૬. દેવતાનુસ્સતિકથાવણ્ણના

૧૬૨. અરિયમગ્ગવસેનાતિ અરિયમગ્ગસ્સ અધિગમવસેન. સમુદાગતેહીતિ સમ્મદેવ તદુપ્પત્તિતો ઉદ્ધં આગતેહિ. યાદિસા હિ અરિયાનં સન્તાને લોકિયાપિ સદ્ધાદયો, ન તાદિસા કદાચિપિ પોથુજ્જનિકા સદ્ધાદયો. દિબ્બન્તીતિ દેવા. ચત્તારો મહારાજાનો એતેસન્તિ ચતુમહારાજા, તે એવ ચાતુમહારાજિકા. તેત્તિંસ સહપુઞ્ઞકારિનો તત્થૂપપન્નાતિ તંસહચરિતં ઠાનં તાવતિંસં, તન્નિવાસિનોપિ દેવા તંસહચરણતો એવ તાવતિંસા. દુક્ખતો યાતા અપયાતાતિ યામા. તુસાય પીતિયા ઇતા ઉપગતાતિ તુસિતા. ભોગાનં નિમ્માને રતિ એતેસન્તિ નિમ્માનરતિનો. પરનિમ્મિતેસુ ભોગેસુ વસં વત્તેન્તીતિ પરનિમ્મિતવસવત્તિનો. બ્રહ્માનં કાયો સમૂહો બ્રહ્મકાયો, તપ્પરિયાપન્નતાય તત્થ ભવાતિ બ્રહ્મકાયિકા. તતુત્તરીતિ તતો બ્રહ્મકાયિકેહિ ઉત્તરિ, ઉપરિ પરિત્તાભાદિકે સન્ધાય વદતિ. દેવતા સક્ખિટ્ઠાને ઠપેત્વાતિ ‘‘યથારૂપાય મગ્ગેનાગતાય સદ્ધાય સમન્નાગતા, સીલેન સુતેન ચાગેન પઞ્ઞાય સમન્નાગતા ઇતો ચુતા તત્થ ઉપપન્ના તા દેવતા, મય્હમ્પિ તથારૂપા સદ્ધા સીલં સુતં ચાગો પઞ્ઞા ચ સંવિજ્જતી’’તિ દેવતા સક્ખિટ્ઠાને ઠપેત્વા સક્ખિં ઓતારેન્તેન વિય અત્તનો સદ્ધાદિગુણા અનુસ્સરિતબ્બા.

યદિ એવં સુત્તે (અ. નિ. ૬.૧૦) ઉભયગુણાનુસ્સરણં વુત્તં, તં કથન્તિ અનુયોગં મનસિ કત્વા આહ ‘‘સુત્તે પના’’તિઆદિ. તત્થ કિઞ્ચાપિ વુત્તન્તિ ‘‘અત્તનો ચ, તાસઞ્ચ દેવતાન’’ન્તિ ઉભયં સમધુરં વિય સુત્તે (અ. નિ. ૬.૧૦) કિઞ્ચાપિ વુત્તં. અથ ખો તં ‘‘દેવતાનં સદ્ધઞ્ચ સીલઞ્ચા’’તિઆદિવચનં. સક્ખિટ્ઠાને ઠપેતબ્બન્તિ ‘‘વુત્ત’’ન્તિ પરતો પદં આનેત્વા સમ્બન્ધિતબ્બં. કિમત્થં પન સક્ખિટ્ઠાને ઠપનન્તિ આહ ‘‘દેવતાનં અત્તનો સદ્ધાદીહિ સમાનગુણદીપનત્થન્તિ વેદિતબ્બ’’ન્તિ. કસ્મા પન સુત્તે યથારુતવસેન અત્થં અગ્ગહેત્વા એવં અત્થો ગય્હતીતિ આહ ‘‘અટ્ઠકથાયઞ્હી’’તિઆદિ.

૧૬૩. તસ્માતિ યસ્મા અટ્ઠકથાયં દેવતા સક્ખિટ્ઠાને ઠપેત્વા અત્તનો ગુણાનુસ્સરણં દળ્હં કત્વા વુત્તં, સીલચાગાનુસ્સતીસુ વિય ઇધાપિ અત્તનો ગુણાનુસ્સરણં ઝાનુપ્પત્તિનિમિત્તં યુત્તં, તસ્મા. પુબ્બભાગે ભાવનારમ્ભે. અપરભાગેતિ યથા ભાવેન્તસ્સ ઉપચારજ્ઝાનં ઇજ્ઝતિ, તથા ભાવનાકાલે. યદિ અત્તનો એવ ઇધ ગુણા અનુસ્સરિતબ્બા, કથમયં દેવતાનુસ્સતીતિ આહ ‘‘દેવતાનં ગુણસદિસસદ્ધાદિગુણાનુસ્સરણવસેના’’તિ. તેન સદિસકપ્પનાય અયં ભાવના ‘‘દેવતાનુસ્સતી’’તિ વુત્તા, ન દેવતાનં, તાસં ગુણાનં વા અનુસ્સરણેનાતિ દસ્સેતિ. પુબ્બભાગે વા પવત્તં દેવતાગુણાનુસ્સરણં ઉપાદાય ‘‘દેવતાનુસ્સતી’’તિ ઇમિસ્સા સમઞ્ઞા વેદિતબ્બા. તથા હિ વક્ખતિ ‘‘પુબ્બભાગે દેવતા આરબ્ભ પવત્તચિત્તવસેના’’તિ. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

પકિણ્ણકકથાવણ્ણના

૧૬૪. એતાસન્તિ એતાસં બુદ્ધાનુસ્સતિઆદીનં છન્નં અનુસ્સતીનં. વિત્થારદેસનાયન્તિ વિત્થારવસેન પવત્તદેસનાયં, મહાનામસુત્તં (અ. નિ. ૬.૧૦; ૧૧.૧૧) સન્ધાય વદતિ. ભગવાતિઆદીનં અત્થન્તિ ભગવાતિઆદીનં પદાનં અત્થં. અત્થવેદન્તિ વા હેતુફલં પટિચ્ચ ઉપ્પન્નં તુટ્ઠિમાહ. ધમ્મવેદન્તિ હેતું પટિચ્ચ ઉપ્પન્નં તુટ્ઠિં. ‘‘આરકત્તા અરહ’’ન્તિ અનુસ્સરન્તસ્સ હિ યં તં ભગવતો કિલેસેહિ આરકત્તં, સો હેતુ. ઞાપકો ચેત્થ હેતુ અધિપ્પેતો, ન કારકો, સમ્પાપકો વા. યોનેન ઞાયમાનો અરહત્તત્થો, તં ફલં. ઇમિના નયેન સેસપદેસુપિ હેતુફલવિભાગો વેદિતબ્બો. ધમ્માનુસ્સતિઆદીસુપિ ‘‘આદિમજ્ઝપરિયોસાનકલ્યાણત્તા’’તિઆદિના, ‘‘યસ્મા પન સા સમ્માપટિપદા’’તિઆદિના ચ તત્થ તત્થ હેતુઅપદેસો કતોયેવાતિ. ધમ્મૂપસંહિતન્તિ યથાવુત્તહેતુહેતુફલસઙ્ખાતગુણૂપસંહિતં. ગુણેતિ અત્તનો ગુણે.

૧૬૫. અરિયસાવકાનઞ્ઞેવ ઇજ્ઝન્તીતિ અરિયસાવકાનં ઇજ્ઝન્તિયેવાતિ ઉત્તરપદાવધારણં દટ્ઠબ્બં, અવધારણઞ્ચ તેસં સુખસિદ્ધિદસ્સનત્થં. તેનાહ ‘‘તેસં હી’’તિઆદિ. ન પુથુજ્જનાનં સબ્બેન સબ્બં ઇજ્ઝન્તીતિ. તથા હિ વક્ખતિ ‘‘એવં સન્તેપી’’તિઆદિ. યદિ એવં, કસ્મા મહાનામસુત્તાદીસુ (અ. નિ. ૬.૧૦; ૧૧.૧૧) બહૂસુ સુત્તેસુ અરિયસાવકગ્ગહણં કતન્તિ? તેસં બહુલવિહારતાયાતિ આચરિયા.

નિક્ખન્તન્તિ નિગ્ગતં નિસ્સટં. મુત્તન્તિ વિસ્સટ્ઠં. વુટ્ઠિતન્તિ અપેતં. સબ્બમેતં વિક્ખમ્ભનમેવ સન્ધાય વદતિ. ગેધમ્હાતિ પલિબોધતો. ઇદમ્પીતિ બુદ્ધાનુસ્સતિવસેન લદ્ધં ઉપચારજ્ઝાનમાહ. આરમ્મણં કરિત્વાતિ પચ્ચયં કત્વા, પાદકં કત્વાતિ અત્થો. વિસુજ્ઝન્તીતિ પરમત્થવિસુદ્ધિં પાપુણન્તિ.

સમ્બાધેતિ તણ્હાસંકિલેસાદિના સમ્પીળે સંકટે ઘરાવાસે. ઓકાસાધિગમો લોકુત્તરધમ્મસ્સ અધિગમાય અધિગન્તબ્બઓકાસો. અનુસ્સતિયો એવ અનુસ્સતિટ્ઠાનાનિ. વિસુદ્ધિધમ્માતિ વિસુજ્ઝનસભાવા, વિસુજ્ઝિતું વા ભબ્બા. પરમત્થવિસુદ્ધિધમ્મતાયાતિ પરમત્થવિસુદ્ધિયા નિબ્બાનસ્સ ભબ્બભાવેન. ઉપક્કમેનાતિ પયોગેન. પરિયોદપનાતિ વિસોધના.

૧૬૬. એવં સન્તેપીતિ એવં મહાનામસુત્તાદીસુ અનેકેસુ સુત્તેસુ અરિયસાવકસ્સેવ વસેન છસુ અનુસ્સતીસુ દેસિતાસુપિ. યસ્સાનુભાવેનાતિ યસ્સ ચિત્તપ્પસાદસ્સ બલેન. પીતિં પટિલભિત્વાતિ અનુસ્સવવસેન બુદ્ધારમ્મણં પીતિં ઉપ્પાદેત્વા.

છઅનુસ્સતિનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ઇતિ સત્તમપરિચ્છેદવણ્ણના.