૧૦. ઉપોસથસુત્તં

૭૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ પુબ્બારામે મિગારમાતુપાસાદે. અથ ખો વિસાખા મિગારમાતા તદહુપોસથે યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો વિસાખં મિગારમાતરં ભગવા એતદવોચ – ‘‘હન્દ કુતો નુ ત્વં, વિસાખે, આગચ્છસિ દિવા દિવસ્સા’’તિ? ‘‘ઉપોસથાહં, ભન્તે, અજ્જ ઉપવસામી’’તિ.

‘‘તયો ખોમે, વિસાખે, ઉપોસથા. કતમે તયો? ગોપાલકુપોસથો, નિગણ્ઠુપોસથો, અરિયુપોસથો. કથઞ્ચ, વિસાખે, ગોપાલકુપોસથો હોતિ? સેય્યથાપિ, વિસાખે, ગોપાલકો સાયન્હસમયે સામિકાનં ગાવો નિય્યાતેત્વા ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘અજ્જ ખો ગાવો અમુકસ્મિઞ્ચ અમુકસ્મિઞ્ચ પદેસે ચરિંસુ, અમુકસ્મિઞ્ચ અમુકસ્મિઞ્ચ પદેસે પાનીયાનિ પિવિંસુ; સ્વે દાનિ ગાવો અમુકસ્મિઞ્ચ અમુકસ્મિઞ્ચ પદેસે ચરિસ્સન્તિ, અમુકસ્મિઞ્ચ અમુકસ્મિઞ્ચ પદેસે પાનીયાનિ પિવિસ્સન્તી’તિ; એવમેવં ખો, વિસાખે, ઇધેકચ્ચો ઉપોસથિકો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘અહં ખ્વજ્જ ઇદઞ્ચિદઞ્ચ ખાદનીયં ખાદિં, ઇદઞ્ચિદઞ્ચ ભોજનીયં ભુઞ્જિં; સ્વે દાનાહં ઇદઞ્ચિદઞ્ચ ખાદનીયં ખાદિસ્સામિ, ઇદં ચિદઞ્ચ ભોજનીયં ભુઞ્જિસ્સામી’તિ. સો તેન અભિજ્ઝાસહગતેન ચેતસા દિવસં અતિનામેતિ. એવં ખો વિસાખે, ગોપાલકુપોસથો હોતિ. એવં ઉપવુત્થો ખો, વિસાખે, ગોપાલકુપોસથો ન મહપ્ફલો હોતિ ન મહાનિસંસો ન મહાજુતિકો ન મહાવિપ્ફારો.

‘‘કથઞ્ચ, વિસાખે, નિગણ્ઠુપોસથો હોતિ? અત્થિ, વિસાખે, નિગણ્ઠા નામ સમણજાતિકા. તે સાવકં એવં સમાદપેન્તિ – ‘એહિ ત્વં, અમ્ભો પુરિસ, યે પુરત્થિમાય દિસાય પાણા પરં યોજનસતં તેસુ દણ્ડં નિક્ખિપાહિ; યે પચ્છિમાય દિસાય પાણા પરં યોજનસતં તેસુ દણ્ડં નિક્ખિપાહિ; યે ઉત્તરાય દિસાય પાણા પરં યોજનસતં તેસુ દણ્ડં નિક્ખિપાહિ; યે દક્ખિણાય દિસાય પાણા પરં યોજનસતં તેસુ દણ્ડં નિક્ખિપાહી’તિ. ઇતિ એકચ્ચાનં પાણાનં અનુદ્દયાય અનુકમ્પાય સમાદપેન્તિ, એકચ્ચાનં પાણાનં નાનુદ્દયાય નાનુકમ્પાય સમાદપેન્તિ. તે તદહુપોસથે સાવકં એવં સમાદપેન્તિ – ‘એહિ ત્વં, અમ્ભો પુરિસ, સબ્બચેલાનિ [સબ્બવેરાનિ (ક.)] નિક્ખિપિત્વા એવં વદેહિ – નાહં ક્વચનિ કસ્સચિ કિઞ્ચનતસ્મિં [કિઞ્ચનતસ્મિ (?) કિરિયાપદમેતં યથા કિઞ્ચનતત્થીતિ], ન ચ મમ ક્વચનિ કત્થચિ કિઞ્ચનતત્થી’તિ. જાનન્તિ ખો પનસ્સ માતાપિતરો – ‘અયં અમ્હાકં પુત્તો’તિ; સોપિ જાનાતિ – ‘ઇમે મય્હં માતાપિતરો’તિ. જાનાતિ ખો પનસ્સ પુત્તદારો – ‘અયં મય્હં ભત્તા’તિ; સોપિ જાનાતિ – ‘અયં મય્હં પુત્તદારો’તિ. જાનન્તિ ખો પનસ્સ દાસકમ્મકરપોરિસા – ‘અયં અમ્હાકં અય્યો’તિ; સોપિ જાનાતિ – ‘ઇમે મય્હં દાસકમ્મકરપોરિસા’તિ. ઇતિ યસ્મિં સમયે સચ્ચે સમાદપેતબ્બા મુસાવાદે તસ્મિં સમયે સમાદપેન્તિ. ઇદં તસ્સ મુસાવાદસ્મિં વદામિ. સો તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન ભોગે અદિન્નંયેવ પરિભુઞ્જતિ. ઇદં તસ્સ અદિન્નાદાનસ્મિં વદામિ. એવં ખો, વિસાખે, નિગણ્ઠુપોસથો હોતિ. એવં ઉપવુત્થો ખો, વિસાખે, નિગણ્ઠુપોસથો ન મહપ્ફલો હોતિ ન મહાનિસંસો ન મહાજુતિકો ન મહાવિપ્ફારો.

‘‘કથઞ્ચ, વિસાખે, અરિયુપોસથો હોતિ? ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ, વિસાખે, ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ. કથઞ્ચ, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના [પરિયોદાપના (?)] હોતિ? ઇધ, વિસાખે, અરિયસાવકો તથાગતં અનુસ્સરતિ – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા’તિ. તસ્સ તથાગતં અનુસ્સરતો ચિત્તં પસીદતિ, પામોજ્જં ઉપ્પજ્જતિ. યે ચિત્તસ્સ ઉપક્કિલેસા તે પહીયન્તિ, સેય્યથાપિ, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ સીસસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ સીસસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ? કક્કઞ્ચ પટિચ્ચ મત્તિકઞ્ચ પટિચ્ચ ઉદકઞ્ચ પટિચ્ચ પુરિસસ્સ ચ તજ્જં વાયામં પટિચ્ચ, એવં ખો, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ સીસસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ. એવમેવં ખો, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ? ઇધ, વિસાખે, અરિયસાવકો તથાગતં અનુસ્સરતિ – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા’તિ. તસ્સ તથાગતં અનુસ્સરતો ચિત્તં પસીદતિ, પામોજ્જં ઉપ્પજ્જતિ, યે ચિત્તસ્સ ઉપક્કિલેસા તે પહીયન્તિ. અયં વુચ્ચતિ, વિસાખે – ‘અરિયસાવકો બ્રહ્મુપોસથં ઉપવસતિ, બ્રહ્મુના સદ્ધિં સંવસતિ, બ્રહ્મઞ્ચસ્સ [બ્રહ્મઞ્ચ (ક.)] આરબ્ભ ચિત્તં પસીદતિ, પામોજ્જં ઉપ્પજ્જતિ, યે ચિત્તસ્સ ઉપક્કિલેસા તે પહીયન્તિ’. એવં ખો, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ.

‘‘ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ, વિસાખે, ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ. કથઞ્ચ, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ? ઇધ, વિસાખે, અરિયસાવકો ધમ્મં અનુસ્સરતિ – ‘સ્વાક્ખાતો ભગવતા ધમ્મો સન્દિટ્ઠિકો અકાલિકો એહિપસ્સિકો ઓપનેય્યિકો પચ્ચત્તં વેદિતબ્બો વિઞ્ઞૂહી’તિ. તસ્સ ધમ્મં અનુસ્સરતો ચિત્તં પસીદતિ, પામોજ્જં ઉપ્પજ્જતિ, યે ચિત્તસ્સ ઉપક્કિલેસા તે પહીયન્તિ, સેય્યથાપિ, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ કાયસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ કાયસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ? સોત્તિઞ્ચ પટિચ્ચ, ચુણ્ણઞ્ચ પટિચ્ચ, ઉદકઞ્ચ પટિચ્ચ, પુરિસસ્સ ચ તજ્જં વાયામં પટિચ્ચ. એવં ખો, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ કાયસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ. એવમેવં ખો, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ? ઇધ, વિસાખે, અરિયસાવકો ધમ્મં અનુસ્સરતિ – ‘સ્વાક્ખાતો ભગવતા ધમ્મો સન્દિટ્ઠિકો અકાલિકો એહિપસ્સિકો ઓપનેય્યિકો પચ્ચત્તં વેદિતબ્બો વિઞ્ઞૂહી’તિ. તસ્સ ધમ્મં અનુસ્સરતો ચિત્તં પસીદતિ, પામોજ્જં ઉપ્પજ્જતિ, યે ચિત્તસ્સ ઉપક્કિલેસા તે પહીયન્તિ. અયં વુચ્ચતિ, વિસાખે, ‘અરિયસાવકો ધમ્મુપોસથં ઉપવસતિ, ધમ્મેન સદ્ધિં સંવસતિ, ધમ્મઞ્ચસ્સ આરબ્ભ ચિત્તં પસીદતિ, પામોજ્જં ઉપ્પજ્જતિ, યે ચિત્તસ્સ ઉપક્કિલેસા તે પહીયન્તિ’. એવં ખો, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ.

‘‘ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ, વિસાખે, ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ. કથઞ્ચ, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ? ઇધ, વિસાખે, અરિયસાવકો સઙ્ઘં અનુસ્સરતિ – ‘સુપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો, ઉજુપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો, ઞાયપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો, સામીચિપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો, યદિદં ચત્તારિ પુરિસયુગાનિ અટ્ઠ પુરિસપુગ્ગલા એસ ભગવતો સાવકસઙ્ઘો આહુનેય્યો પાહુનેય્યો દક્ખિણેય્યો અઞ્જલિકરણીયો અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સા’તિ. તસ્સ સઙ્ઘં અનુસ્સરતો ચિત્તં પસીદતિ, પામોજ્જં ઉપ્પજ્જતિ, યે ચિત્તસ્સ ઉપક્કિલેસા તે પહીયન્તિ, સેય્યથાપિ, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ વત્થસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ વત્થસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ? ઉસ્મઞ્ચ [ઊસઞ્ચ (સ્યા. કં. અટ્ઠકથાયમ્પિ પાઠન્તરં, સં. નિ. ૩.૮૯ ખેમકસુત્તપાળિયાપિ સમેતિ.) ઉસુમઞ્ચ (સી.)] પટિચ્ચ, ખારઞ્ચ પટિચ્ચ, ગોમયઞ્ચ પટિચ્ચ, ઉદકઞ્ચ પટિચ્ચ, પુરિસસ્સ ચ તજ્જં વાયામં પટિચ્ચ. એવં ખો, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ વત્થસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ. એવમેવં ખો, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ? ઇધ, વિસાખે, અરિયસાવકો સઙ્ઘં અનુસ્સરતિ – ‘સુપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો…પે… અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સા’તિ. તસ્સ સઙ્ઘં અનુસ્સરતો ચિત્તં પસીદતિ, પામોજ્જં ઉપ્પજ્જતિ, યે ચિત્તસ્સ ઉપક્કિલેસા તે પહીયન્તિ. અયં વુચ્ચતિ, વિસાખે, ‘અરિયસાવકો સઙ્ઘુપોસથં ઉપવસતિ, સઙ્ઘેન સદ્ધિં સંવસતિ, સઙ્ઘઞ્ચસ્સ આરબ્ભ ચિત્તં પસીદતિ, પામોજ્જં ઉપ્પજ્જતિ, યે ચિત્તસ્સ ઉપક્કિલેસા તે પહીયન્તિ’. એવં ખો, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ.

‘‘ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ, વિસાખે, ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ. કથઞ્ચ, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ? ઇધ, વિસાખે, અરિયસાવકો અત્તનો સીલાનિ અનુસ્સરતિ અખણ્ડાનિ અચ્છિદ્દાનિ અસબલાનિ અકમ્માસાનિ ભુજિસ્સાનિ વિઞ્ઞુપ્પસત્થાનિ અપરામટ્ઠાનિ સમાધિસંવત્તનિકાનિ. તસ્સ સીલં અનુસ્સરતો ચિત્તં પસીદતિ, પામોજ્જં ઉપ્પજ્જતિ, યે ચિત્તસ્સ ઉપક્કિલેસા તે પહીયન્તિ, સેય્યથાપિ, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ આદાસસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ આદાસસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ? તેલઞ્ચ પટિચ્ચ, છારિકઞ્ચ પટિચ્ચ, વાલણ્ડુપકઞ્ચ પટિચ્ચ, પુરિસસ્સ ચ તજ્જં વાયામં પટિચ્ચ. એવં ખો, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ આદાસસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ. એવમેવં ખો, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ? ઇધ, વિસાખે, અરિયસાવકો અત્તનો સીલાનિ અનુસ્સરતિ અખણ્ડાનિ…પે… સમાધિસંવત્તનિકાનિ. તસ્સ સીલં અનુસ્સરતો ચિત્તં પસીદતિ, પામોજ્જં ઉપ્પજ્જતિ, યે ચિત્તસ્સ ઉપક્કિલેસા તે પહીયન્તિ. અયં વુચ્ચતિ, વિસાખે, ‘અરિયસાવકો સીલુપોસથં ઉપવસતિ, સીલેન સદ્ધિં સંવસતિ, સીલઞ્ચસ્સ આરબ્ભ ચિત્તં પસીદતિ, પામોજ્જં ઉપ્પજ્જતિ, યે ચિત્તસ્સ ઉપક્કિલેસા તે પહીયન્તિ’. એવં ખો, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ.

‘‘ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ, વિસાખે, ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ. કથઞ્ચ, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ? ઇધ વિસાખે, અરિયસાવકો દેવતા અનુસ્સરતિ – ‘સન્તિ દેવા ચાતુમહારાજિકા [ચાતુમ્મહારાજિકા (સી. સ્યા. કં. પી.)], સન્તિ દેવા તાવતિંસા, સન્તિ દેવા યામા, સન્તિ દેવા તુસિતા, સન્તિ દેવા નિમ્માનરતિનો, સન્તિ દેવા પરનિમ્મિતવસવત્તિનો, સન્તિ દેવા બ્રહ્મકાયિકા, સન્તિ દેવા તતુત્તરિ [તતુત્તરિં (સી. પી.)]. યથારૂપાય સદ્ધાય સમન્નાગતા તા દેવતા ઇતો ચુતા તત્થુપપન્ના [તત્થુપ્પન્ના (સી. પી.)], મય્હમ્પિ તથારૂપા સદ્ધા સંવિજ્જતિ. યથારૂપેન સીલેન સમન્નાગતા તા દેવતા ઇતો ચુતા તત્થુપપન્ના, મય્હમ્પિ તથારૂપં સીલં સંવિજ્જતિ. યથારૂપેન સુતેન સમન્નાગતા તા દેવતા ઇતો ચુતા તત્થુપપન્ના, મય્હમ્પિ તથારૂપં સુતં સંવિજ્જતિ. યથારૂપેન ચાગેન સમન્નાગતા તા દેવતા ઇતો ચુતા તત્થુપપન્ના, મય્હમ્પિ તથારૂપો ચાગો સંવિજ્જતિ. યથારૂપાય પઞ્ઞાય સમન્નાગતા તા દેવતા ઇતો ચુતા તત્થુપપન્ના, મય્હમ્પિ તથારૂપા પઞ્ઞા સંવિજ્જતી’તિ. તસ્સ અત્તનો ચ તાસઞ્ચ દેવતાનં સદ્ધઞ્ચ સીલઞ્ચ સુતઞ્ચ ચાગઞ્ચ પઞ્ઞઞ્ચ અનુસ્સરતો ચિત્તં પસીદતિ, પામોજ્જં ઉપ્પજ્જતિ, યે ચિત્તસ્સ ઉપક્કિલેસા તે પહીયન્તિ, સેય્યથાપિ, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ જાતરૂપસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ જાતરૂપસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ? ઉક્કઞ્ચ પટિચ્ચ, લોણઞ્ચ પટિચ્ચ, ગેરુકઞ્ચ પટિચ્ચ, નાળિકસણ્ડાસઞ્ચ [નાળિકઞ્ચ પટિચ્ચ સણ્ડાસઞ્ચ (પી. ક.)] પટિચ્ચ, પુરિસસ્સ ચ તજ્જં વાયામં પટિચ્ચ. એવં ખો, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ જાતરૂપસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ. એવમેવં ખો, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ? ઇધ, વિસાખે, અરિયસાવકો દેવતા અનુસ્સરતિ – ‘સન્તિ દેવા ચાતુમહારાજિકા, સન્તિ દેવા તાવતિંસા…પે… સન્તિ દેવા તતુત્તરિ. યથારૂપાય સદ્ધાય સમન્નાગતા તા દેવતા ઇતો ચુતા તત્થુપપન્ના, મય્હમ્પિ તથારૂપા સદ્ધા સંવિજ્જતિ. યથારૂપેન સીલેન…પે… સુતેન…પે… ચાગેન…પે… પઞ્ઞાય સમન્નાગતા તા દેવતા ઇતો ચુતા તત્થુપપન્ના, મય્હમ્પિ તથારૂપા પઞ્ઞા સંવિજ્જતી’તિ. તસ્સ અત્તનો ચ તાસઞ્ચ દેવતાનં સદ્ધઞ્ચ સીલઞ્ચ સુતઞ્ચ ચાગઞ્ચ પઞ્ઞઞ્ચ અનુસ્સરતો ચિત્તં પસીદતિ, પામોજ્જં ઉપ્પજ્જતિ, યે ચિત્તસ્સ ઉપક્કિલેસા તે પહીયન્તિ. અયં વુચ્ચતિ, વિસાખે, ‘અરિયસાવકો દેવતુપોસથં ઉપવસતિ, દેવતાહિ સદ્ધિં સંવસતિ, દેવતા આરબ્ભ ચિત્તં પસીદતિ, પામોજ્જં ઉપ્પજ્જતિ, યે ચિત્તસ્સ ઉપક્કિલેસા તે પહીયન્તિ’. એવં ખો, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ.

‘‘સ ખો સો, વિસાખે, અરિયસાવકો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘યાવજીવં અરહન્તો પાણાતિપાતં પહાય પાણાતિપાતા પટિવિરતા નિહિતદણ્ડા નિહિતસત્થા લજ્જી દયાપન્ના સબ્બપાણભૂતહિતાનુકમ્પી વિહરન્તિ; અહમ્પજ્જ ઇમઞ્ચ રત્તિં ઇમઞ્ચ દિવસં પાણાતિપાતં પહાય પાણાતિપાતા પટિવિરતો નિહિતદણ્ડો નિહિતસત્થો લજ્જી દયાપન્નો સબ્બપાણભૂતહિતાનુકમ્પી વિહરામિ. ઇમિનાપિ [ઇમિનાપહં (સી.) અ. નિ. ૮.૪૧] અઙ્ગેન અરહતં અનુકરોમિ, ઉપોસથો ચ મે ઉપવુત્થો ભવિસ્સતિ.

‘‘યાવજીવં અરહન્તો અદિન્નાદાનં પહાય અદિન્નાદાના પટિવિરતા દિન્નાદાયી દિન્નપાટિકઙ્ખી, અથેનેન સુચિભૂતેન અત્તના વિહરન્તિ; અહમ્પજ્જ ઇમઞ્ચ રત્તિં ઇમઞ્ચ દિવસં અદિન્નાદાનં પહાય અદિન્નાદાના પટિવિરતો દિન્નાદાયી દિન્નપાટિકઙ્ખી, અથેનેન સુચિભૂતેન અત્તના વિહરામિ. ઇમિનાપિ અઙ્ગેન અરહતં અનુકરોમિ, ઉપોસથો ચ મે ઉપવુત્થો ભવિસ્સતિ.

‘‘યાવજીવં અરહન્તો અબ્રહ્મચરિયં પહાય બ્રહ્મચારી આરાચારી [અનાચારી (પી.)] વિરતા મેથુના ગામધમ્મા; અહમ્પજ્જ ઇમઞ્ચ રત્તિં ઇમઞ્ચ દિવસં અબ્રહ્મચરિયં પહાય બ્રહ્મચારી આરાચારી વિરતો મેથુના ગામધમ્મા. ઇમિનાપિ અઙ્ગેન અરહતં અનુકરોમિ, ઉપોસથો ચ મે ઉપવુત્થો ભવિસ્સતિ.

‘‘યાવજીવં અરહન્તો મુસાવાદં પહાય મુસાવાદા પટિવિરતા સચ્ચવાદી સચ્ચસન્ધા થેતા પચ્ચયિકા અવિસંવાદકા લોકસ્સ; અહમ્પજ્જ ઇમઞ્ચ રત્તિં ઇમઞ્ચ દિવસં મુસાવાદં પહાય મુસાવાદા પટિવિરતો સચ્ચવાદી સચ્ચસન્ધો થેતો પચ્ચયિકો અવિસંવાદકો લોકસ્સ. ઇમિનાપિ અઙ્ગેન અરહતં અનુકરોમિ, ઉપોસથો ચ મે ઉપવુત્થો ભવિસ્સતિ.

‘‘યાવજીવં અરહન્તો સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાનં પહાય સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના પટિવિરતા; અહમ્પજ્જ ઇમઞ્ચ રત્તિં ઇમઞ્ચ દિવસં સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાનં પહાય સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના પટિવિરતો. ઇમિનાપિ અઙ્ગેન અરહતં અનુકરોમિ, ઉપોસથો ચ મે ઉપવુત્થો ભવિસ્સતિ.

‘‘યાવજીવં અરહન્તો એકભત્તિકા રત્તૂપરતા વિરતા વિકાલભોજના; અહમ્પજ્જ ઇમઞ્ચ રત્તિં ઇમઞ્ચ દિવસં એકભત્તિકો રત્તૂપરતો વિરતો વિકાલભોજના. ઇમિનાપિ અઙ્ગેન અરહતં અનુકરોમિ, ઉપોસથો ચ મે ઉપવુત્થો ભવિસ્સતિ.

‘‘યાવજીવં અરહન્તો નચ્ચગીતવાદિતવિસૂકદસ્સનમાલાગન્ધવિલેપનધારણમણ્ડનવિભૂસનટ્ઠાના પટિવિરતા; અહમ્પજ્જ ઇમઞ્ચ રત્તિં ઇમઞ્ચ દિવસં નચ્ચગીતવાદિતવિસૂકદસ્સનમાલાગન્ધવિલેપનધારણમણ્ડનવિભૂસનટ્ઠાના પટિવિરતો. ઇમિનાપિ અઙ્ગેન અરહતં અનુકરોમિ, ઉપોસથો ચ મે ઉપવુત્થો ભવિસ્સતિ.

‘‘યાવજીવં અરહન્તો ઉચ્ચાસયનમહાસયનં પહાય ઉચ્ચાસયનમહાસયના પટિવિરતા નીચસેય્યં કપ્પેન્તિ મઞ્ચકે વા તિણસન્થારકે વા; અહમ્પજ્જ ઇમઞ્ચ રત્તિં ઇમઞ્ચ દિવસં ઉચ્ચાસયનમહાસયનં પહાય ઉચ્ચાસયનમહાસયના પટિવિરતો નીચસેય્યં કપ્પેમિ મઞ્ચકે વા તિણસન્થારકે વા. ઇમિનાપિ અઙ્ગેન અરહતં અનુકરોમિ, ઉપોસથો ચ મે ઉપવુત્થો ભવિસ્સતી’’તિ.

‘‘એવં ખો, વિસાખે, અરિયુપોસથો હોતિ. એવં ઉપવુત્થો ખો, વિસાખે, અરિયુપોસથો મહપ્ફલો હોતિ મહાનિસંસો મહાજુતિકો મહાવિપ્ફારો’’.

‘‘કીવમહપ્ફલો હોતિ કીવમહાનિસંસો કીવમહાજુતિકો કીવમહાવિપ્ફારો’’? ‘‘સેય્યથાપિ, વિસાખે, યો ઇમેસં સોળસન્નં મહાજનપદાનં પહૂતરત્તરતનાનં [પહૂતસત્તરતનાનં (ક. સી. સ્યા. કં. પી.) ટીકાયં દસ્સિતપાળિયેવ. અ. નિ. ૮.૪૨] ઇસ્સરિયાધિપચ્ચં રજ્જં કારેય્ય, સેય્યથિદં – અઙ્ગાનં, મગધાનં, કાસીનં, કોસલાનં, વજ્જીનં, મલ્લાનં, ચેતીનં, વઙ્ગાનં, કુરૂનં, પઞ્ચાલાનં, મચ્છાનં [મચ્ચાનં (ક.)], સૂરસેનાનં, અસ્સકાનં, અવન્તીનં, ગન્ધારાનં, કમ્બોજાનં, અટ્ઠઙ્ગસમન્નાગતસ્સ ઉપોસથસ્સ એતં [એકં (ક.)] કલં નાગ્ઘતિ સોળસિં. તં કિસ્સ હેતુ? કપણં, વિસાખે, માનુસકં રજ્જં દિબ્બં સુખં ઉપનિધાય’’.

‘‘યાનિ, વિસાખે, માનુસકાનિ પઞ્ઞાસ વસ્સાનિ, ચાતુમહારાજિકાનં દેવાનં એસો એકો રત્તિન્દિવો [રત્તિદિવો (ક.)]. તાય રત્તિયા તિંસરત્તિયો માસો. તેન માસેન દ્વાદસમાસિયો સંવચ્છરો. તેન સંવચ્છરેન દિબ્બાનિ પઞ્ચ વસ્સસતાનિ ચાતુમહારાજિકાનં દેવાનં આયુપ્પમાણં. ઠાનં ખો પનેતં, વિસાખે, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચો ઇત્થી વા પુરિસો વા અટ્ઠઙ્ગસમન્નાગતં ઉપોસથં ઉપવસિત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા ચાતુમહારાજિકાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જેય્ય. ઇદં ખો પનેતં, વિસાખે, સન્ધાય ભાસિતં – ‘કપણં માનુસકં રજ્જં દિબ્બં સુખં ઉપનિધાય’’’.

‘‘યં, વિસાખે, માનુસકં વસ્સસતં, તાવતિંસાનં દેવાનં એસો એકો રત્તિન્દિવો. તાય રત્તિયા તિંસરત્તિયો માસો. તેન માસેન દ્વાદસમાસિયો સંવચ્છરો. તેન સંવચ્છરેન દિબ્બં વસ્સસહસ્સં તાવતિંસાનં દેવાનં આયુપ્પમાણં. ઠાનં ખો પનેતં, વિસાખે, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચો ઇત્થી વા પુરિસો વા અટ્ઠઙ્ગસમન્નાગતં ઉપોસથં ઉપવસિત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા તાવતિંસાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જેય્ય. ઇદં ખો પનેતં, વિસાખે, સન્ધાય ભાસિતં – ‘કપણં માનુસકં રજ્જં દિબ્બં સુખં ઉપનિધાય’’’.

‘‘યાનિ, વિસાખે, માનુસકાનિ દ્વે વસ્સસતાનિ, યામાનં દેવાનં એસો એકો રત્તિન્દિવો. તાય રત્તિયા તિંસરત્તિયો માસો. તેન માસેન દ્વાદસમાસિયો સંવચ્છરો. તેન સંવચ્છરેન દિબ્બાનિ દ્વે વસ્સસહસ્સાનિ યામાનં દેવાનં આયુપ્પમાણં. ઠાનં ખો પનેતં, વિસાખે, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચો ઇત્થી વા પુરિસો વા અટ્ઠઙ્ગસમન્નાગતં ઉપોસથં ઉપવસિત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા યામાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જેય્ય. ઇદં ખો પનેતં, વિસાખે, સન્ધાય ભાસિતં – ‘કપણં માનુસકં રજ્જં દિબ્બં સુખં ઉપનિધાય’’’.

‘‘યાનિ, વિસાખે, માનુસકાનિ ચત્તારિ વસ્સસતાનિ, તુસિતાનં દેવાનં એસો એકો રત્તિન્દિવો. તાય રત્તિયા તિંસરત્તિયો માસો. તેન માસેન દ્વાદસમાસિયો સંવચ્છરો. તેન સંવચ્છરેન દિબ્બાનિ ચત્તારિ વસ્સસહસ્સાનિ તુસિતાનં દેવાનં આયુપ્પમાણં. ઠાનં ખો પનેતં, વિસાખે, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચો ઇત્થી વા પુરિસો વા અટ્ઠઙ્ગસમન્નાગતં ઉપોસથં ઉપવસિત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા તુસિતાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જેય્ય. ઇદં ખો પનેતં, વિસાખે, સન્ધાય ભાસિતં – ‘કપણં માનુસકં રજ્જં દિબ્બં સુખં ઉપનિધાય’’’.

‘‘યાનિ, વિસાખે, માનુસકાનિ અટ્ઠ વસ્સસતાનિ, નિમ્માનરતીનં દેવાનં એસો એકો રત્તિન્દિવો. તાય રત્તિયા તિંસરત્તિયો માસો. તેન માસેન દ્વાદસમાસિયો સંવચ્છરો. તેન સંવચ્છરેન દિબ્બાનિ અટ્ઠ વસ્સસહસ્સાનિ નિમ્માનરતીનં દેવાનં આયુપ્પમાણં. ઠાનં ખો પનેતં, વિસાખે, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચો ઇત્થી વા પુરિસો વા અટ્ઠઙ્ગસમન્નાગતં ઉપોસથં ઉપવસિત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા નિમ્માનરતીનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જેય્ય. ઇદં ખો પનેતં, વિસાખે, સન્ધાય ભાસિતં – ‘કપણં માનુસકં રજ્જં દિબ્બં સુખં ઉપનિધાય’’’.

‘‘યાનિ, વિસાખે, માનુસકાનિ સોળસ વસ્સસતાનિ, પરનિમ્મિતવસવત્તીનં દેવાનં એસો એકો રત્તિન્દિવો. તાય રત્તિયા તિંસરત્તિયો માસો. તેન માસેન દ્વાદસમાસિયો સંવચ્છરો. તેન સંવચ્છરેન દિબ્બાનિ સોળસ વસ્સસહસ્સાનિ પરનિમ્મિતવસવત્તીનં દેવાનં આયુપ્પમાણં. ઠાનં ખો પનેતં, વિસાખે, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચો ઇત્થી વા પુરિસો વા અટ્ઠઙ્ગસમન્નાગતં ઉપોસથં ઉપવસિત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા પરનિમ્મિતવસવત્તીનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જેય્ય. ઇદં ખો પનેતં, વિસાખે, સન્ધાય ભાસિતં – ‘કપણં માનુસકં રજ્જં દિબ્બં સુખં ઉપનિધાયા’’’તિ.

‘‘પાણં ન હઞ્ઞે [ન હાને (સી. પી.), ન હને (ક.)] ન ચદિન્નમાદિયે,

મુસા ન ભાસે ન ચ મજ્જપો સિયા;

અબ્રહ્મચરિયા વિરમેય્ય મેથુના,

રત્તિં ન ભુઞ્જેય્ય વિકાલભોજનં.

‘‘માલં ન ધારે ન ચ ગન્ધમાચરે,

મઞ્ચે છમાયં વ સયેથ સન્થતે;

એતઞ્હિ અટ્ઠઙ્ગિકમાહુપોસથં,

બુદ્ધેન દુક્ખન્તગુના પકાસિતં.

‘‘ચન્દો ચ સૂરિયો ચ ઉભો સુદસ્સના,

ઓભાસયં અનુપરિયન્તિ યાવતા;

તમોનુદા તે પન અન્તલિક્ખગા,

નભે પભાસન્તિ દિસાવિરોચના.

‘‘એતસ્મિં યં વિજ્જતિ અન્તરે ધનં,

મુત્તા મણિ વેળુરિયઞ્ચ ભદ્દકં;

સિઙ્ગી સુવણ્ણં અથ વાપિ કઞ્ચનં,

યં જાતરૂપં હટકન્તિ વુચ્ચતિ.

‘‘અટ્ઠઙ્ગુપેતસ્સ ઉપોસથસ્સ,

કલમ્પિ તે નાનુભવન્તિ સોળસિં;

ચન્દપ્પભા તારગણા ચ સબ્બે.

‘‘તસ્મા હિ નારી ચ નરો ચ સીલવા,

અટ્ઠઙ્ગુપેતં ઉપવસ્સુપોસથં;

પુઞ્ઞાનિ કત્વાન સુખુદ્રયાનિ,

અનિન્દિતા સગ્ગમુપેન્તિ ઠાન’’ન્તિ. દસમં;

મહાવગ્ગો સત્તમો.