૪. નિદાનસુત્તં

૩૪. ‘‘તીણિમાનિ, ભિક્ખવે, નિદાનાનિ કમ્માનં સમુદયાય. કતમાનિ તીણિ? લોભો નિદાનં કમ્માનં સમુદયાય, દોસો નિદાનં કમ્માનં સમુદયાય, મોહો નિદાનં કમ્માનં સમુદયાય.

‘‘યં, ભિક્ખવે, લોભપકતં કમ્મં લોભજં લોભનિદાનં લોભસમુદયં, યત્થસ્સ અત્તભાવો નિબ્બત્તતિ તત્થ તં કમ્મં વિપચ્ચતિ. યત્થ તં કમ્મં વિપચ્ચતિ તત્થ તસ્સ કમ્મસ્સ વિપાકં પટિસંવેદેતિ, દિટ્ઠે વા ધમ્મે ઉપપજ્જ વા [ઉપપજ્જે વા (સી. સ્યા. કં.) ઉપપજ્જિત્વાતિ મ. નિ. ૩.૩૦૩ પાળિયા સંવણ્ણના] અપરે વા [અપરાપરે વા (ક.)] પરિયાયે.

‘‘યં, ભિક્ખવે, દોસપકતં કમ્મં દોસજં દોસનિદાનં દોસસમુદયં, યત્થસ્સ અત્તભાવો નિબ્બત્તતિ તત્થ તં કમ્મં વિપચ્ચતિ. યત્થ તં કમ્મં વિપચ્ચતિ તત્થ તસ્સ કમ્મસ્સ વિપાકં પટિસંવેદેતિ, દિટ્ઠે વા ધમ્મે ઉપપજ્જ વા અપરે વા પરિયાયે.

‘‘યં, ભિક્ખવે, મોહપકતં કમ્મં મોહજં મોહનિદાનં મોહસમુદયં, યત્થસ્સ અત્તભાવો નિબ્બત્તતિ તત્થ તં કમ્મં વિપચ્ચતિ. યત્થ તં કમ્મં વિપચ્ચતિ તત્થ તસ્સ કમ્મસ્સ વિપાકં પટિસંવેદેતિ, દિટ્ઠે વા ધમ્મે ઉપપજ્જ વા અપરે વા પરિયાયે.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, બીજાનિ અખણ્ડાનિ અપૂતીનિ અવાતાતપહતાનિ સારાદાનિ સુખસયિતાનિ સુખેત્તે સુપરિકમ્મકતાય ભૂમિયા નિક્ખિત્તાનિ. દેવો ચ સમ્માધારં અનુપ્પવેચ્છેય્ય. એવસ્સુ તાનિ, ભિક્ખવે, બીજાનિ વુદ્ધિં વિરુળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જેય્યું. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, યં લોભપકતં કમ્મં લોભજં લોભનિદાનં લોભસમુદયં, યત્થસ્સ અત્તભાવો નિબ્બત્તતિ તત્થ તં કમ્મં વિપચ્ચતિ. યત્થ તં કમ્મં વિપચ્ચતિ તત્થ તસ્સ કમ્મસ્સ વિપાકં પટિસંવેદેતિ, દિટ્ઠે વા ધમ્મે ઉપપજ્જ વા અપરે વા પરિયાયે.

‘‘યં દોસપકતં કમ્મં…પે… યં મોહપકતં કમ્મં મોહજં મોહનિદાનં મોહસમુદયં, યત્થસ્સ અત્તભાવો નિબ્બત્તતિ તત્થ તં કમ્મં વિપચ્ચતિ. યત્થ તં કમ્મં વિપચ્ચતિ તત્થ તસ્સ કમ્મસ્સ વિપાકં પટિસંવેદેતિ, દિટ્ઠે વા ધમ્મે ઉપપજ્જ વા અપરે વા પરિયાયે. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, તીણિ નિદાનાનિ કમ્માનં સમુદયાય.

‘‘તીણિમાનિ, ભિક્ખવે, નિદાનાનિ કમ્માનં સમુદયાય. કતમાનિ તીણિ? અલોભો નિદાનં કમ્માનં સમુદયાય, અદોસો નિદાનં કમ્માનં સમુદયાય, અમોહો નિદાનં કમ્માનં સમુદયાય.

‘‘યં, ભિક્ખવે, અલોભપકતં કમ્મં અલોભજં અલોભનિદાનં અલોભસમુદયં, લોભે વિગતે એવં તં કમ્મં પહીનં હોતિ ઉચ્છિન્નમૂલં તાલાવત્થુકતં અનભાવઙ્કતં આયતિં અનુપ્પાદધમ્મં.

‘‘યં, ભિક્ખવે, અદોસપકતં કમ્મં અદોસજં અદોસનિદાનં અદોસસમુદયં, દોસે વિગતે એવં તં કમ્મં પહીનં હોતિ ઉચ્છિન્નમૂલં તાલાવત્થુકતં અનભાવઙ્કતં આયતિં અનુપ્પાદધમ્મં.

‘‘યં, ભિક્ખવે, અમોહપકતં કમ્મં અમોહજં અમોહનિદાનં અમોહસમુદયં, મોહે વિગતે એવં તં કમ્મં પહીનં હોતિ ઉચ્છિન્નમૂલં તાલાવત્થુકતં અનભાવઙ્કતં આયતિં અનુપ્પાદધમ્મં.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, બીજાનિ અખણ્ડાનિ અપૂતીનિ અવાતાતપહતાનિ સારાદાનિ સુખસયિતાનિ. તાનિ પુરિસો અગ્ગિના ડહેય્ય. અગ્ગિના ડહિત્વા મસિં કરેય્ય. મસિં કરિત્વા મહાવાતે વા ઓફુણેય્ય [ઓપુનેય્ય (સી. પી.)] નદિયા વા સીઘસોતાય પવાહેય્ય. એવસ્સુ તાનિ, ભિક્ખવે, બીજાનિ ઉચ્છિન્નમૂલાનિ તાલાવત્થુકતાનિ અનભાવઙ્કતાનિ [અનભાવકતાનિ (સી. પી.)] આયતિં અનુપ્પાદધમ્માનિ. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, યં અલોભપકતં કમ્મં અલોભજં અલોભનિદાનં અલોભસમુદયં, લોભે વિગતે એવં તં કમ્મં પહીનં હોતિ ઉચ્છિન્નમૂલં તાલાવત્થુકતં અનભાવઙ્કતં આયતિં અનુપ્પાદધમ્મં.

‘‘યં અદોસપકતં કમ્મં…પે… યં અમોહપકતં કમ્મં અમોહજં અમોહનિદાનં અમોહસમુદયં, મોહે વિગતે એવં તં કમ્મં પહીનં હોતિ…પે… આયતિં અનુપ્પાદધમ્મં. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, તીણિ નિદાનાનિ કમ્માનં સમુદયાયા’’તિ.

‘‘લોભજં દોસજઞ્ચેવ [દોસજં કમ્મં (ક.)], મોહજઞ્ચાપવિદ્દસુ;

યં તેન પકતં કમ્મં, અપ્પં વા યદિ વા બહું;

ઇધેવ તં વેદનિયં, વત્થુ અઞ્ઞં ન વિજ્જતિ.

‘‘તસ્મા લોભઞ્ચ દોસઞ્ચ, મોહજઞ્ચાપિ વિદ્દસુ;

વિજ્જં ઉપ્પાદયં ભિક્ખુ, સબ્બા દુગ્ગતિયો જહે’’તિ. ચતુત્થં;