૪૭. તદ

ઇસ્સ અત્તં નિપાતના, દકારો પન ‘‘મયદા સરે’’તિ (૧-૪૪), પદન્તરેનાતિઆદીતિ ઇમિના અઞ્ઞેન પદેન, સાધૂનિ ભવન્તીતિ વુત્તિ પાઠસ્સ અત્થં વત્તું ‘સાધૂનિ ભવન્તીતિ નિપાતનતો’તિ આહ, તત્થ કારણમાહ-‘ય’મિચ્ચાદિ, અપ્પત્તસ્સ પાપનમ્પત્તસ્સ પટિસેધો ચ નિપાતનં, તેસં ઇધ પાઠાતિ તેસં તથા ઇચ્છન્તાનં ઇધાતિ નિપાતસ્સ ઇમસ્મિં તદમિનાદિસુત્તે પાઠા, ઉદ્ધસ્સ ઉદૂતિ ઉદ્ધં ખમસ્સાતિ અઞ્ઞપદત્થસમાસે ઉદ્ધંખ ઇતિ ઠિતે ઉદ્ધંસદ્દસ્સ ઉદુઆદેસો, અસ-ભોજને ઇચ્ચસ્મા ‘‘ક્વચણ’ ઇતિ (૫-૪૧) સુત્તેન અણ્પચ્ચયે અસસદ્દો નિપ્ફજ્જતીતિ આહ-‘પિસિતમસના’તિ ‘‘ક્વચણ’’ ઇતિ મહિયં રવતીતિ ઠિતે ઇમિનાવ ગણનિપાતનેન સમાસે કતે મયૂરસદ્દો નિપ્ફજ્જતીતિ દસ્સેતુમાહ ‘મહિસદ્દસ્સે’ચ્ચાદિ, અસ્સ તદમિનાદિગણસ્સ આગતિગણત્તા એવમઞ્ઞેપીતિ સમ્બન્ધો, વુત્તન્તિ પાઠસેસો. દીઘનિકાયાદીસુ પઞ્ચસુ નિકાયેસૂતિ–

‘‘દીઘમજ્ઝિમસંયુત્ત, અઙ્ગુત્તરિકખુદ્દકા;

નિકાયા (પઞ્ચ) ગમ્ભીરા, ધમ્મતો અત્થતોચિમે’’તિ.

વુત્તેસુ દીઘાગમાદીસુ પઞ્ચસુ નિકાયેસુ, ઞાતબ્બાતિ વણ્ણા ગમાદિદ્વારેન જાનિતબ્બા, પઞ્ચવિધં પઞ્ચપ્પકારં નિરુત્તમુચ્ચતેતિ સમ્બન્ધો, નિબ્બચનં નિરુત્તં, નપુંસકે ભાવે ત્તો, અત્થકથનવાક્ય પુબ્બકમુચ્ચારણમિચ્ચત્થો, તદભિધાયિ સત્થમપ્યભિધાને-ભિધેય્યો પચારા તદત્થતાય વા નિરુત્તમુચ્ચતે, વુત્તનિરુત્તિ લક્ખણેન…પે… વેદિતબ્બાતિ ઇમિના નિરુત્તસત્થે યે સદ્દા પટિપદં નિપ્ફાદિયન્તિ તેસમિદં સામઞ્ઞેન નિપ્ફાદનન્તિ દીપેતિ, દ્વારે નિયુત્તો દોવારિકોતિ એત્થ ણિકે દકારવકારાનં મજ્ઝે ઓકારાગમો, હિંસિસ્માતિ ‘હિંસ-હિંસાય’ મિચ્ચસ્મા, અપ્પચ્ચયેતિ ‘‘સાવકારકેસ્વ ઘણ્ઘકા’’તિ (૫-૪૪) અપ્પચ્ચયે, નિજકોતિ એત્થ જકારસ્સ યકારે નિયકો. અથ વણ્ણવિકારોતિ વુત્તત્તા જવણ્ણસ્સ યાદેસે નિયકાદયો તાવ સિજ્ઝન્તુ, સુસાનાદયો કથં છવપદાદિવિકારત્તા સુસાનાદીનન્તિ આહ ‘પદવિકારોપિ’ચ્ચાદિ. અઞ્ઞથા વણ્ણસમુદાયાદેસસ્સ વિસુંગહણે છબ્બિતોપત્તિયા ‘પઞ્ચવિધં નિરુત્ત’ન્તિ સઙ્ખ્યાનિયમો ન યુજ્જેય્યાતિ ભાવો. યોગો સમ્બન્ધો, તથાહિચ્ચાદિના ધાતુસ્સ અત્થાતિસયેન યોગમ્પાકટીકરોતિ, રવનકિરિયાતિ સમ્બન્ધોતિ કેકાયિતાન્યસદ્દનકિરિયાભિસમ્બન્ધો. મયૂરોતિ એત્થ રવતિ મયૂરરાવે એવ વત્તતે, ન સામઞ્ઞેન રવનકિરિયામત્તેતિ ભાવો.