૬. છક્કનિદ્દેસો

(૧) છ વિવાદમૂલાનિ

૯૪૪. તત્થ કતમાનિ છ વિવાદમૂલાનિ? કોધો, મક્ખો, ઇસ્સા, સાઠેય્યં, પાપિચ્છતા, સન્દિટ્ઠિપરામાસિતા – ઇમાનિ છ વિવાદમૂલાનિ.

(૨) છ છન્દરાગા

તત્થ કતમે છ છન્દરાગા? છન્દરાગા ગેહસિતા ધમ્મા. મનાપિયેસુ રૂપેસુ ગેહસિતો રાગો સારાગો ચિત્તસ્સ સારાગો, મનાપિયેસુ સદ્દેસુ…પે… મનાપિયેસુ ગન્ધેસુ…પે… મનાપિયેસુ રસેસુ…પે… મનાપિયેસુ ફોટ્ઠબ્બેસુ…પે… મનાપિયેસુ ધમ્મેસુ ગેહસિતો રાગો સારાગો ચિત્તસ્સ સારાગો – ઇમે છ છન્દરાગા.

(૩) છ વિરોધવત્થૂનિ

તત્થ કતમાનિ છ વિરોધવત્થૂનિ? અમનાપિયેસુ રૂપેસુ ચિત્તસ્સ આઘાતો પટિઘાતો ચણ્ડિક્કં અસુરોપો અનત્તમનતા ચિત્તસ્સ, અમનાપિયેસુ સદ્દેસુ…પે… અમનાપિયેસુ ગન્ધેસુ…પે… અમનાપિયેસુ રસેસુ…પે… અમનાપિયેસુ ફોટ્ઠબ્બેસુ…પે… અમનાપિયેસુ ધમ્મેસુ ચિત્તસ્સ આઘાતો પટિઘાતો ચણ્ડિક્કં અસુરોપો અનત્તમનતા ચિત્તસ્સ – ઇમાનિ છ વિરોધવત્થૂનિ.

(૪) છ તણ્હાકાયા

તત્થ કતમે છ તણ્હાકાયા? રૂપતણ્હા, સદ્દતણ્હા, ગન્ધતણ્હા, રસતણ્હા, ફોટ્ઠબ્બતણ્હા, ધમ્મતણ્હા – ઇમે છ તણ્હાકાયા.

(૫) છ અગારવા

૯૪૫. તત્થ કતમે છ અગારવા? સત્થરિ અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો, ધમ્મે અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો, સઙ્ઘે અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો, સિક્ખાય અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો, અપ્પમાદે અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો, પટિસન્થારે અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો – ઇમે છ અગારવા.

(૬) છ પરિહાનિયા ધમ્મા

તત્થ કતમે છ પરિહાનિયા ધમ્મા? કમ્મારામતા, ભસ્સારામતા, નિદ્દારામતા, સઙ્ગણિકારામતા, સંસગ્ગારામતા, પપઞ્ચારામતા – ઇમે છ પરિહાનિયા ધમ્મા.

(૭) અપરેપિ છ પરિહાનિયા ધમ્મા

૯૪૬. તત્થ કતમે અપરેપિ છ પરિહાનિયા ધમ્મા? કમ્મારામતા, ભસ્સારામતા, નિદ્દારામતા, સઙ્ગણિકારામતા, દોવચસ્સતા, પાપમિત્તતા – ઇમે છ પરિહાનિયા ધમ્મા.

(૮) છ સોમનસ્સુપવિચારા

તત્થ કતમે છ સોમનસ્સુપવિચારા? ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા સોમનસ્સટ્ઠાનિયં રૂપં ઉપવિચરતિ, સોતેન સદ્દં સુત્વા…પે… ઘાનેન ગન્ધં ઘાયિત્વા…પે… જિવ્હાય રસં સાયિત્વા…પે… કાયેન ફોટ્ઠબ્બં ફુસિત્વા…પે… મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય સોમનસ્સટ્ઠાનિયં ધમ્મં ઉપવિચરતિ – ઇમે છ સોમનસ્સુપવિચારા.

(૯) છ દોમનસ્સુપવિચારા

તત્થ કતમે છ દોમનસ્સુપવિચારા? ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા દોમનસ્સટ્ઠાનિયં રૂપં ઉપવિચરતિ, સોતેન સદ્દં સુત્વા…પે… ઘાનેન ગન્ધં ઘાયિત્વા…પે… જિવ્હાય રસં સાયિત્વા …પે… કાયેન ફોટ્ઠબ્બં ફુસિત્વા…પે… મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય દોમનસ્સટ્ઠાનિયં ધમ્મં ઉપવિચરતિ – ઇમે છ દોમનસ્સુપવિચારા.

(૧૦) છ ઉપેક્ખુપવિચારા

તત્થ કતમે છ ઉપેક્ખુપવિચારા? ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા ઉપેક્ખાટ્ઠાનિયં રૂપં ઉપવિચરતિ, સોતેન સદ્દં સુત્વા…પે… ઘાનેન ગન્ધં ઘાયિત્વા…પે… જિવ્હાય રસં સાયિત્વા…પે… કાયેન ફોટ્ઠબ્બં ફુસિત્વા…પે… મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય ઉપેક્ખાટ્ઠાનિયં ધમ્મં ઉપવિચરતિ – ઇમે છ ઉપેક્ખુપવિચારા.

(૧૧) છ ગેહસિતાનિ સોમનસ્સાનિ

૯૪૭. તત્થ કતમાનિ છ ગેહસિતાનિ સોમનસ્સાનિ? મનાપિયેસુ રૂપેસુ ગેહસિતં ચેતસિકં સાતં ચેતસિકં સુખં ચેતોસમ્ફસ્સજં સાતં સુખં વેદયિતં ચેતોસમ્ફસ્સજા સાતા સુખા વેદના, મનાપિયેસુ સદ્દેસુ…પે… મનાપિયેસુ ગન્ધેસુ…પે… મનાપિયેસુ રસેસુ…પે… મનાપિયેસુ ફોટ્ઠબ્બેસુ…પે… મનાપિયેસુ ધમ્મેસુ ગેહસિતં ચેતસિકં સાતં ચેતસિકં સુખં ચેતોસમ્ફસ્સજં સાતં સુખં વેદયિતં ચેતોસમ્ફસ્સજા સાતા સુખા વેદના – ઇમાનિ છ ગેહસિતાનિ સોમનસ્સાનિ.

(૧૨) છ ગેહસિતાનિ દોમનસ્સાનિ

તત્થ કતમાનિ છ ગેહસિતાનિ દોમનસ્સાનિ? અમનાપિયેસુ રૂપેસુ ગેહસિતં ચેતસિકં અસાતં ચેતસિકં દુક્ખં ચેતોસમ્ફસ્સજં અસાતં દુક્ખં વેદયિતં ચેતોસમ્ફસ્સજા અસાતા દુક્ખા વેદના, અમનાપિયેસુ સદ્દેસુ…પે… અમનાપિયેસુ ગન્ધેસુ…પે… અમનાપિયેસુ રસેસુ…પે… અમનાપિયેસુ ફોટ્ઠબ્બેસુ…પે… અમનાપિયેસુ ધમ્મેસુ ગેહસિતં ચેતસિકં અસાતં ચેતસિકં દુક્ખં ચેતોસમ્ફસ્સજં અસાતં દુક્ખં વેદયિતં ચેતોસમ્ફસ્સજા અસાતા દુક્ખા વેદના – ઇમાનિ છ ગેહસિતાનિ દોમનસ્સાનિ.

(૧૩) છ ગેહસિતા ઉપેક્ખા

તત્થ કતમા છ ગેહસિતા ઉપેક્ખા? ઉપેક્ખાટ્ઠાનિયેસુ રૂપેસુ ગેહસિતં ચેતસિકં નેવ સાતં નાસાતં ચેતોસમ્ફસ્સજં અદુક્ખમસુખં વેદયિતં ચેતોસમ્ફસ્સજા અદુક્ખમસુખા વેદના, ઉપેક્ખાટ્ઠાનિયેસુ સદ્દેસુ…પે… ઉપેક્ખાટ્ઠાનિયેસુ ગન્ધેસુ…પે… ઉપેક્ખાટ્ઠાનિયેસુ રસેસુ…પે… ઉપેક્ખાટ્ઠાનિયેસુ ફોટ્ઠબ્બેસુ…પે… ઉપેક્ખાટ્ઠાનિયેસુ ધમ્મેસુ ગેહસિતં ચેતસિકં નેવ સાતં નાસાતં ચેતોસમ્ફસ્સજં અદુક્ખમસુખં વેદયિતં ચેતોસમ્ફસ્સજા અદુક્ખમસુખા વેદના – ઇમા છ ગેહસિતા ઉપેક્ખા.

(૧૪) છ દિટ્ઠિયો

૯૪૮. તત્થ કતમા છ દિટ્ઠિયો? ‘‘અત્થિ મે અત્તા’’તિ વા અસ્સ સચ્ચતો થેતતો દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ, ‘‘નત્થિ મે અત્તા’’તિ વા અસ્સ સચ્ચતો થેતતો દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ, ‘‘અત્તના વા અત્તાનં સઞ્જાનામી’’તિ વા અસ્સ સચ્ચતો થેતતો દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ, ‘‘અત્તના વા અનત્તાનં સઞ્જાનામી’’તિ વા અસ્સ સચ્ચતો થેતતો દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ, ‘‘અનત્તના વા અત્તાનં સઞ્જાનામી’’તિ વા અસ્સ સચ્ચતો થેતતો દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ; અથ વા પનસ્સ એવંદિટ્ઠિ હોતિ – ‘‘સો મે અયં અત્તા વદો વેદેય્યો તત્ર તત્ર દીઘરત્તં કલ્યાણપાપકાનં કમ્માનં વિપાકં પચ્ચનુભોતિ. ન સો જાતો નાહોસિ, ન સો જાતો ન ભવિસ્સતિ, નિચ્ચો ધુવો સસ્સતો અવિપરિણામધમ્મો’’તિ વા પનસ્સ સચ્ચતો થેતતો દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ. ઇમા છ દિટ્ઠિયો.

છક્કં.