૫૭. કત્ત

નનુચારમ્ભેતિ વુત્તં- ‘કિરિયારમ્ભે’તિ કથન્તિ આહ- ‘સોચે’ચ્ચાદિ. સો ચ આરમ્ભો. કિરિયાયેવ આરમ્ભોકિરિયારમ્ભો તસ્મિં. કિરિયારમ્ભેતિ સામઞ્ઞેન વુત્તત્તા કિરિયત્થવિસેસનં વા એતંસિયા પચ્ચયત્થવિસેસનં વા ઉભયથાપિ ન દોસોતિ દસ્સેતુમાહ- ‘કિરિયત્થવિસેસનં ચેત’ન્તિઆદિ. પચ્ચયત્થવિસેસનપક્ખેપિ સામત્થિયા આરમ્ભે કિરિયત્થસ્સાપિ પવત્તી હોતીતિ દસ્સેતુમાહ- ‘કિરિયત્થસ્સાપિ’ચ્ચાદિ. સામત્થિયં દસ્સેતિ ‘સામત્થિયમ્પના’તિઆદિના. અનન્તરસુત્તેન યો વિહિતો ક્તો, સોપિ સામઞ્ઞેન વચનતો ભાવકમ્મેસુ આરમ્ભેપિ હોતીતિ યોજના. સામઞ્ઞેન વચનતોતિ ‘‘ક્તો ભાવકમ્મેસૂ’’તિ (૫-૫૬) સામઞ્ઞેન વચનતો. ભાવકમ્મેસુચેતિ એવં ન વુત્તન્તિ ‘યથાપત્તઞ્ચે’તિ વદતા વુત્તિકારેનેવં ન વુત્તન્તિ અત્થો.

કસ્મા એવં ન વુત્તન્તિ આહ- ‘પુબ્બસ્મિં વિયા’તિ આદિ. અનિયમુપ્પત્તિ સઞ્ઞાય સતિ ઞાપનન્તિ તન્નિસેધેતુમાહ- ‘પુનબ્બચનતો’તિઆદિ. માસઙ્કીતિ કમ્મનિ, તેનેવુપ્પત્તીતિ પઠમા. એવં મઞ્ઞતે ‘‘ભાવકમ્મ ગહણં ચાકારેનાનુકડ્ઢિય ‘ભાવકમ્મેસુ ચા’ત્યનેન ક્તેવિધીય માને ઇદમાસઙ્કીયતે ‘પુબ્બેનેવ સામઞ્ઞેન સિદ્ધે પુનબ્બચના [પુનબ્બચનં] કિરિયત્થાનિયમેન ત્તસ્સુપ્પત્તી’તિ, યથાપત્તઞ્ચેતિ હ્યુચ્ચમાને ચકારેન યથાપત્તમ્પિ કારિયમનુઞ્ઞાયતેતિ પુબ્બેનેવ વચનેન ભાવકમ્મેસ્વારમ્ભેપિ યથાપત્તો ક્તો ભવતીતિ વિઞ્ઞાયતે’’તિ. એવઞ્ચરહિ ભાવકમ્મેસ્વારમ્ભેપિ પુબ્બેનેવ સિદ્ધત્તા ‘‘કત્તરિઆરમ્ભે’’ઇચ્ચેવ વુચ્ચેય્ય કિં ચકારેને ચ્ચાસઙ્કિયાહ- ‘પદાનમવધારણ ફલત્તા’ચ્ચાદિ.

નનુચાદિભૂતો કિરિયાક્ખણો આરમ્ભો નામ, બહૂહિ કિરિયાક્ખણેહિ કટે પરિસમત્તેયેવ ભૂતો કાલો ચ ભવતીતિ કિરિયાફલસ્સાપરિનિપ્ફન્નત્તા વત્તમાનોવ કાલોતિ તત્રક્તો ન પપ્પોતિચ્ચાસઙ્કિયાહ- ‘કિરિયાફલસ્સિ’ચ્ચાદિ. કટેકદેસસ્સાપિ કટત્તા તસ્સ ચ નિબ્બત્તત્તા ભૂતવચનિચ્છાતિ ભાવો. નનુચાદિસૂતે કિરિયાક્ખણકાલે કટો નાભિનિબ્બત્તો, કટકારણભૂતા બીરણાવ હિ તદા સન્તિ, ન ચ તદવત્થા તે એવ કટોતિ કથં ‘પકતો કટો’તિ ભૂતકાલેન પકતસદ્દેન કટસદ્દસમાનાધિકરણત્તમિચ્ચાહ- ‘આદિભૂતેને’ચ્ચાદિ. તત્થ તસ્મિં વિસેસે. પકત્તું આરભિ, પકત્તું આરભીયિત્થ, પસોત્તું આરભિ, પસોત્તું આરભનન્તિ અત્થે ત્તો.