૧૪. તમ

નાકડ્ઢનત્થોતિ ણસ્સાકડ્ઢનત્થો ન હોતિ. યદ્યાકડ્ઢનત્થો અસ્સ, તદા ચાનુકડ્ઢિતં નોત્તરત્રાનુકડ્ઢેય્યાતિ મઞ્ઞતે, કોચિયેવ હોતીતિ હોન્તીતિ ઇતો ભિન્દિત્વા આનેતબ્બં. તદા દેસસ્સાતિ ઇમિના ‘‘તદાદેસા તગ્ગહણેન ગય્હન્તી’’તિ પરિભાસમુપલક્ખેતિ. કતયાદેસસ્સાપીતિ કતો યાદેસો યસ્સ તસ્સ કતયાદેસસ્સાપીતિ. ઇકારસ્સાતિ યાદેસતો પુબ્બે ઇકારસ્સ, ઇમિના ચાદેસાદેસીનમભેદો દસ્સિતો. તસદ્દે નેકેનાપિ પચ્ચેકાભિસમ્બન્ધે સિદ્ધેતિ એવમઞ્ઞતે- ‘‘યથા’તેન કતંકીત’ (૪-૨૯) ન્ત્યાદિસુત્તે એકોવ તસદ્દો બહૂહિ પચ્ચયત્તેહિ સમ્બજ્ઝતે, તથિહાપિ એકમેવ તસદ્દગ્ગહણં ‘તમધીતે તંજાનાતી’તિ પચ્ચેકમભિસમ્બજ્ઝતે, તસ્મા કિમેતદત્થેન દ્વિતગ્ગહણેને’’તિ. દ્વિતગ્ગહણે પયોજનત્તયં વુત્તં, તત્થ પઠમં દસ્સેન્તો જાનનિચ્ચાદિનાધિપ્પાયમાવીકત્વા દ્વિતગ્ગહણમિચ્ચાદિના પદત્થમાહ.

તત્થ-‘યો યમધીતે જાનાતિ ચા’તિ ઇમિના દ્વિતગ્ગહણાભાવે પચ્ચયત્થાવયવસ્સ સમુચ્ચયપ્પસઙ્ગમાહ. સમુચ્ચયે સતિ(યો) યમધીતે જાનાતિ ચ, તત્થેવ સિયા, યો પનાધીતે કેવલં, ન (જાનાતિ) તત્થ ન સિયાતિ બોધયિતું બ્યભિચારમાહ‘ન પચ્ચેકાતિ સમ્બન્ધેને’તિ. યથા ‘‘તેન કથં કીત’’મિચ્ચાદો ‘‘તેન જિતં જયતિ’’ચ્ચાદિ પચ્ચેકસમ્બન્ધેન ભવતિ એવમ્માવિઞ્ઞાયીતિ યથેચ્ચાદિ કસ્સાત્થો. ‘તેન કતં કીત’’મિચ્ચાદીહિ અવત્વા ‘‘તેન જિતં જયતિ’’ચ્ચાદિસુત્તેકદેસવચનમત્થબ્યત્તિ તથા વુત્તે હોતીતિ વુત્તં, તેન જિતમિચ્ચાદો જયનાદિકા કિરિયાને કદબ્બસમવાયિત્તેન પસિદ્ધાતિ યુત્તો તત્થ પચ્ચેકાભિસમ્બન્ધો, નેવમજ્ઝેન વેદના પ્યેકદબ્બસમવાયિત્તાભિય્યોત્યધિપ્પાયો.

ઇદાનિ દુતિયં દસ્સેતિ ‘જાનન’મિચ્ચાદિ, નિમિત્ત મિટ્ઠાનિટ્ઠબોધકારણં મુહુત્તો કત્તિકાદિ, ઉપ્પાતો ઇટ્ઠાનિટ્ઠસૂચકં પથવિસમુદ્દાદીનં સભાવપરિચ્ચાગેનાઞ્ઞતત્તગમનં. જાનનસામઞ્ઞેતિ નિમિત્તાદીનં જાનન સામઞ્ઞે. ‘યથાવુત્તજાનનસ્સ અજ્ઝેન વિસયત્તે હેતુમાહ- ‘તં જાનાતીતિ તસદ્દેન અધીયમાનપરામસતો’તિ. તતિયં દસ્સેતિ ‘યતો ચે’ચ્ચાદિના. યતો ચ ઉપ્પન્નેન વિધિના અજ્ઝેન ઞાતુ અભિધાનમ્પસિદ્ધન્તિ સમ્બન્ધો, પોત્થકેસુ પન અજ્ઝેતુઞાતૂસુતિ પાઠો દિસ્સતિ, એત્થાયમધિપ્પાયો ‘‘કત્થચિ પસિદ્ધિવિસયો હોતિ તસદ્દો, તથા ચ વુત્તં સુબોધાલઙ્કારટીકાયં પક્કન્તવિસયો તથા પસિદ્ધવિસયો અનુભૂતવિસયો ચ તંસદ્દો યં સદ્દં ના પેક્ખતે’તિ, તસ્મા પસિદ્ધિવિસયેન તસદ્દેન પુથગેવ પસિદ્ધિયા ઉપસઙ્ગહત્થં દ્વિતગ્ગહણં કત્તબ્બ’’ન્તિ. અત્થત્તયે વત્તમાનસ્સ તુ તસદ્દસ્સ સવિસયો વિસેસો તતોવાત્થિકેહિ વેદિતબ્બો.