૧. તિત્થાયતનાદિસુત્તં

૬૨. ‘‘તીણિમાનિ, ભિક્ખવે, તિત્થાયતનાનિ યાનિ પણ્ડિતેહિ સમનુયુઞ્જિયમાનાનિ [સમનુગ્ગાહિયમાનાનિ (સ્યા. કં. ક.)] સમનુગાહિયમાનાનિ સમનુભાસિયમાનાનિ પરમ્પિ ગન્ત્વા અકિરિયાય સણ્ઠહન્તિ. કતમાનિ તીણિ? સન્તિ, ભિક્ખવે, એકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘યં કિઞ્ચાયં પુરિસપુગ્ગલો પટિસંવેદેતિ સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા સબ્બં તં પુબ્બેકતહેતૂ’તિ. સન્તિ, ભિક્ખવે, એકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘યં કિઞ્ચાયં પુરિસપુગ્ગલો પટિસંવેદેતિ સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા સબ્બં તં ઇસ્સરનિમ્માનહેતૂ’તિ. સન્તિ, ભિક્ખવે, એકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘યં કિઞ્ચાયં પુરિસપુગ્ગલો પટિસંવેદેતિ સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા સબ્બં તં અહેતુઅપ્પચ્ચયા’’’તિ.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યે તે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘યં કિઞ્ચાયં પુરિસપુગ્ગલો પટિસંવેદેતિ સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા સબ્બં તં પુબ્બેકતહેતૂ’તિ, ત્યાહં ઉપસઙ્કમિત્વા એવં વદામિ – ‘સચ્ચં કિર તુમ્હે આયસ્મન્તો એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – યં કિઞ્ચાયં પુરિસપુગ્ગલો પટિસંવેદેતિ સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા સબ્બં તં પુબ્બેકતહેતૂ’તિ? તે ચ મે [તે ચે મે (સી. સ્યા. કં. પી.)] એવં પુટ્ઠા ‘આમા’તિ [આમોતિ (સી.)] પટિજાનન્તિ. ત્યાહં એવં વદામિ – ‘તેનહાયસ્મન્તો પાણાતિપાતિનો ભવિસ્સન્તિ પુબ્બેકતહેતુ, અદિન્નાદાયિનો ભવિસ્સન્તિ પુબ્બેકતહેતુ, અબ્રહ્મચારિનો ભવિસ્સન્તિ પુબ્બેકતહેતુ, મુસાવાદિનો ભવિસ્સન્તિ પુબ્બેકતહેતુ, પિસુણવાચા ભવિસ્સન્તિ પુબ્બેકતહેતુ, ફરુસવાચા ભવિસ્સન્તિ પુબ્બેકતહેતુ, સમ્ફપ્પલાપિનો ભવિસ્સન્તિ પુબ્બેકતહેતુ, અભિજ્ઝાલુનો ભવિસ્સન્તિ પુબ્બેકતહેતુ, બ્યાપન્નચિત્તા ભવિસ્સન્તિ પુબ્બેકતહેતુ, મિચ્છાદિટ્ઠિકા ભવિસ્સન્તિ પુબ્બેકતહેતુ’’’.

‘‘પુબ્બેકતં ખો પન, ભિક્ખવે, સારતો પચ્ચાગચ્છતં ન હોતિ છન્દો વા વાયામો વા ઇદં વા કરણીયં ઇદં વા અકરણીયન્તિ. ઇતિ કરણીયાકરણીયે ખો પન સચ્ચતો થેતતો અનુપલબ્ભિયમાને મુટ્ઠસ્સતીનં અનારક્ખાનં વિહરતં ન હોતિ પચ્ચત્તં સહધમ્મિકો સમણવાદો. અયં ખો મે, ભિક્ખવે, તેસુ સમણબ્રાહ્મણેસુ એવંવાદીસુ એવંદિટ્ઠીસુ પઠમો સહધમ્મિકો નિગ્ગહો હોતિ.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યે તે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘યં કિઞ્ચાયં પુરિસપુગ્ગલો પટિસંવેદેતિ સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા સબ્બં તં ઇસ્સરનિમ્માનહેતૂ’તિ, ત્યાહં ઉપસઙ્કમિત્વા એવં વદામિ – ‘સચ્ચં કિર તુમ્હે આયસ્મન્તો એવંવાદિનો એવદિટ્ઠિનો – યં કિઞ્ચાયં પુરિસપુગ્ગલો પટિસંવેદેતિ સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા સબ્બં તં ઇસ્સરનિમ્માનહેતૂ’તિ? તે ચ મે એવં પુટ્ઠા ‘આમા’તિ પટિજાનન્તિ. ત્યાહં એવં વદામિ – ‘તેનહાયસ્મન્તો પાણાતિપાતિનો ભવિસ્સન્તિ ઇસ્સરનિમ્માનહેતુ, અદિન્નાદાયિનો ભવિસ્સન્તિ ઇસ્સરનિમ્માનહેતુ, અબ્રહ્મચારિનો ભવિસ્સન્તિ ઇસ્સરનિમ્માનહેતુ, મુસાવાદિનો ભવિસ્સન્તિ ઇસ્સરનિમ્માનહેતુ, પિસુણવાચા ભવિસ્સન્તિ ઇસ્સરનિમ્માનહેતુ, ફરુસવાચા ભવિસ્સન્તિ ઇસ્સરનિમ્માનહેતુ, સમ્ફપ્પલાપિનો ભવિસ્સન્તિ ઇસ્સરનિમ્માનહેતુ, અભિજ્ઝાલુનો ભવિસ્સન્તિ ઇસ્સરનિમ્માનહેતુ, બ્યાપન્નચિત્તા ભવિસ્સન્તિ ઇસ્સરનિમ્માનહેતુ, મિચ્છાદિટ્ઠિકા ભવિસ્સન્તિ ઇસ્સરનિમ્માનહેતુ’’’.

‘‘ઇસ્સરનિમ્માનં ખો પન, ભિક્ખવે, સારતો પચ્ચાગચ્છતં ન હોતિ છન્દો વા વાયામો વા ઇદં વા કરણીયં ઇદં વા અકરણીયન્તિ. ઇતિ કરણીયાકરણીયે ખો પન સચ્ચતો થેતતો અનુપલબ્ભિયમાને મુટ્ઠસ્સતીનં અનારક્ખાનં વિહરતં ન હોતિ પચ્ચત્તં સહધમ્મિકો સમણવાદો. અયં ખો મે, ભિક્ખવે, તેસુ સમણબ્રાહ્મણેસુ એવંવાદીસુ એવંદિટ્ઠીસુ દુતિયો સહધમ્મિકો નિગ્ગહો હોતિ.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યે તે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘યં કિં ચાયં પુરિસપુગ્ગલો પટિસંવેદેતિ સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા સબ્બં તં અહેતુઅપ્પચ્ચયા’તિ, ત્યાહં ઉપસઙ્કમિત્વા એવં વદામિ – ‘સચ્ચં કિર તુમ્હે આયસ્મન્તો એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – યં કિં ચાયં પુરિસપુગ્ગલો પટિસંવેદેતિ સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા સબ્બં તં અહેતુઅપ્પચ્ચયા’તિ? તે ચ મે એવં પુટ્ઠા ‘આમા’તિ પટિજાનન્તિ. ત્યાહં એવં વદામિ – ‘તેનહાયસ્મન્તો પાણાતિપાતિનો ભવિસ્સન્તિ અહેતુઅપ્પચ્ચયા…પે… મિચ્છાદિટ્ઠિકા ભવિસ્સન્તિ અહેતુઅપ્પચ્ચયા’’’.

‘‘અહેતુઅપ્પચ્ચયં [અહેતું (સી.), અહેતુ (સ્યા. કં.), અહેતુઅપ્પચ્ચયા (પી.), અહેતું અપ્પચ્ચયં (ક.)] ખો પન, ભિક્ખવે, સારતો પચ્ચાગચ્છતં ન હોતિ છન્દો વા વાયામો વા ઇદં વા કરણીયં ઇદં વા અકરણીયન્તિ. ઇતિ કરણીયાકરણીયે ખો પન સચ્ચતો થેતતો અનુપલબ્ભિયમાને મુટ્ઠસ્સતીનં અનારક્ખાનં વિહરતં ન હોતિ પચ્ચત્તં સહધમ્મિકો સમણવાદો. અયં ખો મે, ભિક્ખવે, તેસુ સમણબ્રાહ્મણેસુ એવંવાદીસુ એવંદિટ્ઠીસુ તતિયો સહધમ્મિકો નિગ્ગહો હોતિ.

‘‘ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, તીણિ તિત્થાયતનાનિ યાનિ પણ્ડિતેહિ સમનુયુઞ્જિયમાનાનિ સમનુગાહિયમાનાનિ સમનુભાસિયમાનાનિ પરમ્પિ ગન્ત્વા અકિરિયાય સણ્ઠહન્તિ.

‘‘અયં ખો પન, ભિક્ખવે, મયા ધમ્મો દેસિતો અનિગ્ગહિતો અસંકિલિટ્ઠો અનુપવજ્જો અપ્પટિકુટ્ઠો સમણેહિ બ્રાહ્મણેહિ વિઞ્ઞૂહિ. કતમો ચ, ભિક્ખવે, મયા ધમ્મો દેસિતો અનિગ્ગહિતો અસંકિલિટ્ઠો અનુપવજ્જો અપ્પટિકુટ્ઠો સમણેહિ બ્રાહ્મણેહિ વિઞ્ઞૂહિ? ઇમા છ ધાતુયોતિ, ભિક્ખવે, મયા ધમ્મો દેસિતો અનિગ્ગહિતો અસંકિલિટ્ઠો અનુપવજ્જો અપ્પટિકુટ્ઠો સમણેહિ બ્રાહ્મણેહિ વિઞ્ઞૂહિ. ઇમાનિ છ ફસ્સાયતનાનીતિ, ભિક્ખવે, મયા ધમ્મો દેસિતો અનિગ્ગહિતો અસંકિલિટ્ઠો અનુપવજ્જો અપ્પટિકુટ્ઠો સમણેહિ બ્રાહ્મણેહિ વિઞ્ઞૂહિ. ઇમે અટ્ઠારસ મનોપવિચારાતિ, ભિક્ખવે, મયા ધમ્મો દેસિતો અનિગ્ગહિતો અસંકિલિટ્ઠો અનુપવજ્જો અપ્પટિકુટ્ઠો સમણેહિ બ્રાહ્મણેહિ વિઞ્ઞૂહિ. ઇમાનિ ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનીતિ, ભિક્ખવે, મયા ધમ્મો દેસિતો અનિગ્ગહિતો અસંકિલિટ્ઠો અનુપવજ્જો અપ્પટિકુટ્ઠો સમણેહિ બ્રાહ્મણેહિ વિઞ્ઞૂહિ.

‘‘ઇમા છ ધાતુયોતિ, ભિક્ખવે, મયા ધમ્મો દેસિતો અનિગ્ગહિતો અસંકિલિટ્ઠો અનુપવજ્જો અપ્પટિકુટ્ઠો સમણેહિ બ્રાહ્મણેહિ વિઞ્ઞૂહીતિ. ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? છયિમા, ભિક્ખવે, ધાતુયો – પથવીધાતુ, આપોધાતુ, તેજોધાતુ, વાયોધાતુ, આકાસધાતુ, વિઞ્ઞાણધાતુ. ઇમા છ ધાતુયોતિ, ભિક્ખવે, મયા ધમ્મો દેસિતો અનિગ્ગહિતો અસંકિલિટ્ઠો અનુપવજ્જો અપ્પટિકુટ્ઠો સમણેહિ બ્રાહ્મણેહિ વિઞ્ઞૂહીતિ. ઇતિ યં તં વુત્તં, ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

‘‘ઇમાનિ છ ફસ્સાયતનાનીતિ, ભિક્ખવે, મયા ધમ્મો દેસિતો અનિગ્ગહિતો અસંકિલિટ્ઠો અનુપવજ્જો અપ્પટિકુટ્ઠો સમણેહિ બ્રાહ્મણેહિ વિઞ્ઞૂહીતિ. ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? છયિમાનિ, ભિક્ખવે, ફસ્સાયતનાનિ – ચક્ખુ ફસ્સાયતનં, સોતં ફસ્સાયતનં, ઘાનં ફસ્સાયતનં, જિવ્હા ફસ્સાયતનં, કાયો ફસ્સાયતનં, મનો ફસ્સાયતનં. ઇમાનિ છ ફસ્સાયતનાનીતિ, ભિક્ખવે, મયા ધમ્મો દેસિતો અનિગ્ગહિતો અસંકિલિટ્ઠો અનુપવજ્જો અપ્પટિકુટ્ઠો સમણેહિ બ્રાહ્મણેહિ વિઞ્ઞૂહીતિ. ઇતિ યં તં વુત્તં, ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

‘‘ઇમે અટ્ઠારસ મનોપવિચારાતિ, ભિક્ખવે, મયા ધમ્મો દેસિતો અનિગ્ગહિતો અસંકિલિટ્ઠો અનુપવજ્જો અપ્પટિકુટ્ઠો સમણેહિ બ્રાહ્મણેહિ વિઞ્ઞૂહીતિ. ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા સોમનસ્સટ્ઠાનિયં રૂપં ઉપવિચરતિ દોમનસ્સટ્ઠાનિયં રૂપં ઉપવિચરતિ ઉપેક્ખાટ્ઠાનિયં રૂપં ઉપવિચરતિ, સોતેન સદ્દં સુત્વા… ઘાનેન ગન્ધં ઘાયિત્વા… જિવ્હાય રસં સાયિત્વા… કાયેન ફોટ્ઠબ્બં ફુસિત્વા… મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય સોમનસ્સટ્ઠાનિયં ધમ્મં ઉપવિચરતિ દોમનસ્સટ્ઠાનિયં ધમ્મં ઉપવિચરતિ ઉપેક્ખાટ્ઠાનિયં ધમ્મં ઉપવિચરતિ. ઇમે અટ્ઠારસ મનોપવિચારાતિ, ભિક્ખવે, મયા ધમ્મો દેસિતો અનિગ્ગહિતો અસંકિલિટ્ઠો અનુપવજ્જો અપ્પટિકુટ્ઠો સમણેહિ બ્રાહ્મણેહિ વિઞ્ઞૂહીતિ. ઇતિ યં તં વુત્તં, ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

‘‘ઇમાનિ ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનીતિ, ભિક્ખવે, મયા ધમ્મો દેસિતો અનિગ્ગહિતો અસંકિલિટ્ઠો અનુપવજ્જો અપ્પટિકુટ્ઠો સમણેહિ બ્રાહ્મણેહિ વિઞ્ઞૂહીતિ. ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? છન્નં, ભિક્ખવે, ધાતૂનં ઉપાદાય ગબ્ભસ્સાવક્કન્તિ હોતિ; ઓક્કન્તિયા સતિ નામરૂપં, નામરૂપપચ્ચયા સળાયતનં, સળાયતનપચ્ચયા ફસ્સો, ફસ્સપચ્ચયા વેદના. વેદિયમાનસ્સ ખો પનાહં, ભિક્ખવે, ઇદં દુક્ખન્તિ પઞ્ઞપેમિ, અયં દુક્ખસમુદયોતિ પઞ્ઞપેમિ, અયં દુક્ખનિરોધોતિ પઞ્ઞપેમિ, અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદાતિ પઞ્ઞપેમિ.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, દુક્ખં અરિયસચ્ચં? જાતિપિ દુક્ખા, જરાપિ દુક્ખા, ( ) [(બ્યાધિપિ દુક્ખો) (સી. પી. ક.) અટ્ઠકથાય સંસન્દેતબ્બં વિસુદ્ધિ. ૨.૫૩૭] મરણમ્પિ દુક્ખં, સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસાપિ દુક્ખા, (અપ્પિયેહિ સમ્પયોગો દુક્ખો, પિયેહિ વિપ્પયોગો દુક્ખો,) [(નત્થિ કત્થચિ)] યમ્પિચ્છં ન લભતિ તમ્પિ દુક્ખં. સંખિત્તેન પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા દુક્ખા. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, દુક્ખં અરિયસચ્ચં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, દુક્ખસમુદયં [દુક્ખસમુદયો (સ્યા. કં.)] અરિયસચ્ચં? અવિજ્જાપચ્ચયા સઙ્ખારા, સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં, વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામરૂપં, નામરૂપપચ્ચયા સળાયતનં, સળાયતનપચ્ચયા ફસ્સો, ફસ્સપચ્ચયા વેદના, વેદનાપચ્ચયા તણ્હા, તણ્હાપચ્ચયા ઉપાદાનં, ઉપાદાનપચ્ચયા ભવો, ભવપચ્ચયા જાતિ, જાતિપચ્ચયા જરામરણં સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા સમ્ભવન્તિ. એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, દુક્ખસમુદયં અરિયસચ્ચં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, દુક્ખનિરોધં [દુક્ખનિરોધો (સ્યા. કં.)] અરિયસચ્ચં? અવિજ્જાય ત્વેવ અસેસવિરાગનિરોધા સઙ્ખારનિરોધો, સઙ્ખારનિરોધા વિઞ્ઞાણનિરોધો, વિઞ્ઞાણનિરોધા નામરૂપનિરોધો, નામરૂપનિરોધા સળાયતનનિરોધો, સળાયતનનિરોધા ફસ્સનિરોધો, ફસ્સનિરોધા વેદનાનિરોધો, વેદનાનિરોધા તણ્હાનિરોધો, તણ્હાનિરોધા ઉપાદાનનિરોધો, ઉપાદાનનિરોધા ભવનિરોધો, ભવનિરોધા જાતિનિરોધો, જાતિનિરોધા જરામરણં સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા નિરુજ્ઝન્તિ. એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ નિરોધો હોતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, દુક્ખનિરોધં અરિયસચ્ચં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચં? અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ, સમ્માસઙ્કપ્પો, સમ્માવાચા, સમ્માકમ્મન્તો, સમ્માઆજીવો, સમ્માવાયામો, સમ્માસતિ, સમ્માસમાધિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચં. ‘ઇમાનિ ચત્તારિ અરિયસચ્ચાની’તિ, ભિક્ખવે, મયા ધમ્મો દેસિતો અનિગ્ગહિતો અસંકિલિટ્ઠો અનુપવજ્જો અપ્પટિકુટ્ઠો સમણેહિ બ્રાહ્મણેહિ વિઞ્ઞૂહીતિ. ઇતિ યં તં વુત્તં ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્ત’’ન્તિ. પઠમં.

૬૩. ‘‘તીણિમાનિ, ભિક્ખવે, અમાતાપુત્તિકાનિ ભયાનીતિ અસ્સુતવા પુથુજ્જનો ભાસતિ. કતમાનિ તીણિ? હોતિ સો, ભિક્ખવે, સમયો યં મહાઅગ્ગિડાહો વુટ્ઠાતિ. મહાઅગ્ગિડાહે ખો પન, ભિક્ખવે, વુટ્ઠિતે તેન ગામાપિ ડય્હન્તિ નિગમાપિ ડય્હન્તિ નગરાપિ ડય્હન્તિ. ગામેસુપિ ડય્હમાનેસુ નિગમેસુપિ ડય્હમાનેસુ નગરેસુપિ ડય્હમાનેસુ તત્થ માતાપિ પુત્તં નપ્પટિલભતિ, પુત્તોપિ માતરં નપ્પટિલભતિ. ઇદં, ભિક્ખવે, પઠમં અમાતાપુત્તિકં ભયન્તિ અસ્સુતવા પુથુજ્જનો ભાસતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, હોતિ સો સમયો યં મહામેઘો વુટ્ઠાતિ. મહામેઘે ખો પન, ભિક્ખવે, વુટ્ઠિતે મહાઉદકવાહકો સઞ્જાયતિ. મહાઉદકવાહકે ખો પન, ભિક્ખવે, સઞ્જાયન્તે તેન ગામાપિ વુય્હન્તિ નિગમાપિ વુય્હન્તિ નગરાપિ વુય્હન્તિ. ગામેસુપિ વુય્હમાનેસુ નિગમેસુપિ વુય્હમાનેસુ નગરેસુપિ વુય્હમાનેસુ તત્થ માતાપિ પુત્તં નપ્પટિલભતિ, પુત્તોપિ માતરં નપ્પટિલભતિ. ઇદં, ભિક્ખવે, દુતિયં અમાતાપુત્તિકં ભયન્તિ અસ્સુતવા પુથુજ્જનો ભાસતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, હોતિ સો સમયો યં ભયં હોતિ અટવિસઙ્કોપો, ચક્કસમારુળ્હા જાનપદા પરિયાયન્તિ. ભયે ખો પન, ભિક્ખવે, સતિ અટવિસઙ્કોપે ચક્કસમારુળ્હેસુ જાનપદેસુ પરિયાયન્તેસુ તત્થ માતાપિ પુત્તં નપ્પટિલભતિ, પુત્તોપિ માતરં નપ્પટિલભતિ. ઇદં, ભિક્ખવે, તતિયં અમાતાપુત્તિકં ભયન્તિ અસ્સુતવા પુથુજ્જનો ભાસતિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, તીણિ અમાતાપુત્તિકાનિ ભયાનીતિ અસ્સુતવા પુથુજ્જનો ભાસતિ.

‘‘તાનિ ખો પનિમાનિ [ઇમાનિ ખો (સી.), ઇમાનિ ખો પન (ક.)], ભિક્ખવે, તીણિ સમાતાપુત્તિકાનિયેવ ભયાનિ અમાતાપુત્તિકાનિ ભયાનીતિ અસ્સુતવા પુથુજ્જનો ભાસતિ. કતમાનિ તીણિ? હોતિ સો, ભિક્ખવે, સમયો યં મહાઅગ્ગિડાહો વુટ્ઠાતિ. મહાઅગ્ગિડાહે ખો પન, ભિક્ખવે, વુટ્ઠિતે તેન ગામાપિ ડય્હન્તિ નિગમાપિ ડય્હન્તિ નગરાપિ ડય્હન્તિ. ગામેસુપિ ડય્હમાનેસુ નિગમેસુપિ ડય્હમાનેસુ નગરેસુપિ ડય્હમાનેસુ હોતિ સો સમયો યં કદાચિ કરહચિ માતાપિ પુત્તં પટિલભતિ, પુત્તોપિ માતરં પટિલભતિ. ઇદં, ભિક્ખવે, પઠમં સમાતાપુત્તિકંયેવ ભયં અમાતાપુત્તિકં ભયન્તિ અસ્સુતવા પુથુજ્જનો ભાસતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, હોતિ સો સમયો યં મહામેઘો વુટ્ઠાતિ. મહામેઘે ખો પન, ભિક્ખવે, વુટ્ઠિતે મહાઉદકવાહકો સઞ્જાયતિ. મહાઉદકવાહકે ખો પન, ભિક્ખવે, સઞ્જાતે તેન ગામાપિ વુય્હન્તિ નિગમાપિ વુય્હન્તિ નગરાપિ વુય્હન્તિ. ગામેસુપિ વુય્હમાનેસુ નિગમેસુપિ વુય્હમાનેસુ નગરેસુપિ વુય્હમાનેસુ હોતિ સો સમયો યં કદાચિ કરહચિ માતાપિ પુત્તં પટિલભતિ, પુત્તોપિ માતરં પટિલભતિ. ઇદં, ભિક્ખવે, દુતિયં સમાતાપુત્તિકંયેવ ભયં અમાતાપુત્તિકં ભયન્તિ અસ્સુતવા પુથુજ્જનો ભાસતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, હોતિ સો સમયો યં ભયં હોતિ અટવિસઙ્કોપો, ચક્કસમારુળ્હા જાનપદા પરિયાયન્તિ. ભયે ખો પન, ભિક્ખવે, સતિ અટવિસઙ્કોપે ચક્કસમારુળ્હેસુ જાનપદેસુ પરિયાયન્તેસુ હોતિ સો સમયો યં કદાચિ કરહચિ માતાપિ પુત્તં પટિલભતિ, પુત્તોપિ માતરં પટિલભતિ. ઇદં, ભિક્ખવે, તતિયં સમાતાપુત્તિકંયેવ ભયં અમાતાપુત્તિકં ભયન્તિ અસ્સુતવા પુથુજ્જનો ભાસતિ. ‘‘ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, તીણિ સમાતાપુત્તિકાનિયેવ ભયાનિ અમાતાપુત્તિકાનિ ભયાનીતિ અસ્સુતવા પુથુજ્જનો ભાસતિ’’.

‘‘તીણિમાનિ, ભિક્ખવે, અમાતાપુત્તિકાનિ ભયાનિ. કતમાનિ તીણિ? જરાભયં, બ્યાધિભયં, મરણભયન્તિ. ન, ભિક્ખવે, માતા પુત્તં જીરમાનં એવં લભતિ – ‘અહં જીરામિ, મા મે પુત્તો જીરી’તિ; પુત્તો વા પન માતરં જીરમાનં ન એવં લભતિ – ‘અહં જીરામિ, મા મે માતા જીરી’’’તિ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, માતા પુત્તં બ્યાધિયમાનં એવં લભતિ – ‘અહં બ્યાધિયામિ, મા મે પુત્તો બ્યાધિયી’તિ; પુત્તો વા પન માતરં બ્યાધિયમાનં ન એવં લભતિ – ‘અહં બ્યાધિયામિ, મા મે માતા બ્યાધિયી’’’તિ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, માતા પુત્તં મીયમાનં એવં લભતિ – ‘અહં મીયામિ, મા મે પુત્તો મીયી’તિ; પુત્તો વા પન માતરં મીયમાનં ન એવં લભતિ – ‘અહં મીયામિ, મા મે માતા મીયી’તિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, તીણિ અમાતાપુત્તિકાનિ ભયાની’’તિ.

‘‘અત્થિ, ભિક્ખવે, મગ્ગો અત્થિ પટિપદા ઇમેસઞ્ચ તિણ્ણં સમાતાપુત્તિકાનં ભયાનં ઇમેસઞ્ચ તિણ્ણં અમાતાપુત્તિકાનં ભયાનં પહાનાય સમતિક્કમાય સંવત્તતિ. કતમો ચ, ભિક્ખવે, મગ્ગો કતમા ચ પટિપદા ઇમેસઞ્ચ તિણ્ણં સમાતાપુત્તિકાનં ભયાનં ઇમેસઞ્ચ તિણ્ણં અમાતાપુત્તિકાનં ભયાનં પહાનાય સમતિક્કમાય સંવત્તતિ? અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ, સમ્માસઙ્કપો, સમ્માવાચા, સમ્માકમ્મન્તો, સમ્માઆજીવો, સમ્માવાયામો, સમ્માસતિ, સમ્માસમાધિ. અયં ખો, ભિક્ખવે, મગ્ગો અયં પટિપદા ઇમેસઞ્ચ તિણ્ણં સમાતાપુત્તિકાનં ભયાનં ઇમેસઞ્ચ તિણ્ણં અમાતાપુત્તિકાનં ભયાનં પહાનાય સમતિક્કમાય સંવત્તતી’’તિ. દુતિયં.