૬૪. ન્તો

યો સાધયિતુમારદ્ધો નચ નિટ્ઠમુપગતોતિ યો કટાદિસાધયિતું નિબ્બત્તયિતું આરદ્ધો નિટ્ઠં પરિસમત્તિં ન ચોપગતો નપ્પત્તો. પવત્તો-નુપરતોવાતિ યો પબ્બતાદિ નિચ્ચપ્પવતો-અવિરતો તેનેવ નિટ્ઠં નોપગતોસોવત્તમાનોતિ વુચ્ચતેતિ યોજના. તબ્બિ સયકિરિયાદ્વારેનાતિ યથાવુત્તકટાદિવિસય કિરિયામુખેન, ઇદં વુત્તં હોતિ ‘‘યથાવુત્તકટાદીનં વત્તમાનત્તા તબ્બિસયા કિરિયાપિ વત્તમાના એવાતિ તંદ્વારેન ક્રિયત્થવિસેસન’’ન્તિ.

ભુઞ્જતિ દેવદત્તોતિ એત્થ યજ્જપિ ભુઞ્જમાનો હસતિ ખજ્જતિ [વદતિ] પાનિયં પિવતિ, તથાપિ યુત્તા વત્તમાનતા કત્તુમિચ્છિતસ્સારમ્ભો ન પરિસમત્તોતિ વુત્તં- ‘સાધયિતુમારદ્ધો ન ચ નિટ્ઠમુપગતો’તિ. તિટ્ઠન્તિ પબ્બતાતિઆદીસુ નિચ્ચેસુ પબ્બતાદીસુ ભૂતાનાગતાનમસમ્ભવા તન્નિસેધિનો વત્તમાનસ્સાપ્યસમ્ભવા યદીપિ કાલવિભાગો ન વિઞ્ઞાયતે, તથાપિ આરદ્ધસ્સ ઠાનસ્સાપરિસમત્તિયા વત્તમાના એવાતિ વુત્તં- ‘પવત્તો-નુપરતો વા’તિ. કત્તુવિસેસને સતિ કો દોસોચ્ચાહ- ‘કત્તુ વિસેસને’ચ્ચાદિ. ઇહાપિ સિયા કત્તુનો વત્તમાનત્તા, વત્તમાનત્ત મેવાસ્સ પકાસેતુમયન્તિ વુત્તં. ‘‘અપઠમા સમાનાધિકરણે’’ત્યાદીહિ (૩-૨-૧૨૪) અનેકેહિ સુત્તેહિન્તપ્પચ્ચયો પાણિનિયેહિ વિહિતો.

ઇધ પન સામઞ્ઞેન વિહિતત્તા આહ- ‘સામઞ્ઞેના’તિઆદિ. સન્તો ‘અસ-ભુવિ’ન્તપ્પચ્ચયો. ‘‘કત્તરિ લો’’ (૫-૧૮) ‘‘ન્તમાનાન્તિ યિયુંસ્વાદિલોપો’’તિ (૫-૧૩૦) અકારસ્સ લોપો. તપન્તો ‘તપ-સન્તાપે’. જપ્પન્તો ‘જપ્પ=વચને’. પઠન્તો ‘પઠ=ઉચ્ચારણે’ પચન્તો ‘પચ=પાકે’ધારયન્તો ‘ધર=ધારણે’. પયોજકબ્યાપારે ણિ, ધરિતું પયુઞ્જમાનો ધારયન્તો. દિસ્સન્તો દિસ દુસ=અપ્પિતિયં’’ દિવાદીહિ યક’’ (૫-૧૨) યજન્તો ‘યજ-દેવપૂજાયં’. અરહન્તો ‘અરહ-પૂજાયં. યથાચાતિઆદિના અપઠમાસમાનાધિકરણાદીસુ ‘સંવિજ્જમાનો વિરોચમાનં જપ્પમાનો’ચ્ચાદીસુ માનો ન્તો વિય દટ્ઠબ્બોતિ વદતિ.