૪. સરભસુત્તં

૬૫. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ ગિજ્ઝકૂટે પબ્બતે. તેન ખો પન સમયેન સરભો નામ પરિબ્બાજકો અચિરપક્કન્તો હોતિ ઇમસ્મા ધમ્મવિનયા. સો રાજગહે પરિસતિ [પરિસતિં (સી. પી.)] એવં વાચં ભાસતિ – ‘‘અઞ્ઞાતો મયા સમણાનં સક્યપુત્તિકાનં ધમ્મો. અઞ્ઞાય ચ પનાહં સમણાનં સક્યપુત્તિકાનં ધમ્મં એવાહં તસ્મા ધમ્મવિનયા અપક્કન્તો’’તિ. અથ ખો સમ્બહુલા ભિક્ખૂ પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય રાજગહં પિણ્ડાય પવિસિંસુ. અસ્સોસું ખો તે ભિક્ખૂ સરભસ્સ પરિબ્બાજકસ્સ રાજગહે પરિસતિ એવં વાચં ભાસમાનસ્સ – ‘‘અઞ્ઞાતો મયા સમણાનં સક્યપુત્તિકાનં ધમ્મો. અઞ્ઞાય ચ પનાહં સમણાનં સક્યપુત્તિકાનં ધમ્મં એવાહં તસ્મા ધમ્મવિનયા અપક્કન્તો’’તિ.

અથ ખો તે ભિક્ખૂ રાજગહે પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘સરભો નામ, ભન્તે, પરિબ્બાજકો અચિરપક્કન્તો ઇમસ્મા ધમ્મવિનયા. સો રાજગહે પરિસતિ એવં વાચં ભાસતિ – ‘અઞ્ઞાતો મયા સમણાનં સક્યપુત્તિકાનં ધમ્મો. અઞ્ઞાય ચ પનાહં સમણાનં સક્યપુત્તિકાનં ધમ્મં એવાહં તસ્મા ધમ્મવિનયા અપક્કન્તો’તિ. સાધુ ભન્તે, ભગવા યેન સિપ્પિનિકાતીરં [સપ્પિનિકાતીરં (સી. પી.), સપ્પિનિયા તીરં (સ્યા. કં.)] પરિબ્બાજકારામો યેન સરભો પરિબ્બાજકો તેનુપસઙ્કમતુ અનુકમ્પં ઉપાદાયા’’તિ. અધિવાસેસિ ભગવા તુણ્હીભાવેન.

અથ ખો ભગવા સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેન સિપ્પિનિકાતીરં પરિબ્બાજકારામો યેન સરભો પરિબ્બાજકો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. નિસજ્જ ખો ભગવા સરભં પરિબ્બાજકં એતદવોચ – ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, સરભ, એવં વદેસિ – ‘અઞ્ઞાતો મયા સમણાનં સક્યપુત્તિકાનં ધમ્મો. અઞ્ઞાય ચ પનાહં સમણાનં સક્યપુત્તિકાનં ધમ્મં એવાહં તસ્મા ધમ્મવિનયા અપક્કન્તો’’’તિ? એવં વુત્તે સરભો પરિબ્બાજકો તુણ્હી અહોસિ.

દુતિયમ્પિ ખો, ભગવા સરભં પરિબ્બાજકં એતદવોચ – ‘‘વદેહિ, સરભ, કિન્તિ તે અઞ્ઞાતો સમણાનં સક્યપુત્તિકાનં ધમ્મો? સચે તે અપરિપૂરં ભવિસ્સતિ, અહં પરિપૂરેસ્સામિ. સચે પન તે પરિપૂરં ભવિસ્સતિ, અહં અનુમોદિસ્સામી’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો સરભો પરિબ્બાજકો તુણ્હી અહોસિ.

તતિયમ્પિ ખો ભગવા સરભં પરિબ્બાજકં એતદવોચ – (‘‘યો [મયા (સ્યા. કં. પી.)] ખો સરભ પઞ્ઞાયતિ સમણાનં સક્યપુત્તિકાનં ધમ્મો) [( ) સી. પોત્થકે નત્થિ] ‘‘વદેહિ, સરભ, કિન્તિ તે અઞ્ઞાતો સમણાનં સક્યપુત્તિકાનં ધમ્મો? સચે તે અપરિપૂરં ભવિસ્સતિ, અહં પરિપૂરેસ્સામિ. સચે પન તે પરિપૂરં ભવિસ્સતિ, અહં અનુમોદિસ્સામી’’તિ. તતિયમ્પિ ખો સરભો પરિબ્બાજકો તુણ્હી અહોસિ.

અથ ખો તે પરિબ્બાજકા સરભં પરિબ્બાજકં એતદવોચું – ‘‘યદેવ ખો ત્વં, આવુસો સરભ, સમણં ગોતમં યાચેય્યાસિ તદેવ તે સમણો ગોતમો પવારેતિ. વદેહાવુસો સરભ, કિન્તિ તે અઞ્ઞાતો સમણાનં સક્યપુત્તિકાનં ધમ્મો? સચે તે અપરિપૂરં ભવિસ્સતિ, સમણો ગોતમો પરિપૂરેસ્સતિ. સચે પન તે પરિપૂરં ભવિસ્સતિ, સમણો ગોતમો અનુમોદિસ્સતી’’તિ. એવં વુત્તે સરભો પરિબ્બાજકો તુણ્હીભૂતો મઙ્કુભૂતો પત્તક્ખન્ધો અધોમુખો પજ્ઝાયન્તો અપ્પટિભાનો નિસીદિ.

અથ ખો ભગવા સરભં પરિબ્બાજકં તુણ્હીભૂતં મઙ્કુભૂતં પત્તક્ખન્ધં અધોમુખં પજ્ઝાયન્તં અપ્પટિભાનં વિદિત્વા તે પરિબ્બાજકે એતદવોચ –

‘‘યો ખો મં, પરિબ્બાજકા [પરિબ્બાજકો (પી. ક.)], એવં વદેય્ય – ‘સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ તે પટિજાનતો ઇમે ધમ્મા અનભિસમ્બુદ્ધા’તિ, તમહં તત્થ સાધુકં સમનુયુઞ્જેય્યં સમનુગાહેય્યં સમનુભાસેય્યં. સો વત મયા સાધુકં સમનુયુઞ્જિયમાનો સમનુગાહિયમાનો સમનુભાસિયમાનો અટ્ઠાનમેતં અનવકાસો યં સો તિણ્ણં ઠાનાનં નાઞ્ઞતરં [અઞ્ઞતરં (ક.)] ઠાનં નિગચ્છેય્ય, અઞ્ઞેન વા અઞ્ઞં પટિચરિસ્સતિ, બહિદ્ધા કથં અપનામેસ્સતિ, કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરિસ્સતિ, તુણ્હીભૂતો મઙ્કુભૂતો [તુણ્હીભૂતો વા મઙ્કુભૂતો (સી. સ્યા. કં.), તુણ્હીભૂતો વા મઙ્કુભૂતો વા (પી.)] પત્તક્ખન્ધો અધોમુખો પજ્ઝાયન્તો અપ્પટિભાનો નિસીદિસ્સતિ, સેય્યથાપિ સરભો પરિબ્બાજકો.

‘‘યો ખો મં, પરિબ્બાજકા, એવં વદેય્ય – ‘ખીણાસવસ્સ તે પટિજાનતો ઇમે આસવા અપરિક્ખીણા’તિ, તમહં તત્થ સાધુકં સમનુયુઞ્જેય્યં સમનુગાહેય્યં સમનુભાસેય્યં. સો વત મયા સાધુકં સમનુયુઞ્જિયમાનો સમનુગાહિયમાનો સમનુભાસિયમાનો અટ્ઠાનમેતં અનવકાસો યં સો તિણ્ણં ઠાનાનં નાઞ્ઞતરં ઠાનં નિગચ્છેય્ય, અઞ્ઞેન વા અઞ્ઞં પટિચરિસ્સતિ, બહિદ્ધા કથં અપનામેસ્સતિ, કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરિસ્સતિ, તુણ્હીભૂતો મઙ્કુભૂતો પત્તક્ખન્ધો અધોમુખો પજ્ઝાયન્તો અપ્પટિભાનો નિસીદિસ્સતિ, સેય્યથાપિ સરભો પરિબ્બાજકો.

‘‘યો ખો મં, પરિબ્બાજકા, એવં વદેય્ય – ‘યસ્સ ખો પન તે અત્થાય ધમ્મો દેસિતો, સો ન નિય્યાતિ તક્કરસ્સ સમ્મા દુક્ખક્ખયાયા’તિ, તમહં તત્થ સાધુકં સમનુયુઞ્જેય્યં સમનુગાહેય્યં સમનુભાસેય્યં. સો વત મયા સાધુકં સમનુયુઞ્જિયમાનો સમનુગાહિયમાનો સમનુભાસિયમાનો અટ્ઠાનમેતં અનવકાસો યં સો તિણ્ણં ઠાનાનં નાઞ્ઞતરં ઠાનં નિગચ્છેય્ય, અઞ્ઞેન વા અઞ્ઞં પટિચરિસ્સતિ, બહિદ્ધા કથં અપનામેસ્સતિ, કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરિસ્સતિ, તુણ્હીભૂતો મઙ્કુભૂતો પત્તક્ખન્ધો અધોમુખો પજ્ઝાયન્તો અપ્પટિભાનો નિસીદિસ્સતિ, સેય્યથાપિ સરભો પરિબ્બાજકો’’તિ. અથ ખો ભગવા સિપ્પિનિકાતીરે પરિબ્બાજકારામે તિક્ખત્તું સીહનાદં નદિત્વા વેહાસં પક્કામિ.

અથ ખો તે પરિબ્બાજકા અચિરપક્કન્તસ્સ ભગવતો સરભં પરિબ્બાજકં સમન્તતો વાચાયસન્નિતોદકેન [વાચાસત્તિતોદકેન (સી.)] સઞ્જમ્ભરિમકંસુ [સઞ્ચુમ્ભરિમકંસુ (પી., દી. નિ. ૧.૪૨૧) સં. નિ. ૨.૨૪૩ ઉપરિપાઠો વિય] – ‘‘સેય્યથાપિ, આવુસો સરભ, બ્રહારઞ્ઞે જરસિઙ્ગાલો ‘સીહનાદં નદિસ્સામી’તિ સિઙ્ગાલકંયેવ [સેગાલકંયેવ (સી. સ્યા. કં. પી.)] નદતિ, ભેરણ્ડકંયેવ નદતિ [ભેદણ્ડકં (ક.)]; એવમેવં ખો ત્વં, આવુસો સરભ, અઞ્ઞત્રેવ સમણેન ગોતમેન ‘સીહનાદં નદિસ્સામી’તિ સિઙ્ગાલકંયેવ નદસિ ભેરણ્ડકંયેવ નદસિ. સેય્યથાપિ, આવુસો સરભ, અમ્બુકસઞ્ચરી [અમ્બકમદ્દરી (સી.)] ‘પુરિસકરવિતં [ફુસ્સકરવિતં (સી.), પુસ્સકરવિતં (સ્યા. કં. પી.)] રવિસ્સામી’તિ અમ્બુકસઞ્ચરિરવિતંયેવ રવતિ; એવમેવં ખો ત્વં, આવુસો સરભ, અઞ્ઞત્રેવ સમણેન ગોતમેન ‘પુરિસકરવિતં રવિસ્સામી’તિ, અમ્બુકસઞ્ચરિરવિતંયેવ રવસિ. સેય્યથાપિ, આવુસો સરભ, ઉસભો સુઞ્ઞાય ગોસાલાય ગમ્ભીરં નદિતબ્બં મઞ્ઞતિ; એવમેવં ખો ત્વં, આવુસો સરભ, અઞ્ઞત્રેવ સમણેન ગોતમેન ગમ્ભીરં નદિતબ્બં મઞ્ઞસી’’તિ. અથ ખો તે પરિબ્બાજકા સરભં પરિબ્બાજકં સમન્તતો વાચાયસન્નિતોદકેન સઞ્જમ્ભરિમકંસૂતિ. ચતુત્થં.