૩,૯૮. ચત્તાલીસાદો વા

અસતાદો નાઞ્ઞત્થે ચત્તાલીસાદો તિસ્સે હોતિ વા. તેચત્તાલીસા તેચત્તાલીસ તેચત્તાલીસં. ભો તેચત્તાલીસે ઇચ્ચાદિ હોતિ. એવં તિચત્તાલીસા તેચત્તારીસા તિચત્તારીસા ઇચ્ચાદિ, તેચત્તાલીસતિ તિચત્તાલીસતિ ઇચ્ચાદિ પુબ્બેવ.

એવં ચતુચત્તાલીસા પઞ્ચચત્તાલીસા ચતુચત્તાલીસતિ પઞ્ચચત્તાલીસતિ ઇચ્ચાદિ યાવ એકૂનપઞ્ઞાસા.

પઞ્ઞાસા પઞ્ઞાસ પઞ્ઞાસં ઇચ્ચાદિ હોતિ. એવં દ્વેપઞ્ઞાસા દ્વાપઞ્ઞાસા દ્વિપઞ્ઞાસા દ્વેપણ્ણાસા દ્વાપણ્ણાસા દ્વિપણ્ણાસા. તેપઞ્ઞાસા તિપઞ્ઞાસા તિપઞ્ઞાસં તેપણ્ણાસા તિપણ્ણાસા. ચતુપણ્ણાસા પઞ્ચપણ્ણાસા ઇચ્ચાદિ યાવ એકૂનસટ્ઠિ.

એવં સટ્ઠિ, એકસટ્ઠિ, દ્વેસટ્ઠિ દ્વાસટ્ઠિ દ્વિસટ્ઠિ, તેસટ્ઠિ તિસટ્ઠિ, ચતુસટ્ઠિ પઞ્ચસટ્ઠિ ઇચ્ચાદિ યાવ એકૂનસત્તતિ.

સત્તતિ, એકસત્તતિ, દ્વેસત્તતિ દ્વાસત્તતિ દ્વિસત્તતિ, તેસત્તતિ તિસત્તતિ. દ્વેસત્તરિ દ્વાસત્તરિ દ્વિસત્તરિ, ચતુસત્તતિ, પઞ્ચસત્તતિ, ચતુસત્તરિ, પઞ્ચસત્તરીતિ યાવ એકૂનાસીતિ.

અસીતિ, એકાસીતિ, દ્વાસીતિ, યાગમે દ્વિયાસીતિ, તેઅસીતિ તિયાસીતિ, ચતુરાસીતિ, પઞ્ચાસીતિ ઇચ્ચાદિ યાવ એકૂનનવુતિ.

નવુતિ, એકનવુતિ, દ્વેનવુતિ દ્વાનવુતિ દ્વિનવુતિ, તેનવુતિ તિનવુતિ, ચતુનવુતિ, પઞ્ચનવુતિ ઇચ્ચાદિ યાવ એકૂનસતં, એતં નપુંસકલિઙ્ગ+મેકવચનન્તં.

સતં, ભો સત સતા, સતં, સતં. સતેન, કરણે સતેન. સતસ્સ, સતા સતમ્હા સતસ્મા, સતસ્સ, સતે સતમ્હિ સતસ્મિં. એવં એકસતતો પભુતિ યાવ સહસ્સં.

કોટિ પકોટિ કોટિપ્પકોટિ અક્ખોભિણિયો ઇત્થિલિઙ્ગે+કવચનન્તા. વગ્ગભેદે તુ સબ્બાસમ્પિ સંખ્યાનં બહુવચનોપિ હોતેવ ‘‘દ્વેવીસતિયો જિનદન્તા’’ ‘‘તિસ્સો વીસતિયો દિનઘટિકા’’ ઇચ્ચાદિ.

દસદસકં સતં નામ, દસસતં સહસ્સં નામ, દસસહસ્સં નહુતં, દસનહુતં લક્ખં, સતસહસ્સન્તિપિ વુચ્ચતિ.

લક્ખસતં કોટિ, કોટિલક્ખસતં પકોટિ, પકોટિલક્ખસતં કોટિપ્પકોટિ, એવં નહુતં, નિન્નહુતં, અક્ખોભિણી, બિન્દુ, અબ્બુદં, નિરબ્બુદં, અહહં, અબબં, અટટં, સોગણ્ડિકં, ઉપ્પલં, કુમુદં, પુણ્ડરીકં, પદુમં, કથાનં, મહાકથાનં, અસઙ્ખ્યેય્યન્તિ યથાક્કમં સતલક્ખગુણં વેદિતબ્બં.

ઇચ્ચેવં ઠાનતો ઠાનં, સતલક્ખગુણં મતં;

કોટિપ્પભુતીનં વીસ-સઙ્ખ્યાનઞ્ચ યથાક્કમન્તિ.

અથા+સંખ્યા વુચ્ચતે, અબ્યયન્તિ ચ વુચ્ચતે. તં પાદિ ચાદિ, ઉપસગ્ગનિપાતાતિ ચ દુવિધં.

પ પરા અપ સં અનુ અવ ઓ નિ દુ વિ અધિ અપિ અતિ સુ ઉ અભિ પતિ પરિ ઉપ આ ઇમે વીસતિ પાદયો. પાદયો હિ જોતકા, ન વાચકા.

તત્થ પ-સદ્દો પકારા+દિકમ્મ, પધાન+ન્તોભાવ, વિયોગ, તપ્પર, ભુસત્થ, સમ્ભવ, તિત્તિ, અનાવિલ, પત્થનાદીસુ. યથા પકારે-પઞ્ઞા. આદિકમ્મે-વિપ્પકતં, પધાને-પણીતં, અન્તોભાવે-પક્ખિત્તં, ખિત્તન્તિ પેરણં, પક્ખિત્તન્તિ અન્તોકરણં, ધાત્વત્થસ્સ બાધિતત્તા. વુત્થઞ્હિ –

ધાત્વત્થં બાધતે કોચિ, કોચિ તં અનુવત્તતે;

તમેવ+ઞ્ઞો વિસેસેતિ, ઉપસગ્ગગતી તિધાતિ.

એત્થ ચ ‘‘અનુરુદ્ધકા મે સઙ્ગામયુદ્ધે’’તિ ચ ઇમે ઉપસગ્ગા ધાત્વત્થં વિસેસેન્તિ નામ. વિયોગે-પવાસી, તપ્પરે-પાચરિયો, ભુસત્થે-પવુદ્ધકાયો, સમ્ભવે-હિમવન્તા ગઙ્ગા પભવતિ, તિત્તિયં-પહૂત+મન્નં, અનાવિલે-પસન્ન+મુદકં, પત્થને-પણિહિતં.

પરાઇતિ પરિહાનિ, પરાજય, ગતિ, વિક્કમા+મસનાદીસુ. યથા પરિહાનિયં-પરાભવો. પરાજયે-પરાજિતો, ગતિયં-પરાયનં, વિક્કમે-પરક્કમતિ, આમસને-અઙ્ગસ્સ પરામસનં.

અપઇતિ અપગત, ગરહ, વજ્જન, પૂજા, પદુસ્સનાદીસુ. યથા અપગતે-અપમાનો અપેતો, ગરહે-અપગબ્ભો, વજ્જને-અપસાલાય આયન્તિ વાણિજા, પૂજાયં-વુદ્ધાપચાયી, પદુસ્સને-અપરજ્ઝન્તિ.

સંઇતિ સમોધાન, સમ્માસમ, સમન્તભાવ, સંગત, સંખેપ, ભુસત્થ, સહ+પ્પત્થ, પભવા+ભિમુખભાવ, વિધાન, પુનપ્પુન, કરણ, સમિદ્ધાદીસુ. યથા સમોધાને-સન્ધિ, સમ્માસમે-સમાધિ, સમ્પયુત્તો, સમન્તભાવે-સંકિણ્ણં, સમુલ્લપના, સંગતે-સઙ્ગમો, સંખેપે-સમાસો, ભુસત્થે-સારત્થો, સહત્થે-સંવાસો, અપ્પત્થે-સમગ્ઘો, પભવે-સમ્ભવો, અભિમુખભાવે-સમ્મુખં. સંગતે-સંગણ્હાતિ, વિધાને-સંવુતં, પુનપ્પુનકરણે-સન્ધાવતિ, સમિદ્ધિયં-સમ્પન્નો.

અનુઇતિ અનુગતા+નુપચ્છિન્ન, પચ્છાત્થ, ભુસત્થ, સાદિસ્સ, હીન, તતિયત્થ, લક્ખણિ+ત્થમ્ભૂતક્ખાન, ભાગ, વિચ્છાદીસુ. અનુગતે-અન્વેતિ, અનુપચ્છિન્ને-અનુસયો, પચ્છાત્થે-અનુરથં, ભુસત્થે-અનુરત્તો, સાદિસ્સે-અનુરૂપં, હીને-અનુસારિપુત્તં પઞ્ઞવન્તો, તતિયત્થે-નદિ+મન્વવસિતા સેના, લક્ખણેરુક્ખ+મનુવિજ્જોતતે વિજ્જુ, ઇત્થમ્ભૂતખ્યાને-સાધુ દેવદત્તો માતર+મનુ, ભાગે-ય+દેત્થ મં અનુ સિયા, તં દીયતુ, વિચ્છાયં-રુક્ખં રુક્ખં અનુ વિજ્જોતતે ચન્દો.

અવઇતિ અધોભાગ, વિયોગ, પરિભવ, જાનન, [સુદ્ધિ] નિચ્છય, દેસ, થેય્યાદીસુ. અધોભાગે-અવક્ખિત્તચક્ખુ, વિયોગે-અવકોકિલં વનં, પરિભવે-અવજાનનં, અવમઞ્ઞતિ, જાનને-અવગચ્છતિ. [સુદ્ધિયં–વોદાનં (રૂપસિદ્ધિ)], નિચ્છયે-અવધારણં, દેસે-અવકાસો, થેય્યે-અવહારો.

ઓઇતિ ઓરોહરણ, નીહરણ, સુદ્ધિઆદીસુ દિસ્સતિ. ઓરોહણે-પાસાદા ઓરોહતિ, નીહરણે-ઓમુક્કુપાહનો, સુદ્ધિયં-ઓદાતં.

નિઇતિ, નિસ્સેસ, નિગ્ગત, નીહરણ,+ન્તોપવેસના+ભાવ, નિસેધન, નિક્ખન્ત, પાતુભાવા+વધારણ, વિભજન, ઉપમુ+પધારણા+વસાન, છેક, નીહરણા+વરણાદીસુ. નિસ્સેસે-નિરુત્તિ, નિગ્ગતે-નિક્કિલેસો, નિય્યાતિ, નીહરણે-નિદ્ધારણં, અન્તોપવેસને-નિખાતો, અભાવે-નિમ્મક્ખિકં, નિસેધે-નિવારેતિ, નિક્ખન્તે-નિબ્બાનં, પાતુભાવે-નિમ્મિતં, અવધારણે-નિચ્છયો, વિભજને-નિદ્દેસો. ઉપમાયં-નિદસ્સનં, ઉપધારણે-નિસામનં, અવસાને-નિટ્ઠિતં, છેકે-નિપુણો, નીહરણે-નીહરતિ, ઇસ્સ દીઘો. આવરણે-નીવરણં.

દુઇતિ અસોભણા+ભાવ, કુચ્છિતા+સમિદ્ધિ, કિચ્છ, વિરૂપતાદીસુ. અસોભણે-દુગ્ગન્ધો, અભાવે-દુબ્ભિક્ખં, કુચ્છિતે – દુક્કટં. અસમિદ્ધિયં-દુસ્સસ્સં, કિચ્છે-દુક્કરં, વિરૂપતાયં-દુબ્બણ્ણો દુમ્મુખો.

વિઇતિ વિસેસ, વિવિધ, વિરુદ્ધ, વિગત, વિયોગ, વિરૂપતાદીસુ. વિસેસે-વિમુત્તિ, વિસિટ્ઠો, વિવિધે-વિમતિ, વિરુદ્ધે-વિવાદો, વિગતે-વિમલં, વિયોગે-વિપ્પયુત્તો, વિરૂપતાયં-વિરૂપો.

અધિઇતિ અધિકિ+સ્સરૂ+પરિભાવા+ધિભવન+જ્ઝાયા+ધિટ્ઠાન, નિચ્છય, પાપુણનાદીસુ. અધિકે-અધિસીલં, ઇસ્સરે-અધિપતિ, અધિ બ્રહ્મદત્તે પઞ્ચાલા, ઉપરિભાવે-અધિરોહતિ, પથવિં અધિસેસ્સતિ, અધિભવને-અધિભવતિ, અજ્ઝાયને-બ્યાકરણ+મધીતે, અધિટ્ઠાને-ભૂમિકમ્પાદિં અધિટ્ઠાતિ, નિચ્છયે-અધિમોક્ખો, પાપુણને-ભોગક્ખન્ધં અધિગચ્છતિ.

અપિઇતિ સમ્ભાવના+પેક્ખા, સમુચ્ચય, ગરહ, પઞ્હાદીસુ. સમ્ભાવનાયં-અપિ દિબ્બેસુ કામેસુ, મેરુમ્પિ વિનિવિજ્ઝિત્વા ગચ્છેય્ય, અપેક્ખાયં-અયમ્પિ ધમ્મો અનિયતો, સમુચ્ચયે-ઇતિપિ અરહં, અન્તમ્પિ અન્તગુણમ્પિ આદાય, ગરહે-અપિ અમ્હાકં પણ્ડિતક, પઞ્હે-અપિ ભન્તે ભિક્ખં લભિત્થ.

અતિઇતિ અતિક્કમના+તિક્કન્તા+તિસય, ભુસત્થાદીસુ. અતિક્કમે-અતિરોચતિ અમ્હેહિ, અતીતો, અતિક્કન્તે-અચ્ચન્તં, અતિસયે-અતિકુસલો, ભુસત્થે-અતિકોધો, અતિવુદ્ધિ.

સુઇતિ સોભણ, સુટ્ઠુ, સમ્મા, સમિદ્ધિ, સુખત્થાદીસુ. સોભણે-સુગન્ધો, સુટ્ઠુ+સમ્માદત્થેસુ-સુટ્ઠુ ગતો સુગતો, સમ્મા ગતોતિપિ સુગતો, સમિદ્ધિયં-સુભિક્ખં, સુખત્થે-સુકરો.

ઉઇતિ ઉગ્ગતુ+દ્ધકમ્મ, પધાન, વિયોગ, સમ્ભવ, અત્તલાભ, સત્તિ, સરૂપકથનાદીસુ. ઉગ્ગતે-ઉગ્ગચ્છતિ, ઉદ્ધકમ્મે-આસના ઉટ્ઠિતો, ઉક્ખેપો, પધાને-ઉત્તમો, લોકુત્તરો, વિયોગે-ઉબ્ભાસિતો, સમ્ભવે-ઉબ્ભુતો, અત્તલાભે-ઉપ્પન્નં ઞાણં, સત્તિયં-ઉસ્સહતિ ગન્તું, સરૂપકથને-ઉદ્દિસતિ સુત્તં.

અભિઇતિ અભિમુખભાવ, વિસિટ્ઠા+ધિકુ+દ્ધકમ્મ, કુલ, સારુપ્પ, વન્દન, લક્ખણિ+ત્થમ્ભૂતક્ખાન, વિચ્છાદીસુ. અભિમુખભાવે-અભિમુખો, અભિક્કમતિ, વિસિટ્ઠે-અભિધમ્મો, અધિકે-અભિવસતિ, ઉદ્ધકમ્મે-અભિરુહતિ. કુલે-અભિજાતો, સારુપ્પે-અભિરૂપો, વન્દને-અભિવાદેતિ, લક્ખણાદીસુ પુરિમસમં.

પતિઇતિ પટિગત, પટિલોમ, પટિનિધિ, પટિદાન, નિસેધ, નિવત્તન, સાદિસ્સ, પટિકરણા+દાન, પટિબોધ, પટિચ્ચ, લક્ખણિત્થમ્ભૂતક્ખાન, ભાગ, વિચ્છાદીસુ. પટિગતે-પચ્ચક્ખં, પટિલોમે-પટિસોતં, પટિનિધિમ્હિ-આચરિયતો પતિ સિસ્સો, પટિદાને-તેલત્થિકસ્સ ઘતં પટિદદાતિ, નિસેધે-પટિસેધેતિ, નિવત્તને-પટિક્કમતિ, સાદિસ્સે-પટિરૂપકં, પટિકરણે-પટિકારો, આદાને-પટિગ્ગણ્હાતિ, પટિબોધે-પટિવેધો, પટિચ્ચે-પચ્ચયો, લક્ખણાદીસુ પુરિમસમં.

પરિઇતિ સમન્તતોભાવ, પરિચ્છેદ, વજ્જના+લિઙ્ગન, નિવસન, પૂજા, ભોજના+વજાનન, દોસક્ખાન, લક્ખણાદીસુ. સમન્થ- તોભાવે-પરિવુતો, પરિચ્છેદે-પરિઞ્ઞેય્યં, વજ્જને-પરિહરતિ, આલિઙ્ગને-પરિસ્સજતિ, નિવસને-યો વત્થં પરિદહેસ્સતિ, પૂજાયં-પરિચરિયા, ભોજને-ભિક્ખું પરિવિસતિ, અવજાનને-પરિભવતિ. દોસક્ખાને-પરિભાસતિ, લક્ખણાદીસુ-રુક્ખં પરિ વિજ્જોતતે વિજ્જુ ઇચ્ચાદિ.

ઉપઇતિ ઉપગમન, સમીપૂ+પપત્તિ, સાદિસ્સા+ધિકુ+પરિભાવા+નસન, દોસક્ખાન, સઞ્ઞા, પુબ્બકમ્મ, પૂજા, ગય્હાકાર, ભુસત્થાદીસુ. ઉપગમને-નિસિન્નં વા ઉપનિસીદેય્ય, સમીપે-ઉપનગરં, ઉપપત્તિયં-સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ, અથ વા ઉપપત્તિ=યુત્તિ, યથા ઉપપત્તિતો ઇક્ખતીતિ ઉપેક્ખા, સાદિસ્સે-ઉપમાનં, ઉપમા, અધિકે-ઉપખારિયં દોણો, ઉપરિભાવે-ઉપસમ્પન્નો, અનસને-ઉપવાસો, દોસક્ખાને-પરં ઉપવદતિ, સઞ્ઞાયં-ઉપધા, ઉપસગ્ગો, પુબ્બકમ્મે-ઉપક્કમો, ઉપકારો, પૂજાયં-બુદ્ધુપટ્ઠાકો, માતુપટ્ઠાનં, ગય્હાકારે-સોચેય્યપચ્ચુપટ્ઠાનં, ભુસત્થે-ઉપાદાનં, ઉપાયાસો, ઉપનિસ્સયોતિ.

આઇતિ અભિમુખભાવુ+દ્ધકમ્મ+મરિયાદા+ભિવિધિ, પત્તિ+ચ્છા, પરિસ્સજન, આદિકમ્મ, ગહણ, નિવાસન, સમીપ, આવ્હાનાદીસુ. અભિમુખભાવે-આગચ્છન્તિ, ઉદ્ધકમ્મે-આરોહતિ, મરિયાદાયં-આપબ્બતા ખેત્તં, અભિવિધિમ્હિ-આકુમારં યસો કચ્ચાયનસ્સ, પત્તિયં-આપત્તિં આપન્નો, ઇચ્છાયં-આકઙ્ખા, પરિસ્સજને-આલિઙ્ગનં, આદિકમ્મે-આરમ્ભો, ગહણે-આદીયતિ, આલિઙ્ગતિ, (આલિમ્પતિ, રૂ), નિવાસે-આવસથો, આવાસો, સમીપે-આસન્નં, આવ્હાને-આમન્તેતિ.

પ પરા+પ સ+મન્વ+વ, ઓ નિ દુ રભિ બ્યા+ધિસુ;

અતિ નિ પ્પતિ પરિ અપયો, ઉપ આ ઇતિ વીસતિ;

એસ હિ ભો ઉપસગ્ગ-વિધિ+ક્કમતો કથિતો.

એત્થ ચ –

ઉપસગ્ગ+નિપાતા ચ, પચ્ચયા ચ ઇમે તયો;

નેકે+નેકત્થવાચકા, ઇતિ નેરુત્તિકા+બ્રવું.