૯. અકુસલમૂલસુત્તં

૭૦. ‘‘તીણિમાનિ, ભિક્ખવે, અકુસલમૂલાનિ. કતમાનિ તીણિ? લોભો અકુસલમૂલં, દોસો અકુસલમૂલં, મોહો અકુસલમૂલં.

‘‘યદપિ, ભિક્ખવે, લોભો તદપિ અકુસલમૂલં [અકુસલં (સી. સ્યા. કં. પી.)]; યદપિ લુદ્ધો અભિસઙ્ખરોતિ કાયેન વાચાય મનસા તદપિ અકુસલં [અકુસલમૂલં (ક.)]; યદપિ લુદ્ધો લોભેન અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો પરસ્સ અસતા દુક્ખં ઉપ્પાદયતિ [ઉપદહતિ (સી. સ્યા. કં. પી.)] વધેન વા બન્ધનેન વા જાનિયા વા ગરહાય વા પબ્બાજનાય વા બલવમ્હિ બલત્થો ઇતિપિ તદપિ અકુસલં [ઇદં પન સબ્બત્થપિ એવમેવ દિસ્સતિ]. ઇતિસ્સમે લોભજા લોભનિદાના લોભસમુદયા લોભપચ્ચયા અનેકે પાપકા અકુસલા ધમ્મા સમ્ભવન્તિ.

‘‘યદપિ, ભિક્ખવે, દોસો તદપિ અકુસલમૂલં; યદપિ દુટ્ઠો અભિસઙ્ખરોતિ કાયેન વાચાય મનસા તદપિ અકુસલં; યદપિ દુટ્ઠો દોસેન અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો પરસ્સ અસતા દુક્ખં ઉપ્પાદયતિ વધેન વા બન્ધનેન વા જાનિયા વા ગરહાય વા પબ્બાજનાય વા બલવમ્હિ બલત્થો ઇતિપિ તદપિ અકુસલં. ઇતિસ્સમે દોસજા દોસનિદાના દોસસમુદયા દોસપચ્ચયા અનેકે પાપકા અકુસલા ધમ્મા સમ્ભવન્તિ.

‘‘યદપિ, ભિક્ખવે, મોહો તદપિ અકુસલમૂલં; યદપિ મૂળ્હો અભિસઙ્ખરોતિ કાયેન વાચાય મનસા તદપિ અકુસલં; યદપિ મૂળ્હો મોહેન અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો પરસ્સ અસતા દુક્ખં ઉપ્પાદયતિ વધેન વા બન્ધનેન વા જાનિયા વા ગરહાય વા પબ્બાજનાય વા બલવમ્હિ બલત્થો ઇતિપિ તદપિ અકુસલં. ઇતિસ્સમે મોહજા મોહનિદાના મોહસમુદયા મોહપચ્ચયા અનેકે પાપકા અકુસલા ધમ્મા સમ્ભવન્તિ. એવરૂપો ચાયં, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો વુચ્ચતિ અકાલવાદીતિપિ, અભૂતવાદીતિપિ, અનત્થવાદીતિપિ, અધમ્મવાદીતિપિ, અવિનયવાદીતિપિ.

‘‘કસ્મા ચાયં, ભિક્ખવે, એવરૂપો પુગ્ગલો વુચ્ચતિ અકાલવાદીતિપિ, અભૂતવાદીતિપિ, અનત્થવાદીતિપિ, અધમ્મવાદીતિપિ, અવિનયવાદીતિપિ? તથાહાયં, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પરસ્સ અસતા દુક્ખં ઉપ્પાદયતિ વધેન વા બન્ધનેન વા જાનિયા વા ગરહાય વા પબ્બાજનાય વા બલવમ્હિ બલત્થો ઇતિપિ. ભૂતેન ખો પન વુચ્ચમાનો અવજાનાતિ, નો પટિજાનાતિ; અભૂતેન વુચ્ચમાનો ન આતપ્પં કરોતિ, તસ્સ નિબ્બેઠનાય ઇતિપેતં અતચ્છં ઇતિપેતં અભૂતન્તિ. તસ્મા એવરૂપો પુગ્ગલો વુચ્ચતિ અકાલવાદીતિપિ, અભૂતવાદીતિપિ, અનત્થવાદીતિપિ, અધમ્મવાદીતિપિ, અવિનયવાદીતિપિ.

‘‘એવરૂપો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો લોભજેહિ પાપકેહિ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો દિટ્ઠે ચેવ ધમ્મે દુક્ખં વિહરતિ, સવિઘાતં સઉપાયાસં સપરિળાહં. કાયસ્સ ચ ભેદા પરં મરણા દુગ્ગતિ પાટિકઙ્ખા.

‘‘દોસજેહિ…પે… મોહજેહિ પાપકેહિ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો દિટ્ઠે ચેવ ધમ્મે દુક્ખં વિહરતિ, સવિઘાતં સઉપાયાસં સપરિળાહં. કાયસ્સ ચ ભેદા પરં મરણા દુગ્ગતિ પાટિકઙ્ખા. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, સાલો વા ધવો વા ફન્દનો વા તીહિ માલુવાલતાહિ ઉદ્ધસ્તો પરિયોનદ્ધો અનયં આપજ્જતિ, બ્યસનં આપજ્જતિ, અનયબ્યસનં આપજ્જતિ; એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, એવરૂપો પુગ્ગલો લોભજેહિ પાપકેહિ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો દિટ્ઠે ચેવ ધમ્મે દુક્ખં વિહરતિ, સવિઘાતં સઉપાયાસં સપરિળાહં. કાયસ્સ ચ ભેદા પરં મરણા દુગ્ગતિ પાટિકઙ્ખા.

‘‘દોસજેહિ…પે… મોહજેહિ પાપકેહિ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો દિટ્ઠે ચેવ ધમ્મે દુક્ખં વિહરતિ સવિઘાતં સઉપાયાસં સપરિળાહં. કાયસ્સ ચ ભેદા પરં મરણા દુગ્ગતિ પાટિકઙ્ખા. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, તીણિ અકુસલમૂલાનીતિ.

‘‘તીણિમાનિ, ભિક્ખવે, કુસલમૂલાનિ. કતમાનિ તીણિ? અલોભો કુસલમૂલં, અદોસો કુસલમૂલં, અમોહો કુસલમૂલં.

‘‘યદપિ, ભિક્ખવે, અલોભો તદપિ કુસલમૂલં [કુસલં (સી. સ્યા. કં. પી.)]; યદપિ અલુદ્ધો અભિસઙ્ખરોતિ કાયેન વાચાય મનસા તદપિ કુસલં [કુસલમૂલં (ક.)]; યદપિ અલુદ્ધો લોભેન અનભિભૂતો અપરિયાદિન્નચિત્તો ન પરસ્સ અસતા દુક્ખં ઉપ્પાદયતિ વધેન વા બન્ધનેન વા જાનિયા વા ગરહાય વા પબ્બાજનાય વા બલવમ્હિ બલત્થો ઇતિપિ તદપિ કુસલં. ઇતિસ્સમે અલોભજા અલોભનિદાના અલોભસમુદયા અલોભપચ્ચયા અનેકે કુસલા ધમ્મા સમ્ભવન્તિ.

‘‘યદપિ, ભિક્ખવે, અદોસો તદપિ કુસલમૂલં; યદપિ અદુટ્ઠો અભિસઙ્ખરોતિ કાયેન વાચાય મનસા તદપિ કુસલં; યદપિ અદુટ્ઠો દોસેન અનભિભૂતો અપરિયાદિન્નચિત્તો ન પરસ્સ અસતા દુક્ખં ઉપ્પાદયતિ વધેન વા બન્ધનેન વા જાનિયા વા ગરહાય વા પબ્બાજનાય વા બલવમ્હિ બલત્થો ઇતિપિ તદપિ કુસલં. ઇતિસ્સમે અદોસજા અદોસનિદાના અદોસસમુદયા અદોસપચ્ચયા અનેકે કુસલા ધમ્મા સમ્ભવન્તિ.

‘‘યદપિ, ભિક્ખવે, અમોહો તદપિ કુસલમૂલં; યદપિ અમૂળ્હો અભિસઙ્ખરોતિ કાયેન વાચાય મનસા તદપિ કુસલં; યદપિ અમૂળ્હો મોહેન અનભિભૂતો અપરિયાદિન્નચિત્તો ન પરસ્સ અસતા દુક્ખં ઉપ્પાદયતિ વધેન વા બન્ધનેન વા જાનિયા વા ગરહાય વા પબ્બાજનાય વા બલવમ્હિ બલત્થો ઇતિપિ તદપિ કુસલં. ઇતિસ્સમે અમોહજા અમોહનિદાના અમોહસમુદયા અમોહપચ્ચયા અનેકે કુસલા ધમ્મા સમ્ભવન્તિ. એવરૂપો ચાયં, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો વુચ્ચતિ કાલવાદીતિપિ, ભૂતવાદીતિપિ, અત્થવાદીતિપિ, ધમ્મવાદીતિપિ, વિનયવાદીતિપિ.

‘‘કસ્મા ચાયં, ભિક્ખવે, એવરૂપો પુગ્ગલો વુચ્ચતિ કાલવાદીતિપિ, ભૂતવાદીતિપિ, અત્થવાદીતિપિ, ધમ્મવાદીતિપિ, વિનયવાદીતિપિ? તથાહાયં, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ન પરસ્સ અસતા દુક્ખં ઉપ્પાદયતિ વધેન વા બન્ધનેન વા જાનિયા વા ગરહાય વા પબ્બાજનાય વા બલવમ્હિ બલત્થો ઇતિપિ. ભૂતેન ખો પન વુચ્ચમાનો પટિજાનાતિ નો અવજાનાતિ; અભૂતેન વુચ્ચમાનો આતપ્પં કરોતિ તસ્સ નિબ્બેઠનાય – ‘ઇતિપેતં અતચ્છં, ઇતિપેતં અભૂત’ન્તિ. તસ્મા એવરૂપો પુગ્ગલો વુચ્ચતિ કાલવાદીતિપિ, અત્થવાદીતિપિ, ધમ્મવાદીતિપિ, વિનયવાદીતિપિ.

‘‘એવરૂપસ્સ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલસ્સ લોભજા પાપકા અકુસલા ધમ્મા પહીના ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા. દિટ્ઠેવ ધમ્મે સુખં વિહરતિ અવિઘાતં અનુપાયાસં અપરિળાહં. દિટ્ઠેવ ધમ્મે પરિનિબ્બાયતિ.

‘‘દોસજા…પે… પરિનિબ્બાયતિ. મોહજા…પે… પરિનિબ્બાયતિ. સેય્યથાપિ ભિક્ખવે, સાલો વા ધવો વા ફન્દનો વા તીહિ માલુવાલતાહિ ઉદ્ધસ્તો પરિયોનદ્ધો. અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય કુદ્દાલ-પિટકં [કુદ્દાલપિટકં (સી. સ્યા. કં. પી.)] આદાય. સો તં માલુવાલતં મૂલે છિન્દેય્ય, મૂલે છેત્વા પલિખણેય્ય, પલિખણિત્વા મૂલાનિ ઉદ્ધરેય્ય, અન્તમસો ઉસીરનાળિમત્તાનિપિ [ઉસીરનાળમત્તાનિપિ (સી. સ્યા. કં. પી.)]. સો તં માલુવાલતં ખણ્ડાખણ્ડિકં છિન્દેય્ય, ખણ્ડાખણ્ડિકં છેત્વા ફાલેય્ય, ફાલેત્વા સકલિકં સકલિકં કરેય્ય, સકલિકં સકલિકં કરિત્વા વાતાતપે વિસોસેય્ય, વાતાતપે વિસોસેત્વા અગ્ગિના ડહેય્ય, અગ્ગિના ડહિત્વા મસિં કરેય્ય, મસિં કરિત્વા મહાવાતે વા ઓફુણેય્ય નદિયા વા સીઘસોતાય પવાહેય્ય. એવમસ્સ [એવમસ્સુ (સી.), એવસ્સુ (ક.)] તા, ભિક્ખવે, માલુવાલતા ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, એવરૂપસ્સ પુગ્ગલસ્સ લોભજા પાપકા અકુસલા ધમ્મા પહીના ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા. દિટ્ઠેવ ધમ્મે સુખં વિહરતિ અવિઘાતં અનુપાયાસં અપરિળાહં. દિટ્ઠેવ ધમ્મે પરિનિબ્બાયતિ.

‘‘દોસજા …પે… મોહજા પાપકા અકુસલા ધમ્મા પહીના ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા. દિટ્ઠેવ ધમ્મે સુખં વિહરતિ અવિઘાતં અનુપાયાસં અપરિળાહં. દિટ્ઠેવ ધમ્મે પરિનિબ્બાયતિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, તીણિ કુસલમૂલાની’’તિ. નવમં.