૧૨૮. અત્યા

વુત્તિયં એતસ્મિં વિસયેતિ એત્થ એતસ્મિન્તિ ત્યાદિન્તવજ્જિતપચ્ચય વિસયેતિ અત્થો. વિઞ્ઞાયમાનત્તા ઞાપિતો હોતીતિ ગમ્યતે. ન ઞાપકતોતિ ઇમિના ઇદં દસ્સેતિ ‘‘કિઞ્ચિ વચનાનુસારતો વિઞ્ઞાયમાનતામત્તેન ઞાપીયતે કિઞ્ચિ ઞાપકેન, અસ્મિમ્પક્ખે વુત્તાનુસારતો કત્થચિ કસ્સચિ ધાતુનો અપ્પયોગો વિઞ્ઞાપીયતી’’તિ. પક્ખન્તરમાહ- ‘ઞાપકત્તાયેવ વા’તિઆદિ. સમત્થેતિ તથાહિચ્ચાદિના. અસસ્સાપ્પયોગોતિ અસધાતુસ્સ કિસ્મિઞ્ચિ તબ્બાદિકે પચ્ચયે પરે ભવિતબ્બન્તિઆદીનમપ્પયોગોતિ અત્થો.

વિનાપિ સુત્તન્તિ ‘‘અત્યાદી’’તિઆદિકં સુત્તં વિનાપિ. એવં મઞ્ઞતે ‘‘અસસ્સ ભૂઆદેસેન સાધીયમાનં સબ્બમિટ્ઠં બહુલાધિકારતો ભૂધાતુનાવ સિજ્ઝતિ વિનાપિ ભૂઆદેસસુત્તન્તરન્તિ કત્થચિ કસ્સચિ અપ્પયોગસ્સ ઞાપકત્તમ્પિસ્સ યુજ્જતિ અઞ્ઞત્થ કરીયમાનમિહાપિ અત્થવન્તં સિયા’’તિ.

યેતિ ધાતુપ્પયોગા યસ્મિન્તિ વિસયે, પાતિસ્સાતિ ‘પા-રક્ખણે’તીમસ્સ, નપ્પયોગો પાયયતિ પાયયિતબ્બન્તિઆદિપ્પયોગો ન હોતીતિ. એવમુપરિપિ યથાયોગં ઞેય્યં. બ્રૂસ્સાતિ ‘બ્રૂ=વચને’ઇચ્ચસ્સ. અદિસ્સાતિ ‘અદ-ભક્ખણે’ઇચ્ચસ્સ. ઈઆદીતિ ભૂતે ઈઆદિ. એતિસ્સ ચ ઈઆદીસૂતિ સમ્બન્ધો.

અવબોધે એતિસ્સ ણિસેસુ ચ ઈઆદીસુ ચ, અજ્ઝેને એતિસ્સ પરોક્ખાસુ ચ ણિસેસુ ચ ઈઆદીસુચાતિ યોજેતબ્બં. સબ્બત્થ નપ્પયોગોતિ યોજેત્વા અત્થો વેદિતબ્બો. બહુલંવિધાનતો ઞાતબ્બાતિ યોજના. યક્વિકરણેન નિદ્દેસા ‘અસ-ક્ખેપનેતી મસ્સા’તિ વુત્તં, તદાહ- ‘અસસ્સા’તિઆદિ.