૫. હત્થકસુત્તં

૩૫. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા આળવિયં વિહરતિ ગોમગ્ગે સિંસપાવને પણ્ણસન્થરે. અથ ખો હત્થકો આળવકો જઙ્ઘાવિહારં અનુચઙ્કમમાનો અનુવિચરમાનો અદ્દસ ભગવન્તં ગોમગ્ગે સિંસપાવને પણ્ણસન્થરે નિસિન્નં. દિસ્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો હત્થકો આળવકો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કચ્ચિ, ભન્તે, ભગવા સુખમસયિત્થા’’તિ? ‘‘એવં, કુમાર, સુખમસયિત્થં. યે ચ પન લોકે સુખં સેન્તિ, અહં તેસં અઞ્ઞતરો’’તિ.

‘‘સીતા, ભન્તે, હેમન્તિકા રત્તિ, અન્તરટ્ઠકો હિમપાતસમયો, ખરા ગોકણ્ટકહતા ભૂમિ, તનુકો પણ્ણસન્થરો, વિરળાનિ રુક્ખસ્સ પત્તાનિ, સીતાનિ કાસાયાનિ વત્થાનિ, સીતો ચ વેરમ્ભો વાતો વાયતિ. અથ ચ પન ભગવા એવમાહ – ‘એવં, કુમાર, સુખમસયિત્થં. યે ચ પન લોકે સુખં સેન્તિ, અહં તેસં અઞ્ઞતરો’’’તિ.

‘‘તેન હિ, કુમાર, તઞ્ઞેવેત્થ પટિપુચ્છિસ્સામિ. યથા તે ખમેય્ય તથા નં બ્યાકરેય્યાસિ. તં કિં મઞ્ઞસિ, કુમાર, ઇધસ્સ ગહપતિસ્સ વા ગહપતિપુત્તસ્સ વા કૂટાગારં ઉલ્લિત્તાવલિત્તં નિવાતં ફુસિતગ્ગળં પિહિતવાતપાનં. તત્રસ્સ પલ્લઙ્કો ગોનકત્થતો પટિકત્થતો પટલિકત્થતો કદલિમિગપવરપચ્ચત્થરણો [કાદલિમિગપવરપચ્ચત્થરણો (સી.)] સઉત્તરચ્છદો ઉભતો લોહિતકૂપધાનો; તેલપ્પદીપો ચેત્થ ઝાયેય્ય [જાલેય્ય (ક.)]; ચતસ્સો ચ [તસ્સેવ (ક.)] પજાપતિયો મનાપામનાપેન પચ્ચુપટ્ઠિતા અસ્સુ. તં કિં મઞ્ઞસિ, કુમાર, સુખં વા સો સયેય્ય નો વા? કથં વા તે એત્થ હોતી’’તિ? ‘‘સુખં સો, ભન્તે, સયેય્ય. યે ચ પન લોકે સુખં સેન્તિ, સો તેસં અઞ્ઞતરો’’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, કુમાર, અપિ નુ તસ્સ ગહપતિસ્સ વા ગહપતિપુત્તસ્સ વા ઉપ્પજ્જેય્યું રાગજા પરિળાહા કાયિકા વા ચેતસિકા વા યેહિ સો રાગજેહિ પરિળાહેહિ પરિડય્હમાનો દુક્ખં સયેય્યા’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ.

‘‘યેહિ ખો સો, કુમાર, ગહપતિ વા ગહપતિપુત્તો વા રાગજેહિ પરિળાહેહિ પરિડય્હમાનો દુક્ખં સયેય્ય, સો રાગો તથાગતસ્સ પહીનો ઉચ્છિન્નમૂલો તાલાવત્થુકતો અનભાવઙ્કતો આયતિં અનુપ્પાદધમ્મો. તસ્માહં સુખમસયિત્થં.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, કુમાર, અપિ નુ તસ્સ ગહપતિસ્સ વા ગહપતિપુત્તસ્સ વા ઉપ્પજ્જેય્યું દોસજા પરિળાહા…પે… મોહજા પરિળાહા કાયિકા વા ચેતસિકા વા યેહિ સો મોહજેહિ પરિળાહેહિ પરિડય્હમાનો દુક્ખં સયેય્યા’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ.

‘‘યે હિ ખો સો, કુમાર, ગહપતિ વા ગહપતિપુત્તો વા મોહજેહિ પરિળાહેહિ પરિડય્હમાનો દુક્ખં સયેય્ય, સો મોહો તથાગતસ્સ પહીનો ઉચ્છિન્નમૂલો તાલાવત્થુકતો અનભાવઙ્કતો આયતિં અનુપ્પાદધમ્મો. તસ્માહં સુખમસયિત્થ’’ન્તિ.

[ચૂળવ. ૩૦૫; સં. નિ. ૧.૨૪૨] ‘‘સબ્બદા વે સુખં સેતિ, બ્રાહ્મણો પરિનિબ્બુતો;

યો ન લિમ્પતિ [લિપ્પતિ (સી. સ્યા. કં. ક.)] કામેસુ, સીતિભૂતો નિરૂપધિ.

‘‘સબ્બા આસત્તિયો છેત્વા, વિનેય્ય હદયે દરં;

ઉપસન્તો સુખં સેતિ, સન્તિં પપ્પુય્ય ચેતસો’’તિ. પઞ્ચમં;