૯. ઇયુ

ચત્થસમાસોતિ ઇતરીતરયોગદ્વન્દસમાસો. અત્તેતિ મુનિ સદ્દાદિવચનીયે અત્થે, નમતીતીમસ્સેતં કમ્મં,

યં સબ્બવચનં સબ્બ, લિઙ્ગં સબ્બવિભત્તિકં;

તં સબ્બત્થે નમનતો, વિદું નામન્તિ તબ્બિદૂ.

ઇધ નામસઞ્ઞાયાભાવેપિ અન્વત્થબલાયેવ નામસઞ્ઞા સિદ્ધાતિ (આહ) ‘અન્વત્થબ્યપદેસેના’તિ, સ્યાદ્યન્તપકતિરૂપન્તિ પચ્ચયા પઠમં કરીયતીતિ પકતિ, સા એવ રૂપન્તિ પકતિરૂપં, સ્યાદ્યન્તસ્સ પકતિ રૂપં મુનિસદ્દાદિ સ્યાદ્યન્તપકતિરૂપં, અત્થવન્તમધાતુકમપ્પચ્ચયમ્પાટિપદિકં, પદં પદં પતિ પટિપદે, પટિપદં નિયુત્તં પાટિપદિકં. વિસેસનેનાતિ સુત્તે ‘નમસ્સન્તે’તિ વુત્તેન ઇવણ્ણુવણ્ણાનં વિસેસનેન. આખ્યાતસ્સાતિ પચતિઆદિનો. આદિમજ્ઝવત્તિનોતિ ઇન્દ ઉદકસદ્દાદીનં આદો, પખુમાદીનં મજ્ઝેચ વત્તિનો. પદેસેસૂતિ ‘‘ઝલા સસ્સ નો’’તિ (૨-૮૩) આદિકેસુ સુત્તપ્પદેસેસુ, અનિટ્ઠપસઙ્ગ (સઙ્કં) નિવત્તેતીતિ સમ્બન્ધો, અનિટ્ઠપ્પસઙ્ગોનામ [નામાતિ (પોત્થકે)] પચતિ-ઇન્દ (ઉદક પખુમ) સદ્દાદીન મન્ત આદિમજ્ઝભૂતઇવણ્ણાદીનં ઝલસઞ્ઞા વિધાય તતો પરાસં સાદિ વિભત્તીનં ‘‘ઝલા સસ્સ નો’’તિ (૨-૮૧) આદીહિ ‘નો’ આદેસાદિમ્હિ કતે ‘પચતિનો, ઇન્દનો, ઉદકનો, પખુમનો’તિઆદિ રૂપપ્પસઙ્ગો, નનુચાદિઆદિ ચોદના. વત્તબ્બન્તિ સુત્તે વત્તબ્બં. બ્યાસનિદ્દેસેનાતિ અસમાસનિદ્દેસેન. તદયુત્તન્તિઆદિ પરિહારો, તન્તિ તં ચોદ્યં, સતિહીતિઆદિના અયુત્તત્તં સમત્થેતિ, દ્વીસુત્તરેસુ યોગેસૂતિ ઉપરિમેસુ ‘‘પિત્થિયં’’ ‘‘ઘા’’તિ દ્વીસુ સુત્તેસુ. ઇત્થિયન્તિ ઇદન્તિ ‘‘પિત્થિય’’ન્તિ સુત્તે ઇત્થિયન્તિ ઇદં પદં. વણ્ણવિસેસનં સિયાતિ ‘‘પિત્થિય’’ન્તિ સુત્તે ‘ઇયુવણ્ણા’તિ અનુવત્તનતો ‘ઇત્થિયં ઇવણ્ણુવણ્ણા’તિ એવં ઇવણ્ણુ વણ્ણા ‘‘ઘો’’તિ સુત્તે ‘ઇત્થિયં આ’તિએવં અવણ્ણસ્સ ચ વિસેસનં ભવેય્ય. વણ્ણવિસેસને વિરોધમાહ ‘એવઞ્ચે’ચ્ચાદિ, નામસ્સન્તેતિ અસમાસનિદ્દેસે ત્વવિરોધમાહ- ‘બ્યાસે’ચ્ચાદિ. સક્કાનામવિસેસનં કાતુન્તિ દ્વીસુ સુત્તેસુ ઇત્થિયન્તિઆદિના વક્ખમાનક્કમેન. નામસ્સ અન્તો નામન્તોતિ સમાસસ્સ ઉત્તરપદત્થપ્પધાનત્તા સમાસે ગુણીભૂતસ્સ નામસ્સ ઇત્થિયન્તિ ઇદં વિસેસનં કાતું ન સક્કાતિ અધિપ્પાયો, વચનમન્તરેનાતિ પાણિનિયાનમિવ ‘‘યથાસઙ્ખ્યમનુદેસો સમાનં’’તિ (૧-૩-૧૦) સુત્તં વિના, સમાસઙ્ખ્ય એતેસન્તિ સમસઙ્ખ્યકા, ઇતિસદ્દો આદ્યત્થો, તેન–

‘‘આલાપહાસલીલાહિ, મુનિન્દ વિજયા તવ;

કોકિલા કુમુદાની વો, પસેવન્તે વનં જલં’’ (૨૬૦).

ઇચ્ચાદિં સઙ્ગણ્હાતિ.