સપિ ભિક્ખુનો ઇતરેન મગ્ગેન ગચ્છતો ચોરા પત્તચીવરઞ્ચેવ હરિંસુ, સીસઞ્ચ ભિન્દિંસુ. સો ‘‘ભગવા ઇદાનિ મે પટિસરણં, ન અઞ્ઞો’’તિ ચિન્તેત્વા લોહિતેન ગલન્તેન ભગવતો સન્તિકં આગમિ. ‘‘કિમિદં ભિક્ખૂ’’તિ ચ વુત્તે તં પવત્તિં આરોચેસિ. અથ નં ભગવા ‘‘મા ચિન્તેયિ ભિક્ખુ, એતસ્સ કારણાયેવ તં નિવારયિમ્હા’’તિ વત્વા સમસ્સાસેસિ.

એકદા પન ભગવા મેઘિયત્થેરેન સદ્ધિં પાચીનવંસે મિગદાયે જન્તુગામં અગમાસિ. તત્રાપિ મેઘિયો જન્તુગામે પિણ્ડાય ચરિત્વા નદીતીરે પાસાદિકં અમ્બવનં દિસ્વા ‘‘ભગવા તુમ્હાકં પત્તચીવરં ગણ્હથ, અહં તસ્મિં અમ્બવને સમણધમ્મં કરોમી’’તિ વત્વા ભગવતા તિક્ખત્તું નિવારિયમાનોપિ ગન્ત્વા અકુસલવિતક્કેહિ અન્વાસત્તો પચ્ચાગન્ત્વા તં પવત્તિં આરોચેસિ. તમ્પિ ભગવા ‘‘ઇમમેવ તે કારણં સલ્લક્ખેત્વા નિવારયિમ્હા’’તિ વત્વા અનુપુબ્બેન સાવત્થિં અગમાસિ. તત્થ ગન્ધકુટિપરિવેણે પઞ્ઞત્તવરબુદ્ધાસને નિસિન્નો ભિક્ખુસઙ્ઘપરિવુતો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવે, ઇદાનિમ્હિ મહલ્લકો, ‘એકચ્ચે ભિક્ખૂ ઇમિના મગ્ગેન ગચ્છામા’તિ વુત્તે અઞ્ઞેન ગચ્છન્તિ, એકચ્ચે મય્હં પત્તચીવરં ભૂમિયં નિક્ખિપન્તિ, મય્હં નિબદ્ધુપટ્ઠાકં એકં ભિક્ખું જાનાથા’’તિ. ભિક્ખૂનં ધમ્મસંવેગો ઉદપાદિ. અથાયસ્મા સારિપુત્તો ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં વન્દિત્વા ‘‘અહં, ભન્તે, તુમ્હેયેવ પત્થયમાનો સતસહસ્સકપ્પાધિકં અસઙ્ખ્યેય્યં પારમિયો પૂરયિં, નનુ માદિસો મહાપઞ્ઞો ઉપટ્ઠાકો નામ વટ્ટતિ, અહં ઉપટ્ઠહિસ્સામી’’તિ આહ. તં ભગવા ‘‘અલં, સારિપુત્ત, યસ્સં દિસાયં ત્વં વિહરસિ, અસુઞ્ઞા વે સા દિસા, તવ હિ ઓવાદો બુદ્ધાનં ઓવાદસદિસો, તેન મે તયા ઉપટ્ઠાકકિચ્ચં અત્થી’’તિ પટિક્ખિપિ. એતેનેવ ઉપાયેન મહામોગ્ગલ્લાનં આદિં કત્વા અસીતિ મહાસાવકા ઉટ્ઠહિંસુ. તે સબ્બે ભગવા પટિક્ખિપિ.

આનન્દત્થેરો પન તુણ્હીયેવ નિસીદિ. અથ નં ભિક્ખૂ આહંસુ – ‘‘આવુસો આનન્દ, ભિક્ખુસઙ્ઘો ઉપટ્ઠાકટ્ઠાનં યાચતિ, ત્વમ્પિ યાચાહી’’તિ. યાચિત્વા લદ્ધટ્ઠાનં નામ, આવુસો, કીદિસં હોતિ, કિં મં સત્થા ન પસ્સતિ? સચે સત્થા રોચિસ્સતિ, ‘‘આનન્દો મં ઉપટ્ઠહતૂ’’તિ વક્ખતીતિ. અથ ભગવા ‘‘ન, ભિક્ખવે, આનન્દો અઞ્ઞેહિ ઉસ્સાહેતબ્બો, સયમેવ જાનિત્વા મં ઉપટ્ઠહિસ્સતી’’તિ આહ. તતો ભિક્ખૂ ‘‘ઉટ્ઠેહિ, આવુસો આનન્દ, ઉટ્ઠેહિ, આવુસો આનન્દ, દસબલં ઉપટ્ઠાકટ્ઠાનં યાચાહી’’તિ આહંસુ. થેરો ઉટ્ઠહિત્વા ચત્તારો પટિક્ખેપા ચતસ્સો ચ આયાચનાતિ અટ્ઠ વરે યાચિ.

ચત્તારો પટિક્ખેપા નામ – ‘‘સચે મે, ભન્તે, ભગવા અત્તના લદ્ધં પણીતં ચીવરં ન દસ્સતિ, પિણ્ડપાતં ન દસ્સતિ, એકગન્ધકુટિયં વસિતું ન દસ્સતિ, નિમન્તનં ગહેત્વા ન ગમિસ્સતિ, એવાહં ભગવન્તં ઉપટ્ઠહિસ્સામી’’તિ વત્વા ‘‘કં પનેત્થ, આનન્દ, આદીનવં અદ્દસા’’તિ વુત્તે આહ – ‘‘સચાહં, ભન્તે, ઇમાનિ વત્થૂનિ લભિસ્સામિ, ભવિસ્સન્તિ વત્તારો ‘આનન્દો દસબલેન લદ્ધં પણીતં ચીવરં પરિભુઞ્જતિ, પિણ્ડપાતં પરિભુઞ્જતિ, એકગન્ધકુટિયં વસતિ, એકતો નિમન્તનં ગચ્છતિ. એતં લાભં લભન્તો તથાગતં ઉપટ્ઠાતિ, કો એવં ઉપટ્ઠહતો ભારો’’’તિ? ઇમે ચત્તારો પટિક્ખેપે યાચિ.

ચતસ્સો આયાચના નામ – ‘‘સચે, ભન્તે, ભગવા મયા ગહિતનિમન્તનં ગમિસ્સતિ, સચાહં તિરોરટ્ઠા તિરોજનપદા ભગવન્તં દટ્ઠું આગતં પરિસં આગતક્ખણેયેવ ભગવન્તં દસ્સેતું લચ્છામિ, યદા મે કઙ્ખા ઉપ્પજ્જતિ, તસ્મિંયેવ ખણે ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિતું લચ્છામિ, તથા યં ભગવા મય્હં પરમ્મુખે ધમ્મં દેસેતિ, તં આગન્ત્વા મય્હં કથેસ્સતિ, એવાહં ભગવન્તં ઉપટ્ઠહિસ્સામી’’તિ વત્વા ‘‘કં પનેત્થ, આનન્દ, આનિસંસં પસ્સસી’’તિ વુત્તે આહ – ‘‘ઇધ, ભન્તે, સદ્ધા કુલપુત્તા ભગવતો ઓકાસં અલભન્તા મં એવં વદન્તિ ‘સ્વે, ભન્તે આનન્દ, ભગવતા સદ્ધિં અમ્હાકં ઘરે ભિક્ખં ગણ્હેય્યાથા’તિ. સચે ભગવા તત્થ ન ગમિસ્સતિ, ઇચ્છિતિચ્છિતક્ખણેયેવ પરિસં દસ્સેતું, કઙ્ખઞ્ચ વિનોદેતું ઓકાસં ન લચ્છામિ, ભવિસ્સન્તિ વત્તારો ‘કિં આનન્દો દસબલં ઉપટ્ઠાતિ. એત્તકમ્પિસ્સ ભગવા અનુગ્ગહં ન કરોતી’તિ. ભગવતો ચ પરમ્મુખા મં પુચ્છિસ્સન્તિ ‘અયં, આવુસો આનન્દ, ગાથા, ઇદં સુત્તં, ઇદં જાતકં કત્થ દેસિત’ન્તિ. સચાહં તં ન સમ્પાદયિસ્સામિ, ભવિસ્સન્તિ વત્તારો – ‘એત્તકમ્પિ, આવુસો, ન જાનાસિ, કસ્મા ત્વં છાયા વિય ભગવન્તં અવિજહન્તો દીઘરત્તં વિચરસી’તિ. તેનાહં પરમ્મુખા દેસિતસ્સપિ ધમ્મસ્સ પુન કથનં ઇચ્છામી’’તિ. ઇમા ચતસ્સો આયાચના યાચિ. ભગવાપિસ્સ અદાસિ.

એવં ઇમે અટ્ઠ વરે ગહેત્વા નિબદ્ધુપટ્ઠાકો અહોસિ. તસ્સેવ ઠાનન્તરસ્સ અત્થાય કપ્પસતસહસ્સં પૂરિતાનં પારમીનં ફલં પાપુણિ. સો ઉપટ્ઠાકટ્ઠાનં લદ્ધદિવસતો પટ્ઠાય દસબલસ્સ દુવિધેન ઉદકેન તિવિધેન દન્તકટ્ઠેન હત્થપાદપરિકમ્મેન પિટ્ઠિપરિકમ્મેન ગન્ધકુટિપરિવેણં સમ્મજ્જનેનાતિ એવમાદીહિ કિચ્ચેહિ ઉપટ્ઠહન્તો ‘‘ઇમાય નામ વેલાય સત્થુ ઇમં નામ લદ્ધું વટ્ટતિ, ઇદં નામ કાતું વટ્ટતી’’તિ દિવસભાગં સન્તિકાવચરો હુત્વા રત્તિભાગસમનન્તરે દણ્ડદીપિકં ગહેત્વા એકરત્તિં ગન્ધકુટિપરિવેણં નવ વારે અનુપરિયાયતિ. એવઞ્હિસ્સ અહોસિ – ‘‘સચે મે થિનમિદ્ધં ઓક્કમેય્ય, દસબલે પક્કોસન્તે પટિવચનં દાતું ન સક્કુણેય્ય’’ન્તિ. તસ્મા સબ્બરત્તિં દણ્ડદીપિકં હત્થેન ન મુઞ્ચતિ. ઇદમેત્તકં વત્થુ. અપરભાગે પન સત્થા જેતવને વિહરન્તો અનેકપરિયાયેન ધમ્મભણ્ડાગારિકઆનન્દત્થેરસ્સ વણ્ણં કથેત્વા થેરં ઇમસ્મિં સાસને બહુસ્સુતાનં સતિમન્તાનં ગતિમન્તાનં ધિતિમન્તાનં ઉપટ્ઠાકાનઞ્ચ ભિક્ખૂનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસીતિ.

ઉરુવેલકસ્સપત્થેરવત્થુ

૨૨૪. દુતિયે મહાપરિસાનન્તિ મહાપરિવારાનં ઉરુવેલકસ્સપો અગ્ગોતિ દસ્સેતિ. અઞ્ઞેસઞ્હિ થેરાનં કઞ્ચિ કાલં પરિવારો મહા હોતિ કઞ્ચિ કાલં અપ્પો, ઇમસ્સ પન થેરસ્સ દ્વીહિ ભાતિકેહિ સદ્ધિં એકં સમણસહસ્સં નિબદ્ધપરિવારોવ અહોસિ. તેસુ એકેકસ્મિં એકેકં પબ્બાજેન્તે દ્વે સમણસહસ્સાનિ હોન્તિ, દ્વે દ્વે પબ્બાજેન્તે તીણિ સહસ્સાનિ હોન્તિ. તસ્મા સો મહાપરિવારાનં અગ્ગો નામ જાતો. કસ્સપોતિ પનસ્સ ગોત્તં. ઉરુવેલાયં પબ્બજિતત્તા ઉરુવેલકસ્સપોતિ પઞ્ઞાયિત્થ.

તસ્સ પઞ્હકમ્મે અયમનુપુબ્બિકથા – અયમ્પિ હિ પદુમુત્તરબુદ્ધકાલે હંસવતીનગરે કુલગેહે પટિસન્ધિં ગહેત્વા વયપ્પત્તો સત્થુ ધમ્મકથં સુણન્તો સત્થારં એકં ભિક્ખું મહાપરિસાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તં દિસ્વા ‘‘મયાપિ અનાગતે એવરૂપેન ભવિતું વટ્ટતી’’તિ સત્તાહં બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ મહાદાનં દત્વા તિચીવરેન અચ્છાદેત્વા સત્થારં વન્દિત્વા મહાપરિસાનં અગ્ગભાવત્થં પત્થનં અકાસિ. સત્થા અનન્તરાયં દિસ્વા અનાગતે ગોતમબુદ્ધસ્સ સાસને મહાપરિસાનં અગ્ગો ભવિસ્સતી’’તિ બ્યાકરિત્વા પક્કામિ.

સોપિ કુલપુત્તો યાવજીવં કલ્યાણકમ્મં કત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇતો દ્વેનવુતિકપ્પમત્થકે ફુસ્સબુદ્ધસ્સ વેમાતિકકનિટ્ઠભાતા હુત્વા નિબ્બત્તો, પિતા મહિન્દરાજા નામ. અપરે પનસ્સ દ્વે કનિટ્ઠભાતરો અહેસું. એવં તે તયો ભાતરો વિસું વિસું ઠાનન્તરં લભિંસુ. તે હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ કુપિતં પચ્ચન્તં વૂપસમેત્વા પિતુ સન્તિકા વરં લભિત્વા ‘‘તેમાસં દસબલં પટિજગ્ગિસ્સામા’’તિ વરં ગણ્હિંસુ. અથ નેસં એતદહોસિ – ‘‘અમ્હેહિ દસબલં પટિજગ્ગન્તેહિ અનુચ્છવિકં કાતું વટ્ટતી’’તિ એકં અમચ્ચં ઉપ્પાદકટ્ઠાને ઠપેત્વા એકં આયવયજાનનકં કત્વા એકં બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ પરિવેસકટ્ઠાને ઠપેત્વા અત્તના દસ સીલાનિ સમાદાય તેમાસં સિક્ખાપદાનિ રક્ખિંસુ. તે તયો અમચ્ચા હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે બિમ્બિસારવિસાખરટ્ઠપાલા જાતા.

તે પન રાજકુમારા વુત્થવસ્સે દસબલે સહત્થા બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં પચ્ચયપૂજાય પૂજેત્વા યાવજીવં કલ્યાણકમ્મં કત્વા અમ્હાકં દસબલસ્સ નિબ્બત્તિતો પુરેતરમેવ બ્રાહમણકુલે નિબ્બત્તિત્વા અત્તનો ગોત્તવસેન તયોપિ જના કસ્સપા એવ નામ જાતા. તે વયપ્પત્તા તયો વેદે ઉગ્ગણ્હિંસુ. તેસં જેટ્ઠભાતિકસ્સ પઞ્ચ માણવકસતાનિ પરિવારો અહોસિ, મજ્ઝિમસ્સ તીણિ, કનિટ્ઠસ્સ દ્વે. તે અત્તનો ગન્થે સારં ઓલોકેન્તા દિટ્ઠધમ્મિકમેવ પસ્સિંસુ, ન સમ્પરાયિકં. અથ નેસં જેટ્ઠભાતા અત્તનો પરિવારેન સદ્ધિં ઉરુવેલં ગન્ત્વા ઇસિપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા ઉરુવેલકસ્સપો નામ જાતો, મહાગઙ્ગાનદીવઙ્કે પબ્બજિતો નદીકસ્સપો નામ જાતો, ગયાસીસે પબ્બજિતો ગયાકસ્સપો નામ જાતો.

એવં તેસુ ઇસિપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા તત્થ વસન્તેસુ બહૂનં દિવસાનં અચ્ચયેન અમ્હાકં બોધિસત્તો મહાભિનિક્ખમનં નિક્ખમિત્વા પટિવિદ્ધસબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણો અનુક્કમેન ધમ્મચક્કં પવત્તેત્વા પઞ્ચવગ્ગિયે થેરે અરહત્તે પતિટ્ઠાપેત્વા યસદારકપ્પમુખે પઞ્ચપઞ્ઞાસ સહાયકેપિ વિનેત્વા સટ્ઠિ અરહન્તે ‘‘ચરથ, ભિક્ખવે, ચારિક’’ન્તિ બહુજનહિતાય ચારિકં પેસેત્વા ભદ્દવગ્ગિયે વિનેત્વા ઉરુવેલકસ્સપસ્સ હેતું દિસ્વા ‘‘મયિ ગતે તયો ભાતિકા સપરિવારા અરહત્તં પાપુણિસ્સન્તી’’તિ ઞત્વા એકકો અદુતિયો ઉરુવેલકસ્સપસ્સ વસનટ્ઠાનં ગન્ત્વા વસનત્થાય અગ્યાગારં યાચિત્વા તત્થ કતં નાગદમનં આદિં કત્વા અડ્ઢુડ્ઢસહસ્સેહિ પાટિહારિયેહિ ઉરુવેલકસ્સપં સપરિવારં વિનેત્વા પબ્બાજેસિ. તસ્સ પબ્બજિતભાવં ઞત્વા ઇતરેપિ દ્વે ભાતરો સપરિવારા આગન્ત્વા પબ્બજિંસુ, સબ્બેપિ એહિભિક્ખૂ ઇદ્ધિમયપત્તચીવરધરા અહેસું.

સત્થા તં સમણસહસ્સં આદાય ગયાસીસં ગન્ત્વા પિટ્ઠિપાસાણે નિસિન્નો ‘‘કથંરૂપા નુ ખો એતેસં ધમ્મદેસના સપ્પાયા’’તિ ઓલોકેન્તો ‘‘ઇમે અગ્ગિં પરિચરન્તા વિચરિંસુ, ઇમેસં તયો ભવે આદિત્તાગારસદિસે કત્વા દસ્સેતું વટ્ટતી’’તિ આદિત્તપરિયાયસુત્તં (મહાવ. ૫૪) દેસેસિ. દેસનાપરિયોસાને સબ્બેવ અરહત્તં પત્તા. સત્થા તેહિ પરિવુતો પુબ્બે બિમ્બિસારરઞ્ઞો દિન્નપટિઞ્ઞત્તા રાજગહનગરે લટ્ઠિવનુય્યાનં અગમાસિ. રાજા દસબલસ્સ આગતભાવં સુત્વા દ્વાદસનહુતેહિ બ્રાહ્મણગહપતિકેહિ સદ્ધિં સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિ. સત્થા સબ્બાવન્તં પરિસં ઓલોકેત્વા મહાજનં ઉરુવેલકસ્સપસ્સ નિપચ્ચકારં કરોન્તં દિસ્વા ‘‘ઇમે મય્હં વા કસ્સપસ્સ વા મહન્તભાવં ન જાનન્તિ, સવિતક્કા ચ નામ દેસનં સમ્પટિચ્છિતું ન સક્કોન્તી’’તિ ચિન્તેત્વા, ‘‘કસ્સપ, તુય્હં ઉપટ્ઠાકાનં વિતક્કં છિન્દા’’તિ થેરસ્સ સઞ્ઞં અદાસિ. થેરો સત્થુ વચનં સમ્પટિચ્છિત્વા ઉટ્ઠાયાસના સત્થારં પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન વન્દિત્વા તાલપ્પમાણં આકાસં ઉપ્પતિત્વા ઇદ્ધિવિકુબ્બનં દસ્સેત્વા ‘‘સત્થા મે, ભન્તે, ભગવા, સાવકોહમસ્મિ, સત્થા મે, ભન્તે, ભગવા, સાવકોહમસ્મી’’તિ વત્વા ઓરુય્હ દસબલસ્સ પાદે વન્દિ. એતેનુપાયેન સત્તમે વારે સત્તતાલપ્પમાણં આકાસં અબ્ભુગ્ગન્ત્વા પુન આગન્ત્વા દસબલસ્સ પાદે વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિ.

તસ્મિં કાલે મહાજનો ‘‘અયં લોકે મહાસમણો’’તિ સત્થરિ નિબ્બિતક્કો જાતો, અથસ્સ સત્થા ધમ્મં દેસેસિ. દેસનાપરિયોસાને રાજા એકાદસનહુતેહિ બ્રાહ્મણગહપતિકેહિ સદ્ધિં સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠિતો, એકનહુતં ઉપાસકત્તં પટિવેદેસિ. તેપિ ઉરુવેલકસ્સપસ્સ પરિવારા સહસ્સમત્તા ભિક્ખૂ અત્તનો આસેવનવસેન ચિન્તેસું – ‘‘અમ્હાકં પબ્બજિતકિચ્ચં મત્થકં પત્તં, બહિ ગન્ત્વા કિં કરિસ્સામા’’તિ ઉરુવેલકસ્સપત્થેરંયેવ પરિવારેત્વા વિચરિંસુ. તેસુ એકેકસ્મિં એકેકં નિસ્સિતકં ગણ્હન્તે દ્વે સહસ્સાનિ હોન્તિ, દ્વે દ્વે ગણ્હન્તે તીણિ સહસ્સાનિ હોન્તિ. તતો પટ્ઠાય યત્તકા તેસં નિસ્સિતકા, તત્તકે કથેતું વટ્ટતીતિ. ઇદમેત્થ વત્થુ. અપરભાગે પન સત્થા જેતવને વિહરન્તો થેરં મહાપરિસાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસીતિ.

કાળુદાયિત્થેરવત્થુ

૨૨૫. તતિયે કુલપ્પસાદકાનન્તિ કુલં પસાદેન્તાનં. અયં હિ થેરો અદિટ્ઠબુદ્ધદસ્સનંયેવ સુદ્ધોદનમહારાજસ્સ નિવેસનં પસાદેસિ, તસ્મા કુલપ્પસાદકાનં અગ્ગો નામ જાતો.

તસ્સ પઞ્હકમ્મે અયમનુપુબ્બિકથા – અયમ્પિ હિ પદુમુત્તરબુદ્ધકાલે હંસવતીનગરે કુલગેહે નિબ્બત્તો સત્થુ ધમ્મદેસનં સુણન્તો સત્થારં એકં ભિક્ખું કુલપ્પસાદકાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તં દિસ્વા અધિકારકમ્મં કત્વા તં ઠાનન્તરં પત્થેસિ. સો યાવજીવં કુસલં કત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો અમ્હાકં બોધિસત્તસ્સ માતુકુચ્છિયં પટિસન્ધિગ્ગહણદિવસે કપિલવત્થુસ્મિંયેવ અમચ્ચગેહે પટિસન્ધિં ગણ્હિ. જાતદિવસે બોધિસત્તેન સદ્ધિંયેવ જાતોતિ તંદિવસંયેવ તં દુકૂલચુમ્બુટકે નિપજ્જાપેત્વા બોધિસત્તસ્સ ઉપટ્ઠાનત્થાય નયિંસુ. બોધિસત્તેન હિ સદ્ધિં બોધિરુક્ખો રાહુલમાતા ચતસ્સો નિધિકુમ્ભિયો આરોહનિયહત્થી કણ્ડકો છન્નો કાળુદાયીતિ ઇમે સત્ત એકદિવસે જાતત્તા સહજાતા નામ અહેસું. અથસ્સ નામગ્ગહણદિવસે સકલનગરસ્સ ઉદગ્ગચિત્તદિવસે જાતોતિ ઉદાયીત્વેવ નામં અકંસુ. થોકં કાળધાતુકત્તા પન કાળુદાયી નામ જાતો. સો બોધિસત્તેન સદ્ધિં કુમારકીળં કીળન્તો વુદ્ધિં અગમાસિ.

અપરભાગે બોધિસત્તો મહાભિનિક્ખમનં નિક્ખમિત્વા અનુક્કમેન સબ્બઞ્ઞુતં પત્વા પવત્તિતવરધમ્મચક્કો લોકાનુગ્ગહં કરોન્તો રાજગહં ઉપનિસ્સાય વિહરતિ. તસ્મિં સમયે સુદ્ધોદનમહારાજા ‘‘સિદ્ધત્થકુમારો અભિસમ્બોધિં પત્વા રાજગહં ઉપનિસ્સાય વેળુવને વિહરતી’’તિ સુત્વા પુરિસસહસ્સપરિવારં એકં અમચ્ચં ‘‘પુત્તં મે ઇધ આનેહી’’તિ પેસેસિ. સો સટ્ઠિયોજનમગ્ગં ગન્ત્વા દસબલસ્સ ચતુપરિસમજ્ઝે નિસીદિત્વા ધમ્મદેસનાવેલાય વિહારં પાવિસિ. સો ‘‘તિટ્ઠતુ તાવ રઞ્ઞા પહિતસાસન’’ન્તિ પરિસપરિયન્તે ઠિતો સત્થુ ધમ્મદેસનં સુત્વા યથાઠિતોવ સદ્ધિં પુરિસસહસ્સેહિ અરહત્તં પાપુણિ. અથ નેસં સત્થા ‘‘એથ ભિક્ખવો’’તિ હત્થં પસારેસિ, સબ્બે તંખણંયેવ ઇદ્ધિમયપત્તચીવરધરા વસ્સસટ્ઠિકત્થેરા વિય અહેસું. અરહત્તં પત્તકાલતો પટ્ઠાય પન અરિયા નામ મજ્ઝત્તાવ હોન્તીતિ રઞ્ઞા પહિતસાસનં દસબલસ્સ ન કથેસિ. રાજા ‘‘નેવ ગતો આગચ્છતિ, ન સાસનં સુય્યતી’’તિ ‘‘એહિ, તાત, ત્વં ગચ્છા’’તિ તેનેવ નિયામેન અઞ્ઞં અમચ્ચં પેસેસિ. સોપિ ગન્ત્વા પુરિમનયેનેવ સદ્ધિં પરિસાય અરહત્તં પત્વા તુણ્હી અહોસિ. એવં નવહિ અમચ્ચેહિ સદ્ધિં નવ પુરિસસહસ્સાનિ પેસેસિ. સબ્બે અત્તનો કિચ્ચં નિટ્ઠાપેત્વા તુણ્હી અહેસું.

અથ રાજા ચિન્તેસિ – ‘‘એત્તકા જના મયિ સિનેહાભાવેન દસબલસ્સ ઇધાગમનત્થાય ન કિઞ્ચિ કથયિંસુ, અઞ્ઞે ગન્ત્વાપિ દસબલં આનેતું ન સક્ખિસ્સન્તિ. મય્હં ખો પન પુત્તો ઉદાયી દસબલેન સદ્ધિં એકવયો સહપંસુકીળિકો, મયિ ચસ્સ સિનેહો અત્થી’’તિ કાળુદાયિં પક્કોસાપેત્વા, ‘‘તાત, પુરિસસહસ્સપરિવારો ગન્ત્વા દસબલં આનેહી’’તિ આહ. પઠમં ગતપુરિસા વિય પબ્બજિતું લભન્તો આનેસ્સામિ, દેવાતિ. યંકિઞ્ચિ કત્વા મમ પુત્તં દસ્સેહીતિ. ‘‘સાધુ, દેવા’’તિ રઞ્ઞો સાસનં આદાય રાજગહં ગન્ત્વા સત્થુ ધમ્મદેસનાવેલાય પરિસપરિયન્તે ઠિતો ધમ્મં સુત્વા સપરિવારો અરહત્તફલં પત્વા એહિભિક્ખુભાવે પતિટ્ઠાસિ. તતો ચિન્તેસિ – ‘‘ન તાવ દસબલસ્સ કુલનગરં ગન્તું એસ કાલો, વસન્તસમયે સુપુપ્ફિતેસુ વનસણ્ડેસુ હરિતતિણસઞ્છન્નાય પથવિયા એસ કાલો ભવિસ્સતી’’તિ કાલં પટિમાનેન્તો તસ્સ કાલસ્સ આગતભાવં ઞત્વા –

‘‘નાતિસીતં નાતિઉણ્હં, નાતિદુબ્ભિક્ખછાતકં;

સદ્દલા હરિતા ભૂમિ, એસ કાલો મહામુની’’તિ. –

સટ્ઠિમત્તાહિ ગાથાહિ દસબલસ્સ કુલનગરં ગમનત્થાય ગમનવણ્ણં વણ્ણેસિ. સત્થા ‘‘ઉદાયી ગમનવણ્ણં કથેતિ, કપિલવત્થુનગરં ગન્તું એસ કાલો’’તિ વીસતિસહસ્સભિક્ખુપરિવારો અતુરિતગમનેન ચારિકં નિક્ખમિ.

ઉદાયિત્થેરો સત્થુ નિક્ખન્તભાવં ઞત્વા ‘‘પિતુ મહારાજસ્સ સઞ્ઞં દાતું વટ્ટતી’’તિ વેહાસં અબ્ભુગ્ગન્ત્વા રઞ્ઞો નિવેસને પાતુરહોસિ. સુદ્ધોદનમહારાજા થેરં દિસ્વા તુટ્ઠચિત્તો મહારહે પલ્લઙ્કે નિસીદાપેત્વા અત્તનો પટિયાદિતસ્સ નાનગ્ગરસભોજનસ્સ પત્તં પૂરેત્વા અદાસિ. થેરો ઉટ્ઠાય ગમનાકપ્પં દસ્સેસિ. નિસીદિત્વાવ ભુઞ્જ, તાતાતિ. સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા ભુઞ્જિસ્સામિ, મહારાજાતિ. કહં પન, તાત, સત્થાતિ? વીસતિસહસ્સભિક્ખુપરિવારો તુમ્હાકં દસ્સનત્થાય ચારિકં નિક્ખન્તો, મહારાજાતિ. તુમ્હે ઇમં પિણ્ડપાતં પરિભુઞ્જિત્વા યાવ મમ પુત્તો ઇમં નગરં સમ્પાપુણાતિ, તાવસ્સ ઇતોવ પિણ્ડપાતં હરથાતિ. થેરો ભત્તકિચ્ચં કત્વા દસબલસ્સ આહરિતબ્બં ભત્તં ગહેત્વા ધમ્મકથં કથેત્વા દસબલસ્સ અદસ્સનેનેવ સકલરાજનિવેસનં સદ્ધાપટિલાભં લભાપેત્વા સબ્બેસં પસ્સન્તાનઞ્ઞેવ પત્તં આકાસે વિસ્સજ્જેત્વા સયમ્પિ વેહાસં અબ્ભુગ્ગન્ત્વા પિણ્ડપાતં આદાય સત્થુ હત્થે ઠપેસિ, સત્થા તં પિણ્ડપાતં પરિભુઞ્જિ. થેરો સટ્ઠિયોજનમગ્ગં યોજનપરમં ગચ્છન્તસ્સ સત્થુનો દિવસે દિવસે રાજગેહતો ભત્તં આહરિત્વા અદાસિ. એવં વત્થુ વેદિતબ્બં. અથ અપરભાગે સત્થા ‘‘મય્હં પિતુ મહારાજસ્સ સકલનિવેસનં પસાદેસી’’તિ થેરં કુલપ્પસાદકાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસીતિ.

બાકુલત્થેરવત્થુ

૨૨૬. ચતુત્થે અપ્પાબાધાનન્તિ નિરાબાધાનં. બાકુલોતિ દ્વીસુ કુલેસુ વડ્ઢિતત્તા એવંલદ્ધનામો થેરો.

તસ્સ પઞ્હકમ્મે અયમનુપુબ્બિકથા – અયં કિર અતીતે ઇતો કપ્પસતસહસ્સાધિકે અસઙ્ખ્યેય્યમત્થકે અનોમદસ્સિદસબલસ્સ નિબ્બત્તિતો પુરેતરમેવ બ્રાહ્મણકુલે પટિસન્ધિં ગણ્હિત્વા વયં આગમ્મ ઉગ્ગહિતવેદો વેદત્તયે સારં અપસ્સન્તો ‘‘સમ્પરાયિકત્થં ગવેસિસ્સામી’’તિ પબ્બતપાદે ઇસિપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા પઞ્ચાભિઞ્ઞા-અટ્ઠસમાપત્તિલાભી હુત્વા ઝાનકીળિતાય વીતિનામેસિ. તસ્મિં સમયે અનોમદસ્સી બોધિસત્તો સબ્બઞ્ઞુતં પત્વા અરિયગણપરિવુતો ચારિકં ચરતિ. તાપસો ‘‘તીણિ રતનાનિ ઉપ્પન્નાની’’તિ સુત્વા સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા ધમ્મં સુત્વા દેસનાપરિયોસાને સરણેસુ પતિટ્ઠિતો, અત્તનો ઠાનં પન વિજહિતું નાસક્ખિ. સો કાલેન કાલં સત્થુ દસ્સનાય ચેવ ગચ્છતિ, ધમ્મઞ્ચ સુણાતિ.

અથેકસ્મિં સમયે તથાગતસ્સ ઉદરવાતો ઉપ્પજ્જિ. તાપસો સત્થુ દસ્સનત્થાય આગતો ‘‘સત્થા ગિલાનો’’તિ સુત્વા ‘‘કો, ભન્તે, આબાધો’’તિ. ‘‘ઉદરવાતો’’તિ વુત્તે ‘‘અયં કાલો મય્હં પુઞ્ઞં કાતુ’’ન્તિ પબ્બતપાદં ગન્ત્વા નાનાવિધાનિ ભેસજ્જાનિ સમોધાનેત્વા ‘‘ઇદં ભેસજ્જં સત્થુ ઉપનેથા’’તિ ઉપટ્ઠાકત્થેરસ્સ અદાસિ. સહ ભેસજ્જસ્સ ઉપયોગેન ઉદરવાતો પટિપ્પસ્સમ્ભિ. સો સત્થુ ફાસુકકાલે ગન્ત્વા એવમાહ – ‘‘ભન્તે, યદિદં મમ ભેસજ્જેન તથાગતસ્સ ફાસુકં જાતં, તસ્સ મે નિસ્સન્દેન નિબ્બત્તનિબ્બત્તભવે ગદ્દૂહનમત્તમ્પિ સરીરે બ્યાધિ નામ મા હોતૂ’’તિ. ઇદમસ્સ તસ્મિં અત્તભાવે કલ્યાણકમ્મં.

સો તતો ચુતો બ્રહ્મલોકે નિબ્બત્તિત્વા એકં અસઙ્ખ્યેય્યં દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો પદુમુત્તરબુદ્ધકાલે હંસવતીનગરે કુલગેહે પટિસન્ધિં ગહેત્વા સત્થારં એકં ભિક્ખું અપ્પાબાધાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તં દિસ્વા અધિકારકમ્મં કત્વા તં ઠાનન્તરં પત્થેસિ. સો યાવતાયુકં કુસલં કત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો વિપસ્સીદસબલસ્સ નિબ્બત્તિતો પુરેતરમેવ બન્ધુમતીનગરે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તો પુરિમનયેનેવ ઇસિપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા ઝાનલાભી હુત્વા પબ્બતપાદે વસતિ.

વિપસ્સીબોધિસત્તોપિ સબ્બઞ્ઞુતં પત્વા અટ્ઠસટ્ઠિભિક્ખુસતસહસ્સપરિવારો બન્ધુમતીનગરં ઉપનિસ્સાય પિતુ મહારાજસ્સ સઙ્ગહં કરોન્તો ખેમે મિગદાયે વિહરતિ. અથાયં તાપસો દસબલસ્સ લોકે નિબ્બત્તભાવં ઞત્વા આગન્ત્વા સત્થુ ધમ્મકથં સુત્વા સરણેસુ પતિટ્ઠાસિ, અત્તનો પબ્બજ્જં જહિતું નાસક્ખિ, કાલેન કાલં પન સત્થુ ઉપટ્ઠાનં ગચ્છતિ.

અથેકસ્મિં સમયે ઠપેત્વા સત્થારઞ્ચેવ દ્વે અગ્ગસાવકે ચ હિમવતિ પુપ્ફિતાનં વિસરુક્ખાનં વાતસમ્ફસ્સેન સેસભિક્ખૂનં મત્થકરોગો નામ ઉદપાદિ. તાપસો સત્થુ ઉપટ્ઠાનં આગતો ભિક્ખૂ સસીસં પારુપિત્વા નિપન્ને દિસ્વા – ‘‘કિં, ભન્તે, ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ અફાસુક’’ન્તિ પુચ્છિ. ભિક્ખૂનં તિણપુપ્ફકરોગો, આવુસોતિ. તાપસો ચિન્તેસિ – ‘‘અયં કાલો મય્હં ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ કાયવેય્યાવતિકકમ્મં કત્વા પુઞ્ઞં નિબ્બત્તેતુ’’ન્તિ અત્તનો આનુભાવેન નાનાવિધાનિ ભેસજ્જાનિ સંકડ્ઢિત્વા યોજેત્વા અદાસિ. સબ્બભિક્ખૂનં રોગો તંખણંયેવ વૂપસન્તો.

સો યાવતાયુકં ઠત્વા બ્રહ્મલોકે નિબ્બત્તિત્વા એકનવુતિકપ્પે દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો કસ્સપબુદ્ધકાલે બારાણસિયં કુલગેહે નિબ્બત્તો ઘરાવાસં વસન્તો ‘‘મય્હં વસનગેહં દુબ્બલં, પચ્ચન્તં ગન્ત્વા દબ્બસમ્ભારં આહરિત્વા ગેહં કરિસ્સામી’’તિ વડ્ઢકીહિ સદ્ધિં ગચ્છન્તો અન્તરામગ્ગે એકં જિણ્ણં મહાવિહારં દિસ્વા ‘‘તિટ્ઠતુ તાવ મય્હં ગેહકમ્મં, ન તં મયા સદ્ધિં ગમિસ્સતિ, યંકિઞ્ચિ કત્વા પન સદ્ધિં ગમનકમ્મમેવ પુરેતરં કાતું વટ્ટતી’’તિ તેહેવ વડ્ઢકીહિ દબ્બસમ્ભારં ગાહાપેત્વા તસ્મિં વિહારે ઉપોસથાગારં કારેસિ, ભોજનસાલં અગ્ગિસાલં દીઘચઙ્કમં જન્તાઘરં કપ્પિયકુટિં વચ્ચકુટિં આરોગ્યસાલં કારેસિ, યંકિઞ્ચિ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ઉપભોગપરિભોગં ભેસજ્જં નામ સબ્બં પટિયાદેત્વા ઠપેસિ.

સો યાવજીવં કુસલં કત્વા એકં બુદ્ધન્તરં દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો અમ્હાકં દસબલસ્સ નિબ્બત્તિતો પુરેતરમેવ કોસમ્બિયં સેટ્ઠિગેહે પટિસન્ધિં ગણ્હિ. તસ્સ પટિસન્ધિગ્ગહણદિવસતો પટ્ઠાય તં સેટ્ઠિકુલં લાભગ્ગયસગ્ગપ્પત્તં અહોસિ. અથસ્સ માતા પુત્તં વિજાયિત્વા ચિન્તેસિ – ‘‘અયં દારકો પુઞ્ઞવા કતાધિકારો, યત્તકં કાલં અરોગો દીઘાયુકો હુત્વા તિટ્ઠતિ, તત્તકં અમ્હાકં સમ્પત્તિદાયકો ભવિસ્સતિ. જાતદિવસેયેવ મહાયમુનાય ન્હાતદારકા નિરોગા હોન્તી’’તિ ન્હાપનત્થાય નં પેસેસિ. ‘‘પઞ્ચમે દિવસે સીસં ન્હાપેત્વા નદીકીળનત્થાય નં પેસેસી’’તિ મજ્ઝિમભાણકા. તત્થ ધાતિયા દારકં નિમુજ્જનુમ્મુજ્જનવસેન કીળાપેન્તિયા એકો મચ્છો દારકં દિસ્વા ‘‘ભક્ખો મે અય’’ન્તિ મઞ્ઞમાનો મુખં વિવરિત્વા ઉપગતો. ધાતી દારકં છડ્ડેત્વા પલાતા, મચ્છો તં ગિલિ. પુઞ્ઞવા સત્તો દુક્ખં ન પાપુણિ, સયનગબ્ભં પવિસિત્વા નિપન્નો વિય અહોસિ. મચ્છો દારકસ્સ તેજેન તત્તફાલં ગિલિત્વા ડય્હમાનો વિય વેગેન તિંસયોજનં ગન્ત્વા બારાણસિનગરવાસિનો મચ્છબન્ધસ્સ જાલં પાવિસિ. મહામચ્છા નામ જાલેન બદ્ધા મારિયમાનાવ મરન્તિ, અયં પન દારકસ્સ તેજેન જાલતો નીહટમત્તોવ મતો. મચ્છબન્ધા ચ મહામચ્છં લભિત્વા ફાલેત્વા વિક્કિણન્તિ, તં પન દારકસ્સ આનુભાવેન અફાલેત્વા સકલમેવ કાજેન હરિત્વા ‘‘સહસ્સેન દેમા’’તિ વદન્તા નગરે વિચરિંસુ, કોચિ ન ગણ્હાતિ.

તસ્મિં પન નગરે અપુત્તકં અસીતિકોટિવિભવં સેટ્ઠિકુલં અત્થિ. તસ્સ દ્વારમૂલં પત્વા ‘‘કિં ગહેત્વા દેથા’’તિ વુત્તા ‘‘કહાપણ’’ન્તિ આહંસુ. તેહિ કહાપણં દત્વા ગહિતો. સેટ્ઠિભરિયાપિ અઞ્ઞેસુ દિવસેસુ મચ્છે ન કેળાયતિ, તંદિવસં પન મચ્છં ફલકે ઠપેત્વા સયમેવ ફાલેસિ. મચ્છઞ્ચ નામ કુચ્છિતો ફાલેન્તિ, સા પન પિટ્ઠિતો ફાલેન્તી મચ્છકુચ્છિયં સુવણ્ણવણ્ણં દારકં દિસ્વા ‘‘મચ્છકુચ્છિયં મે પુત્તો લદ્ધો’’તિ નાદં નદિત્વા દારકં આદાય સામિકસ્સ સન્તિકં અગમાસિ. સેટ્ઠિ તાવદેવ ભેરિં ચરાપેત્વા દારકમાદાય રઞ્ઞો સન્તિકં ગન્ત્વા ‘‘મચ્છકુચ્છિયં મે, દેવ, દારકો લદ્ધો, કિં કરોમા’’તિ આહ. પુઞ્ઞવા એસ, યો મચ્છકુચ્છિયં આરોગો વસિ, પોસેહિ નન્તિ.

અસ્સોસિ ખો ઇતરં કુલં ‘‘બારાણસિયં કિર એકં સેટ્ઠિકુલં મચ્છકુચ્છિયં દારકં લભી’’તિ. તે તત્થ અગમંસુ. અથસ્સ માતા દારકં અલઙ્કરિત્વા કીળાપિયમાનં દિસ્વા ‘‘મનાપો વતાયં દારકો’’તિ ગહેત્વા પકતિં આચિક્ખિ. ઇતરા ‘‘મય્હં પુત્તો’’તિ આહ. કહં તે લદ્ધોતિ. મચ્છકુચ્છિયન્તિ. ન તુય્હં પુત્તો, મય્હં પુત્તોતિ. કહં તે લદ્ધોતિ. મયા દસ માસે કુચ્છિયા ધારિતો, અથ નં નદિયા કીળાપિયમાનં મચ્છો ગિલીતિ. તુય્હં પુત્તો અઞ્ઞેન મચ્છેન ગિલિતો ભવિસ્સતિ, અયં પન મયા મચ્છકુચ્છિયં લદ્ધોતિ ઉભોપિ રાજકુલં અગમંસુ. રાજા આહ – ‘‘અયં દસ માસે કુચ્છિયા ધારિતત્તા અમાતા કાતું ન સક્કા, મચ્છં ગણ્હન્તાપિ વક્કયકનાદીનિ બહિ કત્વા ગણ્હન્તા નામ નત્થીતિ મચ્છકુચ્છિયં લદ્ધત્તા અયમ્પિ અમાતા કાતું ન સક્કા, દારકો ઉભિન્નમ્પિ કુલાનં દાયાદો હોતૂ’’તિ. તતો પટ્ઠાય દ્વેપિ કુલાનિ અતિવિય લાભગ્ગયસગ્ગપ્પત્તાનિ અહેસું. તસ્સ દ્વીહિ કુલેહિ વડ્ઢિતત્તા બાકુલકુમારોતિ નામં કરિંસુ.

તસ્સ વિઞ્ઞુતં પત્તસ્સ દ્વીસુપિ નગરેસુ તયો તયો પાસાદે કારેત્વા નાટકાનિ પચ્ચુપટ્ઠપેસું. એકેકસ્મિં નગરે ચત્તારો ચત્તારો માસે વસતિ. એકસ્મિં નગરે ચત્તારો માસે વુત્થસ્સ સઙ્ઘાટનાવાસુ મણ્ડપં કારેત્વા તત્થ નં સદ્ધિં નાટકેહિ આરોપેન્તિ. સો સમ્પત્તિં અનુભવમાનો ચતૂહિ માસેહિ ઇતરં નગરં ગચ્છતિ. તંનગરવાસીનિ નાટકાનિ ‘‘દ્વીહિ માસેહિ ઉપડ્ઢમગ્ગં આગતો ભવિસ્સતી’’તિ પચ્ચુગ્ગન્ત્વા તં પરિવારેત્વા દ્વીહિ માસેહિ અત્તનો નગરં નેન્તિ, ઇતરાનિ નાટકાનિ નિવત્તિત્વા અત્તનો નગરમેવ ગચ્છન્તિ. તત્થ ચત્તારો માસે વસિત્વા તેનેવ નિયામેન પુન ઇતરં નગરં ગચ્છતિ. એવમસ્સ સમ્પત્તિં અનુભવન્તસ્સ અસીતિ વસ્સાનિ પરિપુણ્ણાનિ.

તસ્મિં સમયે અમ્હાકં બોધિસત્તો સબ્બઞ્ઞુતં પત્વા પવત્તિતવરધમ્મચક્કો અનુક્કમેન ચારિકં ચરમાનો કોસમ્બિં પાપુણિ, બારાણસિન્તિ મજ્ઝિમભાણકા. બાકુલો સેટ્ઠિપિ ખો ‘‘દસબલો આગતો’’તિ સુત્વા બહું ગન્ધમાલં આદાય સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા ધમ્મકથં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિ. સો સત્તાહમેવ પુથુજ્જનો હુત્વા અટ્ઠમે અરુણે સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણિ. અથસ્સ દ્વીસુ નગરેસુ ગિહિકાલે પરિચારિકમાતુગામા અત્તનો કુલઘરાનિ આગન્ત્વા તત્થ વસમાના ચીવરાનિ કત્વા પહિણિંસુ. થેરો એકં અદ્ધમાસં કોસમ્બિવાસિકેહિ પહિતં ચીવરં ભુઞ્જતિ, એકં અદ્ધમાસં બારાણસિવાસિકેહીતિ. એતેનેવ નિયામેન દ્વીસુપિ નગરેસુ યં યં ઉત્તમં, તં તં થેરસ્સેવ આહરિયતિ. થેરસ્સ અસીતિ વસ્સાનિ અગારમજ્ઝે વસન્તસ્સ દ્વીહઙ્ગુલેહિ ગન્ધપિણ્ડં ગહેત્વા ઉપસિઙ્ઘનમત્તમ્પિ કાલં ન કોચિ આબાધો નામ અહોસિ. આસીતિમે વસ્સે સુખેનેવ પબ્બજ્જં ઉપગતો. પબ્બજિતસ્સાપિસ્સ અપ્પમત્તકોપિ આબાધો વા ચતૂહિ પચ્ચયેહિ વેકલ્લં વા નાહોસિ. સો પચ્છિમે કાલે પરિનિબ્બાનસમયેપિ પુરાણગિહિસહાયકસ્સ અચેલકસ્સપસ્સ અત્તનો કાયિકચેતસિકસુખદીપનવસેનેવ સકલં બાકુલસુત્તં (મ. નિ. ૩.૨૦૯ આદયો) કથેત્વા અનુપાદિસેસાય નિબ્બાનધાતુયા પરિનિબ્બાયિ. એવં અટ્ઠુપ્પત્તિ સમુટ્ઠિતા. સત્થા પન થેરસ્સ ધરમાનકાલેયેવ થેરે યથા પટિપાટિયા ઠાનન્તરે ઠપેન્તો બાકુલત્થેરં ઇમસ્મિં સાસને અપ્પાબાધાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસીતિ.

સોભિતત્થેરવત્થુ

૨૨૭. પઞ્ચમે પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરન્તાનન્તિ પુબ્બે નિવુત્થક્ખન્ધસન્તાનં અનુસ્સરણસમત્થાનં સોભિતત્થેરો અગ્ગોતિ દસ્સેતિ. સો કિર પુબ્બેનિવાસં અનુપટિપાટિયા અનુસ્સરમાનો પઞ્ચ કપ્પસતાનિ અસઞ્ઞિભવે અચિત્તકપટિસન્ધિં નયતો અગ્ગહેસિ આકાસે પદં દસ્સેન્તો વિય. તસ્મા પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરન્તાનં અગ્ગો નામ જાતો.

તસ્સ પઞ્હકમ્મે અયમનુપુબ્બિકથા – અયમ્પિ કિર પદુમુત્તરબુદ્ધકાલે હંસવતીનગરે કુલગેહે પટિસન્ધિં ગણ્હિત્વા વયપ્પત્તો સત્થુ ધમ્મદેસનં સુણન્તો સત્થારં એકં ભિક્ખું પુબ્બેનિવાસઞાણલાભીનં ભિક્ખૂનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તં દિસ્વા અધિકારકમ્મં કત્વા તં ઠાનન્તરં પત્થેસિ. સો યાવજીવં કુસલકમ્મં કત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિ, સોભિતોતિસ્સ નામં અકંસુ.

સો અપરેન સમયેન સત્થુ ધમ્મદેસનં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તં પત્વા પુબ્બેનિવાસઞાણે ચિણ્ણવસી અહોસિ. સો અનુપટિપાટિયા અત્તનો નિબ્બત્તટ્ઠાનં અનુસ્સરન્તો યાવ અસઞ્ઞિભવે અચિત્તકપટિસન્ધિ, તાવ પટિસન્ધિં અદ્દસ. તતો પરં અન્તરે પઞ્ચ કપ્પસતાનિ પવત્તિં અદિસ્વા અવસાને ચુતિં દિસ્વા ‘‘કિં નામેત’’ન્તિ આવજ્જમાનો નયવસેન ‘‘અસઞ્ઞિભવો ભવિસ્સતી’’તિ નિટ્ઠં અગમાસિ. સત્થા ઇમં કારણં અટ્ઠુપ્પત્તિં કત્વા થેરં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરન્તાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસીતિ.

ઉપાલિત્થેરવત્થુ

૨૨૮. છટ્ઠે વિનયધરાનં યદિદં ઉપાલીતિ વિનયધરાનં ભિક્ખૂનં ઉપાલિત્થેરો અગ્ગોતિ દસ્સેતિ. થેરો કિર તથાગતસ્સેવ સન્તિકે કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. તથાગતસ્સેવ સન્તિકે વિનયપિટકં ઉગ્ગણ્હિત્વા ભારુકચ્છકવત્થું, અજ્જુકવત્થું, (પારા. ૧૫૮) કુમારકસ્સપવત્થુન્તિ ઇમાનિ તીણિ વત્થૂનિ સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણેન સદ્ધિં સંસન્દેત્વા કથેસિ. તસ્મા વિનયધરાનં અગ્ગો નામ જાતો.

તસ્સ પઞ્હકમ્મે અયમનુપુબ્બિકથા – પદુમુત્તરબુદ્ધકાલે કિરેસ હંસવતિયં કુલઘરે નિબ્બત્તો એકદિવસં સત્થુ ધમ્મકથં સુણન્તો સત્થારં એકં ભિક્ખું વિનયધરાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તં દિસ્વા અધિકારકમ્મં કત્વા તં ઠાનન્તરં પત્થેસિ. સો યાવજીવં કુસલં કત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે કપ્પકગેહે પટિસન્ધિં ગણ્હિ, ઉપાલિદારકોતિસ્સ નામં અકંસુ. સો વયપ્પત્તો છન્નં ખત્તિયાનં પસાધકો હુત્વા તથાગતે અનુપિયમ્બવને વિહરન્તે પબ્બજ્જત્થાય નિક્ખમન્તેહિ તેતિ છહિ ખત્તિયેહિ સદ્ધિં નિક્ખમિત્વા પબ્બજિ. તસ્સ પબ્બજ્જાવિધાનં પાળિયં (ચૂળવ. ૩૩૦) આગતમેવ.

સો પબ્બજિત્વા ઉપસમ્પન્નો સત્થારં કમ્મટ્ઠાનં કથાપેત્વા ‘‘મય્હં, ભન્તે, અરઞ્ઞવાસં અનુજાનાથા’’તિ આહ. ભિક્ખુ તવ અરઞ્ઞે વસન્તસ્સ એકમેવ ધુરં વડ્ઢિસ્સતિ, અમ્હાકં પન સન્તિકે વસન્તસ્સ વિપસ્સનાધુરઞ્ચ ગન્થધુરઞ્ચ પરિપૂરેસ્સતીતિ. થેરો સત્થુ વચનં સમ્પટિચ્છિત્વા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તો નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ. અથ નં સત્થા સયમેવ સકલં વિનયપિટકં ઉગ્ગણ્હાપેસિ. સો અપરભાગે હેટ્ઠા વુત્તાનિ તીણિ વત્થૂનિ વિનિચ્છિનિ. સત્થા એકેકસ્મિં વિનિચ્છિતે સાધુકારં દત્વા તયોપિ વિનિચ્છયે અટ્ઠુપ્પત્તિં કત્વા થેરં વિનયધરાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસીતિ.

નન્દકત્થેરવત્થુ

૨૨૯. સત્તમે ભિક્ખુનોવાદકાનં યદિદં નન્દકોતિ અયં હિ થેરો ધમ્મકથં કથેન્તો એકસમોધાને પઞ્ચ ભિક્ખુનીસતાનિ અરહત્તં પાપેસિ. તસ્મા ભિક્ખુનોવાદકાનં અગ્ગો નામ જાતો.

તસ્સ પઞ્હકમ્મે અયમનુપુબ્બિકથા – અયઞ્હિ પદુમુત્તરબુદ્ધકાલે હંસવતીનગરે કુલગેહે નિબ્બત્તો સત્થુ ધમ્મદેસનં સુણન્તો સત્થારં એકં ભિક્ખું ભિક્ખુનોવાદકાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તં દિસ્વા અધિકારકમ્મં કત્વા તં ઠાનન્તરં પત્થેસિ. સો યાવજીવં કુસલં કત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં કુલગેહે પટિસન્ધિં ગહેત્વા વયપ્પત્તો સત્થુ ધમ્મદેસનં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો સત્થુ સન્તિકે પબ્બજિત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તં પાપુણિ, પુબ્બેનિવાસઞાણે ચ ચિણ્ણવસી અહોસિ. સો ચતૂસુ પરિસાસુ સમ્પત્તાસુ ‘‘સબ્બેસંયેવ મનં ગહેત્વા કથેતું સક્કોતી’’તિ ધમ્મકથિકનન્દકો નામ જાતો. તથાગતોપિ ખો રોહિણીનદીતીરે ચુમ્બટકકલહે નિક્ખમિત્વા પબ્બજિતાનં પઞ્ચન્નં સાકિયકુમારસતાનં અનભિરતિયા ઉપ્પન્નાય તે ભિક્ખૂ આદાય કુણાલદહં ગન્ત્વા કુણાલજાતકકથાય (જા. ૨.૨૧.કુણાલજાતક) નેસં સંવિગ્ગભાવં ઞત્વા ચતુસચ્ચકથં કથેત્વા સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠાપેસિ. અપરભાગે મહાસમયસુત્તં (દી. નિ. ૨.૩૩૧ આદયો) કથેત્વા અગ્ગફલં અરહત્તં પાપેસિ. તેસં થેરાનં પુરાણદુતિયિકા ‘‘અમ્હે દાનિ ઇધ કિં કરિસ્સામા’’તિ વત્વા સબ્બાવ એકચિત્તા હુત્વા મહાપજાપતિં ઉપસઙ્કમિત્વા પબ્બજ્જં યાચિંસુ. તાપિ પઞ્ચસતા થેરિયા સન્તિકે પબ્બજ્જઞ્ચ ઉપસમ્પદઞ્ચ લભિંસુ. અતીતાનન્તરાય પન જાતિયા સબ્બાવ તા નન્દકત્થેરસ્સ રાજપુત્તભાવે ઠિતસ્સ પાદપરિચારિકા અહેસું.

તેન સમયેન સત્થા ‘‘ભિક્ખૂ ભિક્ખુનિયો ઓવદન્તૂ’’તિ આહ. થેરો અત્તનો વારે સમ્પત્તે તાસં પુરિમભવે અત્તનો પાદપરિચારિકભાવં ઞત્વા ચિન્તેસિ – ‘‘મં ઇમસ્સ ભિક્ખુનીસઙ્ઘસ્સ મજ્ઝે નિસિન્નં ઉપમાયો ચ કારણાનિ ચ આહરિત્વા ધમ્મં કથયમાનં દિસ્વા અઞ્ઞો પુબ્બેનિવાસઞાણલાભી ભિક્ખુ ઇમં કારણં ઓલોકેત્વા ‘આયસ્મા નન્દકો યાવજ્જદિવસા ઓરોધે ન વિસ્સજ્જેતિ, સોભતાયમાયસ્મા ઓરોધપરિવુતો’તિ વત્તબ્બં મઞ્ઞેય્યા’’તિ. તસ્મા સયં અગન્ત્વા અઞ્ઞં ભિક્ખું પેસેસિ. તા પન પઞ્ચસતા ભિક્ખુનિયો થેરસ્સેવ ઓવાદં પચ્ચાસીસન્તિ. ઇમિના કારણેન ભગવા ‘‘અત્તનો વારે સમ્પત્તે અઞ્ઞં અપેસેત્વા સયમેવ ગન્ત્વા ભિક્ખુનીસઙ્ઘં ઓવદાહી’’તિ થેરં આહ. સો સત્થુ કથં પટિબાહિતું અસક્કોન્તો અત્તનો વારે સમ્પત્તે ચાતુદ્દસે ભિક્ખુનિસઙ્ઘસ્સ ઓવાદં દત્વા સબ્બાવ તા ભિક્ખુનિયો સળાયતનપટિમણ્ડિતાય ધમ્મદેસનાય સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠાપેસિ.

તા ભિક્ખુનિયો થેરસ્સ ધમ્મદેસનાય અત્તમના હુત્વા સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા અત્તનો પટિવિદ્ધગુણં આરોચેસું. સત્થા ‘‘કસ્મિં નુ ખો ધમ્મં દેસેન્તે ઇમા ભિક્ખુનિયો ઉપરિમગ્ગફલાનિ પાપુણેય્યુ’’ન્તિ આવજ્જેન્તો પુન ‘‘તંયેવ નન્દકસ્સ ધમ્મદેસનં સુત્વા પઞ્ચસતાપિ એતા અરહત્તં પાપુણિસ્સન્તી’’તિ દિસ્વા પુનદિવસેપિ થેરસ્સેવ સન્તિકં ધમ્મસ્સવનત્થાય પેસેસિ. તા પુનદિવસે ધમ્મં સુત્વા સબ્બાવ અરહત્તં પત્તા. તંદિવસં ભગવા તાસં ભિક્ખુનીનં અત્તનો સન્તિકં આગતકાલે ધમ્મદેસનાય સફલભાવં ઞત્વા ‘‘હિય્યો નન્દકસ્સ ધમ્મદેસના ચાતુદ્દસિયં ચન્દસદિસી અહોસિ, અજ્જ પન્નરસિયં ચન્દસદિસી’’તિ વત્વા થેરસ્સ સાધુકારં દત્વા તદેવ ચ કારણં અટ્ઠુપ્પત્તિં કત્વા થેરં ભિક્ખુનોવાદકાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસીતિ.

નન્દત્થેરવત્થુ

૨૩૦. અટ્ઠમે ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારાનન્તિ છસુ ઇન્દ્રિયેસુ પિહિતદ્વારાનં નન્દત્થેરો અગ્ગોતિ દસ્સેતિ. કિઞ્ચાપિ હિ સત્થુસાવકા અગુત્તદ્વારા નામ નત્થિ, નન્દત્થેરો પન દસસુ દિસાસુ યં યં દિસં ઓલોકેતુકામો હોતિ, ન તં ચતુસમ્પજઞ્ઞવસેન અપરિચ્છિન્દિત્વા ઓલોકેતિ. તસ્મા ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારાનં અગ્ગો નામ જાતો.

તસ્સ પઞ્હકમ્મે અયમનુપુબ્બિકથા – અયમ્પિ હિ પદુમુત્તરબુદ્ધકાલે હંસવતીનગરે કુલગેહે પટિસન્ધિં ગહેત્વા વયપ્પત્તો સત્થુ સન્તિકે ધમ્મં સુણન્તો સત્થારં એકં ભિક્ખું ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તં દિસ્વા અધિકારકમ્મં કત્વા તં ઠાનન્તરં પત્થેસિ. સો યાવજીવં કુસલં કત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો કપિલવત્થુપુરે મહાપજાપતિગોતમિયા કુચ્છિમ્હિ પટિસન્ધિં ગણ્હિ. અથસ્સ નામગ્ગહણદિવસે ઞાતિસઙ્ઘં નન્દયન્તો તોસેન્તો જાતોતિ નન્દકુમારોતેવ નામં અકંસુ.

મહાસત્તોપિ સબ્બઞ્ઞુતં પત્વા પવત્તિતવરધમ્મચક્કો લોકાનુગ્ગહં કરોન્તો રાજગહતો કપિલવત્થુપુરં ગન્ત્વા પઠમદસ્સનેનેવ પિતરં સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠાપેસિ. પુનદિવસે પિતુ નિવેસનં ગન્ત્વા રાહુલમાતાય ઓવાદં દત્વા સેસજનસ્સપિ ધમ્મં કથેસિ. પુનદિવસે નન્દકુમારસ્સ અભિસેકગેહપવેસનઆવાહમઙ્ગલેસુ વત્તમાનેસુ તસ્સ નિવેસનં ગન્ત્વા કુમારં પત્તં ગાહાપેત્વા પબ્બાજેતું વિહારાભિમુખો પાયાસિ. નન્દકુમારં અભિસેકમઙ્ગલં ન તથા પીળેસિ, પત્તં આદાય ગમનકાલે પન જનપદકલ્યાણી ઉપરિપાસાદવરગતા સીહપઞ્જરં ઉગ્ઘાટેત્વા ‘‘તુવટં ખો, અય્યપુત્ત, આગચ્છેય્યાસી’’તિ યં વાચં નિચ્છારેસિ. તં સુત્વા ગેહસિતછન્દરાગવસેન ઓલોકેન્તો પનેસ સત્થરિ ગારવેન યથારુચિયા નિમિત્તં ગહેતું નાસક્ખિ, તેનસ્સ ચિત્તસન્તાપો અહોસિ. અથ નં ‘‘ઇમસ્મિં ઠાને નિવત્તેસ્સતિ, ઇમસ્મિં ઠાને નિવત્તેસ્સતી’’તિ ચિન્તેન્તમેવ સત્થા વિહારં નેત્વા પબ્બાજેસિ. પબ્બજિતોપિ પટિબાહિતું અસક્કોન્તો તુણ્હી અહોસિ. પબ્બજિતદિવસતો પટ્ઠાય પન જનપદકલ્યાણિયા વુત્તવચનમેવ સરતિ. અથસ્સ સા આગન્ત્વા અવિદૂરે ઠિતા વિય અહોસિ. સો અનભિરતિયા પીળિતો થોકં ઠાનં ગચ્છતિ, તસ્સ ગુમ્બં વા ગચ્છં વા અતિક્કમન્તસ્સેવ દસબલો પુરતો ઠિતકો વિય અહોસિ. સો અગ્ગિમ્હિ પક્ખિત્તં કુક્કુટપત્તં વિય પટિનિવત્તિત્વા અત્તનો વસનટ્ઠાનમેવ પવિસતિ.

સત્થા ચિન્તેસિ – ‘‘નન્દો અતિવિય પમત્તો વિહરતિ, અનભિરતિં વૂપસમેતું ન સક્કોતિ, એતસ્સ ચિત્તનિબ્બાપનં કાતું વટ્ટતી’’તિ. તતો નં આહ – ‘‘એહિ, નન્દ, દેવચારિકં ગચ્છિસ્સામા’’તિ. ભગવા કથાહં ઇદ્ધિમન્તેહિ ગન્તબ્બટ્ઠાનં ગમિસ્સામીતિ. ત્વં કેવલં ગમનચિત્તં ઉપ્પાદેહિ, ગન્ત્વા પસ્સિસ્સસીતિ. સો દસબલસ્સ આનુભાવેન તથાગતેનેવ સદ્ધિં દેવચારિકં ગન્ત્વા સક્કસ્સ દેવરઞ્ઞો નિવેસનં ઓલોકેત્વા પઞ્ચ અચ્છરાસતાનિ અદ્દસ. સત્થા નન્દત્થેરં સુભનિમિત્તવસેન તા ઓલોકેન્તં દિસ્વા, ‘‘નન્દ, ઇમા નુ ખો અચ્છરા મનાપા, અથ જનપદકલ્યાણી’’તિ પુચ્છિ. ભન્તે, જનપદકલ્યાણી ઇમા અચ્છરા ઉપનિધાય કણ્ણનાસચ્છિન્નકા મક્કટી વિય ખાયતીતિ. નન્દ, એવરૂપા અચ્છરા સમણધમ્મં કરોન્તાનં ન દુલ્લભાતિ. સચે મે, ભન્તે ભગવા, પાટિભોગો હોતિ, અહં સમણધમ્મં કરિસ્સામીતિ. વિસ્સત્થો ત્વં, નન્દ, સમણધમ્મં કરોહિ. સચે તે સપ્પટિસન્ધિકા કાલકિરિયા ભવિસ્સતિ, અહં એતાસં પટિલાભત્થાય પાટિભોગોતિ. ઇતિ સત્થા યથારુચિયા દેવચારિકં ચરિત્વા જેતવનમેવ પચ્ચાગઞ્છિ.

તતો પટ્ઠાય નન્દત્થેરો અચ્છરાનં હેતુ રત્તિન્દિવં સમણધમ્મં કરોતિ. સત્થા ભિક્ખૂ આણાપેસિ – ‘‘તુમ્હે નન્દસ્સ વસનટ્ઠાને ‘એકો કિર ભિક્ખુ દસબલં પાટિભોગં કત્વા અચ્છરાનં હેતુ સમણધમ્મં કરોતી’તિ તત્થ તત્થ કથેન્તા વિચરથા’’તિ. તે સત્થુ વચનં સમ્પટિચ્છિત્વા ‘‘ભતકો કિરાયસ્મા નન્દો, ઉપક્કિતકો કિરાયસ્મા નન્દો, અચ્છરાનં હેતુ બ્રહ્મચરિયં ચરતિ, ભગવા કિરસ્સ પાટિભોગો પઞ્ચન્નં અચ્છરાસતાનં પટિલાભાય કકુટપાદીન’’ન્તિ થેરસ્સ સવનૂપચારે કથેન્તા વિચરન્તિ. નન્દત્થેરો તં કથં સુત્વા ‘‘ઇમે ભિક્ખૂ ન અઞ્ઞં કથેન્તિ, મં આરબ્ભ કથેન્તિ, અયુત્તં મમ કમ્મ’’ન્તિ પટિસઙ્ખાનં ઉપ્પાદેત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. અથસ્સ અરહત્તપત્તક્ખણેયેવ અઞ્ઞતરા દેવતા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસિ, સયમ્પિ ભગવા અઞ્ઞાસિયેવ. પુનદિવસે નન્દત્થેરો ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા એવમાહ – ‘‘યં મે, ભન્તે ભગવા, પાટિભોગો પઞ્ચન્નં અચ્છરાસતાનં પટિલાભાય કકુટપાદીનં, મુઞ્ચામહં, ભન્તે, ભગવન્તં એતસ્મા પટિસ્સવા’’તિ. એવં વત્થુ (ઉદા. ૨૨) સમુટ્ઠિતં. સત્થા અપરભાગે જેતવનવિહારે વિહરન્તો થેરં ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસીતિ.

મહાકપ્પિનત્થેરવત્થુ

૨૩૧. નવમે ભિક્ખુઓવાદકાનન્તિ ભિક્ખૂ ઓવદન્તાનં મહાકપ્પિનત્થેરો અગ્ગોતિ દસ્સેતિ. અયં કિર થેરો એકસમોધાનસ્મિંયેવ ધમ્મકથં કથેન્તો ભિક્ખુસહસ્સં અરહત્તં પાપેસિ. તસ્મા ભિક્ખુઓવાદકાનં અગ્ગો નામ જાતો.

તસ્સ પઞ્હકમ્મે અયમનુપુબ્બિકથા – અયમ્પિ હિ પદુમુત્તરબુદ્ધકાલે હંસવતિયં કુલઘરે નિબ્બત્તિત્વા અપરભાગે સત્થુ ધમ્મકથં સુણન્તો સત્થારં એકં ભિક્ખું ભિક્ખુઓવાદકાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તં દિસ્વા અધિકારકમ્મં કત્વા તં ઠાનન્તરં પત્થેસિ. સો યાવજીવં કુસલં કત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો કસ્સપસમ્માસમ્બુદ્ધકાલે બારાણસિયં કુલગેહે પટિસન્ધિં ગહેત્વા પુરિસસહસ્સસ્સ ગણજેટ્ઠકો હુત્વા ગબ્ભસહસ્સપટિમણ્ડિતં મહાપરિવેણં કારેસિ. તે સબ્બેપિ જના યાવજીવં કુસલં કત્વા કપ્પિનઉપાસકં જેટ્ઠકં કત્વા સપુત્તદારા દેવલોકે નિબ્બત્તા. એકં બુદ્ધન્તરં દેવમનુસ્સેસુ સંસરિંસુ.

અથ અમ્હાકં સત્થુ નિબ્બત્તિતો પુરેતરમેવ અયં કપ્પિનો પચ્ચન્તદેસે કુક્કુટવતીનગરે રાજગેહે પટિસન્ધિં ગણ્હિ, સેસપુરિસા તસ્મિંયેવ નગરે અમચ્ચકુલેસુ નિબ્બત્તિંસુ. તેસુ કપ્પિનકુમારો પિતુ અચ્ચયેન છત્તં ઉસ્સાપેત્વા મહાકપ્પિનરાજા નામ જાતો. પુબ્બે કલ્યાણકમ્મકરણકાલે તસ્સ ઘરસામિની ઇત્થી સમાનજાતિકે રાજકુલે નિબ્બત્તિત્વા મહાકપ્પિનરઞ્ઞો અગ્ગમહેસી જાતા, અનોજાપુપ્ફસદિસવણ્ણતાય પનસ્સા અનોજાદેવીત્વેવ નામં અહોસિ. મહાકપ્પિનરાજાપિ સુતવિત્તકો અહોસિ. સો પાતોવ ઉટ્ઠાય ચતૂહિ દ્વારેહિ સીઘં દૂતે પેસેસિ – ‘‘યત્થ બહુસ્સુતે સુતધરે પસ્સથ, તતો નિવત્તિત્વા મય્હં આરોચેથા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અમ્હાકં સત્થા લોકે નિબ્બત્તિત્વા સાવત્થિં ઉપનિસ્સાય પટિવસતિ. તસ્મિં કાલે સાવત્થિનગરવાસિનો વાણિજા સાવત્થિયં ઉટ્ઠાનકભણ્ડં ગહેત્વા, તં નગરં ગન્ત્વા, ભણ્ડં પટિસામેત્વા, ‘‘રાજાનં પસ્સિસ્સામા’’તિ પણ્ણાકારં ગહેત્વા, રાજકુલદ્વારં ગન્ત્વા, ‘‘રાજા ઉય્યાનં ગતો’’તિ સુત્વા, ઉય્યાનં ગન્ત્વા, દ્વારે ઠિતા પટિહારકસ્સ આરોચયિંસુ. અથ રઞ્ઞો નિવેદિ, તે રાજા પક્કોસાપેત્વા નિય્યાતિતપણ્ણાકારે વન્દિત્વા ઠિતે, ‘‘તાતા, કુતો આગચ્છથા’’તિ પુચ્છિ. સાવત્થિતો, દેવાતિ. કચ્ચિ વો રટ્ઠં સુભિક્ખં, ધમ્મિકો રાજાતિ? આમ, દેવાતિ. અત્થિ પન તુમ્હાકં દેસે કિઞ્ચિ સાસનન્તિ? અત્થિ દેવ, ન પન સક્કા ઉચ્છિટ્ઠમુખેહિ કથેતુન્તિ. રાજા સુવણ્ણભિઙ્ગારેન ઉદકં દાપેસિ. તે મુખં વિક્ખાલેત્વા દસબલાભિમુખા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા, ‘‘દેવ, અમ્હાકં દેસે બુદ્ધરતનં નામ ઉપ્પન્ન’’ન્તિ આહંસુ. રઞ્ઞો ‘‘બુદ્ધો’’તિ વચને સુતમત્તેયેવ સકલસરીરં ફરમાના પીતિ ઉપ્પજ્જિ. તતો ‘‘બુદ્ધોતિ, તાતા, વદથા’’તિ આહ. બુદ્ધોતિ, દેવ, વદામાતિ. એવં તિક્ખત્તું વદાપેત્વા ‘‘બુદ્ધોતિપદં અપરિમાણં, નાસ્સ સક્કા પરિમાણં કાતુ’’ન્તિ તસ્મિંયેવ પદે પસન્નો સતસહસ્સં દત્વા ‘‘અપરં કિં સાસન’’ન્તિ પુચ્છિ. દેવ ધમ્મરતનં નામ ઉપ્પન્નન્તિ. તમ્પિ સુત્વા તથેવ તિક્ખત્તું પટિઞ્ઞં ગહેત્વા અપરમ્પિ સતસહસ્સં દત્વા પુન ‘‘અઞ્ઞં કિં સાસન’’ન્તિ પુચ્છિ. સઙ્ઘરતનં દેવ ઉપ્પન્નન્તિ. તમ્પિ સુત્વા તથેવ પટિઞ્ઞં ગહેત્વા અપરમ્પિ સતસહસ્સં દત્વા દિન્નભાવં પણ્ણે લિખિત્વા, ‘‘તાતા, દેવિયા સન્તિકં ગચ્છથા’’તિ પેસેસિ. તેસુ ગતેસુ અમચ્ચે પુચ્છિ – ‘‘તાતા, બુદ્ધો લોકે ઉપ્પન્નો, તુમ્હે કિં કરિસ્સથા’’તિ? દેવ તુમ્હે કિં કત્તુકામાતિ? અહં પબ્બજિસ્સામીતિ. મયમ્પિ પબ્બજિસ્સામાતિ. તે સબ્બેપિ ઘરં વા કુટુમ્બં વા અનપલોકેત્વા યે અસ્સે આરુય્હ ગતા તેહેવ નિક્ખમિંસુ.

વાણિજા અનોજાદેવિયા સન્તિકં ગન્ત્વા પણ્ણં દસ્સેસું. સા તં વાચેત્વા ‘‘રઞ્ઞા તુમ્હાકં બહૂ કહાપણા દિન્ના, કિં તુમ્હેહિ કતં, તાતા’’તિ પુચ્છિ. પિયસાસનં, દેવિ, આનીતન્તિ. અમ્હેપિ સક્કા, તાતા, સુણાપેતુન્તિ? સક્કા, દેવિ, ઉચ્છિટ્ઠમુખેહિ પન વત્તું ન સક્કાતિ. સા સુવણ્ણભિઙ્ગારેન ઉદકં દાપેસિ. તે મુખં વિક્ખાલેત્વા રઞ્ઞો આરોચિતનિયામેનેવ આરોચેસું. સાપિ તં સુત્વા ઉપ્પન્નપામોજ્જા તેનેવ નયેન એકેકસ્મિં પદે તિક્ખત્તું પટિઞ્ઞં ગહેત્વા પટિઞ્ઞાગણનાય તીણિ તીણિ કત્વા નવ સતસહસ્સાનિ અદાસિ. વાણિજા સબ્બાનિપિ દ્વાદસ સતસહસ્સાનિ લભિંસુ. અથ ને ‘‘રાજા કહં, તાતા’’તિ પુચ્છિ. પબ્બજિસ્સામીતિ નિક્ખન્તો, દેવીતિ. ‘‘તેન હિ, તાતા, તુમ્હે ગચ્છથા’’તિ તે ઉય્યોજેત્વા રઞ્ઞા સદ્ધિં ગતાનં અમચ્ચાનં માતુગામે પક્કોસાપેત્વા ‘‘તુમ્હે અત્તનો સામિકાનં ગતટ્ઠાનં જાનાથ અમ્મા’’તિ પુચ્છિ. જાનામ, અય્યે, રઞ્ઞા સદ્ધિં ઉય્યાનકીળં ગતાતિ. આમ, અમ્મા ગતા, તત્થ પન ગન્ત્વા ‘‘બુદ્ધો ઉપ્પન્નો, ધમ્મો ઉપ્પન્નો, સઙ્ઘો ઉપ્પન્નો’’તિ સુત્વા ‘‘દસબલસ્સ સન્તિકે પબ્બજિસ્સામા’’તિ ગતા, તુમ્હે કિં કરિસ્સથાતિ? તુમ્હે પન, અય્યે, કિં કત્તુકામાતિ? ‘‘અહં પબ્બજિસ્સામિ, ન તેહિ વન્તવમનં જિવ્હગ્ગે ઠપેય્યન્તિ. ‘‘યદિ એવં, મયમ્પિ પબ્બજિસ્સામા’’તિ સબ્બાપિ રથે યોજેત્વા નિક્ખમિંસુ.

રાજાપિ અમચ્ચસહસ્સેહિ સદ્ધિં ગઙ્ગાતીરં પાપુણિ, તસ્મિં સમયે ગઙ્ગા પૂરા હોતિ. અથ નં દિસ્વા ‘‘અયં ગઙ્ગા પૂરા હોતિ ચણ્ડમચ્છાકિણ્ણા, અમ્હેહિ ચ સદ્ધિં આગતા દાસા વા મનુસ્સા વા નત્થિ, યે નો નાવં વા ઉળુમ્પં વા કત્વા દદેય્યું. એતસ્સ પન સત્થુ ગુણા નામ હેટ્ઠા અવીચિતો ઉપરિ યાવ ભવગ્ગા પત્થટા. સચે એસ સત્થા સમ્માસમ્બુદ્ધો, ઇમેસં અસ્સાનં ખુરપિટ્ઠાનિ મા તેમેન્તૂ’’તિ ઉદકપિટ્ઠેન અસ્સે પક્ખન્દાપેસું. એકસ્સ અસ્સસ્સાપિ ખુરપિટ્ઠમત્તં ન તેમિ, રાજમગ્ગેન ગચ્છન્તા વિય પરતીરં પત્વા પરતો અઞ્ઞં મહાનદિં પાપુણિંસુ. ‘‘દુતિયા કિન્નમા’’તિ પુચ્છિ. નીલવાહિની નામ ગમ્ભીરતોપિ પુથુલતોપિ અડ્ઢયોજનમત્તા દેવાતિ. તત્થ અઞ્ઞા સચ્ચકિરિયા નત્થિ, તાય એવ સચ્ચકિરિયાય તમ્પિ અડ્ઢયોજનવિત્થારં નદિં અતિક્કમિંસુ. અથ તતિયં ચન્દભાગં નામ મહાનદિં પત્વા તમ્પિ તાય એવ સચ્ચકિરિયાય અતિક્કમિંસુ.

સત્થાપિ તંદિવસં પચ્ચૂસસમયે મહાકરુણાસમાપત્તિતો વુટ્ઠાય લોકં ઓલોકેન્તો ‘‘અજ્જ મહાકપ્પિનો તિયોજનસતિકં રજ્જં પહાય અમચ્ચસહસ્સપરિવારો મમ સન્તિકે પબ્બજિતું આગચ્છતી’’તિ દિસ્વા ‘‘મયા તેસં પચ્ચુગ્ગમનં કાતું યુત્ત’’ન્તિ પાતોવ સરીરપટિજગ્ગનં કત્વા ભિક્ખુસઙ્ઘપરિવારો સાવત્થિયં પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો સયમેવ પત્તચીવરં ગહેત્વા આકાસે ઉપ્પતિત્વા ચન્દભાગાય તીરે તેસં ઉત્તરણતિત્થઅભિમુખટ્ઠાને મહાનિગ્રોધરુક્ખો અત્થિ, તત્થ પલ્લઙ્કેન નિસીદિત્વા પરિમુખં સતિં ઉપટ્ઠપેત્વા છબ્બણ્ણબુદ્ધરસ્મિયો વિસ્સજ્જેસિ. તે તેન તિત્થેન ઉત્તરન્તા બુદ્ધરસ્મિયો ઇતો ચિતો ચ ધાવન્તિયો ઓલોકેત્વા દસબલસ્સ પુણ્ણચન્દસસ્સિરિકં મુખં દિસ્વા ‘‘યં સત્થારં ઉદ્દિસ્સ મયં પબ્બજિતા, અદ્ધા સો એસો’’તિ દસ્સનેનેવ નિટ્ઠં ગન્ત્વા દિટ્ઠટ્ઠાનતો પટ્ઠાય ઓણમિત્વા વન્દમાના આગમ્મ સત્થારં વન્દિંસુ. રાજા ગોપ્ફકેસુ ગહેત્વા સત્થારં વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિ સદ્ધિં અમચ્ચસહસ્સેન. સત્થા તેસં ધમ્મકથં કથેસિ. દેસનાપરિયોસાને સબ્બેવ અરહત્તે પતિટ્ઠાય સત્થારં પબ્બજ્જં યાચિંસુ. સત્થા ‘‘પુબ્બે ઇમે ચીવરદાનસ્સ દિન્નત્તા અત્તનો પત્તચીવરાનિ ગહેત્વાવ આગતા’’તિ સુવણ્ણવણ્ણં હત્થં પસારેત્વા ‘‘એથ ભિક્ખવો, સ્વાક્ખાતો ધમ્મો, ચરથ બ્રહ્મચરિયં સમ્મા દુક્ખસ્સ અન્તકિરિયાયા’’તિ આહ. સાવ તેસં આયસ્મન્તાનં પબ્બજ્જા ચ ઉપસમ્પદા ચ અહોસિ, વસ્સસટ્ઠિકત્થેરા વિય સત્થારં પરિવારયિંસુ.

અનોજાપિ દેવી રથસહસ્સપરિવારા ગઙ્ગાતીરં પત્વા રઞ્ઞો અત્થાય આભતં નાવં વા ઉળુમ્પં વા અદિસ્વા અત્તનો બ્યત્તતાય ચિન્તેસિ – ‘‘રાજા સચ્ચકિરિયં કત્વા ગતો ભવિસ્સતિ, સો પન સત્થા ન કેવલં તેસંયેવ અત્થાય નિબ્બત્તો, સચે સો સત્થા સમ્માસમ્બુદ્ધો, અમ્હાકં રથા મા ઉદકે નિમુજ્જિંસૂ’’તિ ઉદકપિટ્ઠેન રથે પક્ખન્દાપેસિ. રથાનં નેમિવટ્ટિમત્તમ્પિ ન તેમિ. દુતિયનદિમ્પિ તતિયનદિમ્પિ તેનેવ સચ્ચકારેન ઉત્તરિ. ઉત્તરમાના એવ ચ નિગ્રોધરુક્ખમૂલે સત્થારં અદ્દસ. સત્થાપિ ‘‘ઇમાસં અત્તનો સામિકે પસ્સન્તીનં છન્દરાગો ઉપ્પજ્જિત્વા મગ્ગફલાનં અન્તરાયં કરેય્ય, ધમ્મં સોતું ચ ન સક્ખિસ્સન્તી’’તિ. યથા અઞ્ઞમઞ્ઞં ન પસ્સન્તિ, તથા અકાસિ. તા સબ્બાપિ તિત્થતો ઉત્તરિત્વા દસબલં વન્દિત્વા નિસીદિંસુ. સત્થા તાસં ધમ્મકથં કથેસિ. દેસનાપરિયોસાને સબ્બા સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠાય અઞ્ઞમઞ્ઞં પસ્સિંસુ. સત્થા ‘‘ઉપ્પલવણ્ણા આગચ્છતૂ’’તિ ચિન્તેસિ. થેરી આગન્ત્વા સબ્બા પબ્બાજેત્વા આદાય ભિક્ખુનિઉપસ્સયં ગતા, સત્થા ભિક્ખુસહસ્સં ગહેત્વા આકાસેન જેતવનં અગમાસિ.

અથાયં મહાકપ્પિનત્થેરો અત્તનો કિચ્ચં મત્થકપ્પત્તં ઞત્વા અપ્પોસ્સુક્કો હુત્વા ફલસમાપત્તિસુખેન વીતિનામેન્તો અરઞ્ઞગતોપિ રુક્ખમૂલગતોપિ સુઞ્ઞાગારગતોપિ ‘‘અહો સુખં અહો સુખ’’ન્તિ અભિણ્હં ઉદાનં ઉદાનેસિ. ભિક્ખૂ કથં ઉપ્પાદેસું ‘‘કપ્પિનત્થેરો રજ્જસુખં અનુસ્સરન્તો ઉદાનં ઉદાનેતી’’તિ. તે તથાગતસ્સ આરોચેસું. ભગવા ‘‘મમ પુત્તો મગ્ગસુખં ફલસુખં આરબ્ભ ઉદાનં ઉદાનેસી’’તિ વત્વા ધમ્મપદે ઇમં ગાથમાહ –

‘‘ધમ્મપીતિ સુખં સેતિ, વિપ્પસન્નેન ચેતસા;

અરિયપ્પવેદિતે ધમ્મે, સદા રમતિ પણ્ડિતો’’તિ. (ધ. પ. ૭૯);

અથેકદિવસં સત્થા તસ્સ અન્તેવાસિકભિક્ખુસહસ્સં આમન્તેત્વા આહ – ‘‘કચ્ચિ વો, ભિક્ખવે, આચરિયો ધમ્મં દેસેતી’’તિ. ન ભગવા દેસેતિ, અપ્પોસ્સુક્કો દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારં અનુયુત્તો વિહરતિ, કસ્સચિ ઓવાદમત્તમ્પિ ન દેતીતિ. સત્થા તં પક્કોસાપેત્વા ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, કપ્પિન, અન્તેવાસિકાનં ઓવાદમત્તમ્પિ ન દેસી’’તિ? સચ્ચં ભગવાતિ. બ્રાહ્મણ, મા એવં કરિ, અજ્જ પટ્ઠાય અન્તેવાસિકાનં ધમ્મં દેસેહીતિ. ‘‘સાધુ, ભન્તે’’તિ થેરો સત્થુ કથં સિરવરેન સમ્પટિચ્છિત્વા એકસમોધાનેયેવ સમણસહસ્સસ્સ ધમ્મં દેસેત્વા સબ્બે અરહત્તં પાપેસિ. અપરભાગે સત્થા સઙ્ઘમજ્ઝે નિસિન્નો પટિપાટિયા થેરે ઠાનન્તરેસુ ઠપેન્તો મહાકપ્પિનત્થેરં ભિક્ખુઓવાદકાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસીતિ.

સાગતત્થેરવત્થુ

૨૩૨. દસમે તેજોધાતુકુસલાનન્તિ તેજોધાતું સમાપજ્જિતું કુસલાનં સાગતત્થેરો અગ્ગોતિ દસ્સેતિ. અયઞ્હિ થેરો તેજોધાતુસમાપત્તિયા અમ્બતિત્થનાગસ્સ તેજસા તેજં પરિયાદિયિત્વા તં નાગં નિબ્બિસેવનં અકાસિ. તસ્મા તેજોધાતુકુસલાનં અગ્ગો નામ જાતો.

તસ્સ પઞ્હકમ્મે અયમનુપુબ્બિકથા – અયમ્પિ હિ પદુમુત્તરબુદ્ધકાલે હંસવતિયં કુલગેહે પટિસન્ધિં ગહેત્વા અપરભાગે સત્થુધમ્મદેસનં સુણન્તો સત્થારં એકં ભિક્ખું તેજોધાતુકુસલાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તં દિસ્વા અધિકારકમ્મં કત્વા તં ઠાનન્તરં પત્થેસિ. સો યાવજીવં કુસલં કત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિ, સાગતમાણવોતિસ્સ નામં અકંસુ. સો અપરભાગે સત્થુ ધમ્મદેસનં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા અટ્ઠ સમાપત્તિયો નિબ્બત્તેત્વા તત્થ વસીભાવં પાપુણિ.

અથેકદિવસં સત્થા ચારિકં ચરમાનો કોસમ્બિનગરસમીપં અગમાસિ. તેન ચ સમયેન નદીતિત્થે પોરાણકનાવિકસ્સ બહૂ આગન્તુકગમિકા વેરિનો હુત્વા તં પોથેત્વા મારયિંસુ. સો વિરુદ્ધેન ચિત્તેન પત્થનં પટ્ઠપેત્વા તસ્મિંયેવ તિત્થે મહાનુભાવો નાગરાજા હુત્વા નિબ્બત્તો. સો વિરુદ્ધચિત્તત્તા અકાલેયેવ વસ્સાપેતિ, કાલે પન ન વસ્સાપેતિ, સસ્સાનિ ન સમ્મા સમ્પજ્જન્તિ. સકલરટ્ઠવાસિનો ચ તસ્સ વૂપસમનત્થં અનુસંવચ્છરં બલિકમ્મં કરોન્તિ, વસનત્થાય ચસ્સ એકં ગેહં અકંસુ. સત્થાપિ તેનેવ તિત્થેન ઉત્તરિત્વા ભિક્ખુસઙ્ઘપરિવુતો ‘‘તસ્મિંયેવ પદેસે રત્તિં વસિસ્સામી’’તિ અગમાસિ.

અથાયં થેરો ‘‘ચણ્ડો કિરેત્થ નાગરાજા’’તિ સુત્વા ‘‘ઇમં નાગરાજાનં દમેત્વા નિબ્બિસેવનં કત્વા સત્થુ વસનટ્ઠાનં પરિયાદેતું વટ્ટતી’’તિ નાગરાજસ્સ વસનટ્ઠાનં પવિસિત્વા પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા નિસીદિ. નાગો કુજ્ઝિત્વા ‘‘કોનામાયં મુણ્ડકો મય્હં વસનટ્ઠાનં પવિસિત્વા નિસિન્નો’’તિ ધૂપાયિ, થેરો ઉત્તરિતરં ધૂપાયિ. નાગો, પજ્જલિ, થેરોપિ ઉત્તરિતરં પજ્જલિત્વા તસ્સ તેજં પરિયાદિયિ. સો ‘‘મહન્તો વતાયં ભિક્ખૂ’’તિ થેરસ્સ પાદમૂલે નિપતિત્વા, ‘‘ભન્તે, તુમ્હાકં સરણં ગચ્છામી’’તિ આહ. મય્હં સરણગમનકિચ્ચં નત્થિ, દસબલસ્સ સરણં ગચ્છાતિ. સો ‘‘સાધૂ’’તિ સરણગતો હુત્વા તતો પટ્ઠાય ન કઞ્ચિ વિહેઠેતિ, દેવમ્પિ સમ્મા વસ્સાપેતિ, સસ્સાનિ સમ્મા સમ્પજ્જન્તિ.

કોસમ્બિવાસિનો ‘‘અય્યેન કિર સાગતેન અમ્બતિત્થકનાગો દમિતો’’તિ સુત્વા સત્થુ આગમનં ઉદિક્ખમાના દસબલસ્સ મહાસક્કારં સજ્જયિંસુ. તે દસબલસ્સ મહાસક્કારં કત્વા છબ્બગ્ગિયાનં વચનેન સબ્બગેહેસુ કાપોતિકં પસન્નં પટિયાદેત્વા પુનદિવસે સાગતત્થેરસ્સ પિણ્ડાય ચરન્તસ્સ ગેહે ગેહે થોકં થોકં અદંસુ. થેરો અપઞ્ઞત્તે સિક્ખાપદે મનુસ્સેહિ યાચિયમાનો ગેહે ગેહે થોકં થોકં પિવિત્વા અવિદૂરં ગન્ત્વાવ અનાહારિકભાવેન સતિં વિસ્સજ્જેત્વા સઙ્કારટ્ઠાને પતિ.

સત્થા કતભત્તકિચ્ચો નિક્ખમન્તો તં દિસ્વા ગાહાપેત્વા વિહારં ગન્ત્વા વિગરહિત્વા સિક્ખાપદં પઞ્ઞાપેસિ. સો પુનદિવસે સતિં લભિત્વા અત્તના કતકારણં સુત્વા અચ્ચયં દેસેત્વા દસબલં ખમાપેત્વા ઉપ્પન્નસંવેગો વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. એવં વત્થુ વિનયે સમુટ્ઠિતં. તં તત્થ આગતનયેનેવ વિત્થારતો વેદિતબ્બં. અપરભાગે પન સત્થા જેતવને મહાવિહારે નિસીદિત્વા પટિપાટિયા થેરે ઠાનન્તરેસુ ઠપેન્તો સાગતત્થેરં તેજોધાતુકુસલાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસીતિ.

રાધત્થેરવત્થુ

૨૩૩. એકાદસમે પટિભાનેય્યકાનન્તિ સત્થુ ધમ્મદેસનાપટિભાનસ્સ પચ્ચયભૂતાનં પટિભાનજનકાનં ભિક્ખૂનં રાધત્થેરો અગ્ગોતિ દસ્સેતિ. થેરસ્સ હિ દિટ્ઠિસમુદાચારઞ્ચ ઓકપ્પનિયસદ્ધઞ્ચ આગમ્મ દસબલસ્સ નવનવા ધમ્મદેસના પટિભાતિ. તસ્મા થેરો પટિભાનેય્યકાનં અગ્ગો નામ જાતો.

તસ્સ પઞ્હકમ્મે અયમનુપુબ્બિકથા – અયમ્પિ હિ પદુમુત્તરબુદ્ધકાલે હંસવતિયં કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા અપરભાગે સત્થુ ધમ્મદેસનં સુણન્તો સત્થારં એકં ભિક્ખું પટિભાનેય્યકાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તં દિસ્વા અધિકારકમ્મં કત્વા તં ઠાનન્તરં પત્થેસિ. સો યાવજીવં તથાગતં પરિચરિત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે રાજગહનગરે બ્રાહ્મણકુલે પટિસન્ધિં ગણ્હિ, રાધમાણવોતિસ્સ નામં અકંસુ.

સો મહલ્લકકાલે અત્તનો પુત્તદારેન અબહુમતો ‘‘પબ્બજિત્વા કાલં વીતિનામેસ્સામી’’તિ વિહારં ગન્ત્વા થેરે પબ્બજ્જં યાચિ. ‘‘જિણ્ણો મહલ્લકબ્રાહ્મણો’’તિ ન કોચિ પબ્બાજેતું ઇચ્છિ. અથેકદિવસં બ્રાહ્મણો સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા પટિસન્થારં કત્વા એકમન્તં નિસીદિ. સત્થા તસ્સ ઉપનિસ્સયસમ્પત્તિં દિસ્વા કથં સમુટ્ઠાપેતુકામો ‘‘કિં, બ્રાહ્મણ, પુત્તદારા તં પટિજગ્ગન્તી’’તિ? કુતો, ભો ગોતમ, પટિજગ્ગનં, મહલ્લકોતિ મં બહિ નીહરિંસુ. કિં પન તે, બ્રાહ્મણ, પબ્બજિતું ન વટ્ટતીતિ? કો મં, ભો ગોતમ, પબ્બાજેસ્સતિ, મહલ્લકભાવેન મં ન કોચિ ઇચ્છતીતિ. સત્થા સારિપુત્તત્થેરસ્સ સઞ્ઞં અદાસિ. થેરો સત્થુ વચનં સિરસા સમ્પટિચ્છિત્વા રાધબ્રાહ્મણં પબ્બાજેત્વા ચિન્તેસિ – ‘‘સત્થા ઇમં બ્રાહ્મણં સાદરેન પબ્બજાપેસિ, ન ખો મે એતં અનાદરેન પરિહરિતું વટ્ટતી’’તિ રાધત્થેરં આદાય ગામકાવાસં અગમાસિ. તત્રસ્સ અધુના પબ્બજિતત્તા કિચ્છલાભિસ્સ થેરો અત્તનો પત્તં આવાસં દેતિ, અત્તનો પત્તં પણીતપિણ્ડપાતમ્પિ તસ્સેવ દત્વા સયં પિણ્ડાય ચરતિ. રાધત્થેરો સેનાસનસપ્પાયઞ્ચ ભોજનસપ્પાયઞ્ચ લભિત્વા સારિપુત્તત્થેરસ્સ સન્તિકે કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ.

અથ નં થેરો ગહેત્વા દસબલં પસ્સિતું આગતો. સત્થા જાનન્તોવ પુચ્છિ – ‘‘યો તે મયા, સારિપુત્ત, નિસ્સિતકો દિન્નો, કીદિસં તસ્સ, ન ઉક્કણ્ઠતી’’તિ? ભન્તે, સાસને અભિરમિતભિક્ખુ નામ એવરૂપો ભવેય્યાતિ. અથાયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ ‘‘સારિપુત્તત્થેરો કતઞ્ઞૂ કતવેદી’’તિ સઙ્ઘમજ્ઝે કથા ઉદપાદિ. તં સુત્વા સત્થા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનચ્છરિયં, ભિક્ખવે, સારિપુત્તસ્સ ઇદાનિ કતઞ્ઞૂકતવેદિતા, સો અતીતે અહેતુકપટિસન્ધિયં નિબ્બત્તોપિ કતઞ્ઞૂકતવેદીયેવ અહોસી’’તિ. કતરસ્મિં કાલે ભગવાતિ?

અતીતે, ભિક્ખવે, પબ્બતપાદમ્હિ પઞ્ચસતમત્તા વડ્ઢકિપુરિસા મહાઅરઞ્ઞં પવિસિત્વા દબ્બસમ્ભારે છિન્દિત્વા મહાઉળુમ્પં બન્ધિત્વા નદિયા ઓતારેન્તિ. અથેકો હત્થિનાગો એકસ્મિં વિસમટ્ઠાને સોણ્ડાય સાખં ગણ્હન્તો સાખાભઙ્ગવેગં સન્ધારેતું અસક્કોન્તો તિખિણખાણુકે પાદેન અવત્થાસિ, પાદો વિદ્ધો, દુક્ખવેદના વત્તન્તિ. સો ગમનં અભિનીહરિતું અસક્કોન્તો તત્થેવ નિપજ્જિ. સો કતિપાહચ્ચયેન તે વડ્ઢકી અત્તનો સમીપેન ગચ્છન્તે દિસ્વા ‘‘ઇમે નિસ્સાયાહં જીવિતં લભિસ્સામી’’તિ તેસં અનુપદં અગમાસિ. તે નિવત્તિત્વા હત્થિં દિસ્વા ભીતા પલાયન્તિ. સો તેસં પલાયનભાવં ઞત્વા અટ્ઠાસિ, પુન ઠિતકાલે અનુબન્ધિ.

વડ્ઢકિજેટ્ઠકો ચિન્તેસિ – ‘‘અયં હત્થિ અમ્હેસુ તિટ્ઠન્તેસુ અનુબન્ધતિ, પલાયન્તેસુ તિટ્ઠતિ, ભવિસ્સતિ તત્થ કારણ’’ન્તિ. સબ્બે તં તં રુક્ખં આરુય્હ તસ્સ આગમનં પટિમાનેન્તા નિસીદિંસુ. સો તેસં સન્તિકં આગન્ત્વા અત્તનો પાદં દસ્સેન્તો પરિવત્તેત્વા નિપજ્જિ. તદા વડ્ઢકીનં સઞ્ઞા ઉદપાદિ – ‘‘ગિલાનભાવેન, ભો, એસ આગચ્છતિ, ન અઞ્ઞેન કારણેના’’તિ તસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા પાદે પવિટ્ઠખાણુકં દિસ્વા ‘‘ઇમિના કારણેન એસ આગતો’’તિ તિખિણવાસિયા ખાણુકકોટિયં ઓધિં દત્વા દળ્હાય રજ્જુયા બન્ધિત્વા કડ્ઢિત્વા નીહરિંસુ. અથસ્સ વણમુખં પીળેત્વા પુબ્બલોહિતં નીહરિત્વા કસાવોદકેન ધોવિત્વા અત્તનો જાનનભેસજ્જં મક્ખેત્વા નચિરસ્સેવ ફાસુકં અકંસુ.

હત્થિનાગો ગિલાના વુટ્ઠિતો ચિન્તેસિ – ‘‘ઇમે મય્હં બહુપકારા, ઇમે મયા નિસ્સાય જીવિતં લદ્ધં, મયા ઇમેસં કતઞ્ઞુના કતવેદિના ભવિતું વટ્ટતી’’તિ અત્તનો વસનટ્ઠાનં ગન્ત્વા સેતં ગન્ધહત્થિપોતકં આનેસિ. વડ્ઢકિનો હત્થિપોતકં દિસ્વા ‘‘અમ્હાકં હત્થી પુત્તમ્પિ ગહેત્વા આગતો’’તિ અતિવિય તુટ્ઠચિત્તા અહેસું. હત્થિનાગો ચિન્તેસિ – ‘‘મયિ તિટ્ઠન્તે ‘કિં નુ ખો અયં આગતો’તિ મમ આગતકારણં ન જાનિસ્સન્તી’’તિ ઠિતટ્ઠાનતો પક્કામિ. હત્થિપોતકો પિતુ પચ્છતો પચ્છતો અનુપાયાસિ. હત્થિનાગો તસ્સ આગતભાવં ઞત્વા નિવત્તનત્થાય સદ્દસઞ્ઞં અદાસિ. સો પિતુ કથં સુત્વા નિવત્તિત્વા વડ્ઢકીનં સન્તિકં ગતો. વડ્ઢકિનો ‘‘ઇમં હત્થિપોતકં અમ્હાકં દાતું આગતો ભવિસ્સતિ એસો’’તિ ઞત્વા ‘‘અમ્હાકં સન્તિકે તયા કત્તબ્બકિચ્ચં નત્થિ, પિતુ સન્તિકંયેવ ગચ્છા’’તિ પહિણિંસુ. હત્થિનાગો યાવતતિયં અત્તનો સન્તિકં આગતમ્પિ પુન વડ્ઢકીનંયેવ સમીપં પેસેસિ. તતો પટ્ઠાય વડ્ઢકિનો હત્થિપોતકં અત્તનો સન્તિકે કત્વા પટિજગ્ગન્તિ. ભોજનકાલે એકેકં ભત્તપિણ્ડં દેન્તિ, ભત્તં તસ્સ યાવદત્થં અહોસિ. સો વડ્ઢકીહિ અન્તોગહને કોટ્ટિતં દબ્બસમ્ભારં આહરિત્વા અઙ્ગણટ્ઠાને રાસિં કરોતિ. એતેનેવ નિયામેન અઞ્ઞમ્પિ ઉપકારકમ્મં કરોતિ.

સત્થા ઇમં કારણં આહરિત્વા પુબ્બેપિ સારિપુત્તસ્સ કતઞ્ઞૂકતવેદિભાવં દીપેતિ. સારિપુત્તત્થેરો હિ તદા મહાહત્થી અહોસિ, અટ્ઠુપ્પત્તિયં આગતો ઓસ્સટ્ઠવીરિયો ભિક્ખુ હત્થિપોતકો અહોસિ. સંયુત્તનિકાયં પન પત્વા સકલં રાધસંયુત્તં, ધમ્મપદે ચ –

‘‘નિધીનંવ પવત્તારં, યં પસ્સે વજ્જદસ્સિનં;

નિગ્ગય્હવાદિં મેધાવિં, તાદિસં પણ્ડિતં ભજે;

તાદિસં ભજમાનસ્સ, સેય્યો હોતિ ન પાપિયો’’તિ. (ધ. પ. ૭૬) –

ગાથા થેરસ્સ ધમ્મદેસના નામ. અપરભાગે પન સત્થા પટિપાટિયા થેરે ઠાનન્તરેસુ ઠપેન્તો રાધત્થેરં પટિભાનેય્યકાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસીતિ.

મોઘરાજત્થેરવત્થુ

૨૩૪. દ્વાદસમે લૂખચીવરધરાનન્તિ લૂખચીવરં ધારેન્તાનં મોઘરાજા અગ્ગોતિ દસ્સેતિ. અયં હિ થેરો સત્થલૂખં સુત્તલૂખં રજનલૂખન્તિ તિવિધેનપિ લૂખેન સમન્નાગતં પંસુકૂલં ધારેસિ. તસ્મા લૂખચીવરધરાનં અગ્ગો નામ જાતો.

તસ્સ પઞ્હકમ્મે અયમનુપુબ્બિકથા – અયમ્પિ હિ પદુમુત્તરબુદ્ધકાલે હંસવતિયં કુલગેહે પટિસન્ધિં ગહેત્વા નિબ્બત્તિ, તતો અપરભાગે સત્થુ ધમ્મકથં સુણન્તો સત્થારં એકં ભિક્ખું લૂખચીવરધરાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તં દિસ્વા અધિકારકમ્મં કત્વા તં ઠાનન્તરં પત્થેસિ. સો યાવજીવં કુસલં કત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો કસ્સપદસબલસ્સ નિબ્બત્તિતો પુરેતરમેવ કટ્ઠવાહનનગરે અમચ્ચગેહે પટિસન્ધિં ગણ્હિ. અપરભાગે વયપ્પત્તો કટ્ઠવાહનરાજાનં ઉપટ્ઠહન્તો અમચ્ચટ્ઠાનં લભિ.

તસ્મિં કાલે કસ્સપદસબલો લોકે ઉપ્પજ્જિ. કટ્ઠવાહનરાજા ‘‘બુદ્ધો કિર લોકે ઉપ્પન્નો’’તિ સુત્વા તં પક્કોસાપેત્વા આહ – ‘‘તાત, બુદ્ધો કિર લોકે ઉપ્પન્નો, ઇમં પચ્ચન્તનગરં એકપ્પહારેનેવ ઉભોહિ અમ્હેહિ તુચ્છં કાતું ન સક્કા, ત્વં તાવ મજ્ઝિમદેસં ગન્ત્વા બુદ્ધસ્સ ઉપ્પન્નભાવં ઞત્વા દસબલં ઇમં નગરં આનેહી’’તિ પુરિસસહસ્સેન સદ્ધિં પેસેસિ. સો અનુપુબ્બેન સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા ધમ્મકથં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો તત્થેવ પબ્બજિત્વા વીસતિ વસ્સસહસ્સાનિ સમણધમ્મં અકાસિ. તેન સદ્ધિં ગતપુરિસા પન સબ્બેપિ નિવત્તિત્વા પુન રઞ્ઞો સન્તિકં આગતા.

અયં થેરો પરિપુણ્ણસીલો કાલં કત્વા એકં બુદ્ધન્તરં દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો અમ્હાકં દસબલસ્સ નિબ્બત્તિતો પુરેતરમેવ સાવત્થિયં બ્રાહ્મણકુલે પટિસન્ધિં ગણ્હિ, મોઘરાજમાણવોતિસ્સ નામં અકંસુ. કટ્ઠવાહનરાજાપિ કસ્સપસ્સ ભગવતો અધિકારકમ્મં કત્વા એકં બુદ્ધન્તરં સપરિવારો દેવમનુસ્સેસુ સંસરિત્વા અમ્હાકં દસબલસ્સ નિબ્બત્તિતો પુરેતરમેવ સાવત્થિયં પુરોહિતગેહે પટિસન્ધિં ગણ્હિ, બાવરિમાણવોતિસ્સ નામં અકંસુ. સો અપરેન સમયેન તયો વેદે ઉગ્ગણ્હિત્વા સોળસન્નં માણવકસહસ્સાનં સિપ્પં વાચેન્તો ચરતિ. અથસ્સ પસેનદિકોસલરઞ્ઞો કાલે પિતુ અચ્ચયેન પુરોહિતટ્ઠાનં અદંસુ. તદા અયમ્પિ મોઘરાજમાણવો બાવરિબ્રાહ્મણસ્સ સન્તિકે સિપ્પં ગણ્હાતિ.

અથેકદિવસં બાવરિબ્રાહ્મણો રહોગતો અત્તનો સિપ્પે સારં ઓલોકેન્તો સમ્પરાયિકં સારં અદિસ્વા ‘‘એકં પબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા સમ્પરાયિકં ગવેસેસ્સામી’’તિ કોસલરાજાનં ઉપસઙ્કમિત્વા અત્તનો પબ્બજ્જં અનુજાનાપેસિ. સો તેન અનુઞ્ઞાતો સોળસહિ માણવકસહસ્સેહિ પરિવુતો પબ્બજ્જત્થાય નિક્ખમિ. કોસલરાજાપિ તેન સદ્ધિંયેવ એકં અમચ્ચં કહાપણસહસ્સં દત્વા પેસેસિ – ‘‘યસ્મિં ઠાને આચરિયો પબ્બજતિ, તત્રસ્સ વસનટ્ઠાનં ગહેત્વા દેથા’’તિ. બાવરિબ્રાહ્મણો ફાસુકટ્ઠાનં ઓલોકેન્તો મજ્ઝિમદેસતો પટિક્કમ્મ અસ્સકરઞ્ઞો ચ મુળ્હકરઞ્ઞો ચ સીમન્તરે ગોધાવરિતીરે અત્તનો વસનટ્ઠાનં કારેસિ.

અથેકો પુરિસો જટિલાનં દસ્સનાય ગતો તેસં સન્તકે ભૂમિટ્ઠાને તેહિ અનુઞ્ઞાતો અત્તનો વસનટ્ઠાનં અકાસિ. તેન કતં દિસ્વા અપરં કુલસતં ગેહસતં કારેસિ. તે સબ્બેપિ સન્નિપતિત્વા ‘‘મયં અય્યાનં સન્તકે ભૂમિભાગે વસામ, મુધા વસિતું ન કારણં, સુખવાસં વો દસ્સામા’’તિ એકેકો એકેકં કહાપણં બાવરિબ્રાહ્મણસ્સ વસનટ્ઠાને ઠપેસિ. સબ્બેહિપિ આભતકહાપણા સતસહસ્સમત્તા અહેસું. બાવરિબ્રાહ્મણો ‘‘કિમત્થં એતે આભતા’’તિ આહ. સુખવાસદાનત્થાય, ભન્તેતિ. સચાહં હિરઞ્ઞસુવણ્ણેન અત્થિકો અસ્સં, અહં મહન્તં ધનરાસિં પહાય ન પબ્બજેય્યં. તુમ્હાકં કહાપણે ગણ્હિત્વા ગચ્છથાતિ. અમ્હેહિ અય્યસ્સ પરિચ્ચત્તં ન પુન ગણ્હામ, અનુસંવચ્છરં પન એતેનેવ નિયામેન આહરિસ્સામ, ઇમે ગહેત્વા અય્યો દાનં દેતૂતિ. બ્રાહ્મણો અધિવાસેત્વા કપણદ્ધિકવણિબ્બકયાચકાનં દાનમુખે નિય્યાતેસિ. તસ્સ અપરાપરં દાયકભાવો સકલજમ્બુદીપે પઞ્ઞાયિત્થ.

તતો કાલિઙ્ગરટ્ઠે દુન્નિવિટ્ઠે નામ ગામે જૂજકબ્રાહ્મણસ્સ વંસે જાતબ્રાહ્મણસ્સ બ્રાહ્મણી ઉટ્ઠાય સમુટ્ઠાય બ્રાહ્મણં ચોદેતિ – ‘‘બાવરી, કિર દાનં દેતિ, ગન્ત્વા તતો હિરઞ્ઞસુવણ્ણં આહરા’’તિ. સો તાય ચોદિયમાનો સણ્ઠાતું અસક્કોન્તો બાવરિસ્સ સન્તિકં ગચ્છમાનો બાવરિમ્હિ દાનં દત્વા પણ્ણસાલં પવિસિત્વા નિપજ્જિત્વા દાનં અનુસ્સરમાને ગતો. ગન્ત્વા ચ ‘‘દાનં મે, બ્રાહ્મણ, દેહિ, દાનં મે, બ્રાહ્મણ, દેહી’’તિ આહ. અકાલે ત્વં, બ્રાહ્મણ, આગતો, સમ્પત્તયાચકાનં મે દિન્નં, ઇદાનિ કહાપણં નત્થીતિ. ન મય્હં, બ્રાહ્મણ, બહૂહિ કહાપણેહિ અત્થો, તવ એત્તકં દાનં દદન્તસ્સ ન સક્કા કહાપણેહિ વિના ભવિતું, મય્હં પઞ્ચ કહાપણસતાનિ દેહીતિ. બ્રાહ્મણ, પઞ્ચપિ સતાનિ નત્થિ, પુન દાનકાલે સમ્પત્તે લભિસ્સસીતિ. કિં પનાહં તવ દાનકાલે આગમિસ્સામીતિ? બાવરિબ્રાહ્મણસ્સ પણ્ણસાલદ્વારે વાલુકં થૂપં કત્વા સમન્તતો રત્તવણ્ણાનિ પુપ્ફાનિ વિકિરિત્વા મન્તં જપ્પેન્તો વિય ઓટ્ઠે ચાલેત્વા ચાલેત્વા ‘‘મુદ્ધા ફલતુ સત્તધા’’તિ વદતિ.

બાવરિબ્રાહ્મણો ચિન્તેસિ – ‘‘અયં મહાતપો તપચારં ગણ્હિત્વા ચરણબ્રાહ્મણકો મય્હં સત્તદિવસમત્થકે ‘સત્તધા મુદ્ધા ફાલતૂ’તિ વદતિ, મય્હઞ્ચ ઇમસ્સ દાતબ્બાનિ પઞ્ચ કહાપણસતાનિ નત્થિ, એકંસેન મં એસ ઘાતેસ્સતી’’તિ. એવં તસ્મિં સોકસલ્લસમપ્પિતે નિપન્ને રત્તિભાગસમનન્તરે અનન્તરત્તભાવે બાવરિસ્સ માતા દેવતા હુત્વા નિબ્બત્તિ. સા પુત્તસ્સ સોકસલ્લસમપ્પિતભાવં દિસ્વા આગન્ત્વા આહ – ‘‘તાત, એસ મુદ્ધં વા મુદ્ધફાલનં વા ન જાનાતિ, ત્વમ્પિ લોકે બુદ્ધાનં ઉપ્પન્નભાવં ન જાનાસિ. સચે તે સંસયો અત્થિ, સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા પુચ્છ, સો તે એતં કારણં કથેસ્સતી’’તિ. બ્રાહ્મણો દેવતાય કથં સુતકાલતો પટ્ઠાય અસ્સાસં લભિત્વા પુનદિવસે ઉટ્ઠિતે અરુણે સબ્બેવ અન્તેવાસિકે પક્કોસિત્વા, ‘‘તાતા, બુદ્ધો કિર લોકે ઉપ્પન્નો, તુમ્હે સીઘં ગન્ત્વા ‘બુદ્ધો વા નો વા’તિ ઞત્વા આગન્ત્વા મય્હં આરોચેથ, અહં સત્થુ સન્તિકં ગમિસ્સામિ. અપિચ ખો પન મય્હં મહલ્લકભાવેન જીવિતન્તરાયો દુજ્જાનો, તુમ્હે તસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા ઇમિના ચ ઇમિના ચ નિયામેન પઞ્હે પુચ્છથા’’તિ મુદ્ધફાલનપઞ્હં નામ અભિસઙ્ખરિત્વા અદાસિ.

તતો ચિન્તેસિ – ‘‘સબ્બે ઇમે માણવા પણ્ડિતા, સત્થુ ધમ્મકથં સુત્વા અત્તનો કિચ્ચે મત્થકં પત્તે પુન મય્હં સન્તિકં આગચ્છેય્યું વા નો વા’’તિ. અથ અત્તનો ભાગિનેય્યસ્સ અજિતમાણવસ્સ નામ સઞ્ઞં અદાસિ – ‘‘ત્વં પન એકન્તેનેવ મમ સન્તિકં આગન્તું અરહસિ, તયા પટિલદ્ધગુણં આગન્ત્વા મય્હં કથેય્યાસી’’તિ. અથ તે સોળસસહસ્સજટિલા અજિતમાણવં જેટ્ઠકં કત્વા સોળસહિ જેટ્ઠન્તેવાસિકેહિ સદ્ધિં ‘‘સત્થારં પઞ્હં પુચ્છિસ્સામા’’તિ ચારિકં ચરન્તા ગતગતટ્ઠાને, ‘‘અય્યા, કહં ગચ્છથ, કહં ગચ્છથા’’તિ પુચ્છિતા ‘‘દસબલસ્સ સન્તિકં પઞ્હં પુચ્છિતું ગચ્છામા’’તિ કોટિતો પટ્ઠાય પરિસં સંકડ્ઢન્તા અનેકયોજનસતં મગ્ગં ગતા. સત્થા ‘‘તેસં આગમનદિવસે અઞ્ઞસ્સ ઓકાસો ન ભવિસ્સતિ, ઇદં ઇમિસ્સા પરિસાય અનુચ્છવિકટ્ઠાન’’ન્તિ ગન્ત્વા પાસાણચેતિયે પિટ્ઠિપાસાણે નિસીદિ. સો અજિતમાણવોપિ સપરિસો તં પિટ્ઠિપાસાણં આરુય્હ સત્થુ સરીરસમ્પત્તિં દિસ્વા ‘‘અયં પુરિસો ઇમસ્મિં લોકે વિવટચ્છદો બુદ્ધો ભવિસ્સતી’’તિ અત્તનો આચરિયેન પહિતે પઞ્હે મનસા પુચ્છન્તોવ ગતો.

તંદિવસં તસ્મિં ઠાને સમ્પત્તપરિસા દ્વાદસયોજનિકા અહોસિ. તેસં સોળસન્નં અન્તેવાસિકાનં અન્તરે મોઘરાજમાણવો ‘‘અહં સબ્બેહિ પણ્ડિતતરો’’તિ માનત્થદ્ધો, તસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અયં અજિતમાણવો સબ્બેસં જેટ્ઠકો, એતસ્સ પઠમતરં મમ પઞ્હં પુચ્છિતું ન યુત્ત’’ન્તિ. તસ્સ લજ્જાયન્તો પઠમતરં પઞ્હં અપુચ્છિત્વા તેન પુચ્છિતે દુતિયો હુત્વા સત્થારં પઞ્હં પુચ્છિ. સત્થા ‘‘માનત્થદ્ધો મોઘરાજમાણવા, ન તાવસ્સ ઞાણં પરિપાકં ગચ્છતિ, અસ્સ માનં નિવારિતું વટ્ટતી’’તિ ચિન્તેત્વા આહ – ‘‘તિટ્ઠ ત્વં, મોઘરાજ, અઞ્ઞે તાવ પઞ્હે પુચ્છન્તૂ’’તિ. સો સત્થુ સન્તિકા અપસાદં લભિત્વા ચિન્તેસિ – ‘‘અહં એત્તકં કાલં મયા પણ્ડિતતરો નામ નત્થીતિ વિચરામિ, બુદ્ધા ચ નામ અજાનિત્વા ન કથેન્તિ. સત્થારા મમ પુચ્છાય દોસો દિટ્ઠો ભવિસ્સતી’’તિ તુણ્હી અહોસિ. સો અટ્ઠહિ જનેહિ પટિપાટિયા પઞ્હે પુચ્છિતે અધિવાસેતું અસક્કોન્તો નવમો હુત્વા પુન ઉટ્ઠાસિ. પુનપિ નં સત્થા અપસાદેસિ.

સો પુનપિ તુણ્હી હુત્વા ‘‘સઙ્ઘનવકો દાનિ ભવિતું ન સક્ખિસ્સામી’’તિ પઞ્ચદસમો હુત્વા પઞ્હં પુચ્છિ. અથ સત્થા ઞાણસ્સ પરિપાકભાવં ઞત્વા પઞ્હં કથેસિ. સો દેસનાપરિયોસાને અત્તનો પરિવારેન જટિલસહસ્સેન સદ્ધિં અરહત્તં પાપુણિ. ઇમિનાવ નિયામેન સેસાનિપિ પન્નરસ જટિલસહસ્સાનિ અરહત્તં પાપુણિંસુ. સબ્બેપિ ઇદ્ધિમયપત્તચીવરધરા એહિભિક્ખૂવ અહેસું. સેસજના પન ન કથિયન્તિ. અયં મોઘરાજત્થેરો તતો પટ્ઠાય તીહિ લૂખેહિ સમન્નાગતં ચીવરં ધારેતિ. એવં પારાયને (સુ. નિ. ૯૮૨ આદયો) વત્થુ સમુટ્ઠિતં. સત્થા પન અપરભાગે જેતવને નિસિન્નો થેરે પટિપાટિયા ઠાનન્તરેસુ ઠપેન્તો મોઘરાજત્થેરં ઇમસ્મિં સાસને લૂખચીવરધરાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તો ‘‘એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, મમ સાવકાનં ભિક્ખૂનં લૂખચીવરધરાનં યદિદં મોઘરાજા’’તિ આહ.

ચતુત્થવગ્ગવણ્ણના.

એકચત્તાલીસસુત્તમત્તાય થેરપાળિયા વણ્ણના નિટ્ઠિતા.