૧૦. કુસલનિદ્દેસો
૨૯૨. કતમે ધમ્મા કુસલા? યસ્મિં સમયે કામાવચરં કુસલં ચિત્તં ઉપ્પન્નં હોતિ સોમનસ્સસહગતં ઞાણસમ્પયુત્તં રૂપારમ્મણં વા સદ્દારમ્મણં વા ગન્ધારમ્મણં વા રસારમ્મણં વા ફોટ્ઠબ્બારમ્મણં વા ધમ્મારમ્મણં વા યં યં વા પનારબ્ભ, તસ્મિં સમયે કુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો, સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં, વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામં, નામપચ્ચયા છટ્ઠાયતનં, છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો, ફસ્સપચ્ચયા વેદના, વેદનાપચ્ચયા પસાદો, પસાદપચ્ચયા અધિમોક્ખો, અધિમોક્ખપચ્ચયા ભવો, ભવપચ્ચયા જાતિ, જાતિપચ્ચયા જરામરણં. એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતિ.
૨૯૩. તત્થ કતમે કુસલમૂલા? અલોભો, અદોસો, અમોહો.
તત્થ કતમો અલોભો? યો અલોભો અલુબ્ભના અલુબ્ભિતત્તં અસારાગો અસારજ્જના અસારજ્જિતત્તં અનભિજ્ઝા અલોભો કુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અલોભો’’.
તત્થ કતમો અદોસો? યો અદોસો અદુસ્સના અદુસ્સિતત્તં અબ્યાપાદો અબ્યાપજ્જો અદોસો કુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અદોસો’’.
તત્થ કતમો અમોહો? યા પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અમોહો’’. ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘કુસલમૂલા’’.
તત્થ કતમો કુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો? યા ચેતના સઞ્ચેતના સઞ્ચેતયિતત્તં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘કુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો’’.
તત્થ કતમં સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં…પે… વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામં…પે… નામપચ્ચયા છટ્ઠાયતનં…પે… છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો…પે… ફસ્સપચ્ચયા વેદના…પે… અયં વુચ્ચતિ ‘‘ફસ્સપચ્ચયા વેદના’’.
તત્થ કતમો વેદનાપચ્ચયા પસાદો? યા સદ્ધા સદ્દહના ઓકપ્પના અભિપ્પસાદો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘વેદનાપચ્ચયા પસાદો’’.
તત્થ કતમો પસાદપચ્ચયા અધિમોક્ખો? યો ચિત્તસ્સ અધિમોક્ખો અધિમુચ્ચના તદધિમુત્તતા – અયં વુચ્ચતિ ‘‘પસાદપચ્ચયા અધિમોક્ખો’’.
તત્થ કતમો અધિમોક્ખપચ્ચયા ભવો? ઠપેત્વા અધિમોક્ખં, વેદનાક્ખન્ધો સઞ્ઞાક્ખન્ધો સઙ્ખારક્ખન્ધો વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અધિમોક્ખપચ્ચયા ભવો’’…પે… તેન વુચ્ચતિ ‘‘એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતી’’તિ.
૨૯૪. કતમે ધમ્મા કુસલા? યસ્મિં સમયે કામાવચરં કુસલં ચિત્તં ઉપ્પન્નં હોતિ સોમનસ્સસહગતં ઞાણસમ્પયુત્તં સસઙ્ખારેન રૂપારમ્મણં વા…પે… સોમનસ્સસહગતં ઞાણવિપ્પયુત્તં રૂપારમ્મણં વા…પે… સોમનસ્સસહગતં ઞાણવિપ્પયુત્તં સસઙ્ખારેન રૂપારમ્મણં વા સદ્દારમ્મણં વા ગન્ધારમ્મણં વા રસારમ્મણં વા ફોટ્ઠબ્બારમ્મણં વા ધમ્મારમ્મણં વા યં યં વા પનારબ્ભ, તસ્મિં સમયે કુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો, સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં, વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામં, નામપચ્ચયા છટ્ઠાયતનં, છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો, ફસ્સપચ્ચયા વેદના, વેદનાપચ્ચયા પસાદો, પસાદપચ્ચયા અધિમોક્ખો, અધિમોક્ખપચ્ચયા ભવો, ભવપચ્ચયા જાતિ, જાતિપચ્ચયા જરામરણં. એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતિ.
૨૯૫. તત્થ કતમે કુસલમૂલા? અલોભો, અદોસો.
તત્થ કતમો અલોભો? યો અલોભો અલુબ્ભના અલુબ્ભિતત્તં અસારાગો અસારજ્જના અસારજ્જિતત્તં અનભિજ્ઝા અલોભો કુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અલોભો’’.
તત્થ કતમો અદોસો? યો અદોસો અદુસ્સના અદુસ્સિતત્તં અબ્યાપાદો અબ્યાપજ્જો અદોસો કુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અદોસો’’. ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘કુસલમૂલા’’.
તત્થ કતમો કુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો? યા ચેતના સઞ્ચેતના સઞ્ચેતયિતત્તં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘કુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો’’…પે… અયં વુચ્ચતિ ‘‘છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો’’.
તત્થ કતમા ફસ્સપચ્ચયા વેદના? યં ચેતસિકં સાતં ચેતસિકં સુખં ચેતોસમ્ફસ્સજં સાતં સુખં વેદયિતં ચેતોસમ્ફસ્સજા સાતા સુખા વેદના – અયં વુચ્ચતિ ‘‘ફસ્સપચ્ચયા વેદના’’…પે… તેન વુચ્ચતિ ‘‘એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતી’’તિ.
૨૯૬. કતમે ધમ્મા કુસલા? યસ્મિં સમયે કામાવચરં કુસલં ચિત્તં ઉપ્પન્નં હોતિ ઉપેક્ખાસહગતં ઞાણસમ્પયુત્તં રૂપારમ્મણં વા…પે… ઉપેક્ખાસહગતં ઞાણસમ્પયુત્તં સસઙ્ખારેન રૂપારમ્મણં વા સદ્દારમ્મણં વા ગન્ધારમ્મણં વા રસારમ્મણં વા ફોટ્ઠબ્બારમ્મણં વા ધમ્મારમ્મણં વા યં યં વા પનારબ્ભ, તસ્મિં સમયે કુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો, સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં, વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામં, નામપચ્ચયા છટ્ઠાયતનં, છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો, ફસ્સપચ્ચયા વેદના, વેદનાપચ્ચયા પસાદો, પસાદપચ્ચયા અધિમોક્ખો, અધિમોક્ખપચ્ચયા ભવો, ભવપચ્ચયા જાતિ, જાતિપચ્ચયા જરામરણં. એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતિ.
૨૯૭. તત્થ કતમે કુસલમૂલા? અલોભો, અદોસો, અમોહો – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘કુસલમૂલા’’.
તત્થ કતમો કુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો? યા ચેતના સઞ્ચેતના સઞ્ચેતયિતત્તં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘કુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો’’…પે… અયં વુચ્ચતિ – ‘‘છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો’’.
તત્થ કતમા ફસ્સપચ્ચયા વેદના? યં ચેતસિકં નેવ સાતં નાસાતં ચેતોસમ્ફસ્સજં અદુક્ખમસુખં વેદયિતં ચેતોસમ્ફસ્સજા અદુક્ખમસુખા વેદના – અયં વુચ્ચતિ ‘‘ફસ્સપચ્ચયા વેદના’’…પે… તેન વુચ્ચતિ ‘‘એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતી’’તિ.
કતમે ધમ્મા કુસલા? યસ્મિં સમયે કામાવચરં કુસલં ચિત્તં ઉપ્પન્નં હોતિ ઉપેક્ખાસહગતં ઞાણવિપ્પયુત્તં રૂપારમ્મણં વા…પે… ઉપેક્ખાસહગતં ઞાણવિપ્પયુત્તં સસઙ્ખારેન રૂપારમ્મણં વા સદ્દારમ્મણં વા ગન્ધારમ્મણં વા રસારમ્મણં વા ફોટ્ઠબ્બારમ્મણં વા ધમ્મારમ્મણં વા યં યં વા પનારબ્ભ, તસ્મિં સમયે કુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો, સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં, વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામં, નામપચ્ચયા છટ્ઠાયતનં, છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો, ફસ્સપચ્ચયા વેદના, વેદનાપચ્ચયા પસાદો, પસાદપચ્ચયા અધિમોક્ખો, અધિમોક્ખપચ્ચયા ભવો, ભવપચ્ચયા જાતિ, જાતિપચ્ચયા જરામરણં. એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતિ.
૨૯૯. તત્થ કતમે કુસલમૂલા? અલોભો, અદોસો – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘કુસલમૂલા’’.
તત્થ કતમો કુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો? યા ચેતના સઞ્ચેતના સઞ્ચેતયિતત્તં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘કુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો’’…પે… તેન વુચ્ચતિ ‘‘એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતી’’તિ.
૩૦૦. કતમે ધમ્મા કુસલા? યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ પથવીકસિણં [પઠવીકસિણં (સી. સ્યા.)], તસ્મિં સમયે કુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો, સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં, વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામં, નામપચ્ચયા છટ્ઠાયતનં, છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો, ફસ્સપચ્ચયા વેદના, વેદનાપચ્ચયા પસાદો, પસાદપચ્ચયા અધિમોક્ખો, અધિમોક્ખપચ્ચયા ભવો, ભવપચ્ચયા જાતિ, જાતિપચ્ચયા જરામરણં. એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતિ.
૩૦૧. તત્થ કતમે કુસલમૂલા? અલોભો, અદોસો, અમોહો – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘કુસલમૂલા’’.
તત્થ કતમો કુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો? યા ચેતના સઞ્ચેતના સઞ્ચેતયિતત્તં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘કુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો’’…પે… તેન વુચ્ચતિ ‘‘એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતી’’તિ.
૩૦૨. કતમે ધમ્મા કુસલા? યસ્મિં સમયે અરૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ સબ્બસો આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં સમતિક્કમ્મ નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસઞ્ઞાસહગતં સુખસ્સ ચ પહાના…પે… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, તસ્મિં સમયે કુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો, સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં, વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામં, નામપચ્ચયા છટ્ઠાયતનં, છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો, ફસ્સપચ્ચયા વેદના, વેદનાપચ્ચયા પસાદો, પસાદપચ્ચયા અધિમોક્ખો, અધિમોક્ખપચ્ચયા ભવો, ભવપચ્ચયા જાતિ, જાતિપચ્ચયા જરામરણં. એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતિ.
૩૦૩. તત્થ કતમે કુસલમૂલા? અલોભો, અદોસો, અમોહો – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘કુસલમૂલા’’.
તત્થ કતમો કુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો? યા ચેતના સઞ્ચેતના સઞ્ચેતયિતત્તં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘કુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો’’…પે… અયં વુચ્ચતિ ‘‘છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો’’.
તત્થ કતમા ફસ્સપચ્ચયા વેદના? યં ચેતસિકં સાતં ચેતસિકં સુખં ચેતોસમ્ફસ્સજં સાતં સુખં વેદયિતં ચેતોસમ્ફસ્સજા સાતા સુખા વેદના – અયં વુચ્ચતિ ‘‘ફસ્સપચ્ચયા વેદના’’…પે… તેન વુચ્ચતિ ‘‘એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતી’’તિ.
૩૦૪. કતમે ધમ્મા કુસલા? યસ્મિં સમયે લોકુત્તરં ઝાનં ભાવેતિ નિય્યાનિકં અપચયગામિં દિટ્ઠિગતાનં પહાનાય પઠમાય ભૂમિયા પત્તિયા વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ દુક્ખપટિપદં દન્ધાભિઞ્ઞં, તસ્મિં સમયે કુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો, સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં, વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામં, નામપચ્ચયા છટ્ઠાયતનં, છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો, ફસ્સપચ્ચયા વેદના, વેદનાપચ્ચયા પસાદો, પસાદપચ્ચયા અધિમોક્ખો, અધિમોક્ખપચ્ચયા ભવો, ભવપચ્ચયા જાતિ, જાતિપચ્ચયા જરામરણં. એવમેતેસં ધમ્માનં સમુદયો હોતિ.
૩૦૫. તત્થ કતમે કુસલમૂલા? અલોભો, અદોસો, અમોહો.
તત્થ કતમો અલોભો…પે… અદોસો…પે… અમોહો? યા પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અમોહો’’. ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘કુસલમૂલા’’.
તત્થ કતમો કુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો? યા ચેતના સઞ્ચેતના સઞ્ચેતયિતત્તં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘કુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો’’…પે… અયં વુચ્ચતિ ‘‘છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો’’.
તત્થ કતમા ફસ્સપચ્ચયા વેદના? યં ચેતસિકં સાતં ચેતસિકં સુખં ચેતોસમ્ફસ્સજં સાતં સુખં વેદયિતં ચેતોસમ્ફસ્સજા સાતા સુખા વેદના – અયં વુચ્ચતિ ‘‘ફસ્સપચ્ચયા વેદના’’.
તત્થ કતમો વેદનાપચ્ચયા પસાદો? યા સદ્ધા સદ્દહના ઓકપ્પના અભિપ્પસાદો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘વેદનાપચ્ચયા પસાદો’’.
તત્થ કતમો પસાદપચ્ચયા અધિમોક્ખો? યો ચિત્તસ્સ અધિમોક્ખો અધિમુચ્ચના તદધિમુત્તતા – અયં વુચ્ચતિ ‘‘પસાદપચ્ચયા અધિમોક્ખો’’.
તત્થ કતમો અધિમોક્ખપચ્ચયા ભવો? ઠપેત્વા અધિમોક્ખં, વેદનાક્ખન્ધો સઞ્ઞાક્ખન્ધો સઙ્ખારક્ખન્ધો વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અધિમોક્ખપચ્ચયા ભવો’’…પે… અયં વુચ્ચતિ ‘‘જાતિપચ્ચયા જરામરણં’’.
એવમેતેસં ધમ્માનં સમુદયો હોતીતિ. એવમેતેસં ધમ્માનં સઙ્ગતિ હોતિ, સમાગમો હોતિ, સમોધાનં હોતિ, પાતુભાવો હોતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘એવમેતેસં ધમ્માનં સમુદયો હોતી’’તિ.
કુસલનિદ્દેસો.