૫. અરઞ્ઞવગ્ગવણ્ણના

૫૩૬. સત્તકં વને. અર ગમને, અઞ્ઞો, અરઞ્ઞં. કેન જલેન અનનં પાણમનસ્સ કાનનં, દા અવખણ્ડને, દા છેદને વા. અધિકરણે ણો, ‘‘આકારન્તાનમાયો’’તિ આયો. દય દાનગતિહિં સાદાનેસુ વા, ણો, ગહ ઉપાદાને [ગાહૂ વિલોળને (?)], અધિકરણે યુ. વપ બીજનિક્ખેપે, ઇનો, અસ્સિત્તં. વન સમ્ભત્તિસદ્દેસુ, કત્તરિ અ, વનં. અટા અવયવો સેલા અત્રેતિ અટવિ, ઇ, ઈમ્હિ અટવી.

મહાપદુમલતાવનં મહારઞ્ઞં, નદાદિ, અનન્તો ચ, અરઞ્ઞાની.

૫૩૭. નગરતો નાતિદૂરસ્મિં ઠાને સન્તેહિ અભિરોપિતો તરુસણ્ડો પૂગપનસાદિતરુસમૂહો અત્થિ, સો ‘‘ઉપવન’’ન્તિ ચોચ્ચતે, કિત્તિમવનમેતં. આરમન્ત્યસ્મિન્તિ આરામો, ણો. ઉપગતં, ઉપરોપિતં વા વનં ઉપવનં.

૫૩૮. સબ્બસાધારણં સબ્બલોકેહિ સાધારણોપભોગં રઞ્ઞં રાજૂનં અરઞ્ઞં ‘‘ઉપવનં, ઉય્યાન’’મિત્યુચ્ચતે, ઉલ્લોકેન્તા યન્તિ જના એતસ્મિન્તિ ઉય્યાનં, યુ. આકીળોપ્યત્ર.

તદેવ રાજોપવનમેવ ઉપકારિકાસન્નિહિતં, પુરસન્નિહિતં વા અન્તેપુરાચિતં પમદવનાખ્યં. યત્ર અન્તેપુરસહિતો એવ રાજા વિહરતિ, નાઞ્ઞજનપ્પવેસો. પમદાનં ઇત્થીનં વનં પમદવનં, રસ્સો.

૫૩૯-૫૪૦. સાન્તરાળા પન્તિ, યથા – તરુપન્તિ, પાસાદપન્તિ, નિરન્તરાળા તુ રાજીતિ. તત્ર પઞ્ચકં પન્તિયં. પન બ્યવહારે, થુતિમ્હિ ચ, પન્તિ. વી ગમને, થિ, વીથિ. વલ સંવરણે, ઇ, આવલિ. આલિપિ, અલધાતુમ્હા ઇ. સિ સેવાયં, ણિ, સેણિ. પા રક્ખણે, ળિ, પાળિ, સોગતેપિ. દ્વે સમા. લિખ લેખને, અ. રાજ દિત્તિયં, ઇ.

તિપાદં રુક્ખમત્તે. પાદેન મૂલેન પિવતીતિ પાદપો, ણો. વિટપયોગા વિટપી. રુક્ખ વરણે, અ, રુહ જનને વા, ખો, હસ્સ કો. ન ગચ્છતીતિ અગો. સલ ગમને, ણો, સારવન્તતાય વા સારો, સો એવ સાલો, અઞ્ઞત્રોપચારા. મહિયં રુહતીતિ, અ. દુ ગતિયં, મો. તર તરણે, ઉ. કુતો ભૂમિતો જાયતીતિ કુજો, અઙ્ગારેપિ. સાખાયોગતો સાખી.

ગમુ ગમને, ણો, ‘‘ગમિસ્સન્તો ચ્છો વા સબ્બાસૂ’’તિ ચ્છો. ખુદ્દો અવુડ્ઢિપ્પત્તો પાદપો ખુદ્દપાદપો. યે રુક્ખા પુપ્ફં વિના અપુપ્ફકા ફલન્તિ, તે અસ્સત્થોદુમ્બરપનસાદયો ‘‘વનપ્પતી’’તિ વુચ્ચન્તિ, વનાનં પતિ વનપ્પતિ. પુપ્ફતો જાતફલા પન અમ્બખજ્જૂરાદયો વાનપ્પતયો. વનપ્પતિમ્હિ ભવા વાનપ્પતયો.

૫૪૧. યો ફલપાકાવસાને મરતિ, સો કદલીધઞ્ઞાદિકો ઓસધિ નામ ભવે, ઓસો ધીયતે યસ્સં [ઓસો ગ્લોસો દિત્તિબ્બા ધીયતે’ત્ર બ્યાખ્યાસુધા ૨.૪.૬], સા ઓસધિ, ઇ. સાસદ્દો ઓસધિસદ્દસ્સ ઇત્થિલિઙ્ગત્તદીપકો.

દ્વયં ઉતુપ્પત્તેપિ ફલહીને. વન યાચને, ઝો, વઞ્ઝા, વધતિ ફલન્તિ વા વઞ્ઝા, વજાદિના યો, ઝસ્સ ઝો, નિગ્ગહીતાગમો ચ. ન વિજ્જતિ ફલમેતિસ્સાતિ અફલા, દ્વે તીસુ. તિકં વત્તમાનફલે રુક્ખાદો. ફલયોગા, ઇનો, વન્તુ, ઈ ચ.

૫૪૨. ચતુક્કં વિકસિતે. ફુલ્લ વિકસને, કત્તરિ તો, સઞ્જાતત્થે વા ઇતો, ફલ વિસરણે વા, વિસરણં વિકાસો, અસ્સુ. કચ બન્ધને, વિપુબ્બો વિકસને, કત્તરિ અ. વિકચતે વિદલતિ વિસિલિટ્ઠદલો ભવતીતિ વા વિકચો, અ, વિસદ્દો વિસિલેસજોતકો. કસ ગમને, તો. દલાનં અઞ્ઞમઞ્ઞં વિસિલેસતો સમુદાયો ‘‘વિકસિતો’’ત્યુચ્ચતે. ફુટોપ્યત્ર. ફુટ વિકસને.

પાદો રુક્ખગ્ગે. ‘‘ન ના’ગ્ગં સિખરં સિરો’’તિ વોપાલિતવચનતો ‘‘સિરસો અગ્ગ’’ન્તિ ન છટ્ઠીસમાસો. સિરો વુત્તો. અજ ગમને, ગો, અગ્ગં, સેટ્ઠે તીસુ. સી સયે, ખરો, સિખા વા ચૂળા, સા વિય જાયતીતિ સિખરો. દ્વયં સાખાયં. સાખ બ્યાપને, અ. ‘‘લતા વલ્લી સમાખ્યાતા, લતા સાખા ચ સાખિન’’ન્તિ લતા નાનત્થા. લા આદાને, તો, રસ્સો.

૫૪૩. છક્કં પત્તે. દલતિ વિકસતીતિ દલં, અ. લસ કન્તિયં, પકારેન લસતીતિ પલાસો, ણો. છદ સંવરણે, છાદીયતે યેન છદનં, યુ. પૂરયતીતિ પણ્ણં, નિપાતના, પત અધોગમને વા, પતત્યચિરેન પણ્ણં, પત્તઞ્ચ, તો, પુમે. સઞ્ઞાયં ણમ્હિ છદો.

દ્વયં પત્તાદિસઙ્ઘાતવતિ સાખાય પબ્બે. પલ્લ ગમને, અવો. કિસ ગમને, યો, લાગમો મજ્ઝે. દ્વયં અઙ્કુરે. નવો એવ ઉબ્ભિતો ઉગ્ગતો નવુબ્ભિન્નો. અઙ્ક લક્ખણે, ઉરો.

૫૪૪. પક્કં યાવ પાદેન નામં. વિકાસો મુખપબુદ્ધકલિકાયં મકુળાદિદ્વયં. મુચ મોચને, ઉલો, ઉસ્સત્તં, ચસ્સ કો, મકુળં, મકુળો વા. કુટ છેદને, મલો, અસ્સુ, કુટુમલો, કુતુમલોપિ. પુપ્ફસ્સ ચ ફલસ્સ ચ પકતિભૂતે જાલપત્તે ખારકાદિદ્વયં. ખુર વિનાસે. ણ્વુ. જલ ધઞ્ઞે, સકત્થે કો. જાલકં નપુંસકે. દ્વયં જાલકતો પવુદ્ધે પુપ્ફે, ફલે ચ. કલ સઙ્ખ્યાને, ણ્વુ, કુર સદ્દે, ણ્વુ.

પુપ્ફાદિબન્ધનં પુપ્ફફલાનં બન્ધનં વણ્ટં નામ. બન્ધીયતે યેન વણ્ટં, વજાદિ.

૫૪૫. તિકં પુપ્ફે. પસુ પાણિગબ્ભવિમોચને, ણો. ખપણકભાસાય રુક્ખોપિ પાણિ, વુદ્ધાદિ, પસવો. કુસ અક્કોસે, ઉમો, કસ ગમને વા, કાસ દિત્તિયં વા, ઉમો, રસ્સો. પુપ્ફ વિકસને, પુપ્ફતીતિ, અ. પુપ્ફજો રજો પુપ્ફધૂલી પરાગો નામ, રન્જ રઙ્ગે, ણો.

મધુરપુપ્ફરસો મકરન્દો નામાતિ મતં. મક્ખિકા રમન્તિ યસ્મિં મકરન્દો, વજાદિ. દ્વયં કલિકાભિ આકિણ્ણે પરિણાયવતિ. થુ અભિત્થવે, ણ્વુ, થવકો. ગુધ પરિવેધને, ણ્વુ, ધસ્સ છો, ગોચ્છકો.

૫૪૬-૫૪૭. આમે અપક્કે ફલે સલાટુ ઉત્તો, સલાટ બાલ્યપરિભાસનેસુ, ઉ, વિજ્જમાનબાલ્યતાય સલાટુ. પક્કન્તુ ફલં નિપ્પરિયાયેન ‘‘ફલ’’મિત્યુચ્ચતે, તેન ‘‘આમસ્મિં ફલવોહારો રૂળ્હિયા પવત્તતી’’તિ ઞાતબ્બો, ફલ નિપ્ફત્તિયં, નિપ્ફત્તિ ચાત્ર સુપક્કત્તં, સુક્ખે તુ ફલે વાનો. તત્ર સલાટુ વાના તીસુ, યથા સલાટુ જમ્બૂ, સલાટવો માસા, સલાટૂનિ કુમ્ભણ્ડાનિ, વાના હરીટકી, વાનો મુગ્ગો, વાનમમ્બં.

ચમ્પકાદિ ચમ્પકં કરવીરં કદમ્બકં અસોકં કણ્ણિકારં ચમ્પકાદીનં પુપ્ફં વિકારો, અવયવો ચેતિ અઞ્ઞત્થે ણો ન ભવતિ, તદન્તતો પુપ્ફસ્સુપ્પતિતતો, એવં ચમ્પકાદીનિ કુસુમનામાનિ નપુંસકે વત્તન્તિ, અમ્બાદિ દાળિમં નારઙ્ગં આમલકં કુવલં બદરન્તિ પકત્યન્તરમેવ ફલે વત્તતે, આમલકિયા કુવલિયા બદરિયા ફલં વિકારો, અવયવો ચેતિ અઞ્ઞત્થે તદ્ધિતોપિ નોપ્પજ્જતે, તદન્તતો ફલસ્સુપ્પતિતતો, એવં અમ્બાદીનિ ફલનામાનિ નપુંસકે વત્તન્તિ. મલ્લિકાદયો કુસુમેપિ વત્તમાના સલિઙ્ગા પકતિલિઙ્ગાઅભેદોપચારેન પવત્તિયા, યથા – મલ્લિકા જાતિ, વનમલ્લિકા ઇચ્ચાદિ. વીહયોપ્યભેદોપચારેન ફલેપિ સલિઙ્ગા, યથા માસસ્સ ફલં માસો, મુગ્ગસ્સ ફલં મુગ્ગો, એવં યવો, તિલો, અતસી, કઙ્ગુ, ધઞ્ઞં.

તિકં જમ્બુયા ફલે. તત્ર યદા લોકતો ફલે વુત્તિ, તદા જમ્બુસદ્દો પકત્યન્તરમેવ ફલે વત્તતે, યદા ન ફલવુત્તિ, તદા વિકારે અવયવે વાનો, જમ અદને, બૂ, જમ્બૂ, પકત્યન્તરાફલે વુત્તિ. જમ્બુયા ફલં જમ્બુવં. જમ્બુ ચ. લોકતો એવ ફલેપિ વત્તમાના હરીટક્યાદયો સભાવતો ઇત્થિયં ભવન્તિ [અમર ૧૪.૧૮-૨૦]. હરીટકિયા ફલં હરીટકી, એવં કોસાતકી, સલ્લકી, દક્ખા, કણ્ડકારિકા, સેફાલિકા ઇચ્ચાદિ, પુબ્બે વિય વિકારાવયવત્થેસુ પચ્ચયાભાવો, અસ્સત્થાદિકં છક્કમેવ તદ્ધિતન્તં અસ્સત્થાદીનં ફલે વત્તમાનાનં નપુંસકં સિયા રૂપભેદો, યથા – અસ્સત્થસ્સ ફલં અસ્સત્થં, વેણુનો ફલં વેણવં, પિલક્ખસ્સ ફલં પિલક્ખં, નિગ્રોધસ્સ ફલં નિગ્રોધં, ઇઙ્ગુદિયા ફલં ઇઙ્ગુદં, બ્રહતિયા ફલં બ્રાહતં, વિદારી અંસુમતી ગમ્ભરિયાદયો મૂલે, પુપ્ફેપિ સલિઙ્ગા [અમર ૧૪.૧૮-૨૦]. પાટલાસદ્દો પન અભેદવત્તિચ્છાયં મૂલે પુપ્ફેપિ વત્તમાનો સભાવતો ઇત્થિલિઙ્ગો, ભેદવત્તિચ્છાયં વિકારે અવયવે વા ણમ્હિ પાટલં [અમર ૧૪.૧૮-૨૦]. દ્વયં સાખાપલ્લવાદિસમુદાયલક્ખણે આભોગે, વિટ વેધને, વિટ અક્કોસે વા, અપો, પસ્સ ભત્તે વિટભી, નદાદિ.

૫૪૮. મૂલમારબ્ભ મૂલતો પટ્ઠાય સાખન્તો સાખાવધિ તરુસ્સ ભાગો ખન્ધો નામ, યો ‘‘પકણ્ડો’’તિપિ વુચ્ચતિ, ખનુ અવદારણે, ધો, ખન્ધો, ખાદ ભક્ખને વા, કો, ‘‘ખાદામગમાનં ખન્ધન્ધગન્ધા’’તિ ખન્ધાદેસો, કલોપો.

રુક્ખચ્છિદ્દે રુક્ખાદીનં વિવરે કોટરો. કુટ છેદને, અરો, કોટરો, નિક્કુહોપિ. દ્વે સમા. કાસ દિત્તિયં, કાસતે અગ્ગિના દિપ્પતેતિ કટ્ઠં, તો, તસ્સ ટ્ઠો, રસ્સો ચ, કસ ગમને વા, તો, કટ્ઠં. દર વિદારણે, ણુ.

૫૪૯. તિકં મૂલે. વુ સંવરણે, દો, નિગ્ગહીતાગમો, બુધ ગમને વા, અ, ધસ્સ દો. મૂલ પતિટ્ઠાયં, ણો, પાદસદ્દેન તપ્પરિયાયા ચરણત્થા સબ્બે સઙ્ગહિતા, પાદસદિસત્તા પાદો, દ્વયં છિન્નસ્સ તરુક્ખન્ધસ્સ ભૂમિટ્ઠભાગે. સઙ્ક સઙ્કાયં, ઉ, સક સત્તિયં વા, નિગ્ગહીતાગમો. ખનુ અવદારણે, ણુ, ખાણુ. ધુવોપિ, ધુવતિ થિરાયતેતિ ધુવો, ધુ ગતિથેરિયેસુ, અ, ઉવાદેસો.

દ્વયં વિદારિયાદીનં કન્દે. કુયં પથવિયં રુહતીતિ કુરુહાટં, અટો, કન્દ અવ્હાને, રોદને ચ, ‘‘કરહાટો’મ્બુજકન્દે, પુપ્ફરુક્ખભીતેસુ ચે’’તિ નાનત્થસઙ્ગહે. દ્વયં હલાદીનં કલીરે. કલ સઙ્ખ્યાને, ઈરો. મસ આમસને, થકો, મત્થકે સીસે વા જાતો મત્થકો.

૫૫૦. દ્વે સમા. અભિનવનિગ્ગતા આયતા સકુસુમા, કુસુમસુઞ્ઞા ચ મઞ્જરી, વલ્લરી તુ તદઞ્ઞાપિ, યથા તાલવલ્લરી, વલ, વલ્લ સંવરણે, અરો, નદાદિ. મુઞ્જયોગતો મઞ્જરી, રો, નદાદિ, ઉસ્સત્તઞ્ચ, દ્વેપિ નારી. દ્વયં લતાયં. વલ્લ સંવરણે, નદાદિ. લતા વુત્તા, ‘‘લતા પતાનિની વલ્લી મતકીથા’’તિ હલાયુધો.

અક્ખન્ધો અપ્પક્ખણ્ડો, બહુપત્તતચદણ્ડિકાદિ. યો વા તનુપકણ્ડો વંસનળાદિ, સો ‘‘થમ્બો, ગુમ્બો’’તિ ચોચ્ચતે, થક સંવરણે, બો, કસ્સ મો. ગુપ રક્ખણે, બો, પસ્સ મો. પતાનો સાખાપત્તચયો, તેન યુત્તા ગોરક્ખા તમ્બૂલિ ધિવુસજીમૂત ગળોઝાદિકા લતા, સા વીરુ નામ, વિવિધેહિ રુહતીતિ કત્વા, ક્વિ, વીરુ, દીઘાદિ, ગુમ્બિનીપિ.

૫૫૧. પજ્જે પાદેન નામં. યત્ર દ્વયં ‘‘બોધિરુક્ખો’’તિ સઞ્ઞિતે બુદ્ધસ્સ ભગવતો સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણપ્પટિલાભટ્ઠાનભૂતે દુમરાજે, અઞ્ઞત્ર તૂપચારા. અસ્સં સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણં તિટ્ઠતિ એત્થાતિ અસ્સત્થો, ઠસ્સ થો, દ્વિત્તં, મારવિજયસબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણપ્પટિલાભાદિકેહિ ભગવન્તં અસ્સાસેતીતિ વા અસ્સત્થો, આપુબ્બો સાસ અનુસિટ્ઠિયં, તોસને ચ વત્તતિ, તો, રસ્સો. સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણં બુજ્ઝતિ એત્થાતિ બોધિ, બુધ અવગમને, ઇ, બોધિ, દ્વીસુ. ચલદલો, પિપ્પલો, કુઞ્જરાસનોપિ. દ્વયં બહુપાદે. અધોભાગં રુન્ધતીતિ નિગ્રોધો, ઉસ્સો, ગાગમો ચ. વટ વેધને, વટતીતિ, અ.

દ્વયં કબિટ્ઠે. કવિમ્હિ વાનરે તિટ્ઠતીતિ કબિટ્ઠો [પાયેન કપયો તિટ્ઠન્તિ અત્ર કપિત્થો (ચિન્તામણિટીકા ૧૪.૨૧)] ‘‘વાનરે પણ્ડિતે કવી’’તિ વોપાલિતો, તથા કપિત્થો, તો, ઠસ્સ થો ચ. દધિત્થો, અમ્બિલફલોપિ. દ્વયં ઉદુમ્બરે. યઞ્ઞકમ્માનમઙ્ગો એકઙ્ગત્તા યઞ્ઞઙ્ગો, દુબ્બી હિંસાયં, અરો, નિગ્ગહીતાગમો, એકસ્સ બસ્સ લોપો ચ. જન્તુફલો હેમદુદ્ધોપિ.

૫૫૨. દ્વયં કોવિળારે.

‘‘સુકપદાચ્છરો ચમ્પો,

કોવિળારો તુ કઞ્ચનો;

પુબ્બો સિતો પરો રત્તો,

યુગપત્તા ઉભોપિતે’’તિ [ચિન્તામણિટીકા ૧૪.૨૨].

હિ રતનકોસો, કઞ્જનાલકોપ્યત્ર. યુગં યમકં પત્તમસ્સ.

તિપાદં ઉદ્દાલે. વાતં ઉદ્દાલતીતિ ઉદ્દાલો. સિઙ્ગારાદીનં સઞ્ઞાવસેન રુક્ખાનં રાજા રાજરુક્ખો, વાતરોગહનને રાજભૂતો રુક્ખો વા રાજરુક્ખો. કતા માલા અસ્સ પુપ્ફેહીતિ કતમાલો, સિઙ્ગારપ્પકાસો. ઇન્દતિ પરમિસ્સરિયં કરોતિ વાતહનનેતિ ઇન્દીવરો, ઈવરો, ઇન્દિયા સક્કસ્સ ભરિયાય ઇચ્છિતબ્બત્તા વા ઇન્દીવરો. ચતુરઙ્ગુલો, આરેવતો, સુવણ્ણકોપિ.

૫૫૩. દ્વયં જમ્ભીરે, યસ્સ ફલમમ્બિલં હોતિ. અમ્બિલત્તા દન્તસ્સ સઠો દન્તસઠો. સઠ કેતવહિંસાસંકિલેસેસુ, અ. જમુ અદને, ઈરો, ભન્તો ચ, જમ્ભ ગત્તવિનામે વા, જમ્ભો, જમ્ભલો, જમ્બીરોપિ. દ્વયં વરણે. વર ઇચ્છાયં, યુ. કલ સઙ્ખ્યાને, ઇરો, નદાદિ, રસ્સન્તો. વરુણો, તિત્તસાકોપિ.

દ્વયં ફલહરે. ‘‘કો અયં, સુકો’’તિ વિમતુપ્પત્તિકરપત્તકુસુમતાય કિંસુકો. પારિ સમુદ્દો, તત્ર ભદ્દો પારિભદ્દો, સો એવ પાળિભદ્દો, કોવિળારો, તંસણ્ઠાનપત્તકુસુમતાય પાળિભદ્દો. દ્વયં વિદુલે, યો અબ્ભસમયે પુપ્ફતિ. વજ ગમને, ઉલો. વી પજને, અસો, તોન્તો ચ, વિપુબ્બો અત સાતચ્ચગમને વા, અસો. વાનીરોપિ.

૫૫૪. દ્વયં પીતને, યસ્સ પત્તફલાનિ અમ્બિલાનિ, પૂગફલપ્પમાણઞ્ચ ફલં, સલ્લકીરુક્ખસણ્ઠાનો ચ, સો રુક્ખો. અમ્બ સદ્દે, અટો, સકત્થે કો. પી તપ્પનકન્તીસુ, તનો, પીતિં વા તનોતીતિ પીતનો, સકત્થે કો. દ્વયં ગુળપુપ્ફે. મન ઞાણે, કો, મધ્વાદેસો ચ. મધુનામો દુમો મધુદ્દુમો. દ્વયં ‘‘લમ્બૂ’’તિ ખ્યાતે. ગુળો વિય સાતેન ફલમસ્સ ગુળફલો. પીલ પતિત્થમ્ભે, ઉ. દ્વયં તિક્ખગન્ધે. સોભં જનેતીતિ સોભઞ્જનો, સોભં વિસઞ્જનમેતેન હેતુભૂતેનાતિ વા સોભઞ્જનો. વુત્તઞ્ચ –

‘‘સિરીસપુપ્ફસ્સ રસેન ભાવિતં,

સહસ્સવારં મરીચં સિતવ્હયં;

એતેન સમન્તિ વિસાહિ સમ્ભવા,

કતઞ્જનસ્નેહનપાદનત્થુતો’’તિ.

સિ સેવાયં, વિદ્ધવિનાસનત્થં સેવીતેતિ સિગ્ગુ, ગુ, થી. ચિત્તહારી, પભઞ્જનો, વિદ્ધવિનાસનોપિ.

૫૫૫. દ્વયં વિસાલતચે, યો સરદે પુપ્ફતિ પુપ્ફં. સત્તપણ્ણાન્યસ્સ સત્તપણ્ણી પુમે. છત્તમિવ પણ્ણમસ્સ છત્તપણ્ણો. વિસમચ્છદોપિ, સત્તપણ્ણત્તા વિસમચ્છદો. દ્વયં રથદ્દુમે. રથં તનોતિ યેન તિનિસો, ઇસો. અતિપમુચ્ચતિ દાહપિત્તમનેનેતિ અતિમુત્તકો. ચિત્તકિપિ.

દ્વયં વાતપોથે, પં વાતં લુનાતીતિ પલાસો, અસો. ‘‘પત્તે પલાસં સો રુક્ખે, પીતહરિતકિં સુકે’’તિ હિ રુદ્દો. વાતપોથોપિ, વાતસ્સ પોથો વાતપોથો, પુથ હિંસાયં.

દ્વયં ‘‘પુતીતિ’’ ખ્યાતે. હતજન્તુપમોહસઙ્ખાતારિફલતાય અરિટ્ઠો, નિપાતના હન્તિસ્સ ટ્ઠો, તંરોગારિવન્તજનેહિ ઇચ્છિતબ્બફલત્તા વા અરિટ્ઠો, ઇસુ ઇચ્છાયં. ફણ ગતિયં, ઇલો, અસ્સે.

૫૫૬. તિકં સિરિફલે. મલ ધારણે, ઊરો. બિલ ભેદને, ણુવો, બેલુવો. લપચ્ચયે બિલ્લો. સણ્ડિલ્યો, સેલુસોપિ. ‘‘મુનિપ્પભેદે માલૂરે, સણ્ડિલ્યો પાદપન્તરે, નટે બિલ્લે ચ સેલુસો’’તિ [ચિન્તામણિટીકા ૧૪.૩૨] રભસો.

દ્વયં તુઙ્ગે. પુમનામો નાગો રુક્ખો પુન્નાગો. ‘‘પુન્નાગે પુરિસો તુઙ્ગો, કેસરો દેવવલ્લભો’’તિ [અમર ૧૪.૨૫] હ્યમરસીહો, દીઘો, ‘‘પુમસ્સ લિઙ્ગાદીસુ સમાસેસૂ’’તિ અકારલોપો ચ. અતિસયપુપ્ફકેસરવન્તતાય કેસરો, કિસ તનુકરણે વા, અરો, પુપ્ફકેસયુત્તતાય વા કેસરો, રો.

દ્વયં લોદ્દમત્તે. સલ ગમનત્થો, અવો. રત્તકફપિત્તસોતે લુનાતીતિ લોદ્દો, દ્દો. તિરિટો, સાવરોપિ. ‘‘સાવરો અપરાધે ચ, લોદ્દે પાપે ચ કથ્યતે’’ [ચિન્તામણિટીકા ૧૪.૩૩] ત્યજયો. દ્વયં ધનુપટ્ટે ફલિનિ. પી પાને, અલો, ઈસ્સ ઇયાદેસો. સન્નકા તાપસા, તેસં દુ દુમો સન્નકદ્દુ, ‘‘સન્નકદ્દુ ચાપપટા, વરણો તાપસપ્પિયો’’તિ [ચિન્તામણિટીકા ૧૪.૩૫] હિ કોસન્તરે.

૫૫૭. દ્વયં ‘‘મ્હનકૂ’’ઇતિ ખ્યાતે. લિકુચો નામ ડહુરુક્ખો, તગ્ગુણત્તા લિકોચકો, સઞ્ઞાયં કો. અઙ્ક લક્ખણે, ઓલો, અઙ્કોલો. દ્વયં કુમ્ભે. રોગહરણે ગરુનોપિ વેજ્જસ્સ ગરુ ગુગ્ગુલુ, નિપાતના. કુસ છેદને, ણ્વુ. કુમ્ભો, પુરોપિ.

‘‘રાસિભેદે ગજમુદ્ધંસે,

કુમ્ભકણ્ણસુકે ઘટે;

કામુકે વારનારિયઞ્ચ,

કુમ્ભો ક્લીવન્તુ વગ્ગુલુમ્હી’’તિ [ચિન્તામણિટીકા ૧૪.૩૪].

રભસો. પુર અગ્ગગમને, ણો, પુરો.

દ્વયં અમ્બે. અમ ગતિયં, બો, અમ્બ સદ્દે વા, અ. ચુતિ આસેચને, રક્ખણે ચ, અ, ચુ ચવને વા, તો, દીઘાદિ. રસાલોપિ, રસં લાતીતિ રસાલો, દીઘો. એસો અમ્બો સુગન્ધવા અતિસયગન્ધયુત્તો સમાનો ‘‘સહો, સહકારો’’તિ ચોચ્ચતે. સહ સત્તિયં, સુગન્ધં કત્તું સહતીતિ સહો, અ. સહનં સહો, તં કરોતીતિ સહકારો, હા વા પમુદા, તાય સહ વત્તતીતિ સહો, સહં સમુદં કરોતીતિ સહકારો.

૫૫૮. દ્વયં સેતમ્બે. પુણ્ડ પુણ્ડને. પુણ્ડ ખણ્ડનેત્યેકે, ણ્વુ, અસ્સી, અરાગમો ચ. સેતવણ્ણો અમ્બો સેતમ્બો. દ્વયં બહુવારકે, યસ્સ ફલાનિ અતિપિચ્છિલાનિ. સિ બન્ધને, લુ, સલ ગમનત્થો વા, ઉ, અસ્સે. પિચ્છિલત્તા બહૂનિ વારીનિ યસ્મિં બહુવારકો, સઞ્ઞાયં કો. સીતો, ઉદ્દાલો, કફલોપિ.

દ્વયં કાસ્મરિયં. સિરિમન્તાનિ પણ્ણાનિ યસ્સા સેપણ્ણી, નદાદિ, સિરીસદ્દસ્સ સે. કસ્મીરદેસજત્તા કાસ્મરી, કાસ દિત્તિયં વા, મરો, નદાદિ. મધુપણ્ણી, ભદ્દપણ્ણીપિ. દ્વયં સકણ્ટકમ્બિલફલરુક્ખે. સકણ્ટકત્તા કુચ્છિતં લાતીતિ કોલી, નદાદિ. વદ થેરિયે, અરો, નદાદિ. કુવલી, કક્કન્ધૂપિ.

૫૫૯. દ્વયં તસ્સા કોલિયા ફલે. કોલિયા ફલં કોલં. બદરિયા અયં અવયવો બદરો. કુવલં, ફેનિલં, સોવીરમ્પિ. ‘‘સોતઞ્જને તુ સોવીરં, કઞ્જિકે બદરેપિ ચે’’તિ [ચિન્તામણિટીકા ૧૪.૩૬] રભસો. દ્વયં અસ્સત્થકુલસમ્ભૂતે રુક્ખપાસાણાદીસુ સઞ્જાતરુક્ખે. પિલં પરં નિસ્સયભૂતં કસતીતિ પિલક્ખો, કસ વિલેખને, સસ્સ ખત્તાદિ નિપાતના. અખાદનીયફલતાય વિરૂપં ફલમસ્સત્થીતિ પિપ્ફલી, ઈ, નદાદિ, વિસ્સપિ ચ.

દ્વયં તોયાદિવાપિનિયં, યસ્સા મૂલં મહાપઞ્ચમૂલે પવિટ્ઠં. પટ ગમને, અલો, નદાદિ, પાટલી, પાટલાપિ. કણ્હં પુપ્ફવણ્ટં યસ્સા સા કણ્હવણ્ટા, કાસ્મરિયમ્પિ. અલિપ્પિયં, તમ્બપુપ્ફિપ્યત્ર. દ્વયં ગન્ધિલે. સાદુફલતાય સાદુ ચ સો કણ્ટસહિતતાય કણ્ટો ચેતિ સાદુકણ્ટો. સકણ્ટકતાય અત્તાનં વિરૂપં કરોતીતિ વિકઙ્કતો, દ્વિત્તં, નિગ્ગહીતાગમો ચ.

૫૬૦. ચતુક્કં તિન્દુકે. તનુ વિત્થારે, ઉકો, દન્તો ચ. તિદિ હિંસાયં વા, ઉ, સઞ્ઞાયં કો. કાળો ખન્ધો પકણ્ડો યસ્સાતિ. તિમ અદ્દભાવે, ઊસો, સકત્થે કો, વરન્તો ચ. ઉપચ્ચયે તિમ્બરુ.

દ્વયં તમ્બફલે. ઇરાવતી નદી, પઠમકાલે તસ્સા તીરે જાતો એરાવતો. નારં વુચ્ચતિ નીરં, તં ગચ્છતીતિ નારઙ્ગો. દ્વયં મક્કટતિન્દુકે. કુલ સઙ્ખ્યાને, ણ્વુ. કાકેન્દુ, કાકલુકોપિ.

૫૬૧. તિકં કદમ્બે. કં વાતં દમેતીતિ કદમ્બો, બો. પિનેતીતિ પિયકો, ણ્વુ, ઇયાદેસો. નયતિ મુદં નીપો, પો. દ્વયં, વિદરુક્ખે, યસ્સ નિય્યાસેન પેળાદયો લિમ્પન્તિ. ભલ, ભલ્લ પરિભાસનહિંસાદાનેસુ, નદાદિ, અઞ્ઞત્ર તો, કન્તો ચ, ભલ્લાતકો, તીસ્વયં. અરુકરો, અગ્ગિમુખોપિ.

દ્વયં ‘‘પાવુસા’’ઇતિ ખ્યાતે. ઝપ દાહે, ણ્વુ. પસ્સ વો. પચ પાકે, ઉલો. દ્વયં સિરિમતિ, યસ્સ ફલાનિ મરીચપ્પમાણાનિ, અમ્બિલાનિ ચ. તિલ ગમને, ણ્વુ. ખુર છેદને, ણ્વુ.

૫૬૨. દ્વયં અમ્બિલિકાયં. ચિ ચયને, ચો, ચિચ આદાનસંવરણેસુ વા. તનુ વિત્થારે, અમ્બિલરસં તનોતીતિ તિન્તિણી, દ્વિત્તમિત્તં, ણત્તઞ્ચ, નદાદિ. દ્વયં અમ્બિલઙ્કુરફલે સેતરુક્ખે. ગદ્રભણ્ડપ્પમાણફલત્તા ગદ્દભણ્ડો, રલોપો. કપિ ચલને, તનો, દીઘો આગમસ્સ. કન્દરાલો, પિલક્ખોપિ.

તિકં સાલરુક્ખે. સલ ગમને, ણો, સારવન્તતાય વા સાલો. અસ્સકણ્ણસદિસપણ્ણતાય અસ્સકણ્ણો. સન્જ સઙ્ગે, અ, સજ્જ અદને વા, અ. દ્વયં નદીસજ્જે. અજ્જ અજ્જને, ઉનો. કક લોલ્યે, ઉધો. વીરતરુ, ઇન્દદુમોપિ.

૫૬૩. તિકં મુચલિન્દે. ચુલ નિમુજ્જને. મુચલ સઙ્ગાતે, ઇન્દો. નીપો કદમ્બેપિ. તિકં પીતસાલે. પિયકો કદમ્બેપિ. અસ ભક્ખને, યુ, પીતપુપ્ફો સાલો રુક્ખો પીતસાલો. બન્ધૂકપુપ્ફો, જીવકોપિ.

દ્વયં ઝાટલિયં. ગાવો લિહન્તીતિ ગોલીસો, હસ્સ સો. ઝટ સઙ્ઘાતે, અલો. ઝાટલો, પાટલિપુપ્ફાકારો દીઘફલો રુક્ખો. પમોક્ખોપિ.

૫૬૪. દ્વયં રાજાયતને, ખીરવન્તતાય ખીરિકા. દેવરાજસ્સ નિવાસનટ્ઠાનભૂતત્તા રાજાયતનં, પિયાલેપિ. દ્વયં કપ્ફલે. કુચ્છિતેન ફલેન ઉમ્ભતિ પૂરતીતિ કુમ્ભો. કુચ્છિતેન મોદતીતિ કુમુદિકા, ણ્વુ.

દ્વયં ગુવાકરુક્ખે, યસ્સ ફલેન તમ્બૂલનામં જાયતિ. પૂજ પૂજાયં, ણો, જસ્સ ગો. કમુ ઇચ્છાયં, હેતુકત્તરિ ણ્વુ. ખપુરોપિ. દ્વયં લોહિતલોદ્દે. પટ્ટિઇત્યાખ્યા યસ્સ પટ્ટિ. ‘‘પદ્ધી’’તિપિ પાઠો. અસ્મિં પક્ખિત્તે લાખા રત્તા ભવતીતિ લાખાપસાદનો. કમુકોપિ.

૫૬૫. દ્વયં ઇઙ્ગુદિયં, અયઞ્ચ કણ્ટકી બાહુલ્યેન મજ્ઝિમદેસે જાયતે. ઇઙ્ગ ગમનત્થો, ઇદો, ઇસ્સુ, નદાદિ. તાપસો પયુજ્જમાનફલકતાય તાપસતરુ. દ્વયં ‘‘ભુજપત્તો’’ઇતિખ્યાતે સુન્દરતચે રુક્ખે, યસ્સ તચે મન્તક્ખરાનિ લિખન્તિ. ભુજો પાણિ, તંસદિસપત્તતાય ભુજપત્તો. મન્તલેખકેહિ આભુજિતતચવન્તતાય આભુજી. ભૂજો, ચમ્મી, મુદુત્તચોપિ.

દ્વયં સિમ્બલિયં. પિચ્છાયોગા પિચ્છિલા, ઇલો. સમ્બ મણ્ડલે, અલિ, અસ્સિ. ‘‘પિચ્છિલા પૂરણી મોચા, થિરાયુ સિમ્બલી દ્વિસૂ’’તિ [અમર ૧૪.૪૬] અમરકોસો. દ્વયં પિચ્છિલાકારે કણ્ટકસહિતે રુક્ખે. રુચ દિત્તિયં, હેતુકત્તરિ યુ, કુટ કોટિલ્યે, કત્તરિ ણો, કોટો અસિમ્બલિ સમાનોપિ સિમ્બલિસદિસાકારદસ્સનતો કોટસિમ્બલિ, પુમે. કસમ્બલોપિ.

૫૬૬. દ્વયં ‘‘કણ્ટકરઞ્જ’’ઇતિ ખ્યાતે કણ્ટકિનિ કરઞ્જગુમ્બે, યં લોકે ‘‘કલિનો’’તિ વુચ્ચતિ. કર હિંસાયં, કરતો રિરિયા. પૂ પવને, ઇકો, તોન્તો ચ. પૂતિકરજો, કલિમારકોપિ, કલિનો. દ્વયં દાલિમપુપ્ફાકારે પીતનાસકરુક્ખે. રુહ જનને, ણી. લોહિતપુપ્ફતાય રોહિતકો.

દ્વયં એરણ્ડે. એરડિ હિંસાયં. વાતં એરણ્ડતીતિ એરણ્ડો, ણો. મણ્ડ ભૂસને, ઈસંપસન્નતેલતાય વા આમણ્ડો, આમં વા વાતં, તં દાયતીતિ આમણ્ડો. દા અવખણ્ડને, દાસ્સ ડો. ચિત્તકો, ચઞ્ચુપિ.

‘‘અગ્ગિસઞ્ઞેપિ ચિત્તકો, પુમે એરણ્ડકે ચઞ્ચુ.

પક્ખિતુણ્ડે થિયં મતો’’.

દ્વયં સિવારુક્ખે. સત્તુયુત્તફલતાય સત્તુફલા. ગણ્ડં સમેતીતિ સમી, અ, નદાદિ, પારિભદ્દકેપિ. ગરુદારુ, પૂતિકટ્ઠમ્પિ.

૫૬૭. દ્વયં કરઞ્જે. નત્તં રત્તા માલા યસ્સ. કં રઞ્જયતીતિ કરઞ્જો, ણો. ચિલ્લવિલ્લો, કરજોપિ. દ્વયં ખદિરે. ખદ હિંસાયં, થેરિયે ચ. ખદન્તિ દન્તા યેનાતિ ખદિરો, ઇરો. દન્તા ધાવન્તિ યેન નિરોગત્તાતિ દન્તધાવનો, યુ, ધાવ ગતિસુદ્ધિયં. ગાયત્તી, બાલતનયોપિ. ‘‘ગાયત્તી ખદિરે ઇત્થી, છન્દસિપિ છળક્ખરે’’તિ [ચિન્તામણિટીકા ૧૪.૪૯ બ્યાખ્યાસુધા ૨.૪.૫૦] રભસો. બાલો સુખુમો પત્તસઞ્ઞિતો તનયો યસ્સ બાલતનયો. દ્વયં પીતસારે ખદિરે. ખદિરાદિકન્તુ પીતસારે. સેતવણ્ણતાય સોમો કપ્પૂરસદિસો વક્કો વક્કલમેતસ્સ સોમવક્કો. ‘‘સોમો કુવેરે પિતુદેવતાયં, વસુપ્પભેદે વસુધાકરે ચ. દિબ્બોસધી સોમલતા સમીરણે, કપ્પૂરનીરેસુ ચ વાનરે ચા’’તિ નાનત્થસઙ્ગહો. ઈસં ખુદ્દકં દલમેતસ્સ કદરો, લસ્સ રો. દ્વયં પિણ્ડીતકે. સલ ગમને, લો. મદ ઉમ્માદે, યુ. ‘‘પિણ્ડીતકો મરવકો, સસનો કરહાટકો’’ત્યમરકોસે [અમર ૧૪.૫૨].

૫૬૮. તિકં ઇન્દસાલે. સાલાનં રુક્ખાનં ઇન્દો રાજા ઇન્દસાલો, દાસાદીસુ સિરિવડ્ઢકાદિસદ્દો વિય અધિવચનમત્તમિદં. ઇન્દસ્સ સક્કસ્સ સાલોતિપિ ઇન્દસાલો. સલ્લતો ણ્વુ, નદાદિ, સલ્લકી. ખર છેદનવિનાસનેસુ, ણ્વુ.

દ્વયં દેવદારુમ્હિ. દેવાનં દારુ. ભદ્દત્તા ભદ્દદારુ. સક્કપાદપો, પારિભદ્દકો, પીતદારુ, દારુ, પૂતિકટ્ઠમ્પિ. દ્વયં હેમપુપ્ફકે. પઠમકાલે ચમ્પાનગરે જાતો ચમ્પેય્યો, ણેય્યો. કપચ્ચયે ચમ્પકો.

૫૬૯. દ્વયં પનસે. પન બ્યવહારે, થુતિમ્હિ ચ, અસો. કણ્ટકયુત્તં ફલમસ્સ કણ્ટકિફલો. દ્વયં સિવાયં. ન વિજ્જતે રોગભયં, રોગબ્યથો ચોપયુજ્જમાનાયમસ્સન્તિ અભયા. રોગભયં હરતિ અપનેતીતિ હરીતકી, તો, સકત્થે કો, નદાદિ. હરિત્તકીપિ. અબ્યથા, પુતના, અમતા, હેમવતી, ચેતકી, સિવાપિ.

દ્વયં કરિસફલે. રોગં અસતિ ભક્ખતીતિ અક્ખો, ખો, સસ્સ કો. રોગં વિભૂતં કરોતીતિ વિભીતકો, વિભીટકોપિ. ભૂતાવાસો, કલિદ્દુમોપિ, કલિસ્સ આસયભૂતો દુમો કલિદ્દુમો. દ્વયં પુસ્સફલે. નત્થિ મતમેતિસ્સં હેતુભૂતાયં અમતા. મલ ધારણે, ણ્વુ, નદાદિ, આમલકી. વયટ્ઠાપિ. વયો તિટ્ઠતિ થિરીભવત્યેતાયાતિ વયટ્ઠા.

૫૭૦. દ્વયં ડહુરુક્ખે. લબુનામકે પબ્બતે જાયતીતિ લબુજો. ખુદ્દકત્તા લીનં અપાકટં કુચસઙ્ખાતં ફલમેતસ્સ લિકુચો, નિપાતના. દ્વયં પીતપુપ્ફે. અગન્ધપુપ્ફતાય અત્તાનં કણિટ્ઠં કરોતીતિ કણિકારો, ટ્ઠલોપો, પદુમપ્પમાણપુપ્ફદુમતાય દુમુપ્પલો.

તિકં હિઙ્ગુનિય્યાસે. ની નયે, બો, મોન્તો ચ. તિત્તરસત્તા અરિભાવે તિટ્ઠતીતિ અરિટ્ઠો. પુચિં કુટ્ઠં મદ્દતીતિ પુચિમન્દો, ઇત્તં, બિન્દાગમો. ધમ્મસેનો, માલકોપિ. મલતે રોગં માલકો, ણ્વુ. દ્વયં રત્તપુપ્ફે. કરોતિસ્મા ણ્વુ. દલ વિદારણે, મો, ઇકારાગમો. દાળિમોપિ.

૫૭૧. દ્વયં પીતદ્દુમે. સરતિ કાલન્તરં સરલો, અલો. પૂતિયેવ કટ્ઠં પૂતિકટ્ઠં, પૂતિમુત્તન્તિ યથા. દ્વયં પિચ્છિલાયં. કપિ ચલને, ઇલો. સાસ અનુસિટ્ઠિયં, સિસ ઇચ્છાયં વા, અપો, નિગ્ગહીતાગમો, સિંસપા. અગુરુપિ.

તિકં ફલિનિયં. સા તનુકરણે, મો. પિયભાવં ગચ્છતીતિ પિયઙ્ગુ, ઉ. કમનીયભાવં ગચ્છતીતિ કઙ્ગુ, ઉ, નિપાતના. મહિલાવ્હયા, લતા, ગુન્દા, ગન્ધફલી, કારમ્ભાપિ. દ્વયં સિરીસે. સરતિ રોગં હિંસતીતિ સિરીસો. ઈસો, અસ્સિ. ભણ્ડ પરિભાસને, ઇલો. કપીતનોપિ. અમ્બાટકે, ગદ્દભણ્ડે ચ કપીતનો.

૫૭૨. દ્વયં મણ્ડૂકપણ્ણે. સુણ ગતિયં, ણ્વુ, દીઘં ફલવણ્ટં યસ્સ. નટો કુટન્નટાપિ. દ્વયં બકુલે. વક આદાને, ઉલો. કેસરયુત્તપુપ્ફતાય કેસરો.

દ્વયં મલપુપ્ફસ્મિં. કાકાનં ઉદુમ્બરો કાકોદુમ્બરો, સો એવ કાકોદુમ્બરિકા, સકત્થે ઇકો. ફલ નિપ્ફત્તિયં, ગુ, લસ્સ ગો. દ્વયં નાગરુક્ખે. ન ગચ્છતીતિ નાગો, દીઘાદિ. નાગાનં માલા, સા સઞ્જાતા યત્ર નાગમાલિકા.

૫૭૩. દ્વયં અસોકે. નત્થિ સોકો યેન. વજ ગમને, ઉલો. દ્વયં જયાયં. તંતંરોગજયાદિકં કરોતીતિ તક્કારી, ણી. વિસેસેન જયતીતિ વેજયન્તિકા, અન્તો, નદાદિ, સકત્થે કો. ‘‘જયા જયન્તી તક્કારી, નાદેયી વેજયન્તિકા’’ત્યમરકોસો [અમર ૧૪.૬૫].

દ્વયં સમુદ્દસમીપદેસજે સામદલે તમાલનામે તરુમ્હિ. તાપિયં જાયતીતિ તાપિઞ્છો, અઞ્ઞત્થે છો, બિન્દાગમો, ‘‘તાપી તુ સરિતાન્તરે’’તિ હિ નાનત્થસઙ્ગહો. તમુ કઙ્ખાયં, અલો. દ્વયં કુટજે. રોગં છિન્દતીતિ કુટજો, જો. ગિરિમ્હિ જાતા મલ્લિકા ગિરિમલ્લિકા, સક્કપરિયાયોપ્યત્ર.

૫૭૪. તસ્સ કુટજસ્સ ફલે ઇન્દયવો. ઇન્દસ્સ સક્કસ્સ યવો ધઞ્ઞવિસેસો ઇન્દયવો. કલિઙ્ગં, કદ્દયવમ્પિ.

‘‘પૂતિકરઞ્જ ધૂમ્યાટે, દેસભેદે પુમા ભવે;

કુટજસ્સ ફલે ક્લીવં, કલિઙ્ગં થી તુ નારિય’’ન્તિ [ચિન્તામણિટીકા ૧૪.૬૭]. –

રભસો. અમરમાલાયન્તુ ‘‘કલિઙ્ગે’ન્દયવો પુમા’’તિ ઇત્થિકણ્ડે પાઠો. તસ્સત્થો કલિઙ્ગા ઇત્થી, ઇન્દયવો પુમા. દ્વયં કણિકારિકાયં. અગ્ગિ અનેન મન્થ્યતે અગ્ગિમન્થો, ણો. તં કટ્ઠેહિ ઘંસિયમાને અગ્ગિ ઉટ્ઠહતિ. કણ ગતિયં, ણ્વુ. જયાપ્યત્ર. ‘‘વિજયે સો જયા દુગ્ગા, જયન્તી ગણિકારિકે’’તિ જયા નાનાત્થા.

દ્વયં નિગ્ગુણ્ડિયં. નત્થિ ગુણ્ડં ગબ્ભબન્ધનમેતાયાતિ નિગ્ગુણ્ડી. સિ બન્ધને, દુ, સિન્દું ગબ્ભબન્ધનં વારેતીતિ સિન્દુવારો. ઇન્દાનીપ્યત્ર. ઇન્દાનીકરણે થીનં, સિન્દુવારેન્દનારિસુ. દ્વયં મલ્લિકાયં. તિણાનિ સૂલન્તિ યસ્મિન્તિ તિણસૂલં, સૂલ રુજાયં. યત્ર તં જાયતિ, તત્ર તિણાનિ રોગીનિ ભવન્તીત્યત્થો. ‘‘તિણસૂલં મલ્લિકાયં, પણ્ડકં કેતકીફલે’’. મલ્લતે ધારીયતે સબ્બેહીતિ મલ્લિકા, મલ્લ ધારણે, ઇ, સકત્થે કો. ભૂપદી, સીતભીરુ ચ.

૫૭૫. દ્વયં કણ્હપુપ્ફસેફાલિકાયં. સિફા જટા યસ્સત્થિ સેફાલિકા, ઇકો, લમજ્ઝો. નીલપુપ્ફતાય નીલિકા. સુવહા, નિગ્ગુણ્ડીપિ. ‘‘સિન્દુવારેપિ નિગ્ગુણ્ડી, નીલસેફાલિકાય ચે’’તિ રુદ્દો. દ્વયં વનમલ્લિકાયં. ફુટ વિકસને, આ ભુસો ફુટતીતિ અપ્ફોટા, રસ્સાદિ.

ચતુક્કં રત્તપુપ્ફે. બન્ધ બન્ધને, ઉ, સકત્થે કો. જયત્થં સુમનં જયસુમનં. ભણ્ડતિસ્મા ઇકો, ભણ્ડિકો. જીવતીતિ જીવકો, જીવ પાણધારણે, ણ્વુ. જીવકસદ્દસ્સ પીતસાલાદીસ્વપિ પવત્તનતો બન્ધુ એવ જીવકો બન્ધુજીવકોતિ બન્ધુસદ્દેન વિસેસેત્વા વુત્તં, સમુદિતેન વા નામમિદમેકસ્સ. ‘‘બન્ધુ બન્ધુકપુપ્ફે ચ, બન્ધુભાતરિ બન્ધવે’’તિ વચનતો,

‘‘જીવકો પીતસાલે ચ, ખેપને વુદ્ધિજીવિનિ;

સેવિનિ પાણકે ફાતિ-કુણ્ડિકે પાદપન્તરે’’તિ. –

વચનતો ચ ‘‘બન્ધુજીવકો’’તિ એત્થ દ્વે નામાનિપિ દટ્ઠબ્બાનિ.

૫૭૬. પઞ્ચકં સુમનાયં. સુન્દરં મનો યસ્સં. સુગન્ધત્તા જાતિસુમનાતિ સમુદિતનામં. મલ ધારણે, તો, નદાદિ. જન જનને,તિ. વસ્સકાલસઞ્જાતપુપ્ફતાય વસ્સિકી. ઇકો, નદાદિ.

દ્વયં ‘‘ચમ્પેય્ય’’ઇતિ ખ્યાતે. યુથ હિંસાયં, ઇ, સકત્થે કો, દીઘાદિ. મગધે ભવા માગધી. ગણિકા, અમ્બટ્ઠાપિ. દ્વયં ‘‘દેવાલિ’’ઇતિ ખ્યાતાયં. સુન્દરં દલમેતિસ્સા સત્તલા, દસ્સ તો, સત્ત દલાનિ યસ્સા વા સત્તલા. નવા નૂતના મલ્લિકા નવમલ્લિકા. નવમાલિકાપિ.

૫૭૭. દ્વયં પુણ્ડકે ‘‘લંસ્વણ’’ઇતિ ખ્યાતે. વસન્તે પુપ્ફતિ વાસન્તી. અતિમુદં તનોતીતિ અતિમુત્તો, નિપાતના. માધવી, લતાપિ. મધુમ્હિ ચિત્તે, વેસાખે વા પુપ્ફતીતિ માધવી.

‘‘લતા જોતિમતીપક્ક-સાખાવલ્લીપિયઙ્ગુસુ;

લતા કત્થૂરિકાયઞ્ચ, સા દુબ્બામાધવીસુ ચા’’તિ.

લતા અનેકત્થા. દ્વયં કરવીરે. કુચ્છિતં રવન્તિ અસ્સા યેન કરવીરો, ઈરો. અસ્સે મારેતીતિ અસ્સમારકો. પટિહાસોપિ.

દ્વયં માતુલુઙ્ગે. મત્તો લુજ્જતિ યેન માતુલુઙ્ગો, લુજ વિનાસે. પરિપુણ્ણબીજતાય બીજપૂરો. રુચકોપિ, રુચ દિત્તિયં, ણ્વુ. દ્વયં ધુત્તુરે. ઉગ્ગં મજ્જતિ યેન ઉમ્મત્તો, મદ ઉમ્માદે. મારેતીતિ માતુલો, ઉલો, રસ્સ તો. ‘‘ઉમ્મત્તો કિતવો ધુત્તો, ધત્તૂરો કનકાવ્હયો, માતુલો મદનો’’ત્યમરકોસો [અમર ૧૪.૭૭].

૫૭૮. દ્વયં કણ્હપાકફલે. કરં હત્થં મદ્દતિ કણ્ટકેન કરમન્દો. કરમદ્દોપિ. સુટ્ઠુ સિનોતીતિ સુસેનો, સિ બન્ધને, યુ. દ્વયં કુન્દે. કુણ સઙ્કોચને, દો, નત્તં, કુણ સદ્દોપકરણેસુ વા. માઘે ભવં માઘ્યં, યો, તસ્મિં કાલે હિ પુપ્ફાદિસમિદ્ધિ ભવતીતિ તબ્ભવત્તેન બ્યપદેસો.

દ્વયં દેવતાસે. દેવતા આસન્તિ યં દેવતાસો. જીમૂતકાલે સઞ્જાતત્તા જીમૂતો, મ્હનલા. દ્વયં સનામપસિદ્ધે પુપ્ફવિટપે. પુપ્ફમાસું ન મિલાતમસ્સ ભવતીતિ અમિલાતો. મહન્તમ્પિ કાલં સહતીતિ મહાસહા.

૫૭૯. ચતુક્કં ઝિણ્ડિસામઞ્ઞે. સિરી વત્તતિ યેન સેરેય્યકો, ણેય્યકો. દાસનામકત્તા દાસી. કિર વિક્કિરણે, આતો, દ્વિત્તં. કુર સદ્દે, ડો, સકત્થે કો.

દ્વયં કણ્ટેન, પત્રેન ચ સિતે પણ્ણાસે. અજ ગમને, ઉકો. સિતો સુક્કો પણ્ણાસો સિતપણ્ણાસો. દ્વયં અપ્પપત્તે પણ્ણાસે. ઈર કમ્પને, યુ. ફણિં જયતિ ફણિજ્જકો, યસ્સ કો.

૫૮૦. દ્વયં જપાકુસુમે. જપતિ યાય જપા, જુ જવને વા, પો, ઉસ્સત્તં. મરુદેસજે કણ્ટકિનિ કરભપ્પિયે તરુવિસેસે કરીરાદિદ્વયં. કરોતિસ્મા ઈરો. કચ બન્ધને, દ્વિત્તં, કકચો, ગન્થિલોપિ.

દ્વયં રુક્ખોપરિજાતે વિજાતિયે પલ્લવે. રુક્ખે જાયમાના તં અદ્દતિ હિંસતીતિ રુક્ખાદની, અદ્દ હિંસાયં, યુ, નદાદિ, દલોપો. વન્દ અભિવાદનથુતીસુ, અ, ઇત્થિયં, સકત્થે કો, અસ્સ દીઘો. રુક્ખરુહા, જીવન્તિકાપિ. દ્વયં ચિત્તકે. ચિતિ હિંસાયં, ગન્ધે ચ, ણ્વુ. અગ્ગિસઞ્ઞિતોતિ અગ્ગિપરિયાયનામકો. પાઠીપિ, પુમે’યં.

૫૮૧. દ્વયં ગણરૂપે. અક્કો સૂરિયો, તપ્પરિયાયનામકત્તા અક્કો. વિકરોતીતિ વિકિરણો, યુ. અસ્સિ. અક્કવ્હો, વસુકો, અપ્ફોટો, મન્દારો, અક્કપણ્ણોપિ. ‘‘પુમે અક્કવ્હો અપ્ફોટો, વનમાલ્યપરાજિતે’’તિ [ચિન્તામણિટીકા ૧૪.૮૦] રુદ્દો. મન્દારો દેવદુમમ્હિ પારિભદ્દકેપિ. તસ્મિં અક્કે યો સેતપુપ્ફકો, તસ્મિં અળક્કો. સેતપુપ્ફતાય અલંભૂતો અક્કો અળક્કો, અલ ભૂસને, ળત્તં. પતાપસોપિ. દ્વયં છિન્નરુહાયં. તિત્તરસત્તા પૂતિભૂતા લતા પૂતિલતા, પૂ પવને વા,તિ. રોગમલં પુનાતીતિ પૂતિ, સા એવ લતા પૂતિલતા. ગુળ રક્ખણે, ચો, નદાદિ. ગર સેચને વા. અમતા, મધુપણ્ણીપિ. મધુ ઇવ પણ્ણમસ્સા મધુપણ્ણી. દ્વયં ધનુસેનિયં, યા પત્તેહિ વચાસદિસી, તત્તચો તન્તધનુગુણોપયુત્તો. મુબ્બાવિકારતાયેવ ધનુજિયા ‘‘મુબ્બી’’ત્યુચ્ચતે, મુબ્બ બન્ધને, અ, મુબ્બા. મધુરસત્તા મધુરસા. દેવી, મોરટાપિ. મુર પવેધને, અટો, મોરટા.

૫૮૨. દ્વયં મક્કટિયં. કપીનં વાનરાનં કચ્છું જનેતીતિ કપિકચ્છુ. કપિકચ્ચુપિ. દુક્ખસમ્ફસ્સતાય દુફસ્સો. અત્તગુત્તા, જડા, અબ્યણ્ડા, કણ્ડૂરા, પાવુસાયિની, સૂકસિમ્બિપિ. ‘‘અયં ફસ્સેન કણ્ડું જનયતી’’તિ યા લોકેહિ પરિહરીયતે, તતો અયં અત્તના ગુત્તા રક્ખિતા અત્તગુત્તા. પાવુસાયં ઉતુયં એતિ જાયતે, ણો, ઇની. સૂકસહિતા સિમ્બિ અસ્સા સૂકસિમ્બિ, રસ્સન્તો. દ્વયં મણ્ડૂકપણ્ણિયં. મજ સુદ્ધિયં, ઠો. કાસ દિત્તિયં, કરણે અ, રસ્સો. સમઙ્ગા, યોજનવલ્લીપિ. સમઙ્ગતીતિ સમઙ્ગા, અ. યોજનં વલ્લી યસ્સા યોજનવલ્લી.

દ્વયં વનતિત્તિકાયં. અમ્બ સદ્દે, ઠો, અવ રક્ખણે વા, નિગ્ગહીતાગમો. પા રક્ખણે, ઠો. સેતા, પાપચેલીપિ. સેતરસેન યુજ્જતેતિ, અ. દ્વયં કટુકરોહિણિયં. કટ વસ્સાવરણગતીસુ. ઉ, કટુ, નારી. કટુકરસા હુત્વા રુહતીતિ કટુકરોહિણી, રુહ જનને, યુ, નદાદિ. ‘‘કટુકરોહિણી’’તિ સમુદિતેન નામમિદં. કટુરોહિણીપિ.

૫૮૩. દ્વયં ખરમઞ્જરિયં ‘‘ચચસિમ’’ઇતિ ખ્યાતાયં. અપમજ્જન્તિ વત્થાદિક’મનેનેતિ અપામગ્ગો, દીઘો ઉપસગ્ગસ્સ. સિખરમસ્સાતિ સેખરિકો. ધામગ્ગવો, વિમુખપુપ્ફીપિ. ‘‘ઘોસકે ખરમઞ્જરિયં, ધામગ્ગવો પુમે મતો’’. વિમુખં પુપ્ફમસ્સા. દ્વયં કણાયં. પિત્તં ફલતિ કુપ્પતિ યાય પિપ્ફલી, નદાદિ. મગધે ભવા માગધી, મગધાનં અયં વા માગધી, તત્ર પઠમુપ્પન્નત્તા, બાહુલ્યેન વા તત્ર જાયમાનત્તા તંસમઞ્ઞાય બ્યપદિસ્સતે. વેદેહી, કણા, કોલાપિ. વેદેહાનમયં વેદેહી. કણા નાનત્થા, વુત્તઞ્ચ ‘‘કણા પિપ્ફલિ’જાજી ચે’’તિ.

દ્વયં તિકણ્ટકે. ગવં કણ્ટકો ગોકણ્ટકો, પથવિયં વા લગ્ગો કણ્ટકો ગોકણ્ટકો. સિઙ્ઘ ઘાયને, આટો. પલઙ્કસા, સાદુકણ્ટોપિ. યુત્તરાસ્નાયં પલાસે ચ પલઙ્કસા થિયં. સાદુકણ્ટો વિકઙ્કતેપિ. દ્વયં હત્થિપિપ્ફલિયં. કોલાકારા, તંનામિકા વા વલ્લી કોલવલ્લિ, રસ્સો. ઇભાનં હત્થીનં પિપ્ફલી ઇભપિપ્ફલી. કપિવલ્લી, વસિરોપિ. વસિરો નાનત્થો. વસિરો અપામગ્ગો સામુદ્દલવણં હત્થિપિપ્ફલિ ચેતિ. પુમે’યં.

૫૮૪. દ્વયં છગન્થાયં, યા ‘‘ઉગ્ગગન્ધા’’તિપ્યુચ્ચતે. ગુન્નં લોમસમ્પાતનટ્ઠાને જાતા ગોલોમી, વચ વિયત્તિયં વાચાયં, કરણે અ, સતપબ્બિકાપિ. વચા સુક્કલોહિતમૂલભેદેન દુવિધા, તત્રસુક્કા ‘‘હેમવતી’’ત્યુચ્ચતે અમરકોસે [અમર ૧૪.૧૦૨-૩]. દ્વયં અપ્ફોટાયં. કણ્ણસણ્ઠાનપુપ્ફતાય કણ્ણી. ગિરિમ્હિ જાતા કણ્ણી ગિરિકણ્ણી. રોગાદિજિતત્તા અપરાજિતા.

દ્વયં કલસિયં. સીહપુચ્છાકારકુસુમમઞ્જરિતાય સીહપુચ્છિ. પઞ્હિ અપ્પતનુ વુચ્ચતે. પઞ્હિ પણ્ણં યસ્સા પઞ્હિપણ્ણી. પુથુપણ્ણી, ગુહાપિ, પુથુ અસિલિટ્ઠં પણ્ણમસ્સા પુથુપણ્ણી. ગહ્વરે સીહપુચ્છઞ્ચ, થિયં છમાતુકે ગુહો [ચિન્તામણિટીકા ૧૪.૯૩]. દ્વયં સાલપણ્ણિયં. સાલપણ્ણસદિસવિટતાય સાલપણ્ણી. સાલં સોભનયુત્તં પણ્ણમસ્સા વા સાલપણ્ણી. થુ ગતિથેરિયેસુ, ઇરો, થિરો.

૫૮૫. દ્વયં કણ્ટકારિકાયં. નિદ્દહતિ કણ્ટકમુટ્ઠેતિ નિદિદ્ધિકા, ણ્વુ. ભયકરણવસેન બ્યગ્ઘસદિસતાય બ્યગ્ઘી, બ્રહતી, ખુદ્દાપિ. દ્વયં નીલિરુક્ખે. નીલ વણ્ણે. નીલવણ્ણતાય નીલી, નદાદિ, ઇની, નીલિની, કાળા, તુત્થાપિ.

કાળા કણ્હતિવુતાયં, નીલી યોજનવલ્લિસુ;

પણ્ડે રસઞ્જને તુત્થા, સુખુમેલાય નીલિયં [ચિન્તામણિટીકા ૧૪.૯૪-૫].

દ્વયં ગુઞ્જાયં. જઞ્જ યુદ્ધે, ઉકો, અસ્સિ, ગુજ સદ્દે, અ, બિન્દાગમો. નામન્તરાનિ ચસ્સ –

દુમે સા રત્તિકા રત્ત-દલા ચૂળામણી ચ સા;

કાકચિઞ્ચી તુલાબીજં, કણ્હલા ચ સિખણ્ડિની.

દ્વય’મહેરુયં. અયમહેરુઇચ્ચેવ ખ્યાતકણ્ટકવતી ભવતિ. સતં મૂલાનિ યસ્સ સતમૂલી. સતં રોગે આવરતીતિ સતાવરી, વર આવરણિચ્છાસુ, અથ વા ‘‘સતા’’તિ ચ ‘‘આવરી’’તિ ચ દ્વે નામાનિ તસ્સા. ‘‘સતમૂલી બહુસુતા-ભીરુ ઇન્દીવરી વરી’’તિ [અમર ૧૪.૧૦૦] હિ વુત્તં.

૫૮૬. દ્વયં અતિવિસાયં. મહાવીરિયં ઓસધં મહોસધં. ‘‘લસુણે તિવિસાયઞ્ચ, સુણ્ઠિયમ્પિ મહોસધ’’ન્તિ રુદ્દો. અતીવ વિસતિ ભેસજ્જપયોગેસૂતિ અતિવિસા, વિસા, અરુણા, સિઙ્ગીપિ.

‘‘અરુણો કિઞ્ચિરત્તક્કે, સઞ્ઝારાગે અનૂરુકે;

નિસદ્દે કપિલે કુટ્ઠે, દબ્બેવ વાચ્ચલિઙ્ગિકો’’.

‘‘અરુણાતિવિસાસામા, મઞ્જટ્ઠાતિવુતાસુ ચ;

ઉસીરેતિવિસાયઞ્ચ, સિઙ્ગિમગ્ગુરવલ્લભા’’તિ.

દ્વયં સોમરાજિયં. વક આદાને, અચો, સોમસમતાય કારિતા વલ્લિકા સોમવલ્લિકા, સકત્થે કો, કણ્હફલા, પૂતિફલાપિ.

દ્વયં દારુહલિદ્દારુક્ખે. દર વિદારણે, બો, રસ્સ બો, દાબ્બી, દીઘાદિ, નદાદિ. હલિદ્દવણ્ણદારુતાય દારુહલિદ્દા, હલિદ્દાપિ. દ્વયં બિળઙ્ગે. અઙ્ગ, રઙ્ગ, લઙ્ગ, ગત્યત્થા દણ્ડકા ધાતૂ, અ, ળત્તં, બિળઙ્ગં. ચિત્રાનિ તણ્ડુલાનિ યસ્સા, તણ્ડુલો, કિમિસત્તુપિ.

૫૮૭. દ્વયં સમન્તદુદ્ધાયં, નુહ ઉગ્ગિરણે, નદાદિ, મહન્તં નામમસ્સ. સીહુણ્ડો, વજિરદુમો, ગુળાપિ. દ્વયં દક્ખાયં. મુદુગુણયોગા મુદ્દિકા, મધુરસો સાદુ, તેન વુત્તં વેજ્જગન્થે ‘‘સાદુ લવણતિત્તમ્બિલકટુકસાયકા’’ઇતિ, તંયોગા મધુરસા. ગોત્થની, દક્ખાપિ. તિકં યટ્ઠિમધુકાયં. મધુરસતાય મધુકં, ઉપમાને કો. દણ્ડાકારત્તા યટ્ઠિ ચ સા મધુરસત્તા મધુકા ચેતિ યટ્ઠિમધુકા. મધુરસભાવે તિટ્ઠતીતિ મધુલટ્ઠિકા, રસ્સ લો, સકત્થે કો ચ. ‘‘મધુયટ્ઠિકા’’તિપિ પાઠો, વુત્તઞ્ચ ‘‘મધુકં ક્લીતકં યટ્ઠિ-મધુકં મધુયટ્ઠિકા’’તિ [અમર ૧૪.૧૦૯].

૫૮૮. દ્વયં વાતિઙ્ગણે. વાતહરત્તેન ગણીયતેતિ વાતિઙ્ગણો, ભણ્ડ પરિભાસને, ણ્વુ, નદાદિ. ટકારકરણે ભણ્ટાકીપિ, બ્રહતિયમ્પિ અયં.

‘‘વાતિઙ્ગણો તુ વાત્તાકુ,

વાત્તાકો સાકવેળુ ચ;

ભણ્ડાકી રાજકુમ્ભણ્ડો,

વાત્તાકી દુપ્પહાસિની’’તિ [ચિન્તામણિટીકા ૧૪.૧૧૪].

રભસો. દ્વયં બ્રહતિયં. વાત્તં નિરામયં કરોતીતિ વાત્તાકી, વાતિઙ્ગણેપિ. બ્રહ વુત્તિયં, તો, નદાદિ.

દ્વયં ગોરક્ખતણ્ડુલે, વુત્તઞ્ચ તન્તન્તરે ‘‘ગઙ્ગેરુકી નાગબલા, તથા ગોરક્ખતણ્ડુલા’’તિ. નાગસ્સ બલમિવ બલમેતિસ્સા રોગહરણત્તા નાગબલા, ઝસ હિંસત્થો, અ. દ્વયં અગ્ગિસિખાયં. નઙ્ગલસદિસમૂલતાય લાઙ્ગલી, નસ્સ લો, દીઘો ચ. ‘‘નઙ્ગલી’’તિપિ પાઠો, સરદકાલે સઞ્જાતત્તા સારદી.

૫૮૯. તિકં કદલિયં. રમન્તિ યસ્સં રમ્ભા, ભો. કદ મારણે, અલો, નદાદિ. મુચ મોચને, ણો. દ્વયં કપ્પાસિયં, યસ્સા ફલં કપ્પાસં કરોતિ લોકાનમુપકારન્તિ કપ્પાસી, કરોતિસ્મા પાસો, નદાદિ. વદ થેરિયે, અરો, સમુદ્દન્તાપિ.

સમુદ્દન્તા તુ કપ્પાસી, સિક્કાદુરાલભાસુ ચ;

કપ્પાસી વનસમ્ભવા ચે, ભારદ્વાજીતિ વુચ્ચતિ.

દ્વયં પણ્ણલતાયં. નાગલોકે જાતા લતા નાગલતા. તમ્બવણ્ણં લાતીતિ તમ્બૂલી, અસ્સૂ, નદાદિ. તમ્બૂલસ્સ અયં વા તમ્બૂલી. તમ્બૂલવલ્લી, નાગવલ્લીપિ, તમ્બૂલં નામ ફલપત્તચુણ્ણાદિયોગસમૂહાનં નામં, તદત્થા વલ્લી તમ્બૂલવલ્લી, નાગલોકસ્સ વલ્લી. દ્વયં ધાતકિયં, અયં તમ્બપુપ્ફી, મજ્જોપયુત્તા. પુપ્ફા સુગન્ધિકા ધાતકિચ્ચેવ ખ્યાતા. અગ્ગિજાલસમાનપુપ્ફતાય અગ્ગિજાલા. અતિસયં ઠિતિં કરોતીતિ ધાતકી, નદાદિ.

૫૯૦. દ્વયં સુક્કતિવુતાયં. તિસ્સો વુતા તચરાજિયો યસ્સા તિવુતા. તિસ્સો પુટા તચરાજિયો યસ્સા તિપુટા. સરલા, તિભણ્ડી, રોચનીપિ [દેવનીપિ (ક.)]. દ્વયં કણ્હતિવુતાયં. સા તનુકરણે, વિરેચનકરણેન કાયં, રોગઞ્ચ સાયતીતિ સામા.

‘‘સામા તુ મેચકે વુદ્ધ-દારકે હરિતે નદિ;