૫૯. તસ્સ

ન ચ સબ્બેતિઆદિના બહુલાધિકારે ફલં વુત્તં. ભાવસદ્દો કત્થચિ કિરિયાયં વત્તતે ‘ભાવે અયં વિધી’તિ. કત્થચિ અધિપ્પાયે ‘અયમેતેસં ભાવો [ભાવોધિપ્પાયો]’તિ. કત્થચિ પદત્થે ‘ઇમે ભાવા’તિ. કત્થચિ સત્તામત્તે‘તિણાનં ભાવો’તિ. તેનાહ-‘ભાવસદ્દસ્સે’ચ્ચાદિ. રૂપસાધન દ્વારેનાતિ ભાવસદ્દસ્સ રૂપસાધનદ્વારેન, સપ્પન્તિ પકાસેન્તિ અત્થ મનેનાતિ સદ્દો. સોવ અભિધાનં અભિધીયતે-નેનત્થોતિ કત્વા. બુજ્ઝતિ અત્થસરૂપન્તિ બુદ્ધિ, સાવ પતીયતે-નેનાત્થો પચ્ચેતિ અત્થ મિતિ વા પચ્ચયોતિ વુચ્ચતિ.

નનુ ચ ‘ભવન્તિ એતસ્મા બુદ્ધિસદ્દા’તિ વુત્તં તસ્મા પવત્તિનિમિત્તમુભિન્નમ્પિ ભવતિ, તથાસતિ ‘સદ્દપ્પવત્તિનિમિત્ત’ન્તિ સદ્દસ્સેવ પવત્તિનિમિત્તતા કસ્મા વુત્તાતિ વુચ્ચતે. પાકટભાવેન અભિધાનાભિધેય્યસમ્બન્ધસ્સ સદ્દસ્સેવ પવત્તિનિમિત્તતં વત્વા વિસું બુદ્ધિયા નિમિત્તસ્સ રૂપાનુગતત્તં વિસેસેત્વા પવત્તિનિમિત્તતમસ્સા દીપેતું ‘નિમિત્તવસાહિ’ચ્ચાદિમાહ. દબ્બેગુણોતિ દબ્બે વુત્તિયં ગુણો નિમિત્તન્તિ સમ્બન્ધો. ગુણસદ્દસ્સેવ જાતિસદ્દત્તેનોદાહરણદ્વયં દત્તં… ગુણસ્સ જાતિયા વિસું જાતિનિમિત્તસ્સાભાવતો [નિધિત્તસ્સ ભાવતો]. કિરિયાદીતિઆદિસદ્દેન દબ્બાદીનં ગહણં, કેચિ પન કિરિયાસદ્દાનં કિરિયા પવત્તિનિમિત્તન્ત્યાહુ. તેસં દેવદત્તાદીનં અવત્થાવિસેસેન અવત્થાભેદેન સામઞ્ઞં તદવત્થા વિસેસસામઞ્ઞં. તેનાહ- ‘દેવદત્તસ્સા’તિઆદિ. વિજ્જમાનો પદત્થો વિસયો યેસં દેવદત્તાદીનં સઞ્ઞાસદ્દાનં તેસં પવત્તિનિમિત્તં જાતિલક્ખણમાચિક્ખિતમ્પટિપાદિતન્તિ અત્થો.

અનેન ચ દેવદત્તાદયો સઞ્ઞાસદ્દાપિ સમાના જાતિસદ્દાતિ વુત્તં હોતિ. યદિ ચરહિ સઞ્ઞાસદ્દાપિ જાતિવચના સિયું, પઞ્ચવિધત્તમેસં પરિહાયતીતિ. નેદમેવં વિઞ્ઞેય્યં… પસિદ્ધતરજાત્યાભિધાન કઠગોવીહિયવાદિસદ્દા જાતિસદ્દત્તેન વિસું પરિગ્ગય્હન્તિ.

સમ્બન્ધિભેદતોતિ ઘટાદિસમ્બન્ધીનં ભેદતો. અભાવસ્સભેદતોતિ ઘટપટાદીનં સમ્બન્ધીનં ભેદેન અભાવસ્સ ભેદતો અભેદેપિ ભેદા ઉપચરિતા સન્તીતિ યોજના. યસ્સ સામઞ્ઞસ્સ વસા, તેસુ ઉપચરિતભેદેસ્વાકાસાદીસુ. નિરવયવાવિજ્જમાનવિસયાનન્તિયે આકાસો વિય નિરવયવા અભાવો વિય અસન્તા ચ, તે વિસયો યેસં સદ્દાનં તેસન્તિ અત્થો. સામઞ્ઞં ભાવોતિ પુથુજ્જનાદિસામઞ્ઞં ભાવોતિ અત્થો. અલસસ્સ ભાવો કિરિયાસમ્બન્ધિત્તં, બ્રહ્મઞ્ઞં જાતિ ચાપલ્યં નેપુઞ્ઞં ગુણો વા. વુત્તિયં સકત્થેકન્તાતિ ‘‘સકત્થે’’તિ (૪-૧૨૨) ઇમિના સકત્થે કતકપ્પચ્ચયન્તાતિ અત્થો. ન દટ્ઠબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. પત્તકાલોવ પત્તકલ્લં. કરુણા એવ કારુઞ્ઞં.