૨૯. તેન

એકીભાવોતિ મુગ્ગેહિ સંસટ્ઠાનં માસાનમિવ મિસ્સીભાવો. એસોતિ સંસગ્ગો, ઉક્કંસેનાતિ ઉક્કંસાધાનેન [ઉત્કંસસાધનેન (પોત્થકે)] ચ ભવિતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. સંસગ્ગઉક્કંસાનં સહભાવસ્સ અનેકન્તિ કત્તે કારણમાહ- ‘અસુચિદબ્બે’ચ્ચાદિના. બ્યતિરેકમાહ- ‘નુક્કંસો’તિ યત્થ સંસગ્ગરહિતં કેવલમભિસઙ્ખત્તમત્થિ, તત્થ પચ્ચયમુદાહરણેન દસ્સેત્વા વિજ્જાય સહ સંસગ્ગસ્સાવિજ્જમાનત્તે કારણં વદતિ ‘રૂપી ધમ્મત્તા’તિઆદિ. રૂપં ભૂતોપાદાયભેદમસ્સ અત્થીતિ રૂપી, ઘતાદિ સંસટ્ઠં ભત્તાદિ. તસ્સ ધમ્મો સભાવો સંસગ્ગો, તસ્સ ભાવો તત્તં, તસ્મા, તસ્સાતિ સંસગ્ગસ્સ, વિજ્જાત્વરૂપી… યથાવુત્ત રૂપસભાવાભાવા, તેનાહ- ‘વિજ્જાય ચ અરૂપિત્તા’તિ ચરઇચ્ચન્ધાતુયેવ ચરતિ.

વાચસિકં માનસિકન્તિ ‘‘મનાદીનં સક, યંકિઞ્ચીતિ સતાદિકં યંકિઞ્ચિ. બાહુલકેનેવેત્થાવધારણં લબ્ભતીતિ વુત્તં- ‘તતો વા’તિ, દેવદત્તેન કીતોતિ સો અત્થો તદત્થો, તસ્સ અપ્પતીતિ અભિધાનસત્તિવેકલ્લેન વુત્તિયમનવગમો, દેવદત્તિકોતિ હિ વુત્તે દેવદત્તેન કીતોત્યયમત્થો નપ્પતીયતે… તાદિસ સદ્દસત્તિવેકલ્લેન તદત્થસ્સાનમિધીયમાનત્તા, અવગમો ચ નામ સતિ સામત્થિયે સિયાતિ ઇમમત્થં સઙ્ખેપતો દસ્સેતુમાહ- ‘તદત્થાપ્પતીતિયા’તિઆદિ.

અભિધાનલક્ખણત્તન્તિ અભિધાનં સતિ સામત્થિયે વાક્યે વચનીયસ્સાત્થસ્સ વુત્તિયા કથનં લક્ખણં સભાવો યેસન્તે અભિધાનલક્ખણા, તેસં ભાવો તત્તં, તબ્બાદિસમાપ્યેવમેવ દટ્ઠબ્બા. મરિચેન અભિસઙ્ખતં સંસટ્ઠં વાતિ, સલાકાય જિતન્તિ વિગ્ગહો.