૬. ઉમ્મગ્ગસુત્તં

૧૮૬. અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કેન નુ ખો, ભન્તે, લોકો નીયતિ, કેન લોકો પરિકસ્સતિ, કસ્સ ચ ઉપ્પન્નસ્સ વસં ગચ્છતી’’તિ?

‘‘સાધુ સાધુ, ભિક્ખુ! ભદ્દકો ખો તે, ભિક્ખુ, ઉમ્મગ્ગો [ઉમ્મઙ્ગો (સ્યા. ક.)], ભદ્દકં પટિભાનં, કલ્યાણી [કલ્યાણા (ક.)] પરિપુચ્છા. એવઞ્હિ ત્વં, ભિક્ખુ, પુચ્છસિ – ‘કેન નુ ખો, ભન્તે, લોકો નીયતિ, કેન લોકો પરિકસ્સતિ, કસ્સ ચ ઉપ્પન્નસ્સ વસં ગચ્છતી’’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘ચિત્તેન ખો, ભિક્ખુ, લોકો નીયતિ, ચિત્તેન પરિકસ્સતિ, ચિત્તસ્સ ઉપ્પન્નસ્સ વસં ગચ્છતી’’તિ.

‘‘સાધુ, ભન્તે’’તિ ખો સો ભિક્ખુ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા ભગવન્તં ઉત્તરિ પઞ્હં અપુચ્છિ – ‘‘‘બહુસ્સુતો ધમ્મધરો, બહુસ્સુતો ધમ્મધરો’તિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, બહુસ્સુતો ધમ્મધરો હોતી’’તિ?

‘‘સાધુ સાધુ, ભિક્ખુ! ભદ્દકો ખો તે, ભિક્ખુ ઉમ્મગ્ગો, ભદ્દકં પટિભાનં, કલ્યાણી પરિપુચ્છા. એવઞ્હિ ત્વં, ભિક્ખુ, પુચ્છસિ – ‘બહુસ્સુતો ધમ્મધરો, બહુસ્સુતો ધમ્મધરોતિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, બહુસ્સુતો ધમ્મધરો હોતી’’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘બહૂ ખો, ભિક્ખુ, મયા ધમ્મા દેસિતા [બહુ ખો ભિક્ખુ મયા ધમ્મો દેસિતો (ક.)] – સુત્તં, ગેય્યં, વેય્યાકરણં, ગાથા, ઉદાનં, ઇતિવુત્તકં, જાતકં, અબ્ભુતધમ્મં, વેદલ્લં. ચતુપ્પદાય ચેપિ, ભિક્ખુ, ગાથાય અત્થમઞ્ઞાય ધમ્મમઞ્ઞાય ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નો હોતિ બહુસ્સુતો ધમ્મધરોતિ અલં વચનાયા’’તિ.

‘‘સાધુ, ભન્તે’’તિ ખો સો ભિક્ખુ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા ભગવન્તં ઉત્તરિ પઞ્હં અપુચ્છિ – ‘‘‘સુતવા નિબ્બેધિકપઞ્ઞો, સુતવા નિબ્બેધિકપઞ્ઞો’તિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, સુતવા નિબ્બેધિકપઞ્ઞો હોતી’’તિ?

‘‘સાધુ સાધુ, ભિક્ખુ! ભદ્દકો ખો તે, ભિક્ખુ, ઉમ્મગ્ગો, ભદ્દકં પટિભાનં, કલ્યાણી પરિપુચ્છા. એવઞ્હિ ત્વં, ભિક્ખુ, પુચ્છસિ – ‘સુતવા નિબ્બેધિકપઞ્ઞો, સુતવા નિબ્બેધિકપઞ્ઞોતિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, સુતવા નિબ્બેધિકપઞ્ઞો હોતી’’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘ઇધ, ભિક્ખુ, ભિક્ખુનો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ સુતં હોતિ, પઞ્ઞાય ચસ્સ અત્થં અતિવિજ્ઝ પસ્સતિ; ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ સુતં હોતિ, પઞ્ઞાય ચસ્સ અત્થં અતિવિજ્ઝ પસ્સતિ; ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ સુતં હોતિ, પઞ્ઞાય ચસ્સ અત્થં અતિવિજ્ઝ પસ્સતિ; ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ સુતં હોતિ, પઞ્ઞાય ચસ્સ અત્થં અતિવિજ્ઝ પસ્સતિ. એવં ખો, ભિક્ખુ, સુતવા નિબ્બેધિકપઞ્ઞો હોતી’’તિ.

‘‘સાધુ, ભન્તે’’તિ ખો સો ભિક્ખુ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા ભગવન્તં ઉત્તરિ પઞ્હં અપુચ્છિ – ‘‘‘પણ્ડિતો મહાપઞ્ઞો, પણ્ડિતો મહાપઞ્ઞો’તિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, પણ્ડિતો મહાપઞ્ઞો હોતી’’તિ?

‘‘સાધુ સાધુ ભિક્ખુ! ભદ્દકો ખો તે, ભિક્ખુ, ઉમ્મગ્ગો, ભદ્દકં પટિભાનં, કલ્યાણી પરિપુચ્છા. એવઞ્હિ ત્વં ભિક્ખુ પુચ્છસિ – ‘પણ્ડિતો મહાપઞ્ઞો, પણ્ડિતો મહાપઞ્ઞોતિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, પણ્ડિતો મહાપઞ્ઞો હોતી’’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘ઇધ, ભિક્ખુ, પણ્ડિતો મહાપઞ્ઞો નેવત્તબ્યાબાધાય ચેતેતિ ન પરબ્યાબાધાય ચેતેતિ ન ઉભયબ્યાબાધાય ચેતેતિ અત્તહિતપરહિતઉભયહિતસબ્બલોકહિતમેવ ચિન્તયમાનો ચિન્તેતિ. એવં ખો, ભિક્ખુ, પણ્ડિતો મહાપઞ્ઞો હોતી’’તિ. છટ્ઠં.