૧. તિજ

ખમાવીમંસાસૂતિ પકતિવિસેસનમેવ કથમિચ્છિતન્તિ આહ- ‘સમ્બન્ધસ્સિ’ચ્ચાદિ, પદાનમઞ્ઞમઞ્ઞસમ્બન્ધસ્સ પુરિસાધીનત્તાતિ અત્થો, પકતિ વિસેસનન્તિ તિજમાહ સદ્દાનં વિસેસનં, કિમ્પન પકતિવિસેસને ફલ મિચ્ચાહ- ‘પકતિવિસેસનોપાદાન’મિચ્ચાદિ. યજ્જત્ર ‘ખમાવીમંસાસૂ’તિ પકતિવિસેસનં, કસ્મિં અત્થે ચરતિ ખસા વિધીયન્તિચ્ચાહ- ‘અત્થન્તરસ્સા નિદ્દેસા’ઇચ્ચાદિ. અત્થન્તરસ્સાતિ નિસાનાદિઅત્થન્તરસ્સ. ‘‘સુતાનુમિતેસુ સુતસમ્બન્ધોવ બલવા’’તિ પરિભાસમુપલક્ખેતિ ‘સુતાનુમિતાન’મિચ્ચાદિના. તેનેવાતિ કિરિયારૂપાસુ ખમાવીમંસુ ખસાનં વીધાનેનેવ, સકત્થે વિધાનેનેતિ વુત્તં હોતિ. તિતિક્ખકિરિયત્તાતિ ઇમિના પરેસં વિય ખાદ્યન્તાનં ધાતુસઞ્ઞાવિધાન મનત્થકન્તિ દસ્સેતિ.

તિતિક્ખા ખમા, તિતિક્ખતિ ખમતિ, વીમંસા ઉપપરિક્ખા, વીમંસતિ ઉપપરિક્ખતીતિ અત્થો. સુત્તે તિજઇતિ નિદ્દેસા ભૂવાદિકસ્સ ગહણં. નિચ્ચણ્યન્તસ્સ ચુરાદિકસ્સ હિ તાદિસે પયોજને સતિ બહુલં વિધીયમાનેપિ નિચ્ચત્તમત્તનો નાતિવત્તતિ. અથવા ચુરાદિમાનેનાબ્યભિચારિના સાહચરિયા તિજોપિ ચુરાદિકોવ, તં યથા ‘ગાવસ્સ દુતિયેનાત્થો’તિ. વુત્તેગોયેવોપાદીયતે, નાસ્સો, ન ગદ્રભો. કદાચિ પન અસ્સાદિનોપિ દુતિયસ્સ ગહણં સિયા અત્થપ્પકરણા દિપ્પભાવતો.

નનુ ચ વીમંસાયં સપ્પચ્ચયવિધાન મનુપપન્નમિતરેતરનિસ્સયદોસ દુટ્ઠત્તા, તથાહિ સિદ્ધે વીમંસાસદ્દે સપ્પચ્ચયો ઉપ્પજ્જતે, સતિ ચ તસ્મિં વીમંસાતિ રૂપં સમ્પજ્જતીતિ ઇતરેતરનિસ્સયો, ઇતરેતર નિસ્સયાનિ ચ કારિયાની નોપકપ્પન્તીતિ તેનાહ- ‘અનુવાદરૂપાન’મિચ્ચાદિ. અનાદિકાલસંસિદ્ધસદ્દાનુવાતો નત્થિ ઇતરેતરનિસ્સયો દોસોતિ ભાવો. પયોજકબ્યાપારણિપ્પચ્ચયાભાવે તેજતેતિ રૂપં.