૩. તિકનિદ્દેસો

૭૬૮. (૧. ક) તત્થ કતમા ચિન્તામયા પઞ્ઞા?

યોગવિહિતેસુ વા કમ્માયતનેસુ યોગવિહિતેસુ વા સિપ્પાયતનેસુ યોગવિહિતેસુ વા વિજ્જાટ્ઠાનેસુ કમ્મસ્સકતં વા સચ્ચાનુલોમિકં વા રૂપં અનિચ્ચન્તિ વા વેદના…પે… સઞ્ઞા… સઙ્ખારા… વિઞ્ઞાણં અનિચ્ચન્તિ વા, યં એવરૂપિં અનુલોમિકં ખન્તિં દિટ્ઠિં રુચિં મુદિં પેક્ખં ધમ્મનિજ્ઝાનક્ખન્તિં પરતો અસ્સુત્વા પટિલભતિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘ચિન્તામયા પઞ્ઞા’’.

(ખ) તત્થ કતમા સુતમયા પઞ્ઞા? યોગવિહિતેસુ વા કમ્માયતનેસુ યોગવિહિતેસુ વા સિપ્પાયતનેસુ યોગવિહિતેસુ વા વિજ્જાટ્ઠાનેસુ કમ્મસ્સકતં વા સચ્ચાનુલોમિકં વા રૂપં અનિચ્ચન્તિ વા વેદના…પે… સઞ્ઞા… સઙ્ખારા… વિઞ્ઞાણં અનિચ્ચન્તિ વા, યં એવરૂપિં અનુલોમિકં ખન્તિં દિટ્ઠિં રુચિં મુદિં પેક્ખં ધમ્મનિજ્ઝાનક્ખન્તિં પરતો સુત્વા પટિલભતિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સુતમયા પઞ્ઞા’’.

(ગ) સબ્બાપિ સમાપન્નસ્સ પઞ્ઞા ભાવનામયા પઞ્ઞા.

૭૬૯. (૨. ક) તત્થ કતમા દાનમયા પઞ્ઞા? દાનં આરબ્ભ દાનાધિગચ્છ યા ઉપ્પજ્જતિ પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘દાનમયા પઞ્ઞા’’.

(ખ) તત્થ કતમા સીલમયા પઞ્ઞા? સીલં આરબ્ભ સીલાધિગચ્છ યા ઉપ્પજ્જતિ પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સીલમયા પઞ્ઞા’’.

(ગ) સબ્બાપિ સમાપન્નસ્સ પઞ્ઞા ભાવનામયા પઞ્ઞા.

૭૭૦. (૩. ક) તત્થ કતમા અધિસીલે પઞ્ઞા? પાતિમોક્ખસંવરં સંવરન્તસ્સ યા ઉપ્પજ્જતિ પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અધિસીલે પઞ્ઞા’’.

(ખ) તત્થ કતમા અધિચિત્તે પઞ્ઞા? રૂપાવચરારૂપાવચરસમાપત્તિં સમાપજ્જન્તસ્સ યા ઉપ્પજ્જતિ પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અધિચિત્તે પઞ્ઞા’’.

(ગ) તત્થ કતમા અધિપઞ્ઞાય પઞ્ઞા? ચતૂસુ મગ્ગેસુ ચતૂસુ ફલેસુ પઞ્ઞા – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અધિપઞ્ઞાય પઞ્ઞા’’.

૭૭૧. (૪. ક) તત્થ કતમં આયકોસલ્લં? ‘‘ઇમે ધમ્મે મનસિકરોતો અનુપ્પન્ના ચેવ અકુસલા ધમ્મા ન ઉપ્પજ્જન્તિ, ઉપ્પન્ના ચ અકુસલા ધમ્મા પહીયન્તિ. ઇમે વા પનિમે ધમ્મે મનસિકરોતો અનુપ્પન્ના ચેવ કુસલા ધમ્મા ઉપ્પજ્જન્તિ, ઉપ્પન્ના ચ કુસલા ધમ્મા ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા સંવત્તન્તી’’તિ – યા તત્થ પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘આયકોસલ્લં’’.

(ખ) તત્થ કતમં અપાયકોસલ્લં? ‘‘ઇમે ધમ્મે મનસિકરોતો અનુપ્પન્ના ચેવ કુસલા ધમ્મા ન ઉપ્પજ્જન્તિ, ઉપ્પન્ના ચ કુસલા ધમ્મા નિરુજ્ઝન્તિ. ઇમે વા પનિમે ધમ્મે મનસિકરોતો અનુપ્પન્ના ચેવ અકુસલા ધમ્મા ઉપ્પજ્જન્તિ, ઉપ્પન્ના ચ અકુસલા ધમ્મા ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય સંવત્તન્તી’’તિ – યા તત્થ પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘અપાયકોસલ્લં’’.

(ગ) સબ્બાપિ તત્રુપાયા પઞ્ઞા ઉપાયકોસલ્લં.

૭૭૨. (૫. ક) ચતૂસુ ભૂમીસુ વિપાકે પઞ્ઞા વિપાકા પઞ્ઞા.

(ખ) ચતૂસુ ભૂમીસુ કુસલે પઞ્ઞા વિપાકધમ્મધમ્મા પઞ્ઞા.

(ગ) તીસુ ભૂમીસુ કિરિયાબ્યાકતે પઞ્ઞા નેવવિપાકનવિપાકધમ્મધમ્મા પઞ્ઞા.

૭૭૩. (૬. ક) તીસુ ભૂમીસુ વિપાકે પઞ્ઞા ઉપાદિન્નુપાદાનિયા પઞ્ઞા.

(ખ) તીસુ ભૂમીસુ કુસલે તીસુ ભૂમીસુ કિરિયાબ્યાકતે પઞ્ઞા અનુપાદિન્નુપાદાનિયા પઞ્ઞા.

(ગ) ચતૂસુ મગ્ગેસુ ચતૂસુ ફલેસુ પઞ્ઞા અનુપાદિન્નઅનુપાદાનિયા પઞ્ઞા.

૭૭૪. (૭. ક) વિતક્કવિચારસમ્પયુત્તા પઞ્ઞા સવિતક્કસવિચારા પઞ્ઞા.

(ખ) વિતક્કવિપ્પયુત્તા વિચારસમ્પયુત્તા પઞ્ઞા અવિતક્કવિચારમત્તા પઞ્ઞા.

(ગ) વિતક્કવિચારવિપ્પયુત્તા પઞ્ઞા અવિતક્કઅવિચારા પઞ્ઞા.

૭૭૫. (૮. ક) પીતિસમ્પયુત્તા પઞ્ઞા પીતિસહગતા પઞ્ઞા.

(ખ) સુખસમ્પયુત્તા પઞ્ઞા સુખસહગતા પઞ્ઞા.

(ગ) ઉપેક્ખાસમ્પયુત્તા પઞ્ઞા ઉપેક્ખાસહગતા પઞ્ઞા.

૭૭૬. (૯. ક) તીસુ ભૂમીસુ કુસલે પઞ્ઞા આચયગામિની પઞ્ઞા.

(ખ) ચતૂસુ મગ્ગેસુ પઞ્ઞા અપચયગામિની પઞ્ઞા.

(ગ) ચતૂસુ ભૂમીસુ વિપાકે તીસુ ભૂમીસુ કિરિયાબ્યાકતે પઞ્ઞા નેવાચયગામિનાપચયગામિની પઞ્ઞા.

૭૭૭. (૧૦. ક) ચતૂસુ મગ્ગેસુ તીસુ ફલેસુ પઞ્ઞા સેક્ખા પઞ્ઞા.

(ખ) ઉપરિટ્ઠિમા [ઉપરિટ્ઠિમે (સ્યા.), ઉપરિટ્ઠિમં (ક.)] અરહત્તફલે પઞ્ઞા અસેક્ખા પઞ્ઞા.

(ગ) તીસુ ભૂમીસુ કુસલે તીસુ ભૂમીસુ વિપાકે તીસુ ભૂમીસુ કિરિયાબ્યાકતે પઞ્ઞા નેવસેક્ખનાસેક્ખા પઞ્ઞા.

૭૭૮. (૧૧. ક) કામાવચરકુસલાબ્યાકતે પઞ્ઞા પરિત્તા પઞ્ઞા.

(ખ) રૂપાવચરારૂપાવચરકુસલાબ્યાકતે પઞ્ઞા મહગ્ગતા પઞ્ઞા.

(ગ) ચતૂસુ મગ્ગેસુ ચતૂસુ ફલેસુ પઞ્ઞા અપ્પમાણા પઞ્ઞા.

૭૭૯. (૧૨. ક) તત્થ કતમા પરિત્તારમ્મણા પઞ્ઞા? પરિત્તે ધમ્મે આરબ્ભ યા ઉપ્પજ્જતિ પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘પરિત્તારમ્મણા પઞ્ઞા’’.

૭૮૦. (ખ) તત્થ કતમા મહગ્ગતારમ્મણા પઞ્ઞા? મહગ્ગતે ધમ્મે આરબ્ભ યા ઉપ્પજ્જતિ પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મહગ્ગતારમ્મણા પઞ્ઞા’’.

૭૮૧. (ગ) તત્થ કતમા અપ્પમાણારમ્મણા પઞ્ઞા? અપ્પમાણે ધમ્મે આરબ્ભ યા ઉપ્પજ્જતિ પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અપ્પમાણારમ્મણા પઞ્ઞા’’.

૭૮૨. (૧૩. ક) તત્થ કતમા મગ્ગારમ્મણા પઞ્ઞા? અરિયમગ્ગં આરબ્ભ યા ઉપ્પજ્જતિ પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મગ્ગારમ્મણા પઞ્ઞા’’.

(ખ) ચતૂસુ મગ્ગેસુ પઞ્ઞા મગ્ગહેતુકા પઞ્ઞા.

૭૮૩. (ગ) તત્થ કતમા મગ્ગાધિપતિની પઞ્ઞા? અરિયમગ્ગં અધિપતિં કરિત્વા યા ઉપ્પજ્જતિ પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મગ્ગાધિપતિની પઞ્ઞા’’.

૭૮૪. (૧૪) ચતૂસુ ભૂમીસુ વિપાકે પઞ્ઞા સિયા ઉપ્પન્ના, સિયા ઉપ્પાદિની, ન વત્તબ્બા અનુપ્પન્નાતિ. ચતૂસુ ભૂમીસુ કુસલે તીસુ ભૂમીસુ કિરિયાબ્યાકતે પઞ્ઞા સિયા ઉપ્પન્ના, સિયા અનુપ્પન્ના, ન વત્તબ્બા ઉપ્પાદિનીતિ.

૭૮૫. (૧૫) સબ્બાવ પઞ્ઞા સિયા અતીતા, સિયા અનાગતા, સિયા પચ્ચુપ્પન્ના.

૭૮૬. (૧૬. ક) તત્થ કતમા અતીતારમ્મણા પઞ્ઞા? અતીતે ધમ્મે આરબ્ભ યા ઉપ્પજ્જતિ પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અતીતારમ્મણા પઞ્ઞા’’.

૭૮૭. (ખ) તત્થ કતમા અનાગતારમ્મણા પઞ્ઞા? અનાગતે ધમ્મે આરબ્ભ યા ઉપ્પજ્જતિ પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અનાગતારમ્મણા પઞ્ઞા’’.

૭૮૮. (ગ) તત્થ કતમા પચ્ચુપ્પન્નારમ્મણા પઞ્ઞા? પચ્ચુપ્પન્ને ધમ્મે આરબ્ભ યા ઉપ્પજ્જતિ પઞ્ઞા પજાનના …પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘પચ્ચુપ્પન્નારમ્મણા પઞ્ઞા’’.

૭૮૯. (૧૭) સબ્બાવ પઞ્ઞા સિયા અજ્ઝત્તા, સિયા બહિદ્ધા, સિયા અજ્ઝત્તબહિદ્ધા.

૭૯૦. (૧૮. ક) તત્થ કતમા અજ્ઝત્તારમ્મણા પઞ્ઞા? અજ્ઝત્તે ધમ્મે આરબ્ભ યા ઉપ્પજ્જતિ પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અજ્ઝત્તારમ્મણા પઞ્ઞા’’.

૭૯૧. (ખ) તત્થ કતમા બહિદ્ધારમ્મણા પઞ્ઞા? બહિદ્ધાધમ્મે આરબ્ભ યા ઉપ્પજ્જતિ પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘બહિદ્ધારમ્મણા પઞ્ઞા’’.

૭૯૨. (ગ) તત્થ કતમા અજ્ઝત્તબહિદ્ધારમ્મણા પઞ્ઞા? અજ્ઝત્તબહિદ્ધા ધમ્મે આરબ્ભ યા ઉપ્પજ્જતિ પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અજ્ઝત્તબહિદ્ધારમ્મણા પઞ્ઞા’’.

એવં તિવિધેન ઞાણવત્થુ.

તિકં.