૧૧૮. અસંખ્યેહિ સબ્બાસં

અવિજ્જમાનસંખ્યેહિ પરાસં સબ્બાસં વિભત્તીનં લોપો હોતિ. ન સન્તિ એકવચનાદિસંખ્યા એતેસન્તિ અસંખ્યા, તેસં અસંખ્યાનં વિભત્તીનં ભેદે અસતિપિ સ્યાદિવિધાનં ‘‘મા નો અજ્જ વિકન્તિંસૂ’’તિઆદો વિભત્યન્તત્તા પદત્તસિદ્ધીતિ વો+નોઆદીનં સિદ્ધિયા ચ તેસં પઠમાદિઅત્થે દસ્સનતો ચ હોતિ. પહારો પરાભવો અપહારો સંહારો અવહારો ઓહારો ઇચ્ચાદિ હોતિ.

ઉપેચ્ચ+ત્થં સજન્તીતિ, ઉપસગ્ગા હિ પાદયો;

ચાદી પદાદિમજ્ઝન્તે, નિપાતા નિપતન્તીતિ.

ઓપસગ્ગિકપદં.

સમુચ્ચય+વિકપ્પન+પટિસેધ+પૂરણાદિઅત્થં અસત્તવાચિકં નેપાતિકં.

ચ-ઇતિ સમુચ્ચયા+ન્વાચય+ઇતરેતરયોગ+સમાહારા+વધારણાદીસુ. વા-ઇતિ વિકપ્પનુ+પમાન+સમુચ્ચય+વવત્થિતવિભાસાદીસુ. ન, નો, મા, અ, અલં, હલં ઇચ્ચેતે પટિસેધે. ‘‘દ્વે પટિસેધા પકતિઅત્થં ગમયન્તી’’તિ ઞાયા ‘‘ન તેસં પન રૂપાનં પચ્ચયા ન ચ હોન્તી’’તિ એત્થ ન ચ ન હોન્તિ-હોન્તેવાતિ પકતિઅત્થં ગમયતિ. અલં પરિયત્તિ+ભૂસનેસુ ચ.

પૂરણત્થં દુવિધં અત્તપૂરણં પદપૂરણઞ્ચ, તત્થ અથ, ખલુ, વત, અથો, અસ્સુ, યગ્ઘે, હિ, ચરહિ, નં, તં, ચ, તુ, વા, વો, પન, હવે, કીવ, હ, તતો, યથા, સુદં, ખો, વે, હં, એનં, (એવં, રૂ) સેય્યથિદં ઇચ્ચેવમાદિ પદપૂરણે. તત્થ અથ-ઇતિ પઞ્હા+નન્તરિયા+ધિકારાદીસુ ચ. ખલુ-ઇતિ પટિસેધા+વધારણ, પસિદ્ધીસુ ચ. વત+ઇતિ એકંસ, ખેદા+નુકમ્પ, સંકપ્પેસુ ચ. અથો-ઇતિ અન્વાદેસે ચ. હિ-ઇતિ હેતુ, અવધારણેસુ ચ. તુ-ઇતિ વિસેસ, હેતુ, નિવત્તનાદીસુ ચ. પન-ઇતિ વિસેસેપિ. હવે+વે ઇચ્ચેતે એકંસત્થેપિ. હં-વિસાદ, વિમ્હેસુપિ. (વિસાદ, સમ્ભવેસુ, રૂ). સેય્યથિદંતિ તં કતમંતિ અત્થેપિ.

અત્થપૂરણં દુવિધં વિભત્તિયુત્તં અવિભત્તિયુત્તઞ્ચ. અત્થિ, સક્કા, લબ્ભા ઇચ્ચેતે પઠમાયં. આવુસો અમ્ભો હમ્ભો અરે હરે રે જે ઇચ્ચેતે આમન્તણે. દિવા ભિય્યો (નમો, રૂ) ઇચ્ચેતે પઠમાદુતિયાસુ. સયં સામં સં સમ્મા કિન્તિ ઇચ્ચેતે તતિયત્થે. સો+તો+ધાપચ્ચયન્તા ચ સુત્તસો પદસો અનિચ્ચતો દુક્ખતો એકધા દ્વિધા ઇચ્ચાદિ. તવે+તું પચ્ચયન્તા ચતુત્થિયાવ, કાતવે દાતવે, કાતું કારેતું, (દાતું, રૂ) દાપેતું ઇચ્ચાદિ. સો+તોપચ્ચયન્તા પઞ્ચમિયત્થે, દીઘસો ઓરસો રાજતો વા ચોરતો વા ઇચ્ચાદિ. તો સત્ત- મ્યત્થેપિ ત્ર+ત્થાદિપચ્ચયન્તા ચ, એકતો પુરતો પચ્છતો પસ્સતો પિટ્ઠિતો પાદતો સીસતો અગ્ગતો મૂલતો, યત્ર યત્થ યહિં તત્ર તત્થ તહિં ઇચ્ચાદિ. સમન્તા સામન્તા પરિતો અભિતો સમન્તતો એકજ્ઝં એકમન્તં હેટ્ઠા ઉપરિ ઉદ્ધં અધો તિરિયં સમ્મુખા પરમુખા આવિ રહો તિરો ઉચ્ચં નીચં અન્તો અન્તરા અન્તરં અજ્ઝત્તં બહિદ્ધા બાહિરા બાહિરં બહિ ઓરં પારં આરા આરકા પચ્છા પુરે હુરં પેચ્ચ ઇચ્ચેતે સત્તમિયા. સમ્પતિ આયતિ અજ્જ અપરજ્ઝ સુવે સ્વે ઉત્તરસુવે (કિસુ, રૂ) હિય્યો પરે (પરસુવે, રૂ) સજ્જુ સાયં પાતો કાલં કલ્લં દિવા રત્તં નિચ્ચં સતતં અભિણ્હં અભિક્ખણં મુહું મુહુત્તં ભૂતપુબ્બં પુરા યદા તદા (કદા, રૂ) ઇચ્ચાદયો કાલસત્તમિયં. ઇતિ વિભત્તિયુત્તાનિ.

અવિભત્તિયુત્તેસુ અપ્પેવ અપ્પેવનામ નુ ઇચ્ચેતે સંસયત્થે. અદ્ધા અઞ્ઞદત્થુ તગ્ઘ જાતુ કામં સસક્કં ઇચ્ચેતે એકંસત્થે. એવં ઇતિ અવધારણે. કચ્ચિ નુ નનુ કથં (કિંસુ, રૂ) કિં ઇચ્ચેતે પુચ્છનત્થે. એવં ઇતિ ઇત્થં ઇચ્ચેતે નિદસ્સનત્થે. ઇતિ હેતુ+વાક્યપરિસમત્તીસુ ચ. યાવ તાવ યાવતા તાવતા કિત્તાવતા એત્તાવતા કીવ ઇચ્ચેતે પરિચ્છેદનત્થે. એવં સાહુ લહુ ઓપાયિકં પટિરૂપં આમ સાધુ ઇચ્ચેતે સમ્પટિચ્છનત્થે. તથા યથા યથેવ તથેવ એવં એવમેવ એવમ્પિ યથાપિ સેય્યથાપિ સેય્યથાપિનામ વિય ઇવ યથરિવ તથરિવ યથાનામ તથાનામ યથાહિ તથાહિ યથાચ તથાચ ઇચ્ચેતે પટિભાગત્થે. યથાઇતિ યોગ્ગતા+વિચ્છા+પદત્થાનતિવત્તિ+નિદસ્સનેસુ ચ. એવંઇતિ ઉપદેસ+પઞ્હાદીસુ ચ. કિઞ્ચાપિઇતિ અનુગ્ગહત્થે. ધિઇતિ ગરહે. અહોઇતિ ગરહ+પસંસન+પત્થનેસુ. નામઇતિ ગરહ+પસંસન+સઞ્ઞા+પઞ્હેસુ. સાધૂતિ પસંસન+યાચનેસુ. ઇઙ્ઘ હન્દ ઇચ્ચેતે ચોદનત્થે. સાધુ સુટ્ઠુ એવમેતંતિ અનુમોદને. કિરઇતિ અનુસ્સવન+અસદ્ધેય્યેસુ. નુનઇતિ અનુમાના+નુસ્સરણ+પરિવિતક્કેસુ. કસ્માતિ કારણપુચ્છને. યસ્મા તસ્મા તથા હિ તેન ઇચ્ચેતે કારણચ્છેદનત્થે. સહ સદ્ધિં અમા (સમં, રૂ) ઇતિ સમક્રિયાયં. વિના રિતે વિપ્પયોગે. નાના પુથુ બહુપકારે. પુથુ વિસું અસઙ્ઘાતે ચ. દુટ્ઠુ કુ કુચ્છાયં (જિગુચ્છાયં, રૂ). પુન અપ્પઠમે. કથં ચિકિચ્છત્થે. ધા ક્ખત્તું સો કિઞ્ચઇતિ સંખ્યાવિભાગે. ઈસકં અપ્પમાનેસુ (અપ્પમત્તે, રૂ). સણિકં મન્દત્થે. ખિપ્પં અરં લહું આસુ તુણ્હં અચિરં સીઘત્થે. ચિરં ચિરસ્સં દીઘકાલે. ચે યદિ સંકા+વટ્ઠાને. ધુરં થિરા+વધારણેસુ (ધુવં થિરા+વધારણેસુ, રૂ). હા વિસાદે. તુણ્હી અભાસને. સચ્છિ પચ્ચક્ખે. મુસા મિચ્છાઅલિકં અસચ્ચે. સુવત્થિ આસિટ્ઠે ઇચ્ચાદિ.

તુન+ક્ત્વાન+ક્ત્વાપચ્ચયન્તા ઉસ્સુક્કનત્થે ભવન્તિ. યથા પસ્સિતુન પસ્સિય પસ્સિત્વાન પસ્સિત્વા, દિસ્વા દિસ્વાન દસ્સેત્વા દાતુન દત્વાન દત્વા ઉપાદાય દાપેત્વા વિઞ્ઞાય વિચેય્ય વિનેય્ય સમેચ્ચ નિહચ્ચ ઉપેચ્ચ આરબ્ભ આગમ્મ ઇચ્ચાદિ.

વિભત્તિયા કતો ભેદો, સલિઙ્ગાનં ભવે તથા;

તુમ્હાદીનં ત્વ+લિઙ્ગેસુ, નેવ+ત્થિ પાદિ+ચાદિનં.

એવં નામાખ્યાતોપસગ્ગેહિ વિનિમુત્તં એતં નિપાતપદં વેદિતબ્બં.

નેપાતિકપદં.

પુલ્લિઙ્ગં ઇત્થિલિઙ્ગઞ્ચ, નપુંસક+મથા+પરં;

તિલિઙ્ગઞ્ચ અલિઙ્ગઞ્ચ, નામિકં પઞ્ચધા ઠિતં.

ઇતિ પયોગસિદ્ધિયં નામકણ્ડો દુતિયો.