૮. આરઞ્ઞિકઙ્ગકથા

૩૧. આરઞ્ઞિકઙ્ગમ્પિ ‘‘ગામન્તસેનાસનં પટિક્ખિપામિ, આરઞ્ઞિકઙ્ગં સમાદિયામી’’તિ ઇમેસં અઞ્ઞતરવચનેન સમાદિન્નં હોતિ.

તેન પન આરઞ્ઞિકેન ગામન્તસેનાસનં પહાય અરઞ્ઞે અરુણં ઉટ્ઠાપેતબ્બં. તત્થ સદ્ધિં ઉપચારેન ગામોયેવ ગામન્તસેનાસનં.

ગામો નામ યો કોચિ એકકુટિકો વા અનેકકુટિકો વા પરિક્ખિત્તો વા અપરિક્ખિત્તો વા સમનુસ્સો વા અમનુસ્સો વા અન્તમસો અતિરેકચાતુમાસનિવિટ્ઠો યો કોચિ સત્થોપિ.

ગામૂપચારો નામ પરિક્ખિત્તસ્સ ગામસ્સ સચે અનુરાધપુરસ્સેવ દ્વે ઇન્દખીલા હોન્તિ, અબ્ભન્તરિમે ઇન્દખીલે ઠિતસ્સ થામમજ્ઝિમસ્સ પુરિસસ્સ લેડ્ડુપાતો. તસ્સ લક્ખણં યથા તરુણમનુસ્સા અત્તનો બલં દસ્સેન્તા બાહં પસારેત્વા લેડ્ડું ખિપન્તિ, એવં ખિત્તસ્સ લેડ્ડુસ્સ પતનટ્ઠાનબ્ભન્તરન્તિ વિનયધરા. સુત્તન્તિકા પન કાકનિવારણનિયમેન ખિત્તસ્સાતિ વદન્તિ. અપરિક્ખિત્તગામે યં સબ્બપચ્ચન્તિમસ્સ ઘરસ્સ દ્વારે ઠિતો માતુગામો ભાજનેન ઉદકં છડ્ડેતિ, તસ્સ પતનટ્ઠાનં ઘરૂપચારો. તતો વુત્તનયેન એકો લેડ્ડુપાતો ગામો, દુતિયો ગામૂપચારો.

અરઞ્ઞં પન વિનયપરિયાયે તાવ ‘‘ઠપેત્વા ગામઞ્ચ ગામૂપચારઞ્ચ સબ્બમેતં અરઞ્ઞ’’ન્તિ (પારા. ૯૨) વુત્તં. અભિધમ્મપરિયાયે ‘‘નિક્ખમિત્વા બહિ ઇન્દખીલા, સબ્બમેતં અરઞ્ઞ’’ન્તિ (વિભ. ૫૨૯) વુત્તં. ઇમસ્મિં પન સુત્તન્તિકપરિયાયે ‘‘આરઞ્ઞકં નામ સેનાસનં પઞ્ચધનુસતિકં પચ્છિમ’’ન્તિ ઇદં લક્ખણં. તં આરોપિતેન આચરિયધનુના પરિક્ખિત્તસ્સ ગામસ્સ ઇન્દખીલતો અપરિક્ખિત્તસ્સ પઠમલેડ્ડુપાતતો પટ્ઠાય યાવ વિહારપરિક્ખેપા મિનિત્વા વવત્થપેતબ્બં.

સચે પન વિહારો અપરિક્ખિત્તો હોતિ, યં સબ્બપઠમં સેનાસનં વા ભત્તસાલા વા ધુવસન્નિપાતટ્ઠાનં વા બોધિ વા ચેતિયં વા દૂરે ચેપિ સેનાસનતો હોતિ, તં પરિચ્છેદં કત્વા મિનિતબ્બન્તિ વિનયટ્ઠકથાસુ વુત્તં. મજ્ઝિમટ્ઠકથાયં પન વિહારસ્સપિ ગામસ્સેવ ઉપચારં નીહરિત્વા ઉભિન્નં લેડ્ડુપાતાનં અન્તરા મિનિતબ્બન્તિ વુત્તં. ઇદમેત્થ પમાણં.

સચેપિ આસન્ને ગામો હોતિ, વિહારે ઠિતેહિ માનુસકાનં સદ્દો સુય્યતિ, પબ્બતનદીઆદીહિ પન અન્તરિતત્તા ન સક્કા ઉજું ગન્તું. યો તસ્સ પકતિમગ્ગો હોતિ, સચેપિ નાવાય સઞ્ચરિતબ્બો, તેન મગ્ગેન પઞ્ચધનુસતિકં ગહેતબ્બં. યો પન આસન્નગામસ્સ અઙ્ગસમ્પાદનત્થં તતો તતો મગ્ગં પિદહતિ, અયં ધુતઙ્ગચોરો હોતિ.

સચે પન આરઞ્ઞિકસ્સ ભિક્ખુનો ઉપજ્ઝાયો વા આચરિયો વા ગિલાનો હોતિ, તેન અરઞ્ઞે સપ્પાયં અલભન્તેન ગામન્તસેનાસનં નેત્વા ઉપટ્ઠાતબ્બો. કાલસ્સેવ પન નિક્ખમિત્વા અઙ્ગયુત્તટ્ઠાને અરુણં ઉટ્ઠાપેતબ્બં. સચે અરુણુટ્ઠાનવેલાયં તેસં આબાધો વડ્ઢતિ, તેસંયેવ કિચ્ચં કાતબ્બં. ન ધુતઙ્ગસુદ્ધિકેન ભવિતબ્બન્તિ ઇદમસ્સ વિધાનં.

પભેદતો પન અયમ્પિ તિવિધો હોતિ. તત્થ ઉક્કટ્ઠેન સબ્બકાલં અરઞ્ઞે અરુણં ઉટ્ઠાપેતબ્બં. મજ્ઝિમો ચત્તારો વસ્સિકે માસે ગામન્તે વસિતું લભતિ. મુદુકો હેમન્તિકેપિ.

ઇમેસં પન તિણ્ણમ્પિ યથા પરિચ્છિન્ને કાલે અરઞ્ઞતો આગન્ત્વા ગામન્તસેનાસને ધમ્મસ્સવનં સુણન્તાનં અરુણે ઉટ્ઠિતેપિ ધુતઙ્ગં ન ભિજ્જતિ. સુત્વા ગચ્છન્તાનં અન્તરામગ્ગે ઉટ્ઠિતેપિ ન ભિજ્જતિ. સચે પન ઉટ્ઠિતેપિ ધમ્મકથિકે મુહુત્તં નિપજ્જિત્વા ગમિસ્સામાતિ નિદ્દાયન્તાનં અરુણં ઉટ્ઠહતિ, અત્તનો વા રુચિયા ગામન્તસેનાસને અરુણં ઉટ્ઠપેન્તિ, ધુતઙ્ગં ભિજ્જતીતિ અયમેત્થ ભેદો.

અયં પનાનિસંસો, આરઞ્ઞિકો ભિક્ખુ અરઞ્ઞસઞ્ઞં મનસિકરોન્તો ભબ્બો અલદ્ધં વા સમાધિં પટિલદ્ધું લદ્ધં વા રક્ખિતું, સત્થાપિસ્સ અત્તમનો હોતિ. યથાહ – ‘‘તેનાહં, નાગિત, તસ્સ ભિક્ખુનો અત્તમનો હોમિ અરઞ્ઞવિહારેના’’તિ (અ. નિ. ૬.૪૨; ૮.૮૬). પન્તસેનાસનવાસિનો ચસ્સ અસપ્પાયરૂપાદયો ચિત્તં ન વિક્ખિપન્તિ, વિગતસન્તાસો હોતિ, જીવિતનિકન્તિં જહતિ, પવિવેકસુખરસં અસ્સાદેતિ, પંસુકૂલિકાદિભાવોપિ ચસ્સ પતિરૂપો હોતીતિ.

પવિવિત્તો અસંસટ્ઠો, પન્તસેનાસને રતો;

આરાધયન્તો નાથસ્સ, વનવાસેન માનસં.

એકો અરઞ્ઞે નિવસં, યં સુખં લભતે યતિ;

રસં તસ્સ ન વિન્દન્તિ, અપિ દેવા સઇન્દકા.

પંસુકૂલઞ્ચ એસોવ, કવચં વિય ધારયં;

અરઞ્ઞસઙ્ગામગતો, અવસેસધુતાયુધો.

સમત્થો નચિરસ્સેવ, જેતું મારં સવાહિનિં;

તસ્મા અરઞ્ઞવાસમ્હિ, રતિં કયિરાથ પણ્ડિતોતિ.

અયં આરઞ્ઞિકઙ્ગે સમાદાનવિધાનપ્પભેદભેદાનિસંસવણ્ણના.