(૧૦) ૫. લોણકપલ્લવગ્ગો

૧. અચ્ચાયિકસુત્તં

૯૩. ‘‘તીણિમાનિ, ભિક્ખવે, કસ્સકસ્સ ગહપતિસ્સ અચ્ચાયિકાનિ કરણીયાનિ. કતમાનિ તીણિ? ઇધ, ભિક્ખવે, કસ્સકો ગહપતિ સીઘં સીઘં ખેત્તં સુકટ્ઠં કરોતિ સુમતિકતં. સીઘં સીઘં ખેત્તં સુકટ્ઠં કરિત્વા સુમતિકતં સીઘં સીઘં બીજાનિ પતિટ્ઠાપેતિ. સીઘં સીઘં બીજાનિ પતિટ્ઠાપેત્વા સીઘં સીઘં ઉદકં અભિનેતિપિ અપનેતિપિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, તીણિ કસ્સકસ્સ ગહપતિસ્સ અચ્ચાયિકાનિ કરણીયાનિ. તસ્સ ખો તં, ભિક્ખવે, કસ્સકસ્સ ગહપતિસ્સ નત્થિ સા ઇદ્ધિ વા આનુભાવો વા – ‘અજ્જેવ મે ધઞ્ઞાનિ જાયન્તુ, સ્વેવ ગબ્ભીનિ હોન્તુ, ઉત્તરસ્વેવ પચ્ચન્તૂ’તિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, હોતિ સો સમયો યં તસ્સ કસ્સકસ્સ ગહપતિસ્સ તાનિ ધઞ્ઞાનિ ઉતુપરિણામીનિ જાયન્તિપિ ગબ્ભીનિપિ હોન્તિ પચ્ચન્તિપિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, તીણિમાનિ ભિક્ખુસ્સ અચ્ચાયિકાનિ કરણીયાનિ. કતમાનિ તીણિ? અધિસીલસિક્ખાસમાદાનં, અધિચિત્તસિક્ખાસમાદાનં, અધિપઞ્ઞાસિક્ખાસમાદાનં – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, તીણિ ભિક્ખુસ્સ અચ્ચાયિકાનિ કરણીયાનિ. તસ્સ ખો તં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો નત્થિ સા ઇદ્ધિ વા અનુભાવો વા – ‘અજ્જેવ મે અનુપાદાય આસવેહિ ચિત્તં વિમુચ્ચતુ સ્વે વા ઉત્તરસ્વે વા’તિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, હોતિ સો સમયો યં તસ્સ ભિક્ખુનો અધિસીલમ્પિ સિક્ખતો અધિચિત્તમ્પિ સિક્ખતો અધિપઞ્ઞમ્પિ સિક્ખતો અનુપાદાય આસવેહિ ચિત્તં વિમુચ્ચતિ.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, એવં સિક્ખિતબ્બં – ‘તિબ્બો નો છન્દો ભવિસ્સતિ અધિસીલસિક્ખાસમાદાને, તિબ્બો છન્દો ભવિસ્સતિ અધિચિત્તસિક્ખાસમાદાને, તિબ્બો છન્દો ભવિસ્સતિ અધિપઞ્ઞાસિક્ખાસમાદાને’તિ. એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બ’’ન્તિ. પઠમં.

૨. પવિવેકસુત્તં

૯૪. ‘‘તીણિમાનિ, ભિક્ખવે, અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા પવિવેકાનિ પઞ્ઞાપેન્તિ. કતમાનિ તીણિ? ચીવરપવિવેકં, પિણ્ડપાતપવિવેકં, સેનાસનપવિવેકં.

‘‘તત્રિદં, ભિક્ખવે, અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા ચીવરપવિવેકસ્મિં પઞ્ઞાપેન્તિ, સાણાનિપિ ધારેન્તિ, મસાણાનિપિ ધારેન્તિ, છવદુસ્સાનિપિ ધારેન્તિ, પંસુકૂલાનિપિ ધારેન્તિ, તિરીટાનિપિ ધારેન્તિ, અજિનમ્પિ ધારેન્તિ, અજિનક્ખિપમ્પિ ધારેન્તિ, કુસચીરમ્પિ ધારેન્તિ, વાકચીરમ્પિ ધારેન્તિ, ફલકચીરમ્પિ ધારેન્તિ, કેસકમ્બલમ્પિ ધારેન્તિ, વાલકમ્બલમ્પિ ધારેન્તિ, ઉલૂકપક્ખિકમ્પિ ધારેન્તિ. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા ચીવરપવિવેકસ્મિં પઞ્ઞાપેન્તિ.

‘‘તત્રિદં, ભિક્ખવે, અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા પિણ્ડપાતપવિવેકસ્મિં પઞ્ઞાપેન્તિ. સાકભક્ખાપિ હોન્તિ, સામાકભક્ખાપિ હોન્તિ, નીવારભક્ખાપિ હોન્તિ, દદ્દુલભક્ખાપિ હોન્તિ, હટભક્ખાપિ હોન્તિ, કણભક્ખાપિ હોન્તિ, આચામભક્ખાપિ હોન્તિ, પિઞ્ઞાકભક્ખાપિ હોન્તિ, તિણભક્ખાપિ હોન્તિ, ગોમયભક્ખાપિ હોન્તિ, વનમૂલફલાહારા યાપેન્તિ પવત્તફલભોજી. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા પિણ્ડપાતપવિવેકસ્મિં પઞ્ઞાપેન્તિ.

‘‘તત્રિદં, ભિક્ખવે, અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા સેનાસનપવિવેકસ્મિં પઞ્ઞાપેન્તિ અરઞ્ઞં રુક્ખમૂલં સુસાનં [રુક્ખમૂલં ભુસાગારં સુસાનં (ક.)] વનપત્થં અબ્ભોકાસં પલાલપુઞ્જં ભુસાગારં [સુઞ્ઞાગારં (ક.)]. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા સેનાસનપવિવેકસ્મિં પઞ્ઞાપેન્તિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, તીણિ અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા પવિવેકાનિ પઞ્ઞાપેન્તિ.

‘‘તીણિ ખો પનિમાનિ, ભિક્ખવે, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે ભિક્ખુનો પવિવેકાનિ. કતમાનિ તીણિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સીલવા ચ હોતિ, દુસ્સીલ્યઞ્ચસ્સ પહીનં હોતિ, તેન ચ વિવિત્તો હોતિ; સમ્માદિટ્ઠિકો ચ હોતિ, મિચ્છાદિટ્ઠિ ચસ્સ પહીના હોતિ, તાય ચ વિવિત્તો હોતિ; ખીણાસવો ચ હોતિ, આસવા ચસ્સ પહીના હોન્તિ, તેહિ ચ વિવિત્તો હોતિ. યતો ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સીલવા હોતિ, દુસ્સીલ્યઞ્ચસ્સ પહીનં હોતિ, તેન ચ વિવિત્તો હોતિ; સમ્માદિટ્ઠિકો ચ હોતિ, મિચ્છાદિટ્ઠિ ચસ્સ પહીના હોતિ, તાય ચ વિવિત્તો હોતિ; ખીણાસવો ચ હોતિ, આસવા ચસ્સ પહીના હોન્તિ, તેહિ ચ વિવિત્તો હોતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ‘ભિક્ખુ અગ્ગપ્પત્તો સારપ્પત્તો સુદ્ધો સારે પતિટ્ઠિતો’’’.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, કસ્સકસ્સ ગહપતિસ્સ સમ્પન્નં સાલિક્ખેત્તં. તમેનં કસ્સકો ગહપતિ સીઘં સીઘં [સીઘસીઘં (સી. સ્યા. કં. પી.)] લવાપેય્ય. સીઘં સીઘં લવાપેત્વા સીઘં સીઘં સઙ્ઘરાપેય્ય. સીઘં સીઘં સઙ્ઘરાપેત્વા સીઘં સીઘં ઉબ્બહાપેય્ય [ઉબ્બાહાપેય્ય (સ્યા. કં.)]. સીઘં સીઘં ઉબ્બહાપેત્વા સીઘં સીઘં પુઞ્જં કારાપેય્ય. સીઘં સીઘં પુઞ્જં કારાપેત્વા સીઘં સીઘં મદ્દાપેય્ય. સીઘં સીઘં મદ્દાપેત્વા સીઘં સીઘં પલાલાનિ ઉદ્ધરાપેય્ય. સીઘં સીઘં પલાલાનિ ઉદ્ધરાપેત્વા સીઘં સીઘં ભુસિકં ઉદ્ધરાપેય્ય. સીઘં સીઘં ભુસિકં ઉદ્ધરાપેત્વા સીઘં સીઘં ઓપુનાપેય્ય. સીઘં સીઘં ઓપુનાપેત્વા સીઘં સીઘં અતિહરાપેય્ય. સીઘં સીઘં અતિહરાપેત્વા સીઘં સીઘં કોટ્ટાપેય્ય. સીઘં સીઘં કોટ્ટાપેત્વા સીઘં સીઘં થુસાનિ ઉદ્ધરાપેય્ય. એવમસ્સુ [એવસ્સુ (ક.)] તાનિ, ભિક્ખવે, કસ્સકસ્સ ગહપતિસ્સ ધઞ્ઞાનિ અગ્ગપ્પત્તાનિ સારપ્પત્તાનિ સુદ્ધાનિ સારે પતિટ્ઠિતાનિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, યતો ભિક્ખુ સીલવા ચ હોતિ, દુસ્સીલ્યઞ્ચસ્સ પહીનં હોતિ, તેન ચ વિવિત્તો હોતિ; સમ્માદિટ્ઠિકો ચ હોતિ, મિચ્છાદિટ્ઠિ ચસ્સ પહીના હોતિ, તાય ચ વિવિત્તો હોતિ; ખીણાસવો ચ હોતિ, આસવા ચસ્સ પહીના હોન્તિ, તેહિ ચ વિવિત્તો હોતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ‘ભિક્ખુ અગ્ગપ્પત્તો સારપ્પત્તો સુદ્ધો સારે પતિટ્ઠિતો’’’તિ. દુતિયં.

૩. સરદસુત્તં

૯૫. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, સરદસમયે વિદ્ધે વિગતવલાહકે દેવે આદિચ્ચો નભં અબ્ભુસ્સક્કમાનો [અબ્ભુસ્સુક્કમાનો (સી. પી.)] સબ્બં આકાસગતં તમગતં અભિવિહચ્ચ ભાસતે ચ તપતે ચ વિરોચતિ ચ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, યતો અરિયસાવકસ્સ વિરજં વીતમલં ધમ્મચક્ખું ઉપ્પજ્જતિ [ઉદપાદિ (સબ્બત્થ)], સહ દસ્સનુપ્પાદા, ભિક્ખવે, અરિયસાવકસ્સ તીણિ સંયોજનાનિ પહીયન્તિ – સક્કાયદિટ્ઠિ, વિચિકિચ્છા, સીલબ્બતપરામાસો.

‘‘અથાપરં દ્વીહિ ધમ્મેહિ નિય્યાતિ અભિજ્ઝાય ચ બ્યાપાદેન ચ. સો વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. તસ્મિં ચે, ભિક્ખવે, સમયે અરિયસાવકો કાલં કરેય્ય, નત્થિ તં [તસ્સ (ક.)] સંયોજનં યેન સંયોજનેન સંયુત્તો અરિયસાવકો પુન ઇમં [પુનયિમં (સ્યા. કં. ક.)] લોકં આગચ્છેય્યા’’તિ. તતિયં.

૪. પરિસાસુત્તં

૯૬. ‘‘તિસ્સો ઇમા, ભિક્ખવે, પરિસા. કતમા તિસ્સો? અગ્ગવતી પરિસા, વગ્ગા પરિસા, સમગ્ગા પરિસા.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, અગ્ગવતી પરિસા? ઇધ, ભિક્ખવે, યસ્સં પરિસાયં થેરા ભિક્ખૂ ન બાહુલિકા હોન્તિ ન સાથલિકા, ઓક્કમને નિક્ખિત્તધુરા પવિવેકે પુબ્બઙ્ગમા, વીરિયં આરભન્તિ અપ્પત્તસ્સ પત્તિયા અનધિગતસ્સ અધિગમાય અસચ્છિકતસ્સ સચ્છિકિરિયાય, તેસં પચ્છિમા જનતા દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતિ. સાપિ હોતિ ન બાહુલિકા ન સાથલિકા ઓક્કમને નિક્ખિત્તધુરા પવિવેકે પુબ્બઙ્ગમા, વીરિયં આરભતિ અપ્પત્તસ્સ પત્તિયા અનધિગતસ્સ અધિગમાય અસચ્છિકતસ્સ સચ્છિકિરિયાય. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અગ્ગવતી પરિસા.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, વગ્ગા પરિસા? ઇધ, ભિક્ખવે, યસ્સં પરિસાયં ભિક્ખૂ ભણ્ડનજાતા કલહજાતા વિવાદાપન્ના અઞ્ઞમઞ્ઞં મુખસત્તીહિ વિતુદન્તા વિહરન્તિ, અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, વગ્ગા પરિસા.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, સમગ્ગા પરિસા? ઇધ, ભિક્ખવે, યસ્સં પરિસાયં ભિક્ખૂ સમગ્ગા સમ્મોદમાના અવિવદમાના ખીરોદકીભૂતા અઞ્ઞમઞ્ઞં પિયચક્ખૂહિ સમ્પસ્સન્તા વિહરન્તિ, અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, સમગ્ગા પરિસા.

‘‘યસ્મિં, ભિક્ખવે, સમયે ભિક્ખૂ સમગ્ગા સમ્મોદમાના અવિવદમાના ખીરોદકીભૂતા અઞ્ઞમઞ્ઞં પિયચક્ખૂહિ સમ્પસ્સન્તા વિહરન્તિ, બહું, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ તસ્મિં સમયે પુઞ્ઞં પસવન્તિ. બ્રહ્મં, ભિક્ખવે, વિહારં તસ્મિં સમયે ભિક્ખૂ વિહરન્તિ, યદિદં મુદિતાય ચેતોવિમુત્તિયા. પમુદિતસ્સ પીતિ જાયતિ, પીતિમનસ્સ કાયો પસ્સમ્ભતિ, પસ્સદ્ધકાયો સુખં વેદિયતિ, સુખિનો ચિત્તં સમાધિયતિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ઉપરિપબ્બતે થુલ્લફુસિતકે દેવે વસ્સન્તે તં ઉદકં યથાનિન્નં પવત્તમાનં પબ્બતકન્દરપદરસાખા પરિપૂરેતિ, પબ્બતકન્દરપદરસાખા પરિપૂરા કુસોબ્ભે [કુસ્સુમ્ભે (સી. પી.), કુસુમ્ભે (સ્યા. કં. ક.)] પરિપૂરેન્તિ, કુસોબ્ભા પરિપૂરા મહાસોબ્ભે પરિપૂરેન્તિ, મહાસોબ્ભા પરિપૂરા કુન્નદિયો પરિપૂરેન્તિ, કુન્નદિયો પરિપૂરા મહાનદિયો પરિપૂરેન્તિ, મહાનદિયો પરિપૂરા સમુદ્દં [સમુદ્દસાગરે (ક.)] પરિપૂરેન્તિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, યસ્મિં સમયે ભિક્ખૂ સમગ્ગા સમ્મોદમાના અવિવદમાના ખીરોદકીભૂતા અઞ્ઞમઞ્ઞં પિયચક્ખૂહિ સમ્પસ્સન્તા વિહરન્તિ, બહું, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ તસ્મિં સમયે પુઞ્ઞં પસવન્તિ. બ્રહ્મં, ભિક્ખવે, વિહારં તસ્મિં સમયે ભિક્ખૂ વિહરન્તિ, યદિદં મુદિતાય ચેતોવિમુત્તિયા. પમુદિતસ્સ પીતિ જાયતિ, પીતિમનસ્સ કાયો પસ્સમ્ભતિ, પસ્સદ્ધકાયો સુખં વેદિયતિ, સુખિનો ચિત્તં સમાધિયતિ. ઇમા ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સો પરિસા’’તિ. ચતુત્થં.

૫. પઠમઆજાનીયસુત્તં

૯૭. ‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ભદ્રો [ભદ્દો (ક.)] અસ્સાજાનીયો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગન્તેવ સઙ્ખ્યં [સઙ્ખં (સી. સ્યા. કં. પી.)] ગચ્છતિ. કતમેહિ તીહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો વણ્ણસમ્પન્નો ચ હોતિ બલસમ્પન્નો ચ જવસમ્પન્નો ચ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગન્તેવ સઙ્ખ્યં ગચ્છતિ. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ પાહુનેય્યો દક્ખિણેય્યો અઞ્જલિકરણીયો અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સ. કતમેહિ તીહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વણ્ણસમ્પન્નો ચ હોતિ બલસમ્પન્નો ચ જવસમ્પન્નો ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વણ્ણસમ્પન્નો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સીલવા હોતિ, પાતિમોક્ખસંવરસંવુતો વિહરતિ આચારગોચરસમ્પન્નો અણુમત્તેસુ વજ્જેસુ ભયદસ્સાવી, સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વણ્ણસમ્પન્નો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ બલસમ્પન્નો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ આરદ્ધવીરિયો વિહરતિ અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદાય થામવા દળ્હપરક્કમો અનિક્ખિત્તધુરો કુસલેસુ ધમ્મેસુ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ બલસમ્પન્નો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ જવસમ્પન્નો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ જવસમ્પન્નો હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ પાહુનેય્યો દક્ખિણેય્યો અઞ્જલિકરણીયો અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સા’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. દુતિયઆજાનીયસુત્તં

૯૮. ‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગન્તેવ સઙ્ખયં ગચ્છતિ. કતમેહિ તીહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો વણ્ણસમ્પન્નો ચ હોતિ બલસમ્પન્નો ચ જવસમ્પન્નો ચ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગન્તેવ સઙ્ખ્યં ગચ્છતિ. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ…પે… અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સ. કતમેહિ તીહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વણ્ણસમ્પન્નો ચ હોતિ બલસમ્પન્નો ચ જવસમ્પન્નો ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વણ્ણસમ્પન્નો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સીલવા હોતિ…પે… સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વણ્ણસમ્પન્નો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ જવસમ્પન્નો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પઞ્ચન્નં ઓરમ્ભાગિયાનં સંયોજનાનં પરિક્ખયા ઓપપાતિકો હોતિ તત્થ પરિનિબ્બાયી અનાવત્તિધમ્મો તસ્મા લોકા. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ જવસમ્પન્નો હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ…પે… અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સા’’તિ. છટ્ઠં.

૭. તતિયઆજાનીયસુત્તં

૯૯. ‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગન્તેવ સઙ્ખયં ગચ્છતિ. કતમેહિ તીહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો વણ્ણસમ્પન્નો ચ હોતિ બલસમ્પન્નો ચ જવસમ્પન્નો ચ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગન્તેવ સઙ્ખ્યં ગચ્છતિ. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ પાહુનેય્યો દક્ખિણેય્યો અઞ્જલિકરણીયો અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સ. કતમેહિ તીહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વણ્ણસમ્પન્નો ચ હોતિ બલસમ્પન્નો ચ જવસમ્પન્નો ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ જવસમ્પન્નો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ જવસમ્પન્નો હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ…પે… અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સા’’તિ. સત્તમં.

૮. પોત્થકસુત્તં

૧૦૦. ‘‘નવોપિ, ભિક્ખવે, પોત્થકો દુબ્બણ્ણો ચ હોતિ દુક્ખસમ્ફસ્સો ચ અપ્પગ્ઘો ચ; મજ્ઝિમોપિ, ભિક્ખવે, પોત્થકો દુબ્બણ્ણો ચ હોતિ દુક્ખસમ્ફસ્સો ચ અપ્પગ્ઘો ચ; જિણ્ણોપિ, ભિક્ખવે, પોત્થકો દુબ્બણ્ણો ચ હોતિ દુક્ખસમ્ફસ્સો ચ અપ્પગ્ઘો ચ. જિણ્ણમ્પિ, ભિક્ખવે, પોત્થકં ઉક્ખલિપરિમજ્જનં વા કરોન્તિ સઙ્કારકૂટે વા નં [તં (સી.), ઠાને (ક.)] છડ્ડેન્તિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, નવો ચેપિ ભિક્ખુ હોતિ દુસ્સીલો પાપધમ્મો. ઇદમસ્સ દુબ્બણ્ણતાય વદામિ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, પોત્થકો દુબ્બણ્ણો તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. યે ખો પનસ્સ સેવન્તિ ભજન્તિ પયિરુપાસન્તિ દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જન્તિ, તેસં તં હોતિ દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાય. ઇદમસ્સ દુક્ખસમ્ફસ્સતાય વદામિ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, પોત્થકો દુક્ખસમ્ફસ્સો તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. યેસં ખો પન સો [યેસં ખો પન (સી. સ્યા. કં. પી.), યેસં સો (ક.) પુ. પ. ૧૧૬ પસ્સિતબ્બં] પટિગ્ગણ્હાતિ ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારં, તેસં તં ન મહપ્ફલં હોતિ ન મહાનિસંસં. ઇદમસ્સ અપ્પગ્ઘતાય વદામિ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, પોત્થકો અપ્પગ્ઘો તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. મજ્ઝિમો ચેપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ હોતિ…પે… થેરો ચેપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ હોતિ દુસ્સીલો પાપધમ્મો, ઇદમસ્સ દુબ્બણ્ણતાય વદામિ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, પોત્થકો દુબ્બણ્ણો તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. યે ખો પનસ્સ સેવન્તિ ભજન્તિ પયિરુપાસન્તિ દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જન્તિ, તેસં તં હોતિ દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાય. ઇદમસ્સ દુક્ખસમ્ફસ્સતાય વદામિ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, પોત્થકો દુક્ખસમ્ફસ્સો તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. યેસં ખો પન સો પટિગ્ગણ્હાતિ ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારં, તેસં તં ન મહપ્ફલં હોતિ ન મહાનિસંસં. ઇદમસ્સ અપ્પગ્ઘતાય વદામિ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, પોત્થકો અપ્પગ્ઘો તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘એવરૂપો ચાયં, ભિક્ખવે, થેરો ભિક્ખુ સઙ્ઘમજ્ઝે ભણતિ. તમેનં ભિક્ખૂ એવમાહંસુ – ‘કિં નુ ખો તુય્હં બાલસ્સ અબ્યત્તસ્સ ભણિતેન, ત્વમ્પિ નામ ભણિતબ્બં મઞ્ઞસી’તિ! સો કુપિતો અનત્તમનો તથારૂપિં વાચં નિચ્છારેતિ યથારૂપાય વાચાય સઙ્ઘો તં ઉક્ખિપતિ, સઙ્કારકૂટેવ નં પોત્થકં.

‘‘નવમ્પિ, ભિક્ખવે, કાસિકં વત્થં વણ્ણવન્તઞ્ચેવ હોતિ સુખસમ્ફસ્સઞ્ચ મહગ્ઘઞ્ચ; મજ્ઝિમમ્પિ, ભિક્ખવે, કાસિકં વત્થં વણ્ણવન્તઞ્ચેવ હોતિ સુખસમ્ફસ્સઞ્ચ મહગ્ઘઞ્ચ; જિણ્ણમ્પિ, ભિક્ખવે, કાસિકં વત્થં વણ્ણવન્તઞ્ચેવ હોતિ સુખસમ્ફસ્સઞ્ચ મહગ્ઘઞ્ચ. જિણ્ણમ્પિ, ભિક્ખવે, કાસિકં વત્થં રતનપલિવેઠનં વા કરોતિ ગન્ધકરણ્ડકે વા નં પક્ખિપન્તિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, નવો ચેપિ ભિક્ખુ હોતિ સીલવા કલ્યાણધમ્મો, ઇદમસ્સ સુવણ્ણતાય વદામિ. સેય્યથાપિ તં, ભિક્ખવે, કાસિકં વત્થં વણ્ણવન્તં તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. યે ખો પનસ્સ સેવન્તિ ભજન્તિ પયિરુપાસન્તિ દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જન્તિ, તેસં તં હોતિ દીઘરત્તં હિતાય સુખાય. ઇદમસ્સ સુખસમ્ફસ્સતાય વદામિ. સેય્યથાપિ તં, ભિક્ખવે, કાસિકં વત્થં સુખસમ્ફસ્સં તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. યેસં ખો પન સો પટિગ્ગણ્હાતિ ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારં, તેસં તં મહપ્ફલં હોતિ મહાનિસંસં. ઇદમસ્સ મહગ્ઘતાય વદામિ. સેય્યથાપિ તં, ભિક્ખવે, કાસિકં વત્થં મહગ્ઘં તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. મજ્ઝિમો ચેપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ હોતિ…પે… થેરો ચેપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ હોતિ…પે… પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘એવરૂપો ચાયં, ભિક્ખવે, થેરો ભિક્ખુ સઙ્ઘમજ્ઝે ભણતિ. તમેનં ભિક્ખૂ એવમાહંસુ – ‘અપ્પસદ્દા આયસ્મન્તો હોથ, થેરો ભિક્ખુ ધમ્મઞ્ચ વિનયઞ્ચ ભણતી’તિ. તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, એવં સિક્ખિતબ્બં – ‘કાસિકવત્થૂપમા ભવિસ્સામ, ન પોત્થકૂપમા’તિ [કાસિકં વત્થં તથૂપમાહં ભવિસ્સામિ, ન પોત્થકૂપમાહન્તિ (ક.)]. એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બ’’ન્તિ. અટ્ઠમં.

૯. લોણકપલ્લસુત્તં

૧૦૧. ‘‘યો [યો ખો (સ્યા. કં.), યો ચ ખો (ક.)], ભિક્ખવે, એવં વદેય્ય – ‘યથા યથાયં પુરિસો કમ્મં કરોતિ તથા તથા તં પટિસંવેદિયતી’તિ, એવં સન્તં, ભિક્ખવે, બ્રહ્મચરિયવાસો ન હોતિ, ઓકાસો ન પઞ્ઞાયતિ સમ્મા દુક્ખસ્સ અન્તકિરિયાય. યો ચ ખો, ભિક્ખવે, એવં વદેય્ય – ‘યથા યથા વેદનીયં અયં પુરિસો કમ્મં કરોતિ તથા તથાસ્સ વિપાકં પટિસંવેદિયતી’તિ, એવં સન્તં, ભિક્ખવે, બ્રહ્મચરિયવાસો હોતિ, ઓકાસો પઞ્ઞાયતિ સમ્મા દુક્ખસ્સ અન્તકિરિયાય. ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ અપ્પમત્તકમ્પિ પાપકમ્મં [પાપં કમ્મં (સી. પી.)] કતં તમેનં નિરયં ઉપનેતિ. ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ તાદિસંયેવ અપ્પમત્તકં પાપકમ્મં કતં દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં હોતિ, ના’ણુપિ ખાયતિ, કિં બહુદેવ.

‘‘કથંરૂપસ્સ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલસ્સ અપ્પમત્તકમ્પિ પાપકમ્મં કતં તમેનં નિરયં ઉપનેતિ? ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો અભાવિતકાયો હોતિ અભાવિતસીલો અભાવિતચિત્તો અભાવિતપઞ્ઞો પરિત્તો અપ્પાતુમો અપ્પદુક્ખવિહારી. એવરૂપસ્સ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલસ્સ અપ્પમત્તકમ્પિ પાપકમ્મં કતં તમેનં નિરયં ઉપનેતિ.

‘‘કથંરૂપસ્સ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલસ્સ તાદિસંયેવ અપ્પમત્તકં પાપકમ્મં કતં દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં હોતિ, ના’ણુપિ ખાયતિ, કિં બહુદેવ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ભાવિતકાયો હોતિ ભાવિતસીલો ભાવિતચિત્તો ભાવિતપઞ્ઞો અપરિત્તો મહત્તો [મહત્તા (સી. સ્યા. કં. પી.)] અપ્પમાણવિહારી. એવરૂપસ્સ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલસ્સ તાદિસંયેવ અપ્પમત્તકં પાપકમ્મં કતં દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં હોતિ, નાણુપિ ખાયતિ, કિં બહુદેવ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો લોણકપલ્લં [લોણફલં (સી. સ્યા. કં. પી.)] પરિત્તે ઉદકમલ્લકે [ઉદકકપલ્લકે (ક.)] પક્ખિપેય્ય. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, અપિ નુ તં પરિત્તં ઉદકં [ઉદકમલ્લકે ઉદકં (સી. સ્યા. કં. પી.)] અમુના લોણકપલ્લેન લોણં અસ્સ અપેય્ય’’ન્તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘તં કિસ્સ હેતુ’’? ‘‘અદુઞ્હિ, ભન્તે, પરિત્તં ઉદકકપલ્લકે ઉદકં, તં અમુના લોણકપલ્લેન લોણં અસ્સ અપેય્ય’’ન્તિ. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો લોણકપલ્લકં ગઙ્ગાય નદિયા પક્ખિપેય્ય. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, અપિ નુ સા ગઙ્ગા નદી અમુના લોણકપલ્લેન લોણં અસ્સ અપેય્યા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘તં કિસ્સ હેતુ’’? ‘‘અસુ હિ, ભન્તે, ગઙ્ગાય નદિયા મહા ઉદકક્ખન્ધો સો અમુના લોણકપલ્લેન લોણો ન અસ્સ અપેય્યો’’તિ [લોણં નેવસ્સ અપેય્યન્તિ (સી.), ન લોણો અસ્સ અપેય્યોતિ (પી.)].

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ અપ્પમત્તકમ્પિ પાપકમ્મં કતં તમેનં નિરયં ઉપનેતિ. ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ તાદિસંયેવ અપ્પમત્તકં પાપકમ્મં કતં દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં હોતિ, નાણુપિ ખાયતિ, કિં બહુદેવ.

‘‘કથંરૂપસ્સ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલસ્સ અપ્પમત્તકમ્પિ પાપકમ્મં કતં તમેનં નિરયં ઉપનેતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો અભાવિતકાયો હોતિ અભાવિતસીલો અભાવિતચિત્તો અભાવિતપઞ્ઞો પરિત્તો અપ્પાતુમો અપ્પદુક્ખવિહારી. એવરૂપસ્સ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલસ્સ અપ્પમત્તકમ્પિ પાપકમ્મં કતં તમેનં નિરયં ઉપનેતિ.

‘‘કથંરૂપસ્સ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલસ્સ તાદિસંયેવ અપ્પમત્તકં પાપકમ્મં કતં દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં હોતિ, નાણુપિ ખાયતિ, કિં બહુદેવ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ભાવિતકાયો હોતિ ભાવિતસીલો ભાવિતચિત્તો ભાવિતપઞ્ઞો અપરિત્તો મહત્તો અપ્પમાણવિહારી. એવરૂપસ્સ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલસ્સ તાદિસંયેવ અપ્પમત્તકં પાપકમ્મં કતં દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં હોતિ, નાણુપિ ખાયતિ, કિં બહુદેવ.

‘‘ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો અડ્ઢકહાપણેનપિ બન્ધનં નિગચ્છતિ, કહાપણેનપિ બન્ધનં નિગચ્છતિ, કહાપણસતેનપિ બન્ધનં નિગચ્છતિ. ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો અડ્ઢકહાપણેનપિ ન બન્ધનં નિગચ્છતિ, કહાપણેનપિ ન બન્ધનં નિગચ્છતિ, કહાપણસતેનપિ ન બન્ધનં નિગચ્છતિ.

‘‘કથંરૂપો, ભિક્ખવે, અડ્ઢકહાપણેનપિ બન્ધનં નિગચ્છતિ, કહાપણેનપિ બન્ધનં નિગચ્છતિ, કહાપણસતેનપિ બન્ધનં નિગચ્છતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો દલિદ્દો હોતિ અપ્પસ્સકો અપ્પભોગો. એવરૂપો, ભિક્ખવે, અડ્ઢકહાપણેનપિ બન્ધનં નિગચ્છતિ, કહાપણેનપિ બન્ધનં નિગચ્છતિ, કહાપણસતેનપિ બન્ધનં નિગચ્છતિ.

‘‘કથંરૂપો, ભિક્ખવે, અડ્ઢકહાપણેનપિ ન બન્ધનં નિગચ્છતિ, કહાપણેનપિ ન બન્ધનં નિગચ્છતિ, કહાપણસતેનપિ ન બન્ધનં નિગચ્છતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો અડ્ઢો હોતિ મહદ્ધનો મહાભોગો. એવરૂપો, ભિક્ખવે, અડ્ઢકહાપણેનપિ ન બન્ધનં નિગચ્છતિ, કહાપણેનપિ ન બન્ધનં નિગચ્છતિ, કહાપણસતેનપિ ન બન્ધનં નિગચ્છતિ. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ અપ્પમત્તકં પાપકમ્મં કતં. તમેનં નિરયં ઉપનેતિ. ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ તાદિસંયેવ અપ્પમત્તકં પાપકમ્મં કતં દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં હોતિ, નાણુપિ ખાયતિ, કિં બહુદેવ.

‘‘કથંરૂપસ્સ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલસ્સ અપ્પમત્તકં પાપકમ્મં કતં, તમેનં નિરયં ઉપનેતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો અભાવિતકાયો હોતિ અભાવિતસીલો અભાવિતચિત્તો અભાવિતપઞ્ઞો પરિત્તો અપ્પાતુમો અપ્પદુક્ખવિહારી. એવરૂપસ્સ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલસ્સ તાદિસંયેવ અપ્પમત્તકં પાપકમ્મં કતં તમેનં નિરયં ઉપનેતિ.

‘‘ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ભાવિતકાયો હોતિ ભાવિતસીલો ભાવિતચિત્તો ભાવિતપઞ્ઞો અપરિત્તો મહત્તો અપ્પમાણવિહારી. એવરૂપસ્સ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલસ્સ તાદિસંયેવ અપ્પમત્તકં પાપકમ્મં કતં દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં હોતિ, નાણુપિ ખાયતિ, કિં બહુદેવ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ઓરબ્ભિકો વા ઉરબ્ભઘાતકો વા અપ્પેકચ્ચં ઉરબ્ભં અદિન્નં આદિયમાનં પહોતિ હન્તું વા બન્ધિતું વા જાપેતું વા યથાપચ્ચયં વા કાતું, અપ્પેકચ્ચં ઉરબ્ભં અદિન્નં આદિયમાનં નપ્પહોતિ હન્તું વા બન્ધિતું વા જાપેતું વા યથાપચ્ચયં વા કાતું.

‘‘કથંરૂપં, ભિક્ખવે, ઓરબ્ભિકો વા ઉરબ્ભઘાતકો વા ઉરબ્ભં અદિન્નં આદિયમાનં પહોતિ હન્તું વા બન્ધિતું વા જાપેતું વા યથાપચ્ચયં વા કાતું? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો દલિદ્દો હોતિ અપ્પસ્સકો અપ્પભોગો. એવરૂપં, ભિક્ખવે, ઓરબ્ભિકો વા ઉરબ્ભઘાતકો વા ઉરબ્ભં અદિન્નં આદિયમાનં પહોતિ હન્તું વા બન્ધિતું વા જાપેતું વા યથાપચ્ચયં વા કાતું.

‘‘કથંરૂપં, ભિક્ખવે, ઓરબ્ભિકો વા ઉરબ્ભઘાતકો વા ઉરબ્ભં અદિન્નં આદિયમાનં નપ્પહોતિ હન્તું વા બન્ધિતું વા જાપેતું વા યથાપચ્ચયં વા કાતું. ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો અડ્ઢો હોતિ મહદ્ધનો મહાભોગો રાજા વા રાજમહામત્તો વા. એવરૂપં, ભિક્ખવે, ઓરબ્ભિકો વા ઉરબ્ભઘાતકો વા ઉરબ્ભં અદિન્નં આદિયમાનં નપ્પહોતિ હન્તું વા બન્ધિતું વા જાપેતું વા યથાપચ્ચયં વા કાતું. અઞ્ઞદત્થુ પઞ્જલિકોવ [પઞ્જલિકો (ક.)] નં [પરં (ક.)] યાચતિ – ‘દેહિ મે, મારિસ, ઉરબ્ભં વા ઉરબ્ભધનં વા’તિ. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ તાદિસંયેવ અપ્પમત્તકમ્પિ પાપકમ્મં કતં તમેનં નિરયં ઉપનેતિ. ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ તાદિસંયેવ અપ્પમત્તકં પાપકમ્મં કતં દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં હોતિ, નાણુપિ ખાયતિ, કિં બહુદેવ.

‘‘યો, ભિક્ખવે, એવં વદેય્ય – ‘યથા યથાયં પુરિસો કમ્મં કરોતિ તથા તથા તં પટિસંવેદેતી’તિ, એવં સન્તં, ભિક્ખવે, બ્રહ્મચરિયવાસો ન હોતિ, ઓકાસો ન પઞ્ઞાયતિ સમ્મા દુક્ખસ્સ અન્તકિરિયાય. યો ચ ખો, ભિક્ખવે, એવં વદેય્ય – ‘યથા યથા વેદનીયં અયં પુરિસો કમ્મં કરોતિ તથા તથા તસ્સ વિપાકં પટિસંવેદેતી’તિ, એવં સન્તં, ભિક્ખવે, બ્રહ્મચરિયવાસો હોતિ, ઓકાસો પઞ્ઞાયતિ સમ્મા દુક્ખસ્સ અન્તકિરિયાયા’’તિ. નવમં.

૧૦. પંસુધોવકસુત્તં

૧૦૨. ‘‘સન્તિ, ભિક્ખવે, જાતરૂપસ્સ ઓળારિકા ઉપક્કિલેસા પંસુવાલુકા [પંસુવાલિકા (સી. સ્યા. કં. પી.)] સક્ખરકઠલા. તમેનં પંસુધોવકો વા પંસુધોવકન્તેવાસી વા દોણિયં આકિરિત્વા ધોવતિ સન્ધોવતિ નિદ્ધોવતિ. તસ્મિં પહીને તસ્મિં બ્યન્તીકતે સન્તિ જાતરૂપસ્સ મજ્ઝિમસહગતા ઉપક્કિલેસા સુખુમસક્ખરા થૂલવાલુકા [થૂલવાલિકા (સી. પી.), થુલ્લવાલિકા (સ્યા. કં.)]. તમેનં પંસુધોવકો વા પંસુધોવકન્તેવાસી વા ધોવતિ સન્ધોવતિ નિદ્ધોવતિ. તસ્મિં પહીને તસ્મિં બ્યન્તીકતે સન્તિ જાતરૂપસ્સ સુખુમસહગતા ઉપક્કિલેસા સુખુમવાલુકા કાળજલ્લિકા. તમેનં પંસુધોવકો વા પંસુધોવકન્તેવાસી વા ધોવતિ સન્ધોવતિ નિદ્ધોવતિ. તસ્મિં પહીને તસ્મિં બ્યન્તીકતે અથાપરં સુવણ્ણસિકતાવસિસ્સન્તિ [સુવણ્ણજાતરૂપકાવસિસ્સન્તિ (ક.)]. તમેનં સુવણ્ણકારો વા સુવણ્ણકારન્તેવાસી વા જાતરૂપં મૂસાયં પક્ખિપિત્વા ધમતિ સન્ધમતિ નિદ્ધમતિ. તં હોતિ જાતરૂપં ધન્તં સન્ધન્તં [અધન્તં અસન્ધન્તં (સ્યા. કં.)] નિદ્ધન્તં અનિદ્ધન્તકસાવં [અનિદ્ધન્તં અનિહિતં અનિન્નીતકસાવં (સી. સ્યા. કં. પી.)], ન ચેવ મુદુ હોતિ ન ચ કમ્મનિયં, ન ચ પભસ્સરં પભઙ્ગુ ચ, ન ચ સમ્મા ઉપેતિ કમ્માય. હોતિ સો, ભિક્ખવે, સમયો યં સુવણ્ણકારો વા સુવણ્ણકારન્તેવાસી વા તં જાતરૂપં ધમતિ સન્ધમતિ નિદ્ધમતિ. તં હોતિ જાતરૂપં ધન્તં સન્ધન્તં નિદ્ધન્તં નિદ્ધન્તકસાવં [નિહિતં નિન્નીતકસાવં (સી. સ્યા. કં. પી.)], મુદુ ચ હોતિ કમ્મનિયઞ્ચ પભસ્સરઞ્ચ, ન ચ પભઙ્ગુ, સમ્મા ઉપેતિ કમ્માય. યસ્સા યસ્સા ચ પિલન્ધનવિકતિયા આકઙ્ખતિ – યદિ પટ્ટિકાય [મુદ્દિકાય (અ. નિ. ૫.૨૩], યદિ કુણ્ડલાય, યદિ ગીવેય્યકે [ગીવેય્યકેન (ક.), ગીવેય્યકાય (?)], યદિ સુવણ્ણમાલાય – તઞ્ચસ્સ અત્થં અનુભોતિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, સન્તિ અધિચિત્તમનુયુત્તસ્સ ભિક્ખુનો ઓળારિકા ઉપક્કિલેસા કાયદુચ્ચરિતં વચીદુચ્ચરિતં મનોદુચ્ચરિતં, તમેનં સચેતસો ભિક્ખુ દબ્બજાતિકો પજહતિ વિનોદેતિ બ્યન્તીકરોતિ અનભાવં ગમેતિ. તસ્મિં પહીને તસ્મિં બ્યન્તીકતે સન્તિ અધિચિત્તમનુયુત્તસ્સ ભિક્ખુનો મજ્ઝિમસહગતા ઉપક્કિલેસા કામવિતક્કો બ્યાપાદવિતક્કો વિહિંસાવિતક્કો, તમેનં સચેતસો ભિક્ખુ દબ્બજાતિકો પજહતિ વિનોદેતિ બ્યન્તીકરોતિ અનભાવં ગમેતિ. તસ્મિં પહીને તસ્મિં બ્યન્તીકતે સન્તિ અધિચિત્તમનુયુત્તસ્સ ભિક્ખુનો સુખુમસહગતા ઉપક્કિલેસા ઞાતિવિતક્કો જનપદવિતક્કો અનવઞ્ઞત્તિપટિસંયુત્તો વિતક્કો, તમેનં સચેતસો ભિક્ખુ દબ્બજાતિકો પજહતિ વિનોદેતિ બ્યન્તીકરોતિ અનભાવં ગમેતિ. તસ્મિં પહીને તસ્મિં બ્યન્તીકતે અથાપરં ધમ્મવિતક્કાવસિસ્સતિ [ધમ્મવિતક્કોવસિસ્સતિ (ક.)]. સો હોતિ સમાધિ ન ચેવ સન્તો ન ચ પણીતો નપ્પટિપ્પસ્સદ્ધલદ્ધો ન એકોદિભાવાધિગતો સસઙ્ખારનિગ્ગય્હવારિતગતો [સસઙ્ખારનિગ્ગય્હવારિતવતો (સી. સ્યા. કં. પી.), સસઙ્ખારનિગ્ગય્હવારિવાવતો (ક.), સસઙ્ખારનિગ્ગય્હવારિયાધિગતો (?) અ. નિ. ૯.૩૭; દી. નિ. ૩.૩૫૫] હોતિ. સો, ભિક્ખવે, સમયો યં તં ચિત્તં અજ્ઝત્તંયેવ સન્તિટ્ઠતિ સન્નિસીદતિ એકોદિ હોતિ [એકોદિભાવં ગચ્છતિ (સી.), એકોદિભાવો હોતિ (સ્યા. કં. ક.), એકોદિહોતિ (પી.)] સમાધિયતિ. સો હોતિ સમાધિ સન્તો પણીતો પટિપ્પસ્સદ્ધિલદ્ધો એકોદિભાવાધિગતો ન સસઙ્ખારનિગ્ગય્હવારિતગતો. યસ્સ યસ્સ ચ અભિઞ્ઞા સચ્છિકરણીયસ્સ ધમ્મસ્સ ચિત્તં અભિનિન્નામેતિ અભિઞ્ઞા સચ્છિકિરિયાય તત્ર તત્રેવ સક્ખિભબ્બતં પાપુણાતિ સતિ સતિઆયતને.

‘‘સો સચે આકઙ્ખતિ – ‘અનેકવિહિતં ઇદ્ધિવિધં પચ્ચનુભવેય્યં – એકોપિ હુત્વા બહુધા અસ્સં, બહુધાપિ હુત્વા એકો અસ્સં; આવિભાવં, તિરોભાવં; તિરોકુટ્ટં તિરોપાકારં તિરોપબ્બતં અસજ્જમાનો ગચ્છેય્યં, સેય્યથાપિ આકાસે; પથવિયાપિ ઉમ્મુજ્જનિમુજ્જં કરેય્યં, સેય્યથાપિ ઉદકે; ઉદકેપિ અભિજ્જમાને [અભિજ્જમાનો (સી. પી. ક.)] ગચ્છેય્યં, સેય્યથાપિ પથવિયં; આકાસેપિ પલ્લઙ્કેન કમેય્યં, સેય્યથાપિ પક્ખી સકુણો; ઇમેપિ ચન્દિમસૂરિયે એવંમહિદ્ધિકે એવંમહાનુભાવે પાણિના પરિમસેય્યં પરિમજ્જેય્યં; યાવ બ્રહ્મલોકાપિ કાયેન વસં વત્તેય્ય’ન્તિ, તત્ર તત્રેવ સક્ખિભબ્બતં પાપુણાતિ સતિ સતિઆયતને.

‘‘સો સચે આકઙ્ખતિ – ‘દિબ્બાય સોતધાતુયા વિસુદ્ધાય અતિક્કન્તમાનુસિકાય ઉભો સદ્દે સુણેય્યં દિબ્બે ચ માનુસે ચ યે દૂરે સન્તિકે ચા’તિ, તત્ર તત્રેવ સક્ખિભબ્બતં પાપુણાતિ સતિ સતિઆયતને.

‘‘સો સચે આકઙ્ખતિ – ‘પરસત્તાનં પરપુગ્ગલાનં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનેય્યં – સરાગં વા ચિત્તં સરાગં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં, વીતરાગં વા ચિત્તં વીતરાગં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં; સદોસં વા ચિત્તં સદોસં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં, વીતદોસં વા ચિત્તં વીતદોસં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં; સમોહં વા ચિત્તં સમોહં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં, વીતમોહં વા ચિત્તં વીતમોહં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં; સંખિત્તં વા ચિત્તં સંખિત્તં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં, વિક્ખિત્તં વા ચિત્તં વિક્ખિત્તં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં; મહગ્ગતં વા ચિત્તં મહગ્ગતં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં, અમહગ્ગતં વા ચિત્તં અમહગ્ગતં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં; સઉત્તરં વા ચિત્તં સઉત્તરં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં, અનુત્તરં વા ચિત્તં અનુત્તરં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં; સમાહિતં વા ચિત્તં સમાહિતં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં, અસમાહિતં વા ચિત્તં અસમાહિતં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં; વિમુત્તં વા ચિત્તં વિમુત્તં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં, અવિમુત્તં વા ચિત્તં અવિમુત્તં ચિત્તન્તિ પજાનેય્ય’ન્તિ, તત્ર તત્રેવ સક્ખિભબ્બતં પાપુણાતિ સતિ સતિઆયતને.

‘‘સો સચે આકઙ્ખતિ – ‘અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરેય્યં, સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો તિસ્સોપિ જાતિયો ચતસ્સોપિ જાતિયો પઞ્ચપિ જાતિયો દસપિ જાતિયો વીસમ્પિ જાતિયો તિંસમ્પિ જાતિયો ચત્તાલીસમ્પિ જાતિયો પઞ્ઞાસમ્પિ જાતિયો જાતિસતમ્પિ જાતિસહસ્સમ્પિ જાતિસતસહસ્સમ્પિ અનેકેપિ સંવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ વિવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ સંવટ્ટવિવટ્ટકપ્પે – અમુત્રાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો અમુત્ર ઉદપાદિં; તત્રાપાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો ઇધૂપપન્નોતિ, ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરેય્ય’ન્તિ, તત્ર તત્રેવ સક્ખિભબ્બતં પાપુણાતિ સતિ સતિઆયતને.

‘‘સો સચે આકઙ્ખતિ – ‘દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સેય્યં ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે, સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનેય્યં – ઇમે વત ભોન્તો સત્તા કાયદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા વચીદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા મનોદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં ઉપવાદકા મિચ્છાદિટ્ઠિકા મિચ્છાદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના, તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપન્ના; ઇમે વા પન ભોન્તો સત્તા કાયસુચરિતેન સમન્નાગતા વચીસુચરિતેન સમન્નાગતા મનોસુચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં અનુપવાદકા સમ્માદિટ્ઠિકા સમ્માદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના, તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપન્નાતિ, ઇતિ દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સેય્યં ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે, સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનેય્ય’ન્તિ, તત્ર તત્રેવ સક્ખિભબ્બતં પાપુણાતિ સતિ સતિઆયતને.

‘‘સો સચે આકઙ્ખતિ – ‘આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્ય’ન્તિ, તત્ર તત્રેવ સક્ખિભબ્બતં પાપુણાતિ સતિ સતિઆયતને’’તિ. દસમં.

૧૧. નિમિત્તસુત્તં

૧૦૩. ‘‘અધિચિત્તમનુયુત્તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના તીણિ નિમિત્તાનિ કાલેન કાલં મનસિ કાતબ્બાનિ – કાલેન કાલં સમાધિનિમિત્તં મનસિ કાતબ્બં, કાલેન કાલં પગ્ગહનિમિત્તં મનસિ કાતબ્બં, કાલેન કાલં ઉપેક્ખાનિમિત્તં મનસિ કાતબ્બં. સચે, ભિક્ખવે, અધિચિત્તમનુયુત્તો ભિક્ખુ એકન્તં સમાધિનિમિત્તંયેવ મનસિ કરેય્ય, ઠાનં તં ચિત્તં કોસજ્જાય સંવત્તેય્ય. સચે, ભિક્ખવે, અધિચિત્તમનુયુત્તો ભિક્ખુ એકન્તં પગ્ગહનિમિત્તંયેવ મનસિ કરેય્ય, ઠાનં તં ચિત્તં ઉદ્ધચ્ચાય સંવત્તેય્ય. સચે, ભિક્ખવે, અધિચિત્તમનુયુત્તો ભિક્ખુ એકન્તં ઉપેક્ખાનિમિત્તંયેવ મનસિ કરેય્ય, ઠાનં તં ચિત્તં ન સમ્મા સમાધિયેય્ય આસવાનં ખયાય. યતો ચ ખો, ભિક્ખવે, અધિચિત્તમનુયુત્તો ભિક્ખુ કાલેન કાલં સમાધિનિમિત્તં મનસિ કરોતિ, કાલેન કાલં પગ્ગહનિમિત્તં મનસિ કરોતિ, કાલેન કાલં ઉપેક્ખાનિમિત્તં મનસિ કરોતિ, તં હોતિ ચિત્તં મુદુઞ્ચ કમ્મનિયઞ્ચ પભસ્સરઞ્ચ, ન ચ પભઙ્ગુ, સમ્મા સમાધિયતિ આસવાનં ખયાય.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, સુવણ્ણકારો વા સુવણ્ણકારન્તેવાસી વા ઉક્કં બન્ધેય્ય [બન્ધતિ… આલિમ્પતિ (વિસુદ્ધિ. ૧.૧૮૧ તંટીકાયં ચ) મ. નિ. અટ્ઠ. ૧.૭૬; મ. નિ. ૩.૩૬૦ તંઅટ્ઠકથાટીકાસુ ચ પસ્સિતબ્બં], ઉક્કં બન્ધિત્વા ઉક્કામુખં આલિમ્પેય્ય, ઉક્કામુખં આલિમ્પેત્વા સણ્ડાસેન જાતરૂપં ગહેત્વા ઉક્કામુખે પક્ખિપેય્ય [પક્ખિપતિ (વિસુદ્ધિ. ૧.૧૮૧)], ઉક્કામુખે પક્ખિપિત્વા કાલેન કાલં અભિધમતિ, કાલેન કાલં ઉદકેન પરિપ્ફોસેતિ, કાલેન કાલં અજ્ઝુપેક્ખતિ. સચે, ભિક્ખવે, સુવણ્ણકારો વા સુવણ્ણકારન્તેવાસી વા તં જાતરૂપં એકન્તં અભિધમેય્ય, ઠાનં તં જાતરૂપં ડહેય્ય. સચે, ભિક્ખવે, સુવણ્ણકારો વા સુવણ્ણકારન્તેવાસી વા તં જાતરૂપં એકન્તં ઉદકેન પરિપ્ફોસેય્ય, ઠાનં તં જાતરૂપં નિબ્બાપેય્ય [નિબ્બાયેય્ય (સી.)]. સચે, ભિક્ખવે, સુવણ્ણકારો વા સુવણ્ણકારન્તેવાસી વા તં જાતરૂપં એકન્તં અજ્ઝુપેક્ખેય્ય, ઠાનં તં જાતરૂપં ન સમ્મા પરિપાકં ગચ્છેય્ય. યતો ચ ખો, ભિક્ખવે, સુવણ્ણકારો વા સુવણ્ણકારન્તેવાસી વા તં જાતરૂપં કાલેન કાલં અભિધમતિ, કાલેન કાલં ઉદકેન પરિપ્ફોસેતિ, કાલેન કાલં અજ્ઝુપેક્ખતિ, તં હોતિ જાતરૂપં મુદુઞ્ચ કમ્મનિયઞ્ચ પભસ્સરઞ્ચ, ન ચ પભઙ્ગુ, સમ્મા ઉપેતિ કમ્માય. યસ્સા યસ્સા ચ પિલન્ધનવિકતિયા આકઙ્ખતિ – યદિ પટ્ટિકાય, યદિ કુણ્ડલાય, યદિ ગીવેય્યકે, યદિ સુવણ્ણમાલાય – તઞ્ચસ્સ અત્થં અનુભોતિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, અધિચિત્તમનુયુત્તેન ભિક્ખુના તીણિ નિમિત્તાનિ કાલેન કાલં મનસિ કાતબ્બાનિ – કાલેન કાલં સમાધિનિમિત્તં મનસિ કાતબ્બં, કાલેન કાલં પગ્ગહનિમિત્તં મનસિ કાતબ્બં, કાલેન કાલં ઉપેક્ખાનિમિત્તં મનસિ કાતબ્બં. સચે, ભિક્ખવે, અધિચિત્તમનુયુત્તો ભિક્ખુ એકન્તં સમાધિનિમિત્તંયેવ મનસિ કરેય્ય, ઠાનં તં ચિત્તં કોસજ્જાય સંવત્તેય્ય. સચે, ભિક્ખવે, અધિચિત્તમનુયુત્તો ભિક્ખુ એકન્તં પગ્ગહનિમિત્તંયેવ મનસિ કરેય્ય, ઠાનં તં ચિત્તં ઉદ્ધચ્ચાય સંવત્તેય્ય. સચે, ભિક્ખવે, અધિચિત્તમનુયુત્તો ભિક્ખુ એકન્તં ઉપેક્ખાનિમિત્તંયેવ મનસિ કરેય્ય, ઠાનં તં ચિત્તં ન સમ્મા સમાધિયેય્ય આસવાનં ખયાય. યતો ચ ખો, ભિક્ખવે, અધિચિત્તમનુયુત્તો ભિક્ખુ કાલેન કાલં સમાધિનિમિત્તં મનસિ કરોતિ, કાલેન કાલં પગ્ગહનિમિત્તં મનસિ કરોતિ, કાલેન કાલં ઉપેક્ખાનિમિત્તં મનસિ કરોતિ, તં હોતિ ચિત્તં મુદુઞ્ચ કમ્મનિયઞ્ચ પભસ્સરઞ્ચ, ન ચ પભઙ્ગુ, સમ્મા સમાધિયતિ આસવાનં ખયાય. યસ્સ યસ્સ ચ અભિઞ્ઞાસચ્છિકરણીયસ્સ ધમ્મસ્સ ચિત્તં અભિનિન્નામેતિ અભિઞ્ઞાસચ્છિકિરિયાય, તત્ર તત્રેવ સક્ખિભબ્બતં પાપુણાતિ સતિ સતિઆયતને.

‘‘સો સચે આકઙ્ખતિ – ‘અનેકવિહિતં ઇદ્ધિવિધં પચ્ચનુભવેય્યં…પે… (છ અભિઞ્ઞા વિત્થારેતબ્બા) આસવાનં ખયા…પે… સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્ય’ન્તિ, તત્ર તત્રેવ સક્ખિભબ્બતં પાપુણાતિ સતિ સતિઆયતને’’તિ. એકાદસમં.

લોણકપલ્લવગ્ગો [લોણફલવગ્ગો (સી. સ્યા. કં. પી.)] પઞ્ચમો.