૪. નિગણ્ઠસુત્તં

૭૫. એકં સમયં આયસ્મા આનન્દો વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં. અથ ખો અભયો ચ લિચ્છવિ પણ્ડિતકુમારકો ચ લિચ્છવિ યેનાયસ્મા આનન્દો તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં આનન્દં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો અભયો લિચ્છવિ આયસ્મન્તં આનન્દં એતદવોચ – ‘‘નિગણ્ઠો, ભન્તે, નાટપુત્તો [નાથપુત્તો (સી. પી.)] સબ્બઞ્ઞૂ સબ્બદસ્સાવી અપરિસેસં ઞાણદસ્સનં પટિજાનાતિ – ‘ચરતો ચ મે તિટ્ઠતો ચ સુત્તસ્સ ચ જાગરસ્સ ચ સતતં સમિતં ઞાણદસ્સનં પચ્ચુપટ્ઠિત’ન્તિ. સો પુરાણાનં કમ્માનં તપસા બ્યન્તીભાવં પઞ્ઞપેતિ નવાનં કમ્માનં અકરણા સેતુઘાતં. ઇતિ કમ્મક્ખયા દુક્ખક્ખયો, દુક્ખક્ખયા વેદનાક્ખયો, વેદનાક્ખયા સબ્બં દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં ભવિસ્સતિ – એવમેતિસ્સા સન્દિટ્ઠિકાય નિજ્જરાય વિસુદ્ધિયા સમતિક્કમો હોતિ. ઇધ, ભન્તે, ભગવા કિમાહા’’તિ?

‘‘તિસ્સો ખો ઇમા, અભય, નિજ્જરા વિસુદ્ધિયો તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન સમ્મદક્ખાતા સત્તાનં વિસુદ્ધિયા સોકપરિદેવાનં સમતિક્કમાય દુક્ખદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમાય ઞાયસ્સ અધિગમાય નિબ્બાનસ્સ સચ્છિકિરિયાય. કતમા તિસ્સો? ઇધ, અભય, ભિક્ખુ સીલવા હોતિ…પે… સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ. સો નવઞ્ચ કમ્મં ન કરોતિ, પુરાણઞ્ચ કમ્મં ફુસ્સ ફુસ્સ બ્યન્તીકરોતિ. સન્દિટ્ઠિકા નિજ્જરા અકાલિકા એહિપસ્સિકા ઓપનેય્યિકા પચ્ચત્તં વેદિતબ્બા વિઞ્ઞૂહીતિ.

‘‘સ ખો સો, અભય, ભિક્ખુ એવં સીલસમ્પન્નો વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા અજ્ઝત્તં સમ્પસાદનં ચેતસો એકોદિભાવં અવિતક્કં અવિચારં સમાધિજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. પીતિયા ચ વિરાગા ઉપેક્ખકો ચ વિહરતિ સતો ચ સમ્પજાનો, સુખઞ્ચ કાયેન પટિસંવેદેતિ યં તં અરિયા આચિક્ખન્તિ – ‘ઉપેક્ખકો સતિમા સુખવિહારી’તિ તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સુખસ્સ ચ પહાના દુક્ખસ્સ ચ પહાના, પુબ્બેવ સોમનસ્સદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમા અદુક્ખમસુખં ઉપેક્ખાસતિપારિસુદ્ધિં ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો નવઞ્ચ કમ્મં ન કરોતિ, પુરાણઞ્ચ કમ્મં ફુસ્સ ફુસ્સ બ્યન્તીકરોતિ. સન્દિટ્ઠિકા નિજ્જરા અકાલિકા એહિપસ્સિકા ઓપનેય્યિકા પચ્ચત્તં વેદિતબ્બા વિઞ્ઞૂહીતિ.

‘‘સ ખો સો, અભય, ભિક્ખુ એવં સમાધિસમ્પન્નો [એવં સીલસમ્પન્નો એવં સમાધિસમ્પન્નો (સી. સ્યા. કં.)] આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો નવઞ્ચ કમ્મં ન કરોતિ, પુરાણઞ્ચ કમ્મં ફુસ્સ ફુસ્સ બ્યન્તીકરોતિ. સન્દિટ્ઠિકા નિજ્જરા અકાલિકા એહિપસ્સિકા ઓપનેય્યિકા પચ્ચત્તં વેદિતબ્બા વિઞ્ઞૂહીતિ. ઇમા ખો, અભય, તિસ્સો નિજ્જરા વિસુદ્ધિયો તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન સમ્મદક્ખાતા સત્તાનં વિસુદ્ધિયા સોકપરિદેવાનં સમતિક્કમાય દુક્ખદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમાય ઞાયસ્સ અધિગમાય નિબ્બાનસ્સ સચ્છિકિરિયાયા’’તિ.

એવં વુત્તે પણ્ડિતકુમારકો લિચ્છવિ અભયં લિચ્છવિં એતદવોચ – ‘‘કિં પન ત્વં, સમ્મ અભય, આયસ્મતો આનન્દસ્સ સુભાસિતં સુભાસિતતો નાબ્ભનુમોદસી’’તિ? ‘‘ક્યાહં, સમ્મ પણ્ડિતકુમારક, આયસ્મતો આનન્દસ્સ સુભાસિતં સુભાસિતતો નાબ્ભનુમોદિસ્સામિ! મુદ્ધાપિ તસ્સ વિપતેય્ય યો આયસ્મતો આનન્દસ્સ સુભાસિતં સુભાસિતતો નાબ્ભનુમોદેય્યા’’તિ. ચતુત્થં.