૧૦. આધિપતેય્યસુત્તં

૪૦. ‘‘તીણિમાનિ, ભિક્ખવે, આધિપતેય્યાનિ. કતમાનિ તીણિ? અત્તાધિપતેય્યં, લોકાધિપતેય્યં, ધમ્માધિપતેય્યં. કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, અત્તાધિપતેય્યં? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અરઞ્ઞગતો વા રુક્ખમૂલગતો વા સુઞ્ઞાગારગતો વા ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘ન ખો પનાહં ચીવરહેતુ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો. ન પિણ્ડપાતહેતુ, ન સેનાસનહેતુ, ન ઇતિભવાભવહેતુ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો. અપિ ચ ખોમ્હિ ઓતિણ્ણો જાતિયા જરાય મરણેન સોકેહિ પરિદેવેહિ દુક્ખેહિ દોમનસ્સેહિ ઉપાયાસેહિ, દુક્ખોતિણ્ણો દુક્ખપરેતો. અપ્પેવ નામ ઇમસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ અન્તકિરિયા પઞ્ઞાયેથાતિ. અહઞ્ચેવ ખો પન યાદિસકે [યાદિસકે વા (સી. પી. ક.)] કામે ઓહાય અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો તાદિસકે વા [ચ (ક.)] કામે પરિયેસેય્યં તતો વા [ચ (ક.)] પાપિટ્ઠતરે, ન મેતં પતિરૂપ’ન્તિ. સો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘આરદ્ધં ખો પન મે વીરિયં ભવિસ્સતિ અસલ્લીનં, ઉપટ્ઠિતા સતિ અસમ્મુટ્ઠા, પસ્સદ્ધો કાયો અસારદ્ધો, સમાહિતં ચિત્તં એકગ્ગ’ન્તિ. સો અત્તાનંયેવ અધિપતિં કરિત્વા અકુસલં પજહતિ, કુસલં ભાવેતિ, સાવજ્જં પજહતિ, અનવજ્જં ભાવેતિ, સુદ્ધં અત્તાનં પરિહરતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અત્તાધિપતેય્યં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, લોકાધિપતેય્યં? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અરઞ્ઞગતો વા રુક્ખમૂલગતો વા સુઞ્ઞાગારગતો વા ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘ન ખો પનાહં ચીવરહેતુ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો. ન પિણ્ડપાતહેતુ, ન સેનાસનહેતુ, ન ઇતિભવાભવહેતુ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો. અપિ ચ ખોમ્હિ ઓતિણ્ણો જાતિયા જરાય મરણેન સોકેહિ પરિદેવેહિ દુક્ખેહિ દોમનસ્સેહિ ઉપાયાસેહિ, દુક્ખોતિણ્ણો દુક્ખપરેતો. અપ્પેવ નામ ઇમસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ અન્તકિરિયા પઞ્ઞાયેથા’તિ. અહઞ્ચેવ ખો પન એવં પબ્બજિતો સમાનો કામવિતક્કં વા વિતક્કેય્યં, બ્યાપાદવિતક્કં વા વિતક્કેય્યં, વિહિંસાવિતક્કં વા વિતક્કેય્યં, મહા ખો પનાયં લોકસન્નિવાસો. મહન્તસ્મિં ખો પન લોકસન્નિવાસે સન્તિ સમણબ્રાહ્મણા ઇદ્ધિમન્તો દિબ્બચક્ખુકા પરચિત્તવિદુનો. તે દૂરતોપિ પસ્સન્તિ, આસન્નાપિ ન દિસ્સન્તિ, ચેતસાપિ ચિત્તં પજાનન્તિ [જાનન્તિ (ક.)]. તેપિ મં એવં જાનેય્યું – ‘પસ્સથ, ભો, ઇમં કુલપુત્તં સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો સમાનો વોકિણ્ણો વિહરતિ પાપકેહિ અકુસલેહિ ધમ્મેહી’તિ. દેવતાપિ ખો સન્તિ ઇદ્ધિમન્તિનિયો દિબ્બચક્ખુકા પરચિત્તવિદુનિયો. તા દૂરતોપિ પસ્સન્તિ, આસન્નાપિ ન દિસ્સન્તિ, ચેતસાપિ ચિત્તં જાનન્તિ. તાપિ મં એવં જાનેય્યું – ‘પસ્સથ, ભો, ઇમં કુલપુત્તં સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો સમાનો વોકિણ્ણો વિહરતિ પાપકેહિ અકુસલેહિ ધમ્મેહી’તિ. સો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘આરદ્ધં ખો પન મે વીરિયં ભવિસ્સતિ અસલ્લીનં, ઉપટ્ઠિતા સતિ અસમ્મુટ્ઠા, પસ્સદ્ધો કાયો અસારદ્ધો, સમાહિતં ચિત્તં એકગ્ગ’ન્તિ. સો લોકંયેવ અધિપતિં કરિત્વા અકુસલં પજહતિ, કુસલં ભાવેતિ, સાવજ્જં પજહતિ, અનવજ્જં ભાવેતિ, સુદ્ધં અત્તાનં પરિહરતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, લોકાધિપતેય્યં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, ધમ્માધિપતેય્યં? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અરઞ્ઞગતો વા રુક્ખમૂલગતો વા સુઞ્ઞાગારગતો વા ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘ન ખો પનાહં ચીવરહેતુ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો. ન પિણ્ડપાતહેતુ, ન સેનાસનહેતુ, ન ઇતિભવાભવહેતુ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો. અપિ ચ ખોમ્હિ ઓતિણ્ણો જાતિયા જરાય મરણેન સોકેહિ પરિદેવેહિ દુક્ખેહિ દોમનસ્સેહિ ઉપાયાસેહિ, દુક્ખોતિણ્ણો દુક્ખપરેતો. અપ્પેવ નામ ઇમસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ અન્તકિરિયા પઞ્ઞાયેથાતિ. સ્વાક્ખાતો ભગવતા ધમ્મો સન્દિટ્ઠિકો અકાલિકો એહિપસ્સિકો ઓપનેય્યિકો પચ્ચત્તં વેદિતબ્બો વિઞ્ઞૂહીતિ. સન્તિ ખો પન મે સબ્રહ્મચારી જાનં પસ્સં વિહરન્તિ. અહઞ્ચેવ ખો પન એવં સ્વાક્ખાતે ધમ્મવિનયે પબ્બજિતો સમાનો કુસીતો વિહરેય્યં પમત્તો, ન મેતં અસ્સ પતિરૂપ’ન્તિ. સો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘આરદ્ધં ખો પન મે વીરિયં ભવિસ્સતિ અસલ્લીનં, ઉપટ્ઠિતા સતિ અસમ્મુટ્ઠા, પસ્સદ્ધો કાયો અસારદ્ધો, સમાહિતં ચિત્તં એકગ્ગ’ન્તિ. સો ધમ્મંયેવ અધિપતિં કરિત્વા અકુસલં પજહતિ, કુસલં ભાવેતિ, સાવજ્જં પજહતિ, અનવજ્જં ભાવેતિ, સુદ્ધં અત્તાનં પરિહરતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ધમ્માધિપતેય્યં. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, તીણિ આધિપતેય્યાની’’તિ.

‘‘નત્થિ લોકે રહો નામ, પાપકમ્મં પકુબ્બતો;

અત્તા તે પુરિસ જાનાતિ, સચ્ચં વા યદિ વા મુસા.

‘‘કલ્યાણં વત ભો સક્ખિ, અત્તાનં અતિમઞ્ઞસિ;

યો સન્તં અત્તનિ પાપં, અત્તાનં પરિગૂહસિ.

‘‘પસ્સન્તિ દેવા ચ તથાગતા ચ,

લોકસ્મિં બાલં વિસમં ચરન્તં;

તસ્મા હિ અત્તાધિપતેય્યકો ચ [અત્તાધિપકો સકો ચરે (સી. સ્યા. કં. પી.)],

લોકાધિપો ચ નિપકો ચ ઝાયી.

‘‘ધમ્માધિપો ચ અનુધમ્મચારી,

ન હીયતિ સચ્ચપરક્કમો મુનિ;

પસય્હ મારં અભિભુય્ય અન્તકં,

યો ચ ફુસી જાતિક્ખયં પધાનવા;

સો તાદિસો લોકવિદૂ સુમેધો,

સબ્બેસુ ધમ્મેસુ અતમ્મયો મુની’’તિ. દસમં;

દેવદૂતવગ્ગો ચતુત્થો.