૫. પઞ્ચકનિદ્દેસો

(૧) પઞ્ચોરમ્ભાગિયાનિ સંયોજનાનિ

૯૪૦. તત્થ કતમાનિ પઞ્ચોરમ્ભાગિયાનિ સંયોજનાનિ? સક્કાયદિટ્ઠિ, વિચિકિચ્છા, સીલબ્બતપરામાસો, કામચ્છન્દો, બ્યાપાદો – ઇમાનિ પઞ્ચોરમ્ભાગિયાનિ સંયોજનાનિ.

(૨) પઞ્ચુદ્ધમ્ભાગિયાનિ સંયોજનાનિ

તત્થ કતમાનિ પઞ્ચુદ્ધમ્ભાગિયાનિ સંયોજનાનિ? રૂપરાગો, અરૂપરાગો, માનો, ઉદ્ધચ્ચં, અવિજ્જા – ઇમાનિ પઞ્ચુદ્ધમ્ભાગિયાનિ સંયોજનાનિ.

(૩) પઞ્ચ મચ્છરિયાનિ

તત્થ કતમાનિ પઞ્ચ મચ્છરિયાનિ? આવાસમચ્છરિયં, કુલમચ્છરિયં, લાભમચ્છરિયં, વણ્ણમચ્છરિયં, ધમ્મમચ્છરિયં – ઇમાનિ પઞ્ચ મચ્છરિયાનિ.

(૪) પઞ્ચ સઙ્ગા

તત્થ કતમે પઞ્ચ સઙ્ગા? રાગસઙ્ગો, દોસસઙ્ગો, મોહસઙ્ગો, માનસઙ્ગો, દિટ્ઠિસઙ્ગો – ઇમે પઞ્ચ સઙ્ગા.

(૫) પઞ્ચ સલ્લા

તત્થ કતમે પઞ્ચ સલ્લા? રાગસલ્લં, દોસસલ્લં, મોહસલ્લં, માનસલ્લં, દિટ્ઠિસલ્લં – ઇમે પઞ્ચ સલ્લા.

(૬) પઞ્ચ ચેતોખિલા

૯૪૧. તત્થ કતમે પઞ્ચ ચેતોખિલા? સત્થરિ કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ નાધિમુચ્ચતિ ન સમ્પસીદતિ, ધમ્મે કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ નાધિમુચ્ચતિ ન સમ્પસીદતિ, સઙ્ઘે કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ નાધિમુચ્ચતિ ન સમ્પસીદતિ, સિક્ખાય કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ નાધિમુચ્ચતિ ન સમ્પસીદતિ, સબ્રહ્મચારીસુ કુપિતો હોતિ અનત્તમનો આહતચિત્તો ખિલજાતો – ઇમે પઞ્ચ ચેતોખિલા.

(૭) પઞ્ચ ચેતસો વિનિબન્ધા

તત્થ કતમે પઞ્ચ ચેતસો વિનિબન્ધા? કામે અવીતરાગો હોતિ અવિગતચ્છન્દો અવિગતપેમો અવિગતપિપાસો અવિગતપરિળાહો અવિગતતણ્હો; કાયે અવીતરાગો હોતિ… રૂપે અવીતરાગો હોતિ… યાવદત્થં ઉદરાવદેહકં ભુઞ્જિત્વા સેય્યસુખં પસ્સસુખં મિદ્ધસુખં અનુયુત્તો વિહરતિ; અઞ્ઞતરં દેવનિકાયં પણિધાય બ્રહ્મચરિયં ચરતિ – ‘‘ઇમિનાહં સીલેન વા વતેન વા તપેન વા બ્રહ્મચરિયેન વા દેવો વા ભવિસ્સામિ દેવઞ્ઞતરો વા’’તિ – ઇમે પઞ્ચ ચેતસોવિનિબન્ધા.

(૮) પઞ્ચ નીવરણાનિ

તત્થ કતમાનિ પઞ્ચ નીવરણાનિ? કામચ્છન્દનીવરણં, બ્યાપાદનીવરણં, થિનમિદ્ધનીવરણં, ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચનીવરણં, વિચિકિચ્છાનીવરણં – ઇમાનિ પઞ્ચ નીવરણાનિ.

(૯) પઞ્ચ કમ્માનિ આનન્તરિકાનિ

તત્થ કતમાનિ પઞ્ચ કમ્માનિ આનન્તરિકાનિ? માતા જીવિતા વોરોપિતા હોતિ, પિતા જીવિતા વોરોપિતો હોતિ, અરહન્તો જીવિતા વોરોપિતો હોતિ, દુટ્ઠેન ચિત્તેન તથાગતસ્સ લોહિતં ઉપ્પાદિતં હોતિ, સઙ્ઘો ભિન્નો હોતિ – ઇમાનિ પઞ્ચ કમ્માનિ આનન્તરિકાનિ.

(૧૦) પઞ્ચ દિટ્ઠિયો

તત્થ કતમા પઞ્ચ દિટ્ઠિયો? ‘‘સઞ્ઞી અત્તા હોતિ અરોગો પરં મરણા’’તિ ઇત્થેકે અભિવદન્તિ, ‘‘અસઞ્ઞી અત્તા હોતિ અરોગો પરં મરણા’’તિ ઇત્થેકે અભિવદન્તિ, ‘‘નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞી અત્તા હોતિ અરોગો પરં મરણા’’તિ ઇત્થેકે અભિવદન્તિ, સતો વા પન સત્તસ્સ ઉચ્છેદં વિનાસં વિભવં પઞ્ઞાપેન્તિ, દિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનં વા પનેકે અભિવદન્તિ – ઇમા પઞ્ચ દિટ્ઠિયો.

(૧૧) પઞ્ચ વેરા

૯૪૨. તત્થ કતમે પઞ્ચ વેરા? પાણાતિપાતો, અદિન્નાદાનં, કામેસુમિચ્છાચારો, મુસાવાદો, સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના – ઇમે પઞ્ચ વેરા.

(૧૨) પઞ્ચ બ્યસના

તત્થ કતમે પઞ્ચ બ્યસના? ઞાતિબ્યસનં, ભોગબ્યસનં, રોગબ્યસનં, સીલબ્યસનં, દિટ્ઠિબ્યસનં – ઇમે પઞ્ચ બ્યસના.

(૧૩) પઞ્ચ અક્ખન્તિયા આદીનવા

તત્થ કતમે પઞ્ચ અક્ખન્તિયા આદીનવા? બહુનો જનસ્સ અપ્પિયો હોતિ અમનાપો, વેરબહુલો ચ હોતિ, વજ્જબહુલો ચ, સમ્મૂળ્હો કાલઙ્કરોતિ, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ – ઇમે પઞ્ચ અક્ખન્તિયા આદીનવા.

(૧૪) પઞ્ચ ભયાનિ

તત્થ કતમાનિ પઞ્ચ ભયાનિ? આજીવકભયં, અસિલોકભયં, પરિસસારજ્જભયં, મરણભયં, દુગ્ગતિભયં – ઇમાનિ પઞ્ચ ભયાનિ.

(૧૫) પઞ્ચ દિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનવાદા

૯૪૩. તત્થ કતમે પઞ્ચ દિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનવાદા?

(ક) ઇધેકચ્ચો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા એવંવાદી હોતિ એવંદિટ્ઠિ [એવંદિટ્ઠિ (સ્યા.)] – ‘‘યતો ખો, ભો, અયં અત્તા પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતો સમઙ્ગીભૂતો પરિચારેતિ, એત્તાવતા ખો, ભો, અયં અત્તા પરમદિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનપ્પત્તો હોતી’’તિ. ઇત્થેકે સતો સત્તસ્સ પરમદિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનં પઞ્ઞપેન્તિ.

(ખ) તમઞ્ઞો એવમાહ – ‘‘અત્થિ ખો, ભો, એસો અત્તા યં ત્વં વદેસિ નેસો નત્થીતિ વદામિ. નો ચ ખો, ભો, અયં અત્તા એત્તાવતા પરમદિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનપ્પત્તો હોતિ. તં કિસ્સ હેતુ? કામા હિ, ભો, અનિચ્ચા દુક્ખા વિપરિણામધમ્મા. તેસં વિપરિણામઞ્ઞથાભાવા ઉપ્પજ્જન્તિ સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા. યતો ખો, ભો, અયં અત્તા વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, એત્તાવતા ખો, ભો, અયં અત્તા પરમદિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનપ્પત્તો હોતી’’તિ. ઇત્થેકે સતો સત્તસ્સ પરમદિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનં પઞ્ઞપેન્તિ.

(ગ) તમઞ્ઞો એવમાહ – ‘‘અત્થિ ખો, ભો, એસો અત્તા યં ત્વં વદેસિ. નેસો નત્થીતિ વદામિ. નો ચ ખો, ભો, અયં અત્તા એત્તાવતા પરમદિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનપ્પત્તો હોતિ. તં કિસ્સ હેતુ? યદેવ તત્થ વિતક્કિતં વિચારિતં એતેન એતં ઓળારિકં અક્ખાયતિ. યતો ખો, ભો, અયં અત્તા વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા…પે… દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, એત્તાવતા ખો, ભો, અયં અત્તા પરમદિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનપ્પત્તો હોતી’’તિ. ઇત્થેકે સતો સત્તસ્સ પરમદિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનં પઞ્ઞપેન્તિ.

(ઘ) તમઞ્ઞો એવમાહ – ‘‘અત્થિ ખો, ભો, એસો અત્તા યં ત્વં વદેસિ. નેસો નત્થીતિ વદામિ. નો ચ ખો, ભો, અયં અત્તા એત્તાવતા પરમદિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનપ્પત્તો હોતિ. તં કિસ્સ હેતુ? યદેવ તત્થ પીતિગતં ચેતસો ઉપ્પિલાવિતં, એતેન એતં ઓળારિકં અક્ખાયતિ. યતો ખો, ભો, અયં અત્તા પીતિયા ચ વિરાગા…પે… તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, એત્તાવતા ખો, ભો, અયં અત્તા પરમદિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનપ્પત્તો હોતી’’તિ. ઇત્થેકે સતો સત્તસ્સ પરમદિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનં પઞ્ઞપેન્તિ.

(ઙ) તમઞ્ઞો એવમાહ – ‘‘અત્થિ ખો, ભો, એસો અત્તા યં ત્વં વદેસિ. નેસો નત્થીતિ વદામિ. નો ચ ખો, ભો, અયં અત્તા એત્તાવતા પરમદિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનપ્પત્તો હોતિ. તં કિસ્સ હેતુ? યદેવ તત્થ સુખપીતિ ચેતસો આભોગો, એતેન એતં ઓળારિકં અક્ખાયતિ. યતો ખો, ભો, અયં અત્તા સુખસ્સ ચ પહાના…પે… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, એત્તાવતા ખો, ભો, અયં અત્તા પરમદિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનપ્પત્તો હોતી’’તિ. ઇત્થેકે સતો સત્તસ્સ પરમદિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનં પઞ્ઞપેન્તિ. ઇમે પઞ્ચ દિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનવાદા.

પઞ્ચકં.